İşyeri sigortasında deprem teminatı, yangın poliçesine ek sözleşmeyle eklenen Deprem ve Yanardağ Püskürmesi Klozu ile verilir (Yangın Sigortası Genel Şartları A.3); ticari ve sınai rizikolarda tarifeye göre hasarın en az yüzde yirmisi sigortalının üzerinde kalır (koasürans) ve bina ile muhteviyat bedelleri üzerinden ayrı ayrı en az yüzde iki muafiyet uygulanır. 72 saat içindeki depremler tek hasar sayılır. Tamamı ticari veya sınai amaçla kullanılan binalar zorunlu deprem sigortasına (DASK) tabi değildir; apartman içindeki dükkân ve bürolar ise DASK kapsamındadır; ihtiyari teminat DASK bedelinin üzerindeki bina hasarını karşılar ve 01.08.2023 sonrası poliçelerde bu kısım için bina muafiyeti uygulanmaz (6305 s.K. m.10; Tarife A.1.2 m.4). DASK emtia, makine, demirbaş, kâr kaybı ve enkaz kaldırma masraflarını kapsamaz. Sigortacının sorumluluğu poliçedeki sigorta bedeliyle sınırlıdır; bedel düşükse eksik sigorta uygulanır (TTK m.1462).
“Depremde fabrikamız hasar gördü, sigorta hasarın beşte birini ve ayrıca muafiyet kesti.” “Dükkânımızın DASK’ı vardı, işyeri poliçesi ‘önce DASK ödesin’ diyor.” “Depodaki emtianın tamamı zarar gördü, DASK hiçbir şey ödemiyor.” “Poliçede deprem teminatı yokmuş, acente söylememiş.” “Bina ayakta ama üretim aylarca durdu.” Bu rehber, işyeri, fabrika ve depo sigortalarında deprem teminatının nasıl verildiğini, koasürans ve muafiyetin nasıl hesaplandığını, DASK ile ihtiyari teminat arasındaki ilişkiyi, emtia ve makine hasarını, kâr kaybını, eksik sigortayı ve itiraz yollarını Yangın Sigortası Genel Şartları, Deprem ve Yanardağ Püskürmesi Klozu, İhtiyari Deprem ve Yanardağ Püskürmesi Teminatına İlişkin Tarife ve Talimat, 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve Yargıtay kararları üzerinden anlatır.
İşyeriniz depremde hasar gördü, sigorta eksik mi ödedi? Birlikte inceleyelim
Poliçenizi ve klozları, koasürans ve muafiyet hesabını, DASK ile ihtiyari teminatın paylaşımını ve eksper raporunu birlikte inceleyelim; hesap hatalarını belgeleyerek itiraz edelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Kısa Cevap: Deprem Hasarında İşyeri Sigortası Ne Öder?
İşyeri poliçesinde deprem teminatı kendiliğinden yoktur; yangın sigortasına ek sözleşmeyle eklenir. Teminat varsa sigortacı hasarı öder, ancak tarifeye göre zorunlu olarak uygulanan koasürans ve muafiyet nedeniyle ödeme hiçbir zaman hasarın tamamı olmaz. Bu nedenle deprem sonrası uyuşmazlıkların çoğu ret değil, hesap uyuşmazlığıdır: hangi bedelin esas alındığı, koasürans ile muafiyetin hangi sırayla uygulandığı, bina ile muhteviyatın ayrı hesaplanıp hesaplanmadığı ve eksik sigorta oranı.
Duruma göre ilk bakılacak nokta
| Durum | Sigorta bakımından | Dayanak | Ne yapılır? |
|---|---|---|---|
| Poliçede deprem teminatı yok | Deprem hasarı ödenmez; aracının bilgilendirme kusuru ayrıca incelenir | Yangın GŞ A.3; TTK m.1423 | Teklif ve poliçe yazışmaları, aracının sorumluluğu |
| Hasarın beşte biri kesildi | Ticari ve sınai rizikolarda en az yüzde yirmi koasürans | Tarife A.2.1 m.5 | Poliçedeki koasürans oranı kontrol edilir |
| Ayrıca muafiyet düşüldü | Bina ve muhteviyat bedelleri üzerinden ayrı ayrı en az yüzde iki | Tarife A.2.1 m.6 | Muafiyetin hangi bedel üzerinden hesaplandığı kontrol edilir |
| Apartman içindeki dükkân; DASK var | İhtiyari teminat DASK bedelinin üzerindeki bina hasarını öder; bu kısımda bina muafiyeti uygulanmaz, muhteviyatta ticari şartlar uygulanır | 6305 s.K. m.10; Tarife A.1.2 m.4; Y.17.HD 2019/7615 | DASK ödemesi ve limiti belgelenir |
| Tamamı ticari bina, fabrika veya depo | DASK’a tabi değil; yalnızca ihtiyari teminat | 6305 s.K. m.10/2 | İşyeri poliçesi esas alınır |
| Emtia, makine ve demirbaş hasarı | DASK kapsamaz; ihtiyari teminatta muhteviyat olarak ayrı muafiyetle | ZDS GŞ A.3.2; Tarife A.2.1 m.6 | Stok ve demirbaş kayıtları |
| Üretim durdu | Ancak depreme bağlı kâr kaybı teminatı varsa ve yangın poliçesindeki zarar ödenmişse | Yangına Bağlı Kâr Kaybı GŞ A.1 | Kâr kaybı poliçesi kontrol edilir |
| Tazminat orantılı azaltıldı | Sigorta bedeli gerçek değerden düşükse eksik sigorta | TTK m.1462 | Yeniden yapım maliyeti ve stok değeri |
Deprem Teminatı İşyeri Poliçesine Nasıl Girer?
