DASK – Zorunlu Deprem Sigortası: Kapsam, Hasar ve Tazminat

DASK (Zorunlu Deprem Sigortası), 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanununa dayanır ve belediye sınırları içindeki meskenler için yaptırılması zorunludur; depremin ve deprem kaynaklı yangın, infilak, tsunami ve yer kaymasının binada yarattığı maddi zararları karşılar. DASK; ev eşyasını, enkaz kaldırmayı, kira kaybını ve manevi tazminatı karşılamaz. Tazminat, hasar tespitinin tamamlanmasının ardından en geç otuz gün içinde ödenir. Bu rehberde DASK kapsamını, hasar sürecini ve hak kaybı hâllerini açıklıyoruz.

DASK nedir, hangi kanuna dayanır?

Zorunlu Deprem Sigortası, belediye sınırları içinde kalan meskenleri deprem riskine karşı güvence altına almak için geliştirilmiş bir sistemdir ve 9/5/2012 tarihli 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanununa dayanır. Sigortayı, Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) yürütür; poliçeler DASK nam ve hesabına yetkili sigorta şirketleri ve acenteleri aracılığıyla düzenlenir. Kanunun amacı, deprem sonrası sigortalıların maddi kayıplarını belirli bir teminat dahilinde karşılamaktır.

Hangi binalar için zorunludur, hangileri kapsam dışıdır?

6305 sayılı Kanunun 10. maddesine göre zorunlu deprem sigortasına tabi olanlar: 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamındaki bağımsız bölümler; tapuya kayıtlı ve özel mülkiyete tabi taşınmazlar üzerinde mesken olarak inşa edilmiş binalar; bu binaların içinde yer alan ticarethane, büro ve benzeri amaçlarla kullanılan bağımsız bölümler; doğal afetler nedeniyle devlet tarafından yaptırılan veya verilen kredi ile yapılan meskenlerdir.

Kapsam dışında kalan başlıca binalar ise şunlardır: kamu konutları ve kamu hizmet binaları; köy nüfusuna kayıtlı kişilerce köy yerleşik alanlarında yapılan binalar; tamamı ticari veya sınai amaçla kullanılan binalar; projesi bulunmayan ve mühendislik hizmeti görmemiş binalar; kaçak yapılar; taşıyıcı sistemi olumsuz etkileyecek şekilde tadil edilmiş binalar ve yetkili kurumlarca yıkılmasına karar verilen binalar.

DASK neyi karşılar, neyi karşılamaz?

DASK; depremin doğrudan neden olduğu maddi zararlar ile deprem sonucu meydana gelen yangın, infilak, tsunami (dev dalga) ve yer kaymasının sigortalı binada yol açtığı hasarları karşılar. Teminat, binanın taşıyıcı ve tamamlayıcı kısımlarını kapsar: temeller, ana duvarlar, bağımsız bölümleri ayıran ortak duvarlar, bahçe ve istinat duvarları, tavan ve tabanlar, merdivenler, asansörler, sahanlıklar, koridorlar, çatılar ve bacalar. Arsa değeri teminat dışıdır.

Buna karşılık DASK aşağıdakileri karşılamaz: ev eşyaları, enkaz kaldırma masrafları, kira kaybı, iş durması, alternatif konaklama (barınma) giderleri, bedensel zararlar ve manevi tazminat talepleri. Bu ihtiyaçlar için sigorta şirketlerinden isteğe bağlı (ihtiyari) konut sigortası yaptırmak gerekir. Bu nedenle DASK, deprem güvencesinin temelini oluşturur ancak tek başına tüm zararları kapsamaz.

Teminat tutarı, muafiyet ve ihtiyari deprem sigortası

Zorunlu deprem sigortasının azami teminat tutarı ile tarife ve talimatları, 6305 sayılı Kanunun 13. maddesi uyarınca her yıl Bakan tarafından belirlenir ve Resmî Gazetede yayımlanır. Bu nedenle azami teminat tutarı her yıl güncellenen, sabit olmayan bir rakamdır; güncel tutarı DASK kaynaklarından teyit etmek gerekir. Teminat belirlenirken binanın yeniden inşa maliyeti (arsa değeri hariç) esas alınır. Her hasarda sigorta bedelinin yüzde ikisi oranında tenzili muafiyet uygulanır; muafiyet açısından her 72 saatlik dönemde meydana gelen hasarlar tek bir hasar sayılır. Meskenin değeri azami teminatı aşıyorsa, aşan kısım için sigorta şirketlerinden ihtiyari deprem sigortası yaptırılabilir.

