Kasko Sigortasında Hasar Reddi ve Eksik Ödeme

Kasko, isteğe bağlı (ihtiyari) bir zarar sigortasıdır ve aracınızın kendisinde oluşan maddi zararları Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları ile 6102 sayılı TTK’nın 1401 ve devamı maddeleri çerçevesinde teminat altına alır. En kritik kural TTK m. 1409/2’dedir: rizikonun teminat dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir. TTK m. 1429 uyarınca sigortacı, sigortalının ihmalinden doğan zararı da ödemekle yükümlüdür; ödeme yükümlülüğü ancak rizikoya kasten sebebiyet verilmesi hâlinde tamamen ortadan kalkar. Tazminat, TTK m. 1427 uyarınca her hâlde ihbardan 45 gün sonra muaccel olur; zamanaşımı ise m. 1420’ye göre iki yıl ve her hâlde altı yıldır.

Mevzuat Haritası

Kasko Neyi Teminat Altına Alır?

Kasko sigortası, karayolunda kullanılan motorlu ve motorsuz araçlarda belirli risklerin gerçekleşmesi sonucu doğrudan oluşan maddi zararları karşılar. Genel Şartların A.1 maddesine göre ana teminat şu rizikoları kapsar:

• Aracın karayolunda veya demiryolunda kullanılabilen motorlu, motorsuz araçlarla çarpışması,
• Gerek hareket gerek durma hâlinde iken sigortalının veya aracı kullananın iradesi dışında araca ani ve harici etkiler sonucunda sabit veya hareketli bir cismin çarpması veya aracın böyle bir cisme çarpması, devrilmesi, düşmesi, yuvarlanması gibi kazalar,
• Üçüncü kişilerin kötü niyet veya muziplikle yaptığı hareketler ile fiil ehliyetine sahip olmayan kişilerin yol açacağı zararlar,
• Aracın yanması,
• Aracın veya parçalarının çalınması ya da çalınmaya teşebbüs edilmesi.

Trafik sigortasından farkı. Zorunlu trafik sigortası, işletenin üçüncü kişilere verdiği zararı karşılayan bir sorumluluk sigortasıdır; kasko ise sigortalının kendi aracındaki zararı karşılayan bir zarar sigortasıdır. Bu ayrım yalnızca kapsamı değil, zamanaşımı rejimini de etkiler: kaskoda TTK m. 1420 (iki yıl/altı yıl), trafik sigortasında ise 2918 sayılı KTK m. 109 (iki yıl/on yıl) uygulanır; ayrıntı için zorunlu trafik sigortasında zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Teminatın başlangıcı. TTK m. 1421 uyarınca aksine sözleşme yoksa sigortacının sorumluluğu primin veya ilk taksidinin ödenmesiyle başlar. Poliçe düzenlenmiş olması tek başına yeterli değildir; prim ödenmemişse sigortacı sorumluluğun başlamadığını ileri sürebilir.

Teminat Dışı Hâller (Genel Şartlar A.5)

Genel Şartların A.5 maddesi, sigortacının ödeme yapmayacağı hâlleri sayar. Başlıcaları şunlardır:

Ek sözleşmeyle dâhil edilebilecek riskler (A.3). Bazı riskler poliçede açıkça kararlaştırılmadıkça teminat kapsamında değildir: Türkiye sınırları dışında meydana gelen zararlar; grev, lokavt, kargaşalık ve halk hareketleri; terör eylemleri ve bunlara bağlı sabotajlar; deprem, sel, yanardağ püskürmesi ve heyelan gibi doğal afetler; yetkili olmayan kişilere çekicilik yaptırılması; kemirgen ve hayvan zararları. Bu nedenle “kaskom var, deprem de ödenir” varsayımı yanlıştır; poliçedeki ek teminat listesinin kontrol edilmesi şarttır.

İspat Yükü Kimdedir? TTK m. 1409/2 ve m. 1429

Bu başlık, kasko uyuşmazlıklarının kilit noktasıdır ve iki kanun maddesine dayanır.