Yangın sigortası genel şartları depremi, yanardağ püskürmesini ve enkaz kaldırma masraflarını standart teminatın dışında tutar ve bunların ancak ek sözleşmeyle, genel şartlara ve ilişik klozlara göre teminata alınabileceğini öngörür (Yangın Sigortası Genel Şartları A.3). Deprem için kullanılan kloz Deprem ve Yanardağ Püskürmesi Klozu’dur. Bu kloz deprem, deniz depremi (tsunami) ve yanardağ püskürmesi ile bunların doğrudan veya dolaylı olarak neden olduğu yangın, infilak, yer kayması ve çökme zararlarını kapsar; binalarda temeller ve istinat duvarları da teminata eklenmiştir. Deprem nedeniyle çıkan yangın ve infilakta sigortalı şeylerin kaybolmasından doğan zararlar ise kapsam dışıdır.
Deprem ve Yanardağ Püskürmesi Klozunun temel hükümleri
| Konu | Kural |
|---|---|
| Kapsam | Deprem, tsunami ve yanardağ püskürmesi ile bunların doğrudan veya dolaylı neden olduğu yangın, infilak, yer kayması ve çökme |
| Binalarda ek kapsam | Temeller ve istinat duvarları |
| İstisna | Deprem kaynaklı yangın ve infilakta sigortalı şeylerin kaybolması |
| 72 saat kuralı | Sigortacı 72 saatlik devamlı süre içinde meydana gelen zararın poliçede yazılı muafiyeti aşan kısmından sorumludur |
| İhbar | 72 saatlik sürenin bitiminden ve her hâlde rizikoyu öğrenmeden itibaren en geç beş gün içinde |
Enkaz kaldırma masrafları ayrıca bedeli yazılmak kaydıyla ek sözleşmeyle teminata alınabilir (Yangın Sigortası Genel Şartları A.3). Örneğin bir şirketin işyeri sigortası bilgilendirme formunda enkaz kaldırma teminatının sigorta bedelinin en fazla yüzde dördünü geçmeyecek şekilde hesaplandığı belirtilmektedir. Büyük bir fabrikada enkaz kaldırma tek başına yüksek bir maliyet olduğundan, bu teminatın ve bedelinin poliçede yer alıp almadığını kontrol edin.
DASK mı, İşyeri Poliçesi mi? Zorunlu ve İhtiyari Teminatın Paylaşımı
Zorunlu deprem sigortası, kat mülkiyeti mevzuatı kapsamındaki binalarda ticarethane, büro ve benzeri amaçlarla kullanılan bağımsız bölümleri de kapsar (6305 s.K. m.10/1). Buna karşılık kamu binaları, köy yerleşik alanındaki binalar ve tamamı ikamet dışı amaçlarla kullanılan binalar zorunlu deprem sigortasına tabi değildir (m.10/2). Yani apartmanın zemin katındaki dükkân veya büro DASK kapsamındadır; tamamı ticari olan bir iş hanı, fabrika veya depo ise yalnızca ihtiyari deprem teminatıyla korunur. Zorunlu deprem sigortasını malikler veya intifa hakkı sahipleri yaptırır (m.10/3); tapuda işlem yapılırken ve su ile elektrik abonelik işlemlerinde sigortanın geçerli olduğu aranır (m.11).