Hasar bildirimi ve tazminat süreci

Deprem sonrası hasarınızı, DASK’ın ilan ettiği ihbar kanalları üzerinden bildirmeniz gerekir. 6305 sayılı Kanuna göre, zorunlu deprem sigortası bulunan ve hasar gören binalara ilişkin tazminat, gerekli bilgi ve belgeler ile hasar tespitinin tamamlanmasının ardından en geç otuz gün içinde ödenir. Deprem sonrası, esasları Bakanlıkça belirlenmek üzere sigortalılara avans ödemesi yapılması da mümkündür. Deprem sonucu tam hasar meydana gelirse, tazminatın ödenmesiyle birlikte teminat sona erer; kısmi hasarda sigorta bedeli, ödenen tazminat kadar azalır.

Eksik beyan ve tazminat hakkının kaybı

Zorunlu deprem sigortası beyan esasına dayanır. Konutun brüt yüzölçümü veya yapı tarzı poliçede gerçeğe aykırı (örneğin düşük metrekare) gösterilmişse, Genel Şartların C.2 maddesi uyarınca hasar ödemesi, alınan prim ile alınması gereken primin oranlanmasıyla yeniden hesaplanır; sonuçta oransal (eksik) tazminat alınır. Ayrıca 6305 sayılı Kanunun 12. maddesine göre, hasarın binanın projeye aykırı ve taşıyıcı sistemi olumsuz etkileyecek biçimde tadil edilmesi nedeniyle ortaya çıktığı tespit edilirse, malik sigortadan tazminat alma hakkını kaybeder.

DASK, ödediği tazminat tutarınca hukuken sigortalının yerine geçer (halefiyet). DASK tahkim sistemine üyedir; sigortaya ilişkin şikayet ve bilgi taleplerinde sigorta şirketi, başvurunun kendisine ulaşmasından itibaren 15 iş günü içinde yanıt vermek zorundadır. Hasar tespiti ve eksik ödeme uyuşmazlıkları teknik konular içerdiğinden, ret veya eksik ödeme hâlinde bir avukattan destek almak yerinde olur.

Hasar Sonrası: Adım Adım Süreç

Deprem sonrasında yapılacak işlemlerin sırası ve zamanlaması, tazminatın tahsilini doğrudan etkiler.

Eksik Sigorta ve Tazminatın Azaltılması

Poliçedeki sigorta bedelinin, binanın gerçek değerinin altında olması hâlinde ortaya çıkan sonuç, sigortalıların çoğunlukla farkında olmadığı bir konudur.

1. Oransal ödeme. Sigorta bedeli gerçek değerin altındaysa, tazminat da aynı oranda düşük hesaplanabilir. Yani hasar teminat limitinin altında kalsa dahi, tam ödeme yapılmayabilir.
2. Yanlış beyanın sonucu. Yüzölçümü, yapı tarzı veya inşa yılı gibi bilgilerin eksik ya da hatalı bildirilmesi, tazminatın azaltılmasına veya reddine yol açabilir.
3. Güncelleme yükümlülüğü. Binada tadilat, kat ilavesi veya kullanım değişikliği olmuşsa poliçe güncellenmelidir.
4. Teminat üstü hasar. Hasar, azami teminat tutarını aşıyorsa aşan kısım karşılanmaz; bu risk için ihtiyari deprem sigortası ile ek teminat alınabilir.

Tazminata İtiraz ve Uyuşmazlık Çözümü

Ödenen tutarın yetersiz olduğu veya talebin reddedildiği hâllerde izlenebilecek yollar:

Hangi yol seçilirse seçilsin, dayanak aynıdır: hasarın kapsamını gösteren kayıtlar. Bu nedenle eksper raporuna itiraz edilecekse, raporun hangi hususlarda eksik olduğu tek tek yazılmalı ve karşı delil — fotoğraf, video, bağımsız teknik rapor, onarım teklifleri — sunulmalıdır.

