Makine kırılması sigortası, fabrikadaki makinelerin deneme devresinden sonra çalışırken, dururken veya aynı işyerinde temizlik ve revizyon sırasında ani ve beklenmedik sebeplerle uğradığı hasarı karşılar; imalat, montaj ve malzeme hatası, yağlama kusuru, kısa devre ve voltaj yükselmesi, personel hatası bu sebeplerdendir (Makina Kırılması Sigortası Genel Şartları m.1). Normal kullanımdan doğan aşınma ve yıpranma, korozyon ve kireçlenme, yangın, hırsızlık, deprem ve sel, kâr kaybı ve hasarlı makineyi onarmadan kullanmak teminat dışıdır (m.3). Bıçak, kalıp, kayış, zincir ve bant gibi değiştirilebilir parçalar teminata girmez (m.1). Aksine sözleşme yoksa her hasarın yüzde yirmisi sigortalıda kalır (m.14/c). Sigorta bedeli yeni ikame bedeline eşit olmalıdır, değilse tazminat orantılı azalır (m.4; TTK m.1462). Kısmi hasarda yeni parça için indirim yapılmaz (m.14/a).
“CNC tezgâhının mili kırıldı, sigorta ‘aşınma’ dedi.” “Kompresör patladı, eksper ‘bakım yapılmamış’ diye rapor yazdı.” “Pres makinesinin kalıbı kırıldı, sigorta kalıbı ödemiyor.” “Tazminatın beşte birini muafiyet diye kestiler.” “Makine iki ay çalışmadı, üretim kaybını ödemiyorlar.” Bu rehber, fabrika ve üretim makinelerinde makine kırılması sigortasının neyi kapsadığını, aşınma, korozyon ve bakımsızlık retlerini, değiştirilebilir parçaları, yüzde yirmi muafiyeti, yeni ikame bedeli ve eksik sigorta hesabını, hasar anında yapılacakları, kâr kaybı ve yangınla ilişkisini Makina Kırılması Sigortası Genel Şartları, Türk Ticaret Kanunu, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ve yargı kararları üzerinden anlatır.
Makine kırılması hasarınız reddedildi veya eksik mi ödendi? Birlikte inceleyelim
Poliçenizi ve özel şartları, eksper raporunu, bakım ve periyodik kontrol kayıtlarını ve ret yazısını birlikte inceleyelim; aşınma, bakım ve değer hesabındaki hataları belgeleyerek itiraz edelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Kısa Cevap: Ani Kırılma Teminatta, Zamanla Oluşan Bozulma Değil
Makine kırılması sigortası, istisna edilmeyen her türlü ani ve beklenmedik sebebi kapsayan geniş bir teminat verir (m.1/l). Bu nedenle uyuşmazlıkların çoğu, hasarın ani bir olaydan mı, yoksa zamanla oluşan aşınma, yorulma veya korozyondan mı kaynaklandığı sorusunda düğümlenir. Rizikonun teminat dışında kaldığını ispat yükü sigortacıdadır (TTK m.1409/2); Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu ispatın soyut iddialarla değil somut delillerle yapılması gerektiğini ve tahmine dayalı bilirkişi raporunun hükme esas alınamayacağını belirtmiştir (E.2017/17-2190, K.2020/205).
Olaya göre ilk bakılacak nokta
| Olay | Sigorta bakımından | Dayanak | Ne yapılır? |
|---|---|---|---|
| Mil, dişli veya gövde aniden kırıldı | Ani ve beklenmedik kırılma teminatta | GŞ m.1 | Kırık yüzeyin metalürjik veya teknik incelemesi |
| Eksper “aşınma ve yorulma” dedi | Normal kullanımdan doğan aşınma teminat dışı; ispat sigortacıda | GŞ m.3/h; TTK m.1409/2 | Bağımsız teknik rapor, bakım kayıtları |
| Makine imalat hatası nedeniyle bozuldu | İmalat, montaj ve malzeme hatası teminatta | GŞ m.1/b | Garanti süresi ve üreticiye başvuru durumu |
| Kalıp, bıçak, kayış veya zincir kırıldı | Değiştirilebilir parçalar teminat dışı | GŞ m.1 | Kırılmanın başka parçalara verdiği zarar ayrıca değerlendirilir |
| Kompresör veya kazan patladı | Fiziki infilak aksine sözleşme yoksa teminat dışı; kimyevi infilak teminat dışı | GŞ m.2/a, m.3/i | Ek teminat ve olayın teknik niteliği |
| Makine yangında hasar gördü | Yangın ve yıldırımın doğrudan etkisi teminat dışı | GŞ m.3/d | Yangın poliçesine başvurulur |
| Üretim durdu, kâr kaybı oluştu | Kâr kaybı teminat dışı | GŞ m.3/e; TTK m.1453/2 | Kâr kaybı poliçesi kontrol edilir |
| Tazminatın beşte biri kesildi | Aksine sözleşme yoksa her hasarın yüzde yirmisi sigortalıda kalır | GŞ m.14/c | Poliçedeki muafiyet ifadesi incelenir |
| Tazminat orantılı azaltıldı | Sigorta bedeli yeni ikame bedelinden düşükse eksik sigorta | GŞ m.4, 14/e; TTK m.1462 | Değer hesabının kontrolü |
Makine Kırılması Sigortası Neyi Kapsar?