DASK’ın işyerleri bakımından kapsamı
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsanan | Yalnızca bina; ticarethane ve büro olarak kullanılan bağımsız bölümler dahil | ZDS GŞ A.1; 6305 s.K. m.10/1 |
| Kapsam dışı binalar | Tamamı ticari veya sınai amaçla kullanılan binalar | 6305 s.K. m.10/2; ZDS GŞ A.2 |
| Kapsam dışı zararlar | Enkaz kaldırma masrafları, kâr kaybı, iş durması, kira mahrumiyeti | ZDS GŞ A.3.1 |
| Kapsam dışı eşya | Her türlü taşınır mal ve eşya; emtia, makine ve demirbaş dahil | ZDS GŞ A.3.2 |
| Muafiyet | Her hasarda sigorta bedelinin yüzde ikisi; 72 saat içindeki hasarlar tek hasar | ZDS GŞ A.6 |
| Azami teminat | Her yıl belirlenir; güncel tutar DASK’ın resmî sitesinden kontrol edilmelidir | 6305 s.K. m.13/1 |
| Ödeme | Hasar tespitinden sonra en geç otuz gün içinde | 6305 s.K. m.13/2 |
| Tadilat | Taşıyıcı sistemi zayıflatan tadilatta, hasarın bu aykırılıktan kaynaklandığı tespit edilirse tazminat hakkı kaybedilir | 6305 s.K. m.12 |
İhtiyari teminat ile zorunlu sigorta birbirinin yerine geçmez: tarifeye göre sigortacı, zorunlu deprem sigortasıyla verilen teminatın yerine ihtiyari deprem teminatı veremez; ihtiyari deprem sigorta bedeli, bina yangın sigorta bedeli ile zorunlu deprem sigortası bedeli arasındaki farktır ve sigortacı zorunlu deprem sigortası bedelinin üzerindeki hasardan sorumludur; sigortacının sorumlu olduğu bu kısım için bina muafiyeti uygulanmaz (İhtiyari Deprem ve Yanardağ Püskürmesi Teminatına İlişkin Tarife ve Talimat A.1.2 m.1, 2, 4). Mesken binalarındaki ticarethane ve bürolarda bina teminatı konut tarifesi ve şartlarıyla, muhteviyat ise ticari tarife ve şartlarıyla verilir (A.2.1 m.3). Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, ihtiyari deprem teminatı bulunan bir işyerinin deprem hasarında, sigortacının sorumluluğunun zorunlu deprem sigortası teminat limitini aşan zarardan başladığını, hasar bu limitin altında kalırsa ihtiyari sigortacıya husumet düşmeyeceğini ve limitin üzerindeki kısımda poliçedeki koasürans ve muafiyet hükümlerinin uygulanacağını belirtmiştir (K.2019/7615). Bu karar o dönemki poliçe şartlarına göre verilmiştir; 01.08.2023 ve sonrası başlangıç tarihli poliçelerde tarife, zorunlu sigorta bedelinin üzerindeki bina hasarı için bina muafiyeti uygulanmayacağını öngörmektedir. Bu nedenle DASK poliçesi bulunan işyerlerinde önce DASK’a başvurulmalı, ödeme ve limit belgelenmelidir. Konut ve DASK uyuşmazlıkları için DASK eksik ödeme itiraz dilekçesi örneğimize ve kiracı ve DASK yazımıza bakabilirsiniz.
Koasürans ve Muafiyet: Tarifede Ne Yazıyor?
Tamamı ticari veya sınai amaçla kullanılan binalarda ve işyerlerinin muhteviyatında ihtiyari deprem teminatı tarifeye göre şu iki zorunlu kesintiyle verilir. Birincisi müşterek sigortadır (koasürans): sigorta bedelinin en az yüzde yirmisi sigortalının üzerinde kalır; yani sigortacı hasarın en fazla yüzde sekseninden sorumludur (Tarife A.2.1 m.5). İkincisi muafiyettir: bina veya muhteviyat sigorta bedellerinin sigortacının sorumlu olduğu kısmı üzerinden en az yüzde iki oranında muafiyet uygulanır; muafiyet bina, sabit tesisat ve dekorasyon için ve emtia, makine, teçhizat, demirbaş ve diğer tesisat için ayrı ayrı uygulanır ve her 72 saatlik dönem bir hasar sayılır (m.6).
Ticari ve sınai rizikolarda koasürans ve muafiyet
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Asgari koasürans | Sigorta bedelinin en az yüzde yirmisi sigortalıda kalır | Tarife A.2.1 m.5 |
| Daha yüksek koasürans | Sigortalı payı yüzde yirmi beş ile yüzde altmış arasına çıkarılarak prim indirimi alınabilir | Tarife A.2.1 m.5, Tablo-1 |
| Asgari muafiyet | Sigortacının sorumlu olduğu bedel üzerinden en az yüzde iki | Tarife A.2.1 m.6 |
| Daha yüksek muafiyet | Yüzde üç ile yüzde on arasında seçilerek prim indirimi alınabilir | Tarife A.2.1 m.6 |
| Ayrı uygulama | Bina ve muhteviyat için ayrı ayrı | Tarife A.2.1 m.6 |
| 72 saat | Her 72 saatlik dönem bir hasar sayılır | Tarife A.2.1 m.6; Kloz |
| Aynı adres | Poliçede aynı riziko adresinde gösterilen yapılar birlikte değerlendirilir; ek prim karşılığı muafiyet ve koasürans dahil tazminat hesabı her binanın kendi bedeli üzerinden yapılabilir | Tarife A.2.1 m.7 |
| Büyük rizikolar | Çok yüksek bedelli rizikolarda koasürans ve muafiyeti düşüren seçenekler ve tazminat limitli sigorta; tazminat limitli sigortada koasürans ve muafiyet uygulanmaz | Tarife A.2.1; Kloz 4 |
Parasal eşikler 2023 tarihli tarife metninde yer almaktadır; 01.01.2026 tarihinden itibaren uygulanan sürümde azami bedeller ile muafiyet ve koasürans artırım limitlerinin her yıl enflasyon endeksine göre güncelleneceği belirtilmiştir. Yüzde yirmi koasürans ve yüzde iki muafiyet oranlarının değiştiğine dair bir bilgiye ulaşılamamıştır; poliçenizdeki oranları esas alın. Bir şirketin işyeri paket bilgilendirme formunda da yüzde yirmi koasürans ve sigortacının sorumlu olduğu yüzde seksenlik kısım üzerinden asgari yüzde iki muafiyet yazılıdır.
