Kiracı Olarak DASK/Konut Sigortası Zorunlu mu, Hasarda Kim Sorumlu?

DASK malikin yükümlülüğüdür — ama kiracı yaptırabilir

Sorunun net cevabı kanunda yer alır.

6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu m.10/3: “Birinci fıkrada belirtilen binalar ve bağımsız bölümler için malikler veya intifa hakkı sahipleri tarafından zorunlu deprem sigortası yaptırılır ve bu sigorta her yıl yenilenir.”

Yani yükümlülük kiracının değil, malikindir. Kiracı olarak DASK yaptırmak zorunda değilsiniz ve yaptırmamanız size bir yaptırım getirmez.

Ancak kiracı da yaptırabilir — kritik bir ayrımla. Doğal Afet Sigortaları Kurumu’nun resmî açıklaması nettir: “Zorunlu Deprem Sigortası, kiracı tarafından kendi adına yaptırılamaz. Kiracı, Zorunlu Deprem Sigortasını ‘Sigorta Ettiren’ sıfatıyla, ev sahibi adına yaptırabilir.” Bu durumda malike ait kimlik numarası poliçede belirtilir; kiracı poliçede sigorta ettiren, malik ise sigortalı olarak yer alır.

Bunun pratik sonucu çok önemlidir: primi siz ödeseniz dahi hasar tazminatı malike ödenir. Kiracı, DASK primini ödeyerek kendi eşyası veya kendi zararı bakımından bir hak kazanmaz. Bu nedenle abonelik için DASK gerekiyorsa primi ödemeden önce ev sahibiyle mahsup konusunda anlaşmak gerekir.

Abonelikte neden isteniyor? 6305 sayılı Kanun m.11 uyarınca zorunlu deprem sigortasının kapsamına giren binalar ve bağımsız bölümlerle ilgili olarak yaptırılan su ve elektrik abonelik işlemlerinde, zorunlu deprem sigortasının varlığı ilgili kuruluşça kontrol edilir. Kiracı bu nedenle poliçe ibrazıyla karşılaşır; yükümlülüğün malikte olması bu kontrolü ortadan kaldırmaz.

Kapsam: hangi binalar, hangi zararlar?

Kapsamdaki binalar (m.10/1): 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamındaki bağımsız bölümler; tapuya kayıtlı ve özel mülkiyete tâbi taşınmazlar üzerinde mesken olarak inşa edilmiş binalar; bu binaların içinde yer alan ve ticarethane, büro ve benzeri amaçlarla kullanılan bağımsız bölümler; doğal afetler nedeniyle Devlet tarafından yaptırılan veya sağlanan kredi ile yapılan meskenler.

Kapsam dışındakiler (m.10/2):

• 2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu’na tâbi olan veya kamu hizmet binası olarak kullanılan binalar ve bağımsız bölümler,
• Köy nüfusuna kayıtlı ve köyde sürekli oturanlarca köy yerleşik alanları ve civarında ve mezralarda yapılan binalar,
• 634 sayılı Kanun kapsamında olsalar dahi tamamı ikamet dışı amaçlarla kullanılan binalar.

Bu nedenle abonelik adresi iş hanı, iş merkezi, idari hizmet binası veya eğitim merkezi olarak geçen başvurularda ve inşası tamamlanmamış binalarda zorunlu deprem sigortası aranmaz. Kapsam dışı kalan yapılar için ihtiyari deprem sigortası yaptırılması mümkündür.

En kritik nokta: DASK yalnızca binayı güvence altına alır. Eşyalarınız — mobilya, beyaz eşya, elektronik cihazlar, kişisel eşyalar — kapsam dışıdır. Kiracı bakımından bu, DASK’ın hiçbir işe yaramadığı anlamına gelir.

Kiracının kendi güvencesi eşya sigortasıdır. Konut sigortası (ev sigortası) yaptırarak eşyalarınızı güvence altına alabilir ve poliçeye deprem teminatı ekletebilirsiniz. Bu sigorta isteğe bağlıdır ancak kiracı için asıl koruma budur.

Bedel yetmiyorsa ek sigorta yapılabilir. Bağımsız bölüm veya binanın değeri, zorunlu deprem sigortasıyla belirlenen sigorta bedelinin üzerindeyse; bu tutarın üzerindeki kısım için, zorunlu deprem sigortasının yapılmış olması kaydıyla, sigorta şirketlerince ihtiyari deprem sigortası yapılabilir.

Hasarda kim sorumlu?

Sigorta ile hukuki sorumluluk birbirinden ayrıdır; sigorta bulunması sorumluyu ortadan kaldırmaz.

Yapıdan kaynaklanan hasarlarda malik kusursuz sorumludur. Binanın yapımındaki bozukluk ya da bakımındaki eksiklikten doğan zararlardan bina maliki, kusuru olmasa dahi sorumludur. Tesisat patlaması, çatı akması, cephe düşmesi gibi hâllerde kiracının eşyasında oluşan zarar bu çerçevede talep edilir.

Kiracının kusurundan doğan hasarlarda kiracı sorumludur. Musluğun açık unutulması, ocağın kapatılmaması, aşırı yükleme gibi hâllerde sorumluluk kiracıya aittir. Kiracı ayrıca kiralananı özenle kullanma ve sözleşme sonunda aldığı hâliyle geri verme yükümlülüğü altındadır; ancak olağan kullanımdan doğan eskime kiracıya yüklenemez.

Sigortacının rücu hakkı vardır. Hasarı ödeyen sigorta şirketi, zarardan sorumlu olan kişiye rücu edebilir. Kiracının kusuruyla çıkan bir yangında konut sigortası bedeli ödenmiş olsa dahi, sigortacı kiracıya dönebilir. Bu