Genel şartlar, ekli listede gösterilen makinelerin deneme devresinden sonra normal çalışır hâldeyken, aynı işyerinde temizleme, revizyon veya değiştirme sırasında ya da dururken uğrayacağı ani ve beklenmedik hasarları teminat altına alır (m.1). Listede makinelerin sayısı, imalat yılları, nitelikleri ve değerleri gösterilir; listede bulunmayan makine teminatta değildir. Sayılan sebepler örnek niteliğindedir; istisna edilmeyen diğer ani ve beklenmedik sebepler de teminattadır (m.1/l).
Genel şartlarda sayılan teminat sebepleri
| Sebep | Genel şart |
|---|---|
| İşletme kazaları | m.1/a |
| Model, imalat, montaj, malzeme, kalıp, döküm ve işçilik kusuru | m.1/b |
| Yağlama kusurları | m.1/c |
| Elektrik enerjisinin doğrudan etkisiyle kısa devre, kıvılcım ve voltaj yükselmesi | m.1/d |
| Tıkanma ve yabancı madde girmesi | m.1/e |
| Merkezkaç kuvvetinden doğan parçalanma | m.1/f |
| Buhar kazanlarında su eksikliği | m.1/g |
| Su çekiçlemesi, ani aşırı ısınma veya soğuma | m.1/h |
| Kapalı kaplarda alçak basınçla ezilme ve yırtılma | m.1/i |
| Fırtına, kasırga, don ve buz yürümesi | m.1/j |
| Personelin veya üçüncü kişilerin ihmali, hatası, dikkatsizliği veya sabotajı | m.1/k |
| İstisna edilmeyen diğer hâller | m.1/l |
Operatörün yanlış kullanımı, ayarın yanlış yapılması veya bakım personelinin hatası personel hatası kapsamında teminattadır (m.1/k). Elektrik kaynaklı hasarlarda dağıtım şirketine ayrıca başvurulabilir; bunun için elektrik kesintisi tazminatı ve abone hakları yazımıza bakabilirsiniz. Bilgisayar, sunucu ve elektronik kontrol üniteleri gibi cihazlar için ayrı bir elektronik cihaz sigortası düzenlenir.
Değiştirilebilir parçalar teminat dışı
Genel şartlar matkap, makas, bıçak, testere gibi kesici alet ve edevatı, matris ve kalıpları, halat, zincir, taşıma bantları ve kayışlar gibi değiştirilebilir parçaları, kömür fırçası ve lamba gibi parçaları teminat dışında bırakır; elektrik izolasyon maddeleri ve izolasyon yağları bu istisnanın dışındadır (m.1). Bu nedenle bir presin kalıbının kırılması kural olarak teminat dışıdır; ancak kırılan kalıbın veya kopan kayışın makinenin diğer parçalarına verdiği hasarın ayrıca değerlendirilmesini isteyin. Kalıplar için ayrı bir teminat gerekiyorsa poliçede özel olarak belirtilmesini sağlayın.
Teminat Dışı Hâller ve Ek Sözleşmeyle Alınabilenler
Aksine sözleşme yoksa teminat dışı olanlar
| Hâl | Açıklama | Genel şart |
|---|---|---|
| Fiziki infilak | Basınçlı kapların içindeki buhar veya gazın genleşmesiyle patlaması | m.2/a |
| Temel ve kaideler | Makine veya tesisin temel ve kaidelerindeki hasar | m.2/b |
| Seri nakliye ve fazla mesai | Uçak dışındaki seri vasıtalarla nakliye masrafları, fazla mesai ve tatil günü ücretleri | m.2/c |
| Grev, lokavt, kargaşalık ve terör | Toplumsal olaylar | m.2/d, 2/e |
| Çevre kirliliği | Kirlilikten doğan zararlar | m.2/f |
Genel şartlarda ek sözleşme yolu öngörülmeyen istisnalar
| Hâl | Açıklama | Genel şart |
|---|---|---|
| Yangın ve yıldırım | Yangın, söndürme, yıkma ve kurtarma ile yıldırımın doğrudan etkileri | m.3/d |
| Kâr kaybı ve mali sorumluluk | Her türlü kâr kaybı ve mali sorumluluklar | m.3/e |
| Hırsızlık | Hırsızlık ve hırsızlığa teşebbüs | m.3/f |
| Doğal afetler | Deprem, sel ve su basması gibi doğal afetler | m.3/g |
| Aşınma ve korozyon | Normal işleme ve mutat kullanımdan doğan aşınma ve yıpranma, çürüme, paslanma, oksidasyon, kazanlarda kireçlenme ve çamurlanma, atmosferik şartların sebep olduğu tedrici bozulmalar | m.3/h |
| Kimyevi infilak | Kimyasal patlamalar | m.3/i |
| Hasarlı kullanma | Hasar giderilmeden makinenin kullanılmasından doğan zararlar | m.3/j |
| Kast | Sigortalının kastı; ağır kusur ise ancak ayrıca sözleşme varsa | m.3/k |
Yangın, hırsızlık, deprem ve sel bu poliçenin değil, işyeri yangın ve ek teminatlarının konusudur. Aynı makine için hem makine kırılması hem yangın poliçesi bulunması, hangi olayın hangi poliçeye girdiği konusunda çoğu zaman uyuşmazlık doğurur: kısa devre sonucu makine içinde başlayan bir yangında kısa devrenin verdiği hasar makine kırılması, yangının verdiği hasar ise yangın poliçesi kapsamında değerlendirilebilir. Bu ayrımı eksper raporunda mutlaka sorgulayın. Yangın için işyeri yangını rehberimize, hırsızlık için işyeri hırsızlık sigortası rehberimize bakabilirsiniz.