TTK m. 1409: “(1) Sigortacı, sözleşmede öngörülen rizikonun gerçekleşmesinden doğan zarardan veya bedelden sorumludur. (2) Sözleşmede öngörülen rizikolardan herhangi birinin veya bazılarının sigorta teminatı dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir.“

Yani sigortalı, rizikonun gerçekleştiğini ve zararın miktarını ispatlar; bunun ötesinde “teminat dışıdır” iddiasını ileri süren sigortacı, bu iddiasını somut delille ortaya koymak zorundadır. Ret yazısında yalnızca “alkollü olduğu tespit edilmiştir” veya “olay teminat kapsamı dışındadır” denilmesi hukuken yeterli değildir.

TTK m. 1429: Bu madde, kusur derecesine göre keskin bir ayrım yapar. Sigortacı, rizikonun kasten gerçekleştirilmesi hâlinde tazminat ödeme yükümlülüğünden kurtulur; buna karşılık sigortalının ihmalinden kaynaklanan zararı ödemekle yükümlüdür. Bu nedenle kasko dosyalarında “sigortalı kusurluydu” savunması tek başına ret sebebi değildir; kusur ile kast birbirinden farklı kavramlardır.

İlliyet bağı şartı. Alkol ve ehliyetsizlik gerekçelerinde uygulama, teminat dışılığın kabul edilebilmesi için hasar ile bu durum arasında uygun illiyet (nedensellik) bağının bulunmasını arar. Park hâlindeki araca başka bir aracın çarpması gibi, sürücünün durumunun kazaya etkisinin bulunmadığı hâllerde salt alkol veya ehliyetsizlik ret gerekçesi oluşturmaz. Bu nedenle ret yazısına itiraz edilirken kaza tespit tutanağı, alkol raporu ve kusur değerlendirmesinin birlikte incelenmesi gerekir.

Hasar yerinde değişiklik yasağı (m. 1471). Sigorta ettiren, hasarın saptanmasından önce hasar konusu yerde ve malda, hasar sebebinin veya zarar miktarının belirlenmesini güçleştirecek ya da engelleyecek bir değişiklik yapamaz; meğerki bu değişiklik sigortacının onayıyla veya zararı azaltma amacıyla yapılmış olsun. Bu yükümlülüğün kasıtlı ihlalinde sigortacı tazmin borcundan kurtulur; kusurlu ihlalde ise ihlal ile zarar miktarı arasında nedensellik bulunması hâlinde kusurun ağırlığına göre tazminattan indirime gidilir. Yani eksper gelmeden aracı onarıma sokmak, tazminatı tamamen değil ama kısmen riske atabilir.

Tam Hasar (Pert), Kısmi Hasar ve Çalınma

Tam hasar. Onarım masraflarının aracın riziko tarihindeki değerini aşması ve aynı zamanda eksper raporuyla aracın onarım kabul etmez hâle geldiğinin tespit edilmesi durumunda araç tam hasara uğramış sayılır. Bu hâlde sigortacı, aracın hasar tarihindeki rayiç değerini öder. İki şartın birlikte aranması önemlidir: yalnızca onarım bedelinin yüksek olması tek başına pert kararı için yeterli değildir.

Çalınma. Aracın çalınması hâlinde de çalınma günündeki rayiç değer ödenir. Çalınma hâlinde ayrıca durumun derhâl yetkili makamlara bildirilmesi gerekir.

Teminatın akıbeti. Tam hasar tazminatının ödenmesiyle birlikte sigorta teminatı sona erer. Kısmi hasarda ise sigorta bedeli, ödenen tazminat tutarı kadar eksilerek teminat devam eder; tarafların mutabakatıyla onarım yerine nakdi ödeme de yapılabilir.