Muafiyet kaydı geçerli mi?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bir kasko poliçesindeki muafiyet kaydının kanunun emredici hükümlerine aykırı olmadığını ve sigortalının süresinde itiraz etmediği için geçerli olduğunu kabul etmiştir (E.2020/(17)4-38, K.2022/335). Deprem teminatındaki koasürans ve muafiyet tarifeden kaynaklandığı için kural olarak geçerlidir. Ancak sigortacı sözleşmeden önce sigorta ettireni bilgilendirmekle yükümlüdür (TTK m.1423); poliçede muafiyet ve koasürans açıkça gösterilmemişse veya bilgilendirme yapılmamışsa bu durum itirazda değerlendirilmelidir.
Tazminat Hesabı: Adım Adım Örnek
Genel şartlarda ve tarifede sayısal bir hesap örneği bulunmamaktadır. Tarifedeki “sigortacının sorumlu olduğu kısım” ifadesi ve şirket formlarındaki “yüzde seksenlik kısım üzerinden” ifadesi, uygulamada önce eksik sigorta oranının, sonra koasüransın uygulandığını ve muafiyetin hasardan değil, sigortacının sorumlu olduğu bedelden hesaplandığını göstermektedir. Aşağıdaki örnek bu okumaya göre hazırlanmıştır; somut dosyada poliçe ve tarife metniyle birlikte kontrol edilmelidir.
Örnek hesap: bina bedeli 10.000.000 TL, hasar 2.000.000 TL
| Adım | Gerçek değer 10.000.000 TL (tam sigorta) | Gerçek değer 12.500.000 TL (eksik sigorta) |
|---|---|---|
| 1. Eksik sigorta oranı | Uygulanmaz: 2.000.000 TL | 10.000.000 / 12.500.000 = %80: 1.600.000 TL |
| 2. Koasürans (sigortacı payı %80) | 1.600.000 TL | 1.280.000 TL |
| 3. Muafiyet (10.000.000 × %80 × %2) | 160.000 TL düşülür | 160.000 TL düşülür |
| Ödenecek tazminat | 1.440.000 TL | 1.120.000 TL |
Sigorta Bedeli, Yeniden Yapım Maliyeti ve Eksik Sigorta
Sigortacının sorumluluğu sigorta bedeliyle sınırlıdır (TTK m.1461). Sigorta bedeli rizikonun gerçekleştiği andaki sigorta değerinden düşükse, aksine sözleşme yoksa sigortacı sigorta bedelinin sigorta değerine oranına göre tazminat öder (TTK m.1462). Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 06.02.2023 depreminde hasar gören bir konutta sigortacının sorumluluğunun poliçede yazılı sigorta bedeliyle sınırlı olduğunu ve sonradan yükseltilen tarifenin bu sınırı değiştirmeyeceğini belirtmiştir (E.2024/12505, K.2025/2466). Yargıtay, zorunlu deprem sigortasında tazminatın riziko yeri ve tarihindeki piyasa rayiçlerine göre yeniden yapım maliyeti olduğunu ve bunun bilirkişiyle belirlenmesi gerektiğini de kabul etmiştir (17.HD E.2019/6044, K.2020/3736).
Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde yıl başında belirlenen bina ve stok bedeli birkaç ay içinde gerçek değerin gerisinde kalabilir. Bazı şirketlerin kloz kitapçıklarında, binanın zorunlu deprem sigortası kapsamındaki kısmının da ihtiyari deprem bedeliyle aynı oranda enflasyona karşı korunmasını sağlayan klozlar bulunmaktadır. Poliçenize enflasyon klozu ekletmek ve bedelleri her yenilemede yeniden yapım maliyetine ve stok değerine göre güncellemek, deprem sonrası eksik sigorta kesintisine karşı en etkili korumadır.
Emtia, Makine, Demirbaş ve Kâr Kaybı
Zorunlu deprem sigortası yalnızca binayı kapsar; emtia, makine ve demirbaş dahil her türlü taşınır mal ile kâr kaybı, iş durması, kira mahrumiyeti ve enkaz kaldırma masrafları kapsam dışıdır (ZDS GŞ A.3). Bu kalemler yalnızca işyeri poliçesindeki ihtiyari deprem teminatıyla korunabilir ve tarifede muhteviyat olarak bina hasarından ayrı muafiyete tabidir. Makineler için deprem teminatı makine kırılması poliçesinde ayrıca düzenlenebilir; ayrıntılar için makine kırılması sigortası rehberimize bakabilirsiniz.
Deprem sonrası en büyük zarar çoğu zaman üretimin durmasıdır. Tarife, kâr kaybını ticari faaliyetin kısmen veya tamamen durması veya aksaması nedeniyle ciroda meydana gelen azalmadan doğan brüt kâr kaybı olarak tanımlar. Yangına bağlı kâr kaybı sigortasında teminatın işlemesi için yangın poliçesi kapsamındaki zararın tazmin edilmiş veya sigortacının sorumluluğunun kabul edilmiş olması şarttır; kâr kaybı teminatı yalnızca yangın poliçesinde teminata alınmış hâller için verilebilir (Yangına Bağlı Kâr Kaybı GŞ A.1, A.2). Yani yangın poliçesinde deprem teminatı yoksa depreme bağlı kâr kaybı da ödenmez. Kâr kaybında eksik sigorta orantısı ve en az 72 saatlik zaman muafiyeti de uygulanır (A.6, A.8). Ayrıntılar için kâr kaybı sigortası rehberimize bakabilirsiniz.