Kiralanan taşınmazlarda ise ayrı bir soru doğar: poliçeyi yaptırma yükümlülüğü kural olarak malike aittir; ancak hasar hâlinde kiracının kullanımı engellenmişse, kira ilişkisi bakımından ayrıca değerlendirme yapılır. Kiralananın kullanılamaz hâle gelmesi, kira sözleşmesi bakımından ayrı sonuçlar doğurur.

Kiralananın kullanılamaz hâle gelmesi ve sözleşmenin sona erdirilmesi için olağanüstü fesih rehberimize, kira uyuşmazlıklarında izlenecek usul ve arabuluculuk şartı için kira tespit davası rehberimize bakabilirsiniz.

Kanuni Çerçeve: 6305 Sayılı Kanun, Genel Şartlar ve Türk Ticaret Kanunu

Zorunlu deprem sigortasının hukuki çerçevesi üç katmandan oluşur. Birinci katman 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu’dur; Kanunun amacı, binalarda deprem sonucu meydana gelebilecek maddi zararların karşılanmasını teminen yaptırılacak zorunlu deprem sigortası ile sigorta şirketlerince teminat verilemeyen veya teminat verilmesinde güçlükler bulunan çeşitli afetler ve riskler için sunulacak sigorta teminatlarına ilişkin usul ve esasları belirlemektir (6305 s.K. m.1). Kanun, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamındaki bağımsız bölümleri, tapuya kayıtlı ve özel mülkiyete tabi taşınmazlar üzerinde mesken olarak inşa edilmiş binaları, bu binaların içindeki ticarethane ve büro gibi bağımsız bölümleri ve doğal afetler nedeniyle Devlet tarafından yaptırılan veya sağlanan kredi ile yapılan meskenleri zorunlu deprem sigortasına tabi tutar (6305 s.K. m.10).

İkinci katman, Kanunun verdiği yetkiye dayanılarak Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları ile tarife ve talimatlardır; teminat kapsamı, muafiyet, beyan yükümlülüğü ve hasar ödemesine ilişkin ayrıntılar burada düzenlenir. Kanun, zorunlu deprem sigortası bulunan ve deprem nedeniyle hasar gören binalara ilişkin tazminatın gerekli bilgi ve belgeler ile hasar tespitinin tamamlanmasını müteakip en geç otuz gün içinde ödeneceğini öngörür. Üçüncü katman ise Türk Ticaret Kanunu’nun sigorta hükümleridir; 6305 sayılı Kanun ve Genel Şartlarda hüküm bulunmayan hâllerde sigorta sözleşmesine ilişkin genel kurallar uygulanır (TTK m.1401 vd.). DASK’a göre tapu işlemleri ile elektrik ve su aboneliği işlemlerinde zorunlu deprem sigortası şartı aranır ve tapu satış işleminde alıcı adına düzenlenmiş geçerli bir poliçenin bulunup bulunmadığı tapu müdürlüğünce kontrol edilir.

Beyan Yükümlülüğü ve Gerçeğe Aykırı Beyanın Sonuçları

Zorunlu deprem sigortası, sigorta ettirenin taşınmaza ilişkin beyanlarına dayanır; yüzölçümü, yapı tarzı, inşa yılı ve kat sayısı gibi bilgiler primin ve teminatın hesaplanmasında esas alınır. Genel Şartlara göre sigortalının veya sigorta ettirenin beyanının gerçeğe aykırı veya eksik olması hâlinde DASK’ın sözleşmeyi daha ağır şartlarla yapmasını gerektirecek durumlarda, DASK veya aracı kılınan sigorta şirketi durumu öğrendiği andan itibaren on beş gün içinde prim farkının ödenmesini sigorta ettirenden talep eder. Gerçeğe aykırı beyan hâli depremden sonra öğrenilmişse, tazminat alınan prim ile alınması gereken prim arasındaki orana göre ödenir.