Rayiç değer tartışması. Pert dosyalarında uyuşmazlığın çoğu, rayiç değerin belirlenmesinde çıkar. Belirleyici olan poliçedeki sigorta bedeli değil, aracın riziko tarihindeki piyasa değeridir. Bu nedenle ödeme düşük geldiğinde, aynı marka, model, yaş ve kilometredeki araçların ilan ve satış verileriyle karşılaştırmalı bir değer analizi hazırlanması gerekir.

Eksik Sigorta, Aşkın Sigorta ve Muafiyet (A.6)

Tazminatın beklenenden düşük çıkmasının en yaygın üç teknik nedeni budur.

Eksik sigortanın pratik sonucu şudur: aracın gerçek değeri 1.000.000 TL, poliçedeki bedel 800.000 TL ise, 100.000 TL’lik kısmi hasarda sigortacı aksine sözleşme yoksa oransal olarak 80.000 TL öder. Bu nedenle poliçe yenilemelerinde sigorta bedelinin güncel piyasa değerine göre ayarlanması, prim tasarrufundan çok daha değerlidir.

Muafiyet bakımından da denetlenmesi gereken iki şey vardır: muafiyetin poliçede açıkça yazılı olup olmadığı ve uygulanan tutarın poliçedeki oranla uyumlu olup olmadığı. Poliçede gösterilmeyen bir muafiyetin tazminattan düşülmesi hukuka aykırıdır.

İhbar, Ödeme Süreleri ve Muacceliyet

İhbar yükümlülüğü. TTK m. 1446 uyarınca sigorta ettiren, rizikonun gerçekleştiğini öğrenince durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirir. Genel Şartlar bu genel kuralı somutlaştırır ve kasko hasarının kural olarak en geç beş iş günü içinde bildirilmesini öngörür; çalınma hâlinde ayrıca durumun derhâl yetkili makamlara haber verilmesi gerekir.

Muacceliyet. TTK m. 1427’ye göre sigorta tazminatı veya bedeli, rizikonun gerçekleşmesini takiben ve rizikoyla ilgili belgelerin sigortacıya verilmesinden sonra sigortacının edimine ilişkin araştırmaları bitince ve her hâlde m. 1446’ya göre yapılacak ihbardan 45 gün sonra muaccel olur.

Muacceliyet tarihi, yalnızca ödeme için değil faiz ve zamanaşımı için de belirleyicidir: iki yıllık zamanaşımı muacceliyet tarihinden işlemeye başlar ve temerrüt faizi de bu tarihten sonra talep edilir. Bu nedenle ihbar tarihini gösteren belge (KEP, iadeli taahhütlü, sistem kaydı) mutlaka saklanmalıdır.

Halefiyet: TTK m. 1472

Madde açıktır: “Sigortacı, sigorta tazminatını ödediğinde, hukuken sigortalının yerine geçer. Sigortalının, gerçekleşen zarardan dolayı sorumlulara karşı dava hakkı varsa bu hak, tazmin ettiği bedel tutarında sigortacıya ait olur.”

Bunun üç pratik sonucu vardır. Birincisi, sorumlulara karşı bir dava veya takip başlatılmışsa sigortacı, mahkemenin veya diğer tarafın onayı gerekmeksizin, sigortalısına yaptığı ödemeyi ispat ederek dava veya takibi kaldığı yerden devam ettirebilir. İkincisi, sigortalı veya zarar gören, sigortacıya geçen hakları ihlal edici şekilde davranırsa sigortacıya karşı sorumlu olur; bu nedenle karşı taraf sigortacıdan tazminat aldıktan sonra ayrıca sulh olmak veya ibraname vermek, sigortacının rücu hakkını zedelediği ölçüde sorumluluk doğurur. Üçüncüsü, sigortacı zararı kısmen tazmin etmişse sigortalı, kalan kısım için sorumlulara karşı sahip olduğu haklarını korur.

Halefiyetin kaskoda en sık görülen görünümü şudur: karşı tarafın kusurlu olduğu bir kazada kasko şirketi hasarı öder, sonra ödediği tutar kadar karşı tarafın trafik sigortacısına veya bizzat sorumluya rücu eder. Bu, sigortalı için hızlı tazmin imkânı sağlar; ancak sigortalının kusur oranına ilişkin belgeleri sigortacıya vermesi beklenir. Karşı taraftan ayrıca istenebilecek araç değer kaybı talebi kaskodan bağımsızdır.