Deprem Sonrası Yapılacaklar ve Süreler
Deprem sonrası adımlar
| Adım | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| İhbar | 72 saatlik sürenin bitiminden ve her hâlde rizikoyu öğrenmeden itibaren en geç beş gün içinde | Deprem ve Yanardağ Püskürmesi Klozu |
| Geç ihbar | Kendiliğinden hak kaybı yok; tazminatta artışa yol açtıysa kusura göre indirim | TTK m.1446/2-3, 1452/3 |
| DASK başvurusu | Apartman içindeki işyerinde önce DASK’a başvurulur | 6305 s.K. m.13; Tarife A.1.2 m.4 |
| Delil | Enkaz kaldırılmadan önce fotoğraf, video ve eksper incelemesi; stok ve demirbaş kayıtları | TTK m.1409/2 |
| Resmî hasar tespiti | Bina hasar tespit raporu ve kayıtlar | İdari süreç |
| Rehin kaydı | Bankanın şartsız muvafakati gerekir | TTK m.1456; Y.17.HD 2014/18392 |
| Ödeme | Belgeler verildikten sonra araştırmalar bitince ve her hâlde ihbardan kırk beş gün sonra muaccel; üç ayda bitmezse en az yüzde elli avans | TTK m.1427/2-3 |
Binanın resmî hasar tespiti ile sigorta eksperinin tespiti farklı süreçlerdir; resmî tespit sigorta hesabını bağlamaz ama önemli bir delildir. Ayrıntılar için deprem hasar tespiti ve riskli yapı tespiti yazımıza bakabilirsiniz. İşyeri bir banka kredisi nedeniyle rehinliyse poliçede dain-i mürtehin kaydı bulunur; Yargıtay, banka lehine rehin kaydı bulunan bir zorunlu deprem sigortası poliçesinde bankanın şartlı muvafakatini yeterli görmemiş ve davacının aktif husumet ehliyeti bulunmadığını kabul etmiştir (17.HD K.2014/18392). Bu konuda dain-i mürtehin yazımıza bakabilirsiniz. Binanın yapımındaki kusurlar nedeniyle müteahhit, yapı denetim ve idarenin sorumluluğu için depremde yıkılan bina sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.
Kararlardan Çıkan Dersler
06.02.2023 Kahramanmaraş depremlerinden sonra işyeri, fabrika veya depo için açılan ve tam metni serbestçe erişilebilen bir istinaf veya Yargıtay kararına ulaşılamamıştır; muafiyet ile koasüransın hangi sırayla uygulanacağına ilişkin doğrulanabilen bir karar da bulunamamıştır. Aşağıdaki kararlar ihtiyari deprem teminatı ile zorunlu deprem sigortası arasındaki ilişkiyi, sigorta bedeli sınırını ve muafiyet kayıtlarının geçerliliğini göstermektedir; doğrulama düzeyi tabloda belirtilmiştir. Somut dosyada kullanılmadan önce tam metinlerin UYAP Emsal veya Yargıtay Karar Arama üzerinden kontrol edilmesi gerekir.
Deprem teminatına ilişkin kararlar
| Karar | Konu | Sonuç ve ders |
|---|---|---|
| Y.17.HD, 17.06.2019, K.2019/7615 (karar özeti; esas yılı kaynakta tam görülemedi) | İşyerinin deprem hasarı için ihtiyari deprem teminatı kapsamında tazminat istemi | Sigortacının sorumluluğunun zorunlu deprem sigortası teminat limitini aşan zarardan başladığı, deprem tarihindeki zorunlu deprem sigortası limitinin ve serbest piyasa rayiçlerine göre yeniden yapım maliyetinin uzman inşaat mühendisi bilirkişiyle belirlenmesi, hasar bu limitin altında kalırsa ihtiyari sigortacıya husumet düşmeyeceği ve limitin üzerindeki kısımda poliçedeki koasürans ve muafiyet hükümlerinin uygulanması gerektiği belirtilmiştir. Karar o dönemki poliçe şartlarına göre verilmiştir |
| Y.4.HD, 13.02.2025, E.2024/12505, K.2025/2466 (kararı yayımlayan kaynakta metin) | 06.02.2023 depreminde zorunlu deprem sigortası kapsamındaki konutun hasarı; sigortacı poliçedeki sigorta bedelinden yüzde iki muafiyeti düşerek ödemiş, sigortalı sonradan yükseltilen tarife üzerinden fark istemiş | Sigortacının sorumluluğunun poliçede yazılı sigorta bedeliyle sınırlı olduğu ve sigorta bedeli ile sigorta tazminatının farklı kavramlar olduğu belirtilerek farka hükmeden itiraz hakem heyeti kararı bozulmuştur. Konut kararıdır; sigorta bedelinin güncel tutulmasının önemini gösterir |