Bu kural, sigortacılık hukukundaki genel beyan yükümlülüğünün zorunlu deprem sigortasına uyarlanmış hâlidir. Türk Ticaret Kanunu, sigorta ettirenin sözleşme yapılırken bildiği veya bilmesi gereken bütün önemli hususları sigortacıya bildirmekle yükümlü olduğunu ve bu yükümlülüğe aykırılığın sonuçlarını ayrıca düzenler (TTK m.1435 vd.). Uygulamada en sık rastlanan hata, bağımsız bölümün net alanının brüt alan yerine yazılması veya betonarme olmayan bir yapının betonarme olarak gösterilmesidir. Varsayımsal olarak brüt 120 metrekarelik bir daire poliçede 80 metrekare olarak beyan edilmişse, alınan prim alınması gereken primin üçte ikisine karşılık geldiğinden, deprem sonrası hesaplanan tazminatın da yaklaşık üçte ikisi ödenir.

Poliçenin süresi de hasar anında sorun doğurabilir. Zorunlu deprem sigortası bir yıllık süreyle düzenlenir ve Genel Şartlara göre sigorta, poliçede başlama ve sona erme tarihleri olarak yazılan günlerde, aksi kararlaştırılmadıkça Türkiye saati ile öğleyin saat 12.00’de başlar ve öğleyin saat 12.00’de sona erer. DASK’a göre poliçenin her yıl yenilenmesi sigortalının sorumluluğundadır; konut kredisiyle bağlantılı sigortalarda kredi vadesi boyunca yenileme sorumluluğu kredi kullanana, yenilemeye ilişkin bildirim yapma sorumluluğu ise kredi kuruluşuna aittir ve kredi kullanan yenilemeyi yapmazsa kredi kuruluşu sigortalıya bilgi vererek poliçeyi yeniler. Poliçenin sona erdiği saatten sonra meydana gelen bir depremde teminat bulunmayacağından, yenileme tarihinin takvimde izlenmesi gerekir.

Kat Mülkiyetinde DASK: Bağımsız Bölüm, Ortak Yerler ve Kat Malikleri

Kat mülkiyetine veya kat irtifakına tabi binalarda zorunlu deprem sigortası her bağımsız bölüm için ayrı ayrı yaptırılır ve poliçenin sigorta ettireni kural olarak o bağımsız bölümün malikidir. Teminat, bağımsız bölümün kendisinin yanında temeller, ana duvarlar, bağımsız bölümleri ayıran ortak duvarlar, merdivenler, asansörler, sahanlıklar, koridorlar ve çatılar gibi binanın taşıyıcı ve ortak unsurlarını da kapsar. Bu nedenle bir kat malikinin poliçesinin bulunmaması, deprem sonrası ortak yerlerin onarımında maliyetin paylaşılması bakımından diğer kat malikleriyle uyuşmazlığa yol açabilir.

Kat malikleri, aralarında başka türlü anlaşma olmadıkça anagayrimenkulün sigorta primlerine ve ortak yerlerin bakım, koruma, güçlendirme ve onarım giderlerine arsa payı oranında katılır (KMK m.20). Zorunlu deprem sigortasının bağımsız bölüm bazında yapılması bu kuralı ortadan kaldırmaz; ortak yerler için ihtiyari bir yangın ve deprem sigortası yaptırılmışsa primi arsa payı oranında paylaştırılır. Depremden sonra binanın riskli yapı olarak tespit edilmesi hâlinde, dönüşüm uygulaması için paydaşların hisseleri oranında en az üçte iki çoğunluğuyla karar alınır ve DASK’tan alınan tazminat maliklerin kendi paylarına düşen dönüşüm maliyetinin karşılanmasında kullanılabilir (6306 s.K. m.6).