Ret veya Eksik Ödeme Hâlinde İzlenecek Yol

1. Aşama — Sigorta şirketine yazılı başvuru. Uyuşmazlığın hangi yola taşınacağından bağımsız olarak, önce sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılması gerekir. 5684 sayılı Kanun m. 30/13 uyarınca tahkim yoluna gidebilmek için talebin tamamen veya kısmen karşılanmadığının belgelenmesi şarttır. Başvuruda talep somutlaştırılmalı ve başvurunun şirkete ulaştığını gösteren kayıt saklanmalıdır.

2. Aşama — Sigorta Tahkim Komisyonu. 5684 sayılı Kanun m. 30 kapsamında işleyen bu yol, kasko gibi ihtiyari sigortalarda kural olarak sigorta kuruluşunun tahkim sistemine üye olmasını ve rizikonun üyelik tarihinden sonra gerçekleşmesini gerektirir. Bu nedenle başvuru öncesinde şirketin üyelik durumu kontrol edilmelidir.

Parasal sınırlar (itiraz ve temyiz eşikleri) ile başvuru ücretleri her yıl güncellenir ve 2026’da hangi sınırın uygulanacağı bakımından başvuru tarihi esas alınmaktadır. Bu nedenle rakamların başvuru gününde Komisyonun güncel tarifesinden teyit edilmesi gerekir. Sigorta Tahkim Komisyonu süreci için ayrı yazımıza bakabilirsiniz.

3. Aşama — Dava yolu. Tahkim yerine dava açılacaksa görevli mahkeme, uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir: sigorta hukukundan kaynaklanan ticari uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi, tüketici işlemi niteliğindeki uyuşmazlıklarda ise tüketici mahkemesi görevli olabilir. Ticari dava niteliğinde ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olan taleplerde TTK m. 5/A kapsamında dava şartı arabuluculuk gündeme gelir. Alanın bütünü için sigorta hukuku rehberimize bakabilirsiniz.

Kontrol Listesi

1. Ret gerekçesini maddeye oturtun. Sigortacı hangi A.5 bendine dayanıyor? Dayandığı bendi yazmayan bir ret yazısı, TTK m. 1409/2 karşısında zayıftır.

2. Kast mı ihmal mi ayrımını yapın. TTK m. 1429 uyarınca ihmal ödeme yükümlülüğünü kaldırmaz; yalnızca kast kaldırır.

3. İlliyet bağını sorgulayın. Alkol veya ehliyetsizlik iddiasında, bu durumun kazaya etkisinin bulunup bulunmadığı ayrıca tartışılmalıdır.

4. Poliçedeki ek teminatları kontrol edin (DASK ile karıştırmayın). Deprem, sel, terör ve yurt dışı zararları ancak ek sözleşmeyle kapsama girer.

5. Sigorta bedelini gerçek değerle karşılaştırın. Eksik sigorta, kısmi hasarda oransal ödeme sonucunu doğurur.

6. Muafiyetin poliçede yazılı olduğunu doğrulayın. Yazılı olmayan muafiyet tazminattan düşülemez.

7. Pert kararında iki şartı birlikte arayın. Onarım bedelinin değeri aşması ve eksper raporuyla onarım kabul etmez hâle gelindiğinin tespiti.

8. Rayiç değeri karşılaştırmalı belgeleyin. Aynı marka, model, yaş ve kilometredeki araç verileri dosyaya konmalıdır.

9. Eksper gelmeden onarıma başlamayın. TTK m. 1471 gereği hasar yerinde değişiklik, kusurlu ihlalde tazminattan indirim sebebidir.

10. İhbar ve belge teslim tarihlerini saklayın. 45 günlük muacceliyet, faiz başlangıcı ve iki yıllık zamanaşımı bu tarihlerden hesaplanır.