| Y.17.HD, 22.06.2020, E.2019/6044, K.2020/3736 (karar özeti) | Zorunlu deprem sigortası kapsamında tazminat istemi; hasar bedelinin belirlenmesi | Tazminatın, tam veya kısmi hasar ayrımı yapılmaksızın riziko yeri ve tarihindeki piyasa rayiçlerine göre yeniden yapım maliyeti olduğu, teminat tutarının üst sınır olduğu ve ek bilirkişi raporu alınması gerektiği belirtilmiştir |
| Y.17.HD, 11.12.2014, K.2014/18392 (karar özeti; esas yılı kaynakta tam görülemedi) | Poliçede banka lehine dain-i mürtehin kaydı bulunan zorunlu deprem sigortası; bankanın muvafakati şartlı verilmiş | Bankanın şartlı muvafakatinin yeterli olmadığı ve davacının aktif husumet ehliyetinin bulunmadığı kabul edilmiştir. Rehinli işyerlerinde banka muvafakatinin önemini gösterir |
| Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 16.03.2022, E.2020/(17)4-38, K.2022/335 (kararı yayımlayan kaynakta metin; kasko) | Poliçedeki muafiyet kaydının geçerliliği | Muafiyet kaydının kanunun emredici hükümlerine aykırı olmadığı ve sigortalının süresinde itiraz etmediği gerekçesiyle geçerli sayılmıştır; karşı oyda aydınlatma yükümlülüğünün incelenmesi gerektiği belirtilmiştir. Deprem kararı değildir, muafiyet kayıtlarının geçerliliği bakımından anılmıştır |
Bu kararlardan çıkan pratik sonuçlar şunlardır: zorunlu deprem sigortası kapsamındaki bir işyerinde ihtiyari deprem teminatı, zorunlu sigortanın teminat limitini aşan zarar için devreye girer; 01.08.2023 ve sonrası başlangıç tarihli poliçelerde tarife bu kısım için bina muafiyeti uygulanmayacağını öngörür; sigortacının sorumluluğu poliçede yazılı sigorta bedeliyle sınırlıdır, bu nedenle bedelin hasar tarihindeki yeniden yapım maliyetine göre güncel tutulması belirleyicidir; poliçede banka lehine rehin kaydı varsa bankanın şartsız muvafakati alınmalıdır; muafiyet kayıtları kural olarak geçerlidir, bu nedenle itiraz sözleşme kurulurken yapılmalıdır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2025 yılında aynı yönde verdiği bir dizi kararın künyesi akademik bir incelemede aktarılmaktadır; bu kararların aksi yönde verildiği basına yansıyan bir karar da bulunduğundan konu tartışmalıdır.
Sigortacının Sık İndirim ve Ret Gerekçeleri
İndirim ve ret gerekçeleri
| Sigortacının gerekçesi | Değerlendirme | Dayanak | Ne sunulur? |
|---|---|---|---|
| Deprem teminatı yok | Poliçe ve teklif yazışmaları incelenir; aracının bilgilendirme kusuru ayrıca değerlendirilir | Yangın GŞ A.3; TTK m.1423 | Teklif, poliçe ve yazışmalar |
| Önce DASK ödesin | Apartman içindeki işyerinde doğru; ihtiyari teminat DASK bedelinin üzerini öder ve bu kısımda bina muafiyeti uygulanmaz | Tarife A.1.2 m.4; Y.17.HD 2019/7615 | DASK ödeme belgesi ve limit |
| Koasürans ve muafiyet | Tarifeye göre zorunlu; ancak oran, esas alınan bedel ve sıra kontrol edilmeli | Tarife A.2.1 m.5-6 | Poliçedeki oranlar ve hesap tablosu |
| Eksik sigorta | Gerçek değer ve yeniden yapım maliyeti bilirkişiyle belirlenmeli | TTK m.1462; Y.17.HD E.2019/6044, K.2020/3736 | Yeniden yapım maliyeti raporu, stok kayıtları |
| Kaybolan eşya | Deprem kaynaklı yangın ve infilakta kaybolma teminat dışı | Kloz | Hasarın kaybolma değil yanma veya kırılma olduğunun gösterilmesi |
| Hasar depremden değil yapısal kusurdan | Teminat dışılığı sigortacı ispat etmeli | TTK m.1409/2 | Uzman inşaat mühendisi bilirkişi raporu |
| Kâr kaybı ödenmez | Kâr kaybı teminatı yoksa veya yangın poliçesindeki zarar ödenmemişse doğru | Yangına Bağlı Kâr Kaybı GŞ A.1 | Kâr kaybı poliçesi ve maddi hasar ödemesi |
| Geç bildirildi | Kendiliğinden hak kaybı yok | TTK m.1446/2-3 | Gecikmenin zararı artırmadığına dair açıklama |
Sigortacıya karşı istemler alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yılda ve her hâlde rizikodan itibaren altı yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.1420). Ticari davada arabuluculuk dava şartıdır (TTK m.5/A); sigorta şirketi üyeyse Sigorta Tahkim Komisyonuna da başvurulabilir (5684 s.K. m.30). Komisyon için Sigorta Tahkim Komisyonu rehberimize bakabilirsiniz.