“Aşınma” ve “Bakım Yapılmamış” Retlerine Karşı
Normal işleme ve mutat kullanımdan doğan aşınma ve yıpranma ile atmosferik şartların sebep olduğu tedrici bozulmalar teminat dışıdır (m.3/h). Ancak makinede aşınma bulunması, hasarın aşınmadan kaynaklandığı anlamına gelmez. Yıllardır çalışan her makinede belirli bir aşınma vardır; belirleyici olan, kırılmanın ani bir olaydan, örneğin yağlama kusurundan, yabancı madde girmesinden, operatör hatasından veya malzeme kusurundan doğup doğmadığıdır ve bunlar teminattadır (m.1/b, 1/c, 1/e, 1/k). Kırık yüzeyin teknik incelemesi, ani kırılma ile uzun sürede ilerleyen yorulma çatlağını ayırt etmenin en güvenilir yoludur.
Sigortalı, makineleri normal bakımlı ve işler hâlde bulundurmak için gerekli makul önlemleri almak, kabul edilen teknik ölçüleri aşan yüklemeleri önlemek ve makinelerin çalıştırılmasına ve kontrolüne ilişkin resmî kurallara uymakla yükümlüdür (m.10). Genel şartlar bakım yükümlülüğünün ihlaline ayrı bir yaptırım bağlamaz; rizikoyu kasten gerçekleştirmek veya zararı kasten artırmak ise poliçeden doğan hakları düşürür (m.12/b). Bu nedenle bakım eksikliğinde kanun hükmü uygulanır: sözleşmeden doğan bir yükümlülüğün ihlalinde, ihlalde kusur yoksa sigortacıyı borçtan kurtaran hükümler uygulanmaz; ihlal rizikonun gerçekleşmesini ve sigortacının ediminin kapsamını etkilememişse sigortacı sözleşmeyi feshedemez (TTK m.1449). Yani “bakım yapılmamış” demek yetmez; bakım eksikliğinin bu kırılmaya yol açtığı gösterilmelidir.
Periyodik kontrol ve bakım kayıtları
İş ekipmanlarının gerekli bakımının ve periyodik kontrollerinin yaptırılması işverenin yükümlülüğüdür (İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği m.6/1-b); kurulumdan, önemli bakım ve onarım faaliyetlerinden ve yer değiştirmeden sonra kontrol yapılır ve sonuçlar kayıt altına alınır (m.7). Basınçlı kaplar ve kaldırma ekipmanları gibi ekipmanlar yönetmeliğin ekindeki listede periyodik kontrole tabi tutulmuştur. 23.12.2025 tarihli değişiklikle sözleşme olmaksızın düzenlenen periyodik kontrol raporlarının geçersiz olduğu düzenlenmiştir (m.14/A). Sigortacılar ret gerekçesinde bu kayıtları sıklıkla ister; bakım sözleşmenizi, servis formlarınızı, yağ değişim kayıtlarınızı ve periyodik kontrol raporlarınızı düzenli tutmanız, ret gerekçelerine karşı en güçlü savunmanızdır.
İmalat Hatası, Garanti ve Üreticiye Rücu
Model, imalat, montaj, malzeme, kalıp, döküm ve işçilik kusuru açıkça teminat sebepleri arasında sayılmıştır (m.1/b). Elektronik cihaz sigortasından farklı olarak makine kırılması genel şartlarında imalatçının veya satıcının sorumlu olduğu hasarları teminat dışı bırakan bir hüküm bulunmamaktadır. Kızak ve şasesinde çatlak oluşan bir makinede hasarı ödeyip makinenin satın alındığı şirkete rücu eden sigortacının davasında ilk derece mahkemesi, bilirkişinin hasarın kullanım hatasından değil üreticinin seçtiği malzemeden kaynaklandığını belirlemesi üzerine imalat hatasından kaynaklanan hasarların genel şartlara göre teminat kapsamında olduğunu kabul etmiş; Adana Bölge Adliye Mahkemesi de rücuda sigortacının davalının kusurunu ve zararı ispat etmesi gerektiğini belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir (9.HD E.2021/1014, K.2024/383).