11. Ön başvuruyu somut yapın. Tahkime taşınacak talep, sigorta şirketine yapılan ön başvuruyla uyumlu olmalıdır.

12. İtiraz için 10 günü takvime işleyin. Hakem kararına itiraz süresi kararın bildiriminden itibaren on gündür.

Sıkça Sorulan Sorular

Kasko zorunlu mu, neyi kapsar?

Kasko zorunlu değildir; isteğe bağlı bir zarar sigortasıdır ve aracın kendisinde oluşan maddi zararları teminat altına alır. Genel Şartların A.1 maddesine göre çarpma, çarpışma, devrilme, düşme, yanma, çalınma ve çalınmaya teşebbüs ile üçüncü kişilerin kötü niyet veya muziplikle verdiği zararlar kapsamdadır. Zorunlu trafik sigortası ise karşı tarafa verilen zararı karşılayan bir sorumluluk sigortasıdır.

Sigortacı “teminat dışıdır” derse ne yapmalıyım?

TTK m. 1409/2 uyarınca rizikonun teminat dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir. Ret yazısında dayanılan Genel Şart maddesinin ve buna ilişkin somut delillerin gösterilmesi gerekir; gösterilmemişse itiraz edilerek tazminat talep edilebilir.

Kusurlu olmam kaskomun ödenmemesine yol açar mı?

Hayır. TTK m. 1429 uyarınca sigortacı, sigortalının ihmalinden kaynaklanan zararı da ödemekle yükümlüdür; ödeme yükümlülüğü ancak rizikoya kasten sebebiyet verilmesi hâlinde tamamen ortadan kalkar.

Alkollü olduğum her kazada kasko ödemez mi?

Genel Şartların A.5 maddesi, yasaklanan miktardan fazla alkol almış kişilerce kullanım sırasında oluşan zararları teminat dışında bırakır. Ancak uygulamada hasar ile alkol arasında uygun illiyet bağının aranması gerektiği kabul edilir; alkolün kazaya etkisinin bulunmadığı hâllerde salt alkol ret gerekçesi oluşturmayabilir. İspat yükü yine sigortacıdadır.

Deprem veya sel hasarı kasko kapsamında mı?

Kural olarak hayır. Deprem, sel ve benzeri doğal afetler ile terör, grev ve yurt dışında meydana gelen zararlar ancak ek sözleşmeyle teminata dâhil edilebilir. Poliçedeki ek teminat listesi kontrol edilmelidir.

Aracım pert oldu, ne kadar ödeme alırım?

Onarım masraflarının aracın riziko tarihindeki değerini aşması ve eksper raporuyla aracın onarım kabul etmez hâle geldiğinin tespit edilmesi hâlinde araç tam hasara uğramış sayılır; sigortacı aracın hasar tarihindeki rayiç değerini öder. Tam hasar ödemesiyle birlikte teminat sona erer.

Eksik sigorta ödememi nasıl azaltır?

Genel Şartların A.6 maddesine göre sigorta bedeli aracın gerçek değerinden düşükse, aksine sözleşme yoksa sigortacı sigorta bedelinin gerçek değere olan oranı kadar öder. Yani kısmi hasarda oransal ödeme alırsınız.

Muafiyet her poliçede var mı?

Hayır. Muafiyet, tarafların kararlaştırmasına bağlıdır ve poliçede açıkça yazılı olmalıdır. Poliçede gösterilmeyen bir muafiyetin tazminattan düşülmesi hukuka aykırıdır.

Hasarı ne zaman bildirmeliyim?

TTK m. 1446 uyarınca rizikonun gerçekleştiğini öğrenince gecikmeksizin; kasko uygulamasında kural olarak en geç beş iş günü içinde bildirilmelidir. Çalınma hâlinde ayrıca durumun derhâl yetkili makamlara haber verilmesi gerekir.

Sigortacı ne zaman ödemek zorunda?