Poliçe Yaptırırken veya Yenilerken: Kontrol Listesi
İşyeri deprem teminatında ayarlar
| Ayar | Neden önemli? | Dayanak |
|---|---|---|
| Deprem teminatı | Ek sözleşme olmadan teminat yok | Yangın GŞ A.3 |
| Koasürans oranı | Asgari yüzde yirmi; daha yüksek oran primi düşürür ama tazminatı da azaltır | Tarife A.2.1 m.5 |
| Muafiyet oranı | Asgari yüzde iki; bina ve muhteviyat için ayrı ayrı | Tarife A.2.1 m.6 |
| Bina bedeli | Yeniden yapım maliyetine göre; DASK bedeliyle birlikte | TTK m.1462; Tarife A.1.2 m.2 |
| Muhteviyat bedeli | Emtia, makine ve demirbaş ayrı ayrı ve güncel | Tarife A.2.1 m.6 |
| Enflasyon klozu | Bedelin yıl içinde değer kaybını önler | Şirket klozları |
| Enkaz kaldırma | Ayrı bedelle eklenir | Yangın GŞ A.3 |
| Kâr kaybı | Depreme bağlı kâr kaybı ayrı teminat | Yangına Bağlı Kâr Kaybı GŞ A.2 |
| DASK | Apartman içindeki işyerinde zorunlu; yaptırılmamışsa ihtiyari teminatın kapsamı tartışmalı hâle gelir | 6305 s.K. m.10 |
Poliçeyi düzenleyen aracı deprem teminatını eklemediyse veya koasürans ve muafiyet hakkında sizi bilgilendirmediyse acente veya broker hatası rehberimize, prim ödemesindeki sorunlar için prim ödenmedi yazımıza bakabilirsiniz. Depremle birlikte sel veya yangın da yaşandıysa işyeri yangını rehberimize ve sel hasarı rehberimize bakabilirsiniz.
Ne Yapmalı? Adım Adım
- Güvenliği sağlayın ve hasarı belgeleyin. Enkaz kaldırılmadan önce fotoğraf ve video çekin.
- Sigortacıya yazılı bildirim yapın. 72 saatlik sürenin bitiminden itibaren en geç beş gün içinde.
- Apartman içindeki işyerindeyseniz DASK’a da başvurun.
- Stok, makine ve demirbaş listesini çıkarın. Faturalar, defter kayıtları ve son sayımla birlikte.
- Rehin kaydı varsa bankadan şartsız muvafakat alın.
- Eksper raporundaki hesabı kontrol edin. Esas alınan bedel, eksik sigorta oranı, koasürans, muafiyet ve sırası.
- Gerekirse bağımsız bir inşaat mühendisinden yeniden yapım maliyeti raporu alın.
- Eksik ödemeye yazılı itiraz edin. Sonuç alınamazsa tahkim veya dava yoluna gidin.
Sık Sorulan Sorular
İşyeri sigortası depremi kendiliğinden kapsar mı?
Hayır. Yangın sigortası genel şartları depremi standart teminatın dışında tutar; deprem ancak ek sözleşmeyle, Deprem ve Yanardağ Püskürmesi Klozu ile teminata alınır (Yangın Sigortası Genel Şartları A.3).
Deprem hasarında koasürans nedir?
Ticari ve sınai rizikolarda tarifeye göre sigorta bedelinin en az yüzde yirmisi sigortalının üzerinde kalır; sigortacı hasarın en fazla yüzde sekseninden sorumludur. Sigortalı payı yüzde altmışa kadar artırılarak prim indirimi alınabilir (Tarife A.2.1 m.5).
Deprem muafiyeti nasıl hesaplanır?
Tamamı ticari veya sınai binalarda ve muhteviyatta, tarifeye göre bina ve muhteviyat sigorta bedellerinin sigortacının sorumlu olduğu kısmı üzerinden en az yüzde iki muafiyet uygulanır; bina ve muhteviyat için ayrı ayrı hesaplanır ve her 72 saatlik dönem bir hasar sayılır (Tarife A.2.1 m.6).
Fabrika veya depo için DASK zorunlu mu?
Hayır. Tamamı ikamet dışı amaçlarla kullanılan binalar zorunlu deprem sigortasına tabi değildir (6305 s.K. m.10/2). Bu binalar yalnızca işyeri poliçesindeki ihtiyari deprem teminatıyla korunur.
Apartmandaki dükkânım için DASK yetmez mi?
DASK yalnızca binayı ve azami teminat tutarına kadar karşılar; emtia, makine, demirbaş, kâr kaybı ve enkaz kaldırma kapsam dışıdır (ZDS GŞ A.3). İhtiyari teminat DASK bedelinin üzerindeki bina hasarını ve muhteviyatı karşılar.
İşyeri sigortacısı “önce DASK ödesin” diyebilir mi?
Apartman içindeki işyerinde evet. Tarifeye göre ihtiyari sigortacı zorunlu deprem sigortası bedelinin üzerindeki hasardan sorumludur ve 01.08.2023 sonrası poliçelerde bu kısım için bina muafiyeti uygulanmaz; Yargıtay da hasar bu limitin altında kalırsa ihtiyari sigortacıya husumet düşmeyeceğini belirtmiştir.
Depodaki emtianın deprem hasarını kim öder?