Sigortacı tazminatı ödediğinde sigortalının üreticiye, satıcıya, montajcıya, bakım firmasına veya taşıyıcıya karşı hakları ödediği tutar kadar sigortacıya geçer (TTK m.1472). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, fabrikaya getirilen bir üretim makinesinin montaj için taşınırken düştüğü olayda, makine kırılması poliçesinden ödeme yapan sigortacının taşıyıcıya rücuunda, taşıyıcının makineyi sağlam taşımak ve indirmekle yükümlü olduğunu belirten daire bozma kararı doğrultusunda direnme kararını bozmuş ve kusur oranlarının taşıma konusunda uzman bir bilirkişinin de bulunduğu heyetle belirlenmesini istemiştir (E.2017/146, K.2021/835). Bu nedenle garanti süresinde garanti hakkınızı kullanın ve sigortacıya danışmadan üreticiyle haklarınızdan vazgeçen bir anlaşma yapmayın. Şirketinize karşı açılan rücu davaları için rücu davası rehberimize bakabilirsiniz.
Sigorta Bedeli, Muafiyet ve Tazminat Hesabı
Sigorta bedeli; varsa nakliye, montaj, gümrük, resim, vergi, harç ve masraflar dahil olmak üzere makinelerin yeni ikame bedeline eşit olmalıdır. Yeni ikame bedeli sigorta bedelinden fazla çıkarsa, hasarın bu farka karşılık gelen kısmı sigortalıda kalır (m.4, 14/e). Kanun da sigorta bedeli sigorta değerinden düşükse, aksine sözleşme yoksa tazminatın bu orana göre ödeneceğini düzenler (TTK m.1462).
Tazminat nasıl hesaplanır?
| Konu | Kural | Genel şart |
|---|---|---|
| Kısmi hasar | Yedek parçaların yeni bedeli, normal nakliye, sökme ve takma masrafları ödenir; eski parça yerine yeni parça konulduğu için indirim yapılmaz; yeniden kullanılabilecek parçaların değeri düşülür | m.14/a |
| Tam hasar | Hasar anındaki yeni kıymetten eskime ve aşınma payı ile kurtarılan değerler düşülür; sökme, nakliye, gümrük ve montaj masrafları eklenir; tamir masrafı bu tutara eşit veya fazlaysa tam hasar sayılır | m.14/b |
| Muafiyet | Poliçedeki asgari muafiyetten aşağı olmamak kaydıyla, aksine sözleşme yoksa her hasarın yüzde yirmisi sigortalıda kalır | m.14/c |
| Eksik sigorta | Sigorta bedeli yeni ikame bedelinden düşükse orantı uygulanır | m.4, 14/e |
| Geçici tamir | Kesin tamirin parçası olmadıkça sigortalıya aittir | m.14/g |
| Ödeme şekli | Sigortacı tamir veya ikame edebilir ya da nakden ödeyebilir | m.15 |
| Kısmi hasardan sonra | Sigorta bedeli ödenen tazminat kadar azalır; ek primle tamamlanabilir | m.16 |
Bazı şirket bilgilendirme formlarında sigortacının sorumluluğunun sigortalı kıymetin riziko anındaki rayiç değeri ile sınırlı olduğu belirtilmektedir. Oysa genel şartlara göre kısmi hasarda eski parça yerine yeni parça konulması nedeniyle indirim yapılmaz; eskime ve aşınma payı yalnızca tam hasarda düşülür (m.14/a-b). Kısmi hasarda “rayiç değer” gerekçesiyle yapılan amortisman indirimine bu nedenle itiraz edilebilir. Yaş sınırı ve amortisman şartları ise poliçeye göre değişir ve pazarlıkla kaldırılabilir.
Hasar Anında Yükümlülükler
Hasardan sonra yapılması gerekenler
| Yükümlülük | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Makineyi durdurmak | Hasarlı makineyi onarmadan kullanmak teminat dışı zarar doğurur | GŞ m.3/j |
| Sigortacıya bildirim | Öğrenmeden itibaren en geç beş gün; bazı şirket formlarında beş iş günü | GŞ m.11 |
| Tamire başlama | Sigortacı ihbardan itibaren yedi gün içinde inceleme yaptırmazsa sigortalı tamire başlayabilir | GŞ m.11 |
| Zararı azaltma | Makul önlemler alınır; giderleri faydasız kalsa bile ayrıca ödenir | TTK m.1448 |
| Delilleri koruma | Kırık parça, fotoğraflar, arıza ve bakım kayıtları saklanır; hasar anındaki yükümlülüklerin ihlali zararı artırmışsa artan kısım indirilir | GŞ m.11, 12/a |
| Esaslı değişiklikler | Sigortalının yaptığı veya rızasıyla yapılan değişiklikler derhâl, diğer değişiklikler sekiz gün içinde bildirilir | GŞ m.7 |
Bildirim yükümlülüğünün ihlali ödenecek tazminatta artışa yol açmışsa kusurun ağırlığına göre indirim yapılır; sigortacı olayı daha önce fiilen öğrenmişse indirim yapılamaz (TTK m.1446/2-3). Bu hüküm sigorta ettiren aleyhine değiştirilemez (TTK m.1452/3). Genel şartlara göre taraflar tazminat miktarında anlaşamazsa alacak hakem-bilirkişi kararıyla muaccel olur (m.13); ancak kanuna göre tazminat, belgeler verildikten sonra sigortacının araştırmaları bitince ve her hâlde ihbardan kırk beş gün sonra muaccel olur ve araştırmalar üç ayda tamamlanmazsa en az yüzde elli avans ödenir (TTK m.1427/2-3). Kanunun bu hükmü de sigorta ettiren aleyhine değiştirilemez.