TTK m. 1427 uyarınca tazminat, belgelerin verilmesinden sonra araştırmalar bitince ve her hâlde ihbardan 45 gün sonra muaccel olur. Genel Şartlara göre sigortacı, eksper raporu ve belgelerin tesliminden itibaren en geç 10 iş günü içinde incelemesini tamamlar; incelemeler üç ay içinde bitmezse tespit edilen hasarın en az %50’si avans olarak ödenir.

Kasko alacağında zamanaşımı ne kadar?

TTK m. 1420 uyarınca sigorta sözleşmesinden doğan bütün istemler alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yıl; sigorta tazminatına ilişkin istemler ise her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Sorumluluk sigortalarında m. 1482 uyarınca on yıllık üst sınır ayrıca uygulanır.

Sigortacı ödediği parayı benden geri alabilir mi?

Halefiyet, kural olarak sigortalıya değil zarardan sorumlu üçüncü kişiye yönelir. TTK m. 1472 uyarınca sigortacı, ödediği tutar kadar sigortalının sorumlulara karşı haklarına halef olur. Sigortalı, bu haklara zarar verecek şekilde davranırsa sigortacıya karşı sorumlu olur.

Eksper gelmeden aracımı tamir ettirebilir miyim?

TTK m. 1471 uyarınca hasarın saptanmasından önce hasar sebebinin veya zarar miktarının belirlenmesini güçleştirecek değişiklik yapılamaz. Bu yükümlülüğün kasıtlı ihlalinde sigortacı tazmin borcundan kurtulur; kusurlu ihlalde ise nedensellik varsa kusurun ağırlığına göre tazminattan indirim yapılır.

Tahkime gitmeden önce ne yapmam gerekir?

5684 sayılı Kanun m. 30/13 uyarınca önce sigorta kuruluşuna başvurup talebin tamamen veya kısmen karşılanmadığını belgelemek gerekir. İhtiyari sigortalarda ayrıca sigorta kuruluşunun tahkim sistemine üye olması ve rizikonun üyelik tarihinden sonra gerçekleşmesi aranır.

Hakem kararına itiraz süresi kaç gündür?

Kararın ilgili tarafa bildirilmesinden itibaren 10 gündür. Süresinde ve usulüne uygun yapılan itiraz, kararın kesinleşmesini önler ve icrasını durdurur. İtiraz ve temyiz için öngörülen parasal sınırlar her yıl güncellendiğinden başvuru tarihindeki tarife kontrol edilmelidir.

Sonuç

Kasko uyuşmazlıklarının çoğu, aslında tek bir soruda düğümlenir: ispat yükü kimde? TTK m. 1409/2 bu soruyu açıkça cevaplar ve yükü sigortacıya yükler. Buna m. 1429’un kast-ihmal ayrımı eklendiğinde, “kusurluydu” ya da “teminat dışıdır” biçimindeki soyut ret gerekçelerinin hukuki dayanağı zayıflar. Eksik ödeme dosyalarında ise tartışma teknik bir zemine kayar: eksik sigorta oranı, muafiyetin poliçede yazılı olup olmadığı ve rayiç değerin doğru hesaplanıp hesaplanmadığı. Her iki durumda da belirleyici olan takvimdir: ihbar tarihi, 45 günlük muacceliyet, iki yıllık zamanaşımı ve tahkimde on günlük itiraz süresi. Ret kararına itiraz, eksik ödeme farkı ve tahkim başvurusu için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Atıf yapılan başlıca mevzuat: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1401, 1409, 1420, 1421, 1427, 1429, 1446, 1471, 1472, 1482 ve m. 5/A; Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları A.1, A.3, A.5, A.6 ve B bölümü; 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 97, 109, 110; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun. Genel Şartlar, parasal sınırlar ve tahkim tarifeleri dönemsel olarak değiştiğinden, işlem tarihinde yürürlükteki metnin teyidi gerekir.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş ya da avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Her somut durum için poliçe, genel şartlar ve olay özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.