Deprem Sonrası Kira İlişkisi: Onarım, İndirim, İmkânsızlık ve Fesih

Kiralanan deprem nedeniyle hasar görürse, kira ilişkisindeki sonuçlar DASK tazminatından bağımsız olarak Türk Borçlar Kanunu’na göre belirlenir. Kiraya veren kiralananı sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli bir durumda bulundurmakla yükümlü olduğundan (TBK m.301), deprem hasarının giderilmesi kiraya verene düşer; DASK tazminatının kiraya verene ödenmesi de bu yükümlülüğü karşılamaya yöneliktir. Kiralananın kullanımını önemli ölçüde etkileyen bir hasar varsa kiracı, hasar giderilinceye kadar kira bedelinden orantılı indirim isteyebilir (TBK m.305); kiraya veren önemli hasarı uygun sürede gidermezse kiracı sözleşmeyi feshedebilir (TBK m.306).

Kiralanan tamamen yıkılmış veya yetkili makamlarca kullanılması yasaklanmışsa, kiraya verenin kullandırma borcu borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple imkânsızlaşmış olur ve karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde borçlu bu durumda karşı edimi isteyemez; kiracı da kira bedelini ödeme borcundan kurtulur ve peşin ödediği kira bedelini sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri isteyebilir (TBK m.136). Kiracının ev eşyasındaki hasar ise DASK teminatının kapsamı dışında kaldığından, kiracının ancak kendi yaptırdığı ihtiyari konut sigortasından veya hasarın kiraya verenin kusurundan kaynaklandığı ispatlanırsa kiraya verenden karşılanabilir (TBK m.112).

Uyuşmazlık Çözümü ve Zamanaşımı: Sigorta Tahkim Komisyonu ve Mahkeme

DASK’ın hasar tespitine veya ödediği tazminata itiraz eden sigortalı, önce DASK veya poliçeyi düzenleyen sigorta şirketine yazılı başvuru yapmalı ve başvurunun sonucunu belgelemelidir. Sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümü için Sigorta Tahkim Komisyonu kurulmuştur ve sisteme üye sigorta kuruluşları bakımından sigortalı, uyuşmazlığı mahkemeye götürmek yerine tahkim yoluyla çözdürebilir (5684 s.K. m.30). Tahkim yolunda uyuşmazlık, konusunda uzman hakemlerce ve yargıya göre daha kısa sürede incelenir; hakem kararlarına karşı parasal sınıra göre itiraz ve kanun yolları öngörülmüştür.

Sigortalı, tahkim yerine genel mahkemelerde de dava açabilir; sigortalının tüketici sıfatı taşıdığı hâllerde sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar tüketici mahkemesinde görülür ve kanundaki parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklar için tüketici hakem heyetine başvurulabilir (6502 s.K. m.68, m.73). Sigorta sözleşmesinden doğan bütün istemler alacağın muaccel olmasından başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar; tazminat istemleri ise her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten başlayarak altı yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.1482). Deprem sonrası hasar tespitinin uzun sürdüğü dosyalarda bu sürelerin takip edilmesi ve gerekirse mahkemeden delil tespiti istenmesi, tazminat hakkının korunması bakımından belirleyicidir (HMK m.400).

Konuyla ilgili diğer rehberlerimiz: kat maliklerinin gider paylaşımı · sigorta ve güçlendirme giderleri · önemli sebeple fesih · kullanılamayan kiralananda kira borcu · riskli yapı ve kat karşılığı inşaat · tapu işlemleri

Sıkça Sorulan Sorular

DASK (zorunlu deprem sigortası) hangi binalar için zorunludur?

6305 sayılı Afet Sigortaları Kanununun 10. maddesine göre; 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamındaki bağımsız bölümler, tapuya kayıtlı ve özel mülkiyete tabi taşınmazlar üzerinde mesken olarak inşa edilmiş binalar, bu binaların içindeki ticarethane veya büro gibi bağımsız bölümler ile devlet tarafından yaptırılan veya devlet kredisiyle yapılan meskenler için zorunlu deprem sigortası yaptırılması şarttır. Tapu işlemleri ile elektrik ve su aboneliği işlemlerinde DASK poliçesi aranır.

DASK neyi karşılar, neyi karşılamaz?