Üretim Durdu: Kâr Kaybı ve Yedek Makine Masrafları
Makine kırılması poliçesi her türlü kâr kaybını teminat dışında bırakır (m.3/e). Kanuna göre de rizikonun gerçekleşmesi sonucu oluşan kazanç kaybı, aksi kararlaştırılmadıkça sigortanın kapsamında değildir (TTK m.1453/2). Üretim hattında kritik bir makinenin aylarca çalışmaması işletme için onarım bedelinden çok daha büyük bir zarar doğurabilir; bu nedenle makine kırılmasına bağlı kâr kaybı teminatının ayrıca alınıp alınmadığını kontrol edin. Hızlı onarım için yapılan seri nakliye, fazla mesai ve tatil günü ücretleri ise ancak ek sözleşmeyle teminata girer (m.2/c). Ayrıntılar için kâr kaybı sigortası rehberimize bakabilirsiniz.
Sigortacının ve Aracının Bilgilendirme Yükümlülüğü
Sigortacı, sözleşme yapılmadan önce ve sözleşme süresince sigorta ettireni bilgilendirmekle yükümlüdür (TTK m.1423). Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, makine kırılması poliçesinin süresi içinde makine veya operatör için resmî bir belge zorunlu hâle geldiği hâlde sigortacının sigortalıyı bilgilendirmediği, satıcının ise kendi verdiği eğitim belgesinin yeterli olduğu yönünde yanlış bilgi verdiği bir dosyada, bilgilendirme yükümlülüğünün ihlal edildiğini kabul ederek Sigorta Tahkim Komisyonu kararını bozmuştur (E.2021/5515, K.2021/6713; özet akademik kaynaktan). Poliçe başlangıcında makinelerin sayısını, yaşını ve değerini doğru beyan edin (GŞ m.6); aracının hatası için acente veya broker hatası rehberimize bakabilirsiniz.
Kararlardan Çıkan Dersler
Makine kırılması sigortasında aşınma, korozyon veya bakımsızlık istisnasını tartışan ve tam metniyle doğrulanabilen güncel bir Yargıtay kararına ulaşılamamıştır. Aşağıdaki kararlar imalat hatası, rücu, ispat yükü ve sigortacının bilgilendirme yükümlülüğü bakımından yol göstericidir; doğrulama düzeyi tabloda belirtilmiştir. Somut dosyada kullanılmadan önce tam metinlerin UYAP Emsal veya Yargıtay Karar Arama üzerinden kontrol edilmesi gerekir.
Makine hasarı ve sigortaya ilişkin kararlar
| Karar | Konu | Sonuç ve ders |
|---|---|---|
| Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 11.03.2024, E.2021/1014, K.2024/383 (tam metin) | Makinenin kızak ve şasesinde çatlaklar oluşmuş; garanti kapsamındaki onarım sonuç vermemiş, garanti bittikten sonra sigortacı hasarı ödeyip makinenin satın alındığı şirkete rücu etmiş | İlk derece mahkemesi, bilirkişinin hasarın kullanım hatasından değil üreticinin seçtiği malzemeden kaynaklandığını belirlemesi üzerine imalat hatasından kaynaklanan hasarların genel şartlara göre teminat kapsamında olduğunu kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi rücuda sigortacının davalının kusurunu ve zararı ispat etmesi gerektiğini belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir |
| Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 24.06.2021, E.2017/146, K.2021/835 (tam metin) | Yurt dışından getirilen on beş tonluk üretim makinesi fabrika içinde montaj için taşınırken halatların kopmasıyla düşmüş; makine kırılması poliçesinden ödeme yapan sigortacı taşıyıcıya rücu etmiş | Daire bozma kararında taşıyıcının makineyi sağlam taşımak ve indirmekle yükümlü olduğu ve üretici firmanın kusurunun taşıyıcının sorumluluğunu tek başına ortadan kaldırmayacağı belirtilmiş; Genel Kurul direnme kararını bozarak kusur oranlarının taşıma konusunda uzman bir bilirkişinin de bulunduğu heyetle belirlenmesini istemiştir |
| Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 25.02.2020, E.2017/17-2190, K.2020/205 (tam metin; trafik sigortası) | Rizikonun teminat dışında kaldığı iddiasının ispatı | Rizikonun teminat dışında kaldığı iddiasının kural olarak sigortacı tarafından soyut iddialarla değil somut delillerle kanıtlanması gerektiği, varsayıma ve tahmine dayanan bilirkişi raporunun hükme esas alınamayacağı belirtilmiştir. Makine kırılması kararı değildir, ispat ilkesi bakımından anılmıştır |
| Y.11.HD, 30.11.2021, E.2021/5515, K.2021/6713 (künye ve özet akademik kaynaktan) | Makine kırılması poliçesinin süresi içinde makine veya operatör için resmî bir belge zorunlu hâle gelmiş; sigortacı sigortalıyı bilgilendirmemiş, satıcı ise kendi verdiği eğitim belgesinin yeterli olduğunu söylemiş | Sigortacının bilgilendirme yükümlülüğüne aykırı davrandığı kabul edilerek Sigorta Tahkim Komisyonu kararı bozulmuştur |
Bu kararlardan çıkan pratik sonuçlar şunlardır: imalat, model, montaj ve malzeme hatasından kaynaklanan hasar genel şartlarda açıkça teminattadır; garanti süresince garanti hakkının kullanılması ve sigortacının üreticiye karşı rücu hakkının korunması ise ayrıca önemlidir; sigortacı ödeme yaptıktan sonra üreticiye, satıcıya veya taşıyıcıya rücu edebilir; rizikonun teminat dışında kaldığını sigortacı somut delillerle ispat etmelidir ve tahmine dayalı bir bilirkişi raporu yeterli değildir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin makine kırılması genel şartları ve eksik sigortaya ilişkin 28.05.2024 tarihli, E.2023/6442, K.2024/4398 sayılı kararının künyesi görülmüş, ancak metnine erişilemediği için tabloya alınmamıştır.
Sigortacının Sık Ret Gerekçeleri ve Cevapları
Ret ve indirim gerekçeleri
| Sigortacının gerekçesi | Değerlendirme | Dayanak | Ne sunulur? |
|---|---|---|---|
| Aşınma ve yorulma | Aşınma bulunması hasarın aşınmadan kaynaklandığını göstermez; ispat sigortacıda | GŞ m.3/h; TTK m.1409/2 | Kırık yüzey incelemesi, bağımsız teknik rapor |
| Bakım yapılmamış | Kusursuz ve rizikoya etkisiz ihlal sonuç doğurmaz; bakım eksikliğinin bu kırılmaya yol açtığı gösterilmeli | GŞ m.10; TTK m.1449 | Bakım sözleşmesi, servis formları, periyodik kontrol raporları |
| Değiştirilebilir parça | Kalıp, bıçak, kayış ve zincir teminat dışı; diğer parçalara verdiği zarar ayrıca değerlendirilir | GŞ m.1 | Hasarlı parçaların ayrı ayrı listelenmesi |
| İmalat hatası, üreticiye gidin | İmalat hatası açıkça teminatta | GŞ m.1/b | Genel şartlar ve garanti durumu |
| Yangından kaynaklandı | Yangının verdiği hasar teminat dışı; kısa devrenin verdiği hasar teminatta olabilir | GŞ m.1/d, 3/d | Olayın başlangıç noktasına ilişkin teknik rapor |
| Kısmi hasarda amortisman | Kısmi hasarda yeni parça için indirim yapılmaz | GŞ m.14/a | Genel şart metni |
| Eksik sigorta | Yeni ikame bedeli ve hesap sırası kontrol edilmeli | GŞ m.4, 14/e; TTK m.1462 | Güncel fiyat teklifleri ve faturalar |
| Geç bildirildi | Kendiliğinden hak kaybı yok; tazminatta artışa yol açtıysa kusura göre indirim | TTK m.1446/2-3, 1452/3 | Gecikmenin zararı artırmadığına dair açıklama |
Genel şartlarda zamanaşımı iki yıl olarak düzenlenmiştir (m.22); kanuna göre sigortacıya karşı istemler alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yılda ve her hâlde rizikodan itibaren altı yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.1420). Ticari davada arabuluculuk dava şartıdır (TTK m.5/A); sigorta şirketi üyeyse Sigorta Tahkim Komisyonuna da başvurulabilir (5684 s.K. m.30). Komisyon için Sigorta Tahkim Komisyonu rehberimize bakabilirsiniz. Bir özelgede makine arızası nedeniyle alınan sigorta tazminatının yenileme fonuna konu edilemeyeceği belirtilmiştir; tazminatın vergisel sonuçlarını mali müşavirinizle değerlendirin.