DASK taşınır malları kapsamaz. Emtia hasarı işyeri poliçesindeki deprem teminatından, bina hasarından ayrı muafiyetle ödenir. Stok kayıtları, faturalar ve son sayım hazırlanmalıdır.
Deprem sonrası üretim kaybımı sigorta öder mi?
Ancak depreme bağlı kâr kaybı teminatı varsa ve yangın poliçesi kapsamındaki zarar ödenmiş veya sigortacının sorumluluğu kabul edilmişse (Yangına Bağlı Kâr Kaybı Sigortası Genel Şartları A.1). DASK kâr kaybını kapsamaz.
Sigorta bedelim düşüktü, ne olur?
Sigorta bedeli gerçek değerden düşükse tazminat aynı oranda azalır (TTK m.1462). Yargıtay, sigortacının sorumluluğunun poliçede yazılı bedelle sınırlı olduğunu kabul etmektedir; bu nedenle bedeli yeniden yapım maliyetine göre güncel tutmak gerekir.
Deprem hasarını ne zaman bildirmeliyim?
Klozda 72 saatlik sürenin bitiminden ve her hâlde rizikoyu öğrenmeden itibaren en geç beş gün içinde bildirim öngörülür. Geç bildirim kendiliğinden hak kaybı doğurmaz; tazminatta artışa yol açtıysa kusura göre indirim yapılır (TTK m.1446/2-3).
Acente deprem teminatını eklememiş, ne yapabilirim?
Sigortacı ve aracı sözleşmeden önce bilgilendirme yükümlülüğü altındadır (TTK m.1423). Teminatın talep edildiği hâlde eklenmemesi veya bilgilendirme yapılmaması aracının sorumluluğunu doğurabilir; yazışmaları ve teklifleri saklayın.
Eksik ödemeye nereye itiraz ederim?
Önce sigortacıya yazılı itiraz edin. Sonuç alınamazsa sigorta şirketi üyeyse Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir veya dava şartı olan arabuluculuktan sonra asliye ticaret mahkemesinde dava açabilirsiniz. Zamanaşımı muacceliyetten itibaren iki yıl ve her hâlde rizikodan itibaren altı yıldır (TTK m.1420).
İlgili Rehberler
- Sigorta Hukuku Rehberi: Tazminat, Kasko, DASK ve Hayat Sigortası
- Sigorta Eksperinin Raporuna İtiraz: Ticari Hasar Rehberi 2026
- GES Sigortası Ödemiyor 2026: Güneş Paneli Dolu, Fırtına, Kar, Hırsızlık ve Üretim Kaybı
- Doğal Afet Hukuku Rehberi
- DASK Zorunlu Deprem Sigortası: Hasar ve Tazminat
- DASK Eksik Ödeme İtiraz ve Bakiye Tazminat Dilekçesi
- Kiracı Olarak DASK ve Konut Sigortası
- Deprem Hasar Tespiti ve Riskli Yapı Tespiti Farkı
- Depremde Yıkılan Bina: Müteahhit, Yapı Denetim ve Belediye Sorumluluğu
- İşyeri ve Fabrika Yangınında Sigorta Ödemiyor
- Kâr Kaybı (İş Durması) Sigortası Ödemiyor
- Makine Kırılması Sigortası Ödemiyor
- Sel Hasarı Sigorta Ödemiyor
- Dain-i Mürtehin: Tazminat Kime Ödenir?
- Acente veya Broker Hatası: Kim Sorumlu?
- Sigorta Tahkim Komisyonu
- Ticari Uyuşmazlıklarda Dava Şartı Arabuluculuk
İşyeri deprem hasarı dosyanızı birlikte değerlendirelim
Deprem klozunu, koasürans ve muafiyet hesabını, DASK ile ihtiyari teminatın paylaşımını ve eksik sigorta oranını birlikte inceleyelim; itiraz, tahkim veya dava sürecini yürütelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Kaynakça
- Yangın Sigortası Genel Şartları (Hazine Müsteşarlığı): A.3; Deprem ve Yanardağ Püskürmesi Klozu
- İhtiyari Deprem ve Yanardağ Püskürmesi Teminatına İlişkin Tarife ve Talimat (Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu; 01.08.2023 metni; 01.01.2026 sürümü): A.1.2 m.1, 2, 4; A.2.1 m.5, 6, 7; Kloz 4
- 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu: m.10, 11, 12, 13
- Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları (RG 13.05.2011, 27933): A.1, A.2, A.3, A.6
- Yangına Bağlı Kâr Kaybı Sigortası Genel Şartları: A.1, A.2, A.6, A.8
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.1409, 1420, 1423, 1427, 1446, 1452, 1456, 1461, 1462, 1472, 5/A
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu: m.30
- HDI Sigorta işyeri paket ve işyeri yangın bilgilendirme formları; Anadolu Sigorta yangın sigortası klozları kitapçığı
- Kararlar: Y.17.HD 17.06.2019, K.2019/7615; Y.4.HD 13.02.2025, E.2024/12505, K.2025/2466; Y.17.HD 22.06.2020, E.2019/6044, K.2020/3736; Y.17.HD 11.12.2014, K.2014/18392; Yargıtay HGK 16.03.2022, E.2020/(17)4-38, K.2022/335