DASK; depremin doğrudan neden olduğu maddi zararlar ile deprem sonucu oluşan yangın, infilak, tsunami ve yer kaymasının binada yarattığı hasarları karşılar. Teminat binanın temelleri, ana duvarları, ortak duvarlar, tavan ve tabanlar, merdivenler, asansörler, çatılar gibi taşıyıcı ve tamamlayıcı kısımlarını kapsar; arsa değeri kapsam dışıdır. DASK; ev eşyasını, enkaz kaldırma masraflarını, kira kaybını, alternatif konaklama giderlerini, bedensel zararları ve manevi tazminatı KARŞILAMAZ. Bunlar için isteğe bağlı konut sigortası gerekir.

DASK teminat tutarı (azami teminat) ne kadardır?

Zorunlu deprem sigortasının azami teminat tutarı ve tarifesi her yıl Bakan tarafından belirlenir ve Resmî Gazetede yayımlanır (6305 sayılı Kanun m. 13). Bu nedenle tutar her yıl güncellenir ve sabit değildir; güncel azami teminat tutarını DASK (Doğal Afet Sigortaları Kurumu) kaynaklarından teyit etmeniz gerekir. Azami teminat belirlenirken, binanın yeniden inşa maliyeti (arsa değeri hariç) esas alınır. Meskeninizin değeri bu tutarı aşıyorsa, aşan kısım için sigorta şirketlerinden isteğe bağlı (ihtiyari) deprem sigortası yaptırabilirsiniz.

Deprem hasarımı ne zaman bildirmeliyim ve tazminat ne zaman ödenir?

Deprem sonrası hasarınızı, DASK’ın ilan ettiği hasar ihbar kanalları üzerinden bildirmeniz gerekir. 6305 sayılı Kanuna göre, zorunlu deprem sigortası bulunan ve hasar gören binalara ilişkin tazminat, gerekli bilgi ve belgeler ile hasar tespitinin tamamlanmasının ardından en geç otuz gün içinde ödenir. Deprem sonrası, esasları belirlenmek üzere sigortalılara avans ödemesi yapılması da mümkündür. Her hasarda sigorta bedelinin yüzde ikisi oranında tenzili muafiyet uygulanır.

Konutumun metrekaresini düşük gösterirsem ne olur (eksik beyan)?

Zorunlu deprem sigortası beyan esasına dayanır. Konutun brüt yüzölçümü veya yapı tarzı poliçede gerçeğe aykırı (düşük) gösterilmişse, Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartlarının C.2 maddesi uyarınca hasar ödemesi, alınan prim ile alınması gereken primin oranlanmasıyla yeniden hesaplanır. Yani eksik beyan, hasar anında oransal (eksik) tazminat almanıza yol açar. Bu nedenle metrekare ve yapı tarzı bilgilerinin doğru beyan edilmesi büyük önem taşır.

Hangi durumlarda DASK tazminatı ödemez veya hak kaybı doğar?

Bazı binalar kapsam dışıdır: kamu hizmet binaları, köy yerleşik alanındaki binalar, tamamı ticari veya sınai amaçla kullanılan binalar, projesi bulunmayan ve mühendislik hizmeti görmemiş binalar, kaçak yapılar ve yıkımına karar verilmiş binalar. Ayrıca 6305 sayılı Kanunun 12. maddesine göre, hasarın binanın projeye aykırı ve taşıyıcı sistemi olumsuz etkileyecek şekilde tadil edilmesi nedeniyle ortaya çıktığı tespit edilirse, malik sigortadan tazminat alma hakkını kaybeder.

DASK’ı kiracı yaptırabilir mi, ev eşyam için ne yapmalıyım?

Zorunlu deprem sigortasını kural olarak malik (mülk sahibi) yaptırır; sigorta binayı teminat altına alır. Kiracı, binaya ilişkin DASK yaptıramaz ancak kendi ev eşyasını güvence altına almak için sigorta şirketlerinden isteğe bağlı konut sigortası yaptırabilir. DASK yalnızca binayı kapsadığından, eşya, kira kaybı ve konaklama gibi ihtiyaçlar için ihtiyari konut sigortası önemli bir tamamlayıcıdır. DASK poliçesi bir yıl sürelidir ve yenilenmesi sigortalının sorumluluğundadır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.