Poliçe Yaptırırken veya Yenilerken: Kontrol Listesi
Makine kırılması poliçesinde ayarlar
| Ayar | Neden önemli? | Dayanak |
|---|---|---|
| Makine listesi | Listede olmayan makine teminatta değil; seri numarası, imalat yılı ve değerle tam liste | GŞ m.1 |
| Yeni ikame bedeli | Kur ve fiyat artışlarında eksik sigorta riski; her yenilemede güncelleme | GŞ m.4 |
| Muafiyet | Aksine sözleşme yoksa yüzde yirmi; daha uygun bir muafiyet pazarlık edilebilir | GŞ m.14/c |
| Fiziki infilak | Kompresör, kazan ve basınçlı kaplar için ek teminat | GŞ m.2/a |
| Temel ve kaide | Ağır makinelerde ek teminat | GŞ m.2/b |
| Seri nakliye ve fazla mesai | Yurt dışından parça gelen makinelerde önemli | GŞ m.2/c |
| Kâr kaybı | Makine kırılmasına bağlı kâr kaybı ayrı teminat | GŞ m.3/e; TTK m.1453/2 |
| Yaş ve amortisman şartları | Pazarlıkla kaldırılabilir | Özel şartlar |
| Bakım ve periyodik kontrol | Kayıtların düzenli tutulması ret riskini azaltır | GŞ m.10; Yönetmelik m.6-7 |
Makine bir banka veya leasing şirketine rehinliyse ya da leasing ile kullanılıyorsa tazminatın kime ödeneceği için dain-i mürtehin yazımıza, yeni kurulan tesislerde montaj sırasındaki hasarlar için inşaat ve montaj all risk sigortası rehberimize bakabilirsiniz. Makine kazasında çalışan yaralanırsa işveren sorumluluk sigortası devreye girer.
Ne Yapmalı? Adım Adım
- Makineyi durdurun. Hasarlı makineyi çalıştırmaya devam etmek teminat dışı zarar doğurur (GŞ m.3/j).
- Sigortacıya yazılı bildirim yapın. Beş gün içinde, mümkünse aynı gün.
- Delilleri koruyun. Kırık parçaları atmayın; fotoğraf, video, arıza kayıtları ve operatör beyanını saklayın.
- Bakım ve periyodik kontrol kayıtlarını hazırlayın.
- Eksperi bekleyin; yedi gün içinde gelmezse tamire başlayın. Bunu yazılı kayda geçirin.
- Eksper raporunu inceleyin. Aşınma veya bakım gerekçesine bağımsız bir teknik raporla itiraz edin.
- Değer, muafiyet ve eksik sigorta hesabını kontrol edin.
- Ret veya eksik ödemeye yazılı itiraz edin. Sonuç alınamazsa tahkim veya dava yoluna gidin.
Sık Sorulan Sorular
Makine kırılması sigortası neleri kapsar?
Listede gösterilen makinelerin deneme devresinden sonra çalışırken, dururken veya aynı işyerinde temizlik ve revizyon sırasında ani ve beklenmedik sebeplerle uğradığı hasarları kapsar; imalat ve malzeme hatası, yağlama kusuru, kısa devre, voltaj yükselmesi ve personel hatası bunlardandır (Makina Kırılması Sigortası Genel Şartları m.1).
Sigorta “aşınma” diyerek reddetti, ne yapabilirim?
Normal kullanımdan doğan aşınma teminat dışıdır (m.3/h); ancak rizikonun teminat dışında kaldığını sigortacı somut delillerle ispat etmelidir (TTK m.1409/2). Kırık yüzeyin teknik incelemesiyle hasarın ani bir sebepten doğduğunu gösteren bağımsız bir rapor alın.
Bakım yapılmadı diye sigorta ödememezlik yapabilir mi?
Genel şartlar bakım yükümlülüğünün ihlaline ayrı bir yaptırım bağlamaz. Kanuna göre ihlalde kusur yoksa veya ihlal rizikonun gerçekleşmesini etkilememişse sigortacıyı borçtan kurtaran hükümler uygulanmaz (TTK m.1449); sigortacı bakım eksikliğinin hasara yol açtığını göstermelidir.
İmalat hatası nedeniyle bozulan makineyi sigorta öder mi?
Evet. Model, imalat, montaj, malzeme, kalıp, döküm ve işçilik kusuru teminat sebepleri arasında açıkça sayılmıştır (m.1/b). Sigortacı ödeme yaptıktan sonra üreticiye veya satıcıya rücu edebilir (TTK m.1472).
Pres kalıbı veya kesici bıçak kırıldı, öder mi?
Hayır. Kesici alet ve edevat, matris ve kalıplar, halat, zincir, bant ve kayışlar gibi değiştirilebilir parçalar teminat dışıdır (m.1). Ancak kırılan parçanın makinenin diğer parçalarına verdiği hasar ayrıca değerlendirilmelidir.
Tazminattan neden yüzde yirmi kesildi?
Genel şartlara göre poliçedeki asgari muafiyetten aşağı olmamak kaydıyla, aksine sözleşme yoksa her hasarın yüzde yirmisi sigortalıda kalır (m.14/c). Poliçenizde farklı bir muafiyet kararlaştırılıp kararlaştırılmadığını kontrol edin.
Kısmi hasarda amortisman indirimi yapılabilir mi?
Genel şartlara göre kısmi hasarda eski parça yerine yeni parça konulması nedeniyle indirim yapılmaz; yeniden kullanılabilecek parçaların değeri düşülür (m.14/a). Eskime ve aşınma payı yalnızca tam hasarda düşülür (m.14/b).
Makinede çıkan yangını makine kırılması sigortası öder mi?
Yangın ve yıldırımın doğrudan etkileri makine kırılması poliçesinde teminat dışıdır (m.3/d). Yangın hasarı işyeri yangın poliçesinden istenir; yangına yol açan kısa devrenin verdiği hasar ise makine kırılması kapsamında değerlendirilebilir.
Kompresör veya kazan patlaması teminatta mı?
Basınçlı kaplarda buhar veya gazın genleşmesiyle oluşan fiziki infilak aksine sözleşme yoksa teminat dışıdır, ek sözleşmeyle alınabilir (m.2/a). Kimyevi infilak ise teminat dışıdır (m.3/i). Buhar kazanlarında su eksikliğinden doğan hasar ise teminattadır (m.1/g).
Makine çalışmadığı için kaybettiğim üretimi sigorta öder mi?
Makine kırılması poliçesi her türlü kâr kaybını teminat dışında bırakır (m.3/e). Kanuna göre de kazanç kaybı aksi kararlaştırılmadıkça kapsam dışıdır (TTK m.1453/2). Bunun için makine kırılmasına bağlı kâr kaybı teminatı gerekir.
Hasarı ne zaman bildirmeliyim, eksper gelmezse ne olur?
Hasarı öğrendiğiniz tarihten itibaren en geç beş gün içinde bildirin; bazı şirket formlarında beş iş günü öngörülür. Sigortacı ihbardan itibaren yedi gün içinde inceleme yaptırmazsa tamire başlayabilirsiniz (m.11).
Sigorta reddederse ne yapabilirim?
Ret gerekçesine yazılı itiraz edin ve bağımsız teknik rapor alın. Sonuç alınamazsa sigorta şirketi üyeyse Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir veya dava şartı olan arabuluculuktan sonra asliye ticaret mahkemesinde dava açabilirsiniz. Zamanaşımı muacceliyetten itibaren iki yıl ve her hâlde rizikodan itibaren altı yıldır (TTK m.1420).
İlgili Rehberler
- Sigorta Hukuku Rehberi: Tazminat, Kasko, DASK ve Hayat Sigortası
- Sigorta Tazminatı Geç Ödendi: Temerrüt, Avans Faizi ve Kur Farkı 2026
- Voltaj Dalgalanması Cihazı Yaktı: Dağıtım Şirketinden Tazminat 2026
- Sigorta Eksperinin Raporuna İtiraz: Ticari Hasar Rehberi 2026
- GES Sigortası Ödemiyor 2026: Güneş Paneli Dolu, Fırtına, Kar, Hırsızlık ve Üretim Kaybı
- İşyeri Deprem Teminatı 2026: Koasürans, Muafiyet ve DASK ile Paylaşım
- İş Makinesi Sigortaları: Makine Kırılması, Geniş Kasko ve Hırsızlık
- Elektronik Cihaz Sigortası Ödemiyor 2026
- Kâr Kaybı (İş Durması) Sigortası Ödemiyor
- İşyeri ve Fabrika Yangınında Sigorta Ödemiyor
- İşyeri Hırsızlık Sigortası: Zorla Girme İzi Yok
- İnşaat ve Montaj All Risk Sigortası Ödemiyor
- Elektrik Kesintisi Tazminatı ve Cihaz Hasarı Başvurusu
- Dain-i Mürtehin: Tazminat Kime Ödenir?
- Acente veya Broker Hatası: Kim Sorumlu?
- Prim Ödenmedi, Poliçe İptal Edildi
- Sigorta Şirketi Şirketime Rücu Davası Açtı
- İşveren Sorumluluk Sigortası
- Sigorta Tahkim Komisyonu
- Ticari Uyuşmazlıklarda Dava Şartı Arabuluculuk
Makine kırılması dosyanızı birlikte değerlendirelim
Teminat kapsamını, aşınma ve bakım gerekçelerini, muafiyet ve eksik sigorta hesabını birlikte inceleyelim; itiraz, tahkim veya dava sürecini yürütelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Kaynakça
- Makina Kırılması Sigortası Genel Şartları (yürürlük 25.02.1967; son düzenleme 01.07.2006; Türkiye Sigorta Birliği metni): m.1, 2, 3, 4, 6, 7, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 22
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.1409, 1420, 1423, 1427, 1446, 1448, 1449, 1452, 1453, 1462, 1472, 5/A
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013, 28628; değişiklik RG 23.12.2025, 33116): m.6, 7, 14/A
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu: m.30
- HDI, Anadolu, Mapfre ve Quick Sigorta makine kırılması bilgilendirme formları
- Kararlar: Adana BAM 9.HD 11.03.2024, E.2021/1014, K.2024/383; Yargıtay HGK 24.06.2021, E.2017/146, K.2021/835; Yargıtay HGK 25.02.2020, E.2017/17-2190, K.2020/205; Y.11.HD 30.11.2021, E.2021/5515, K.2021/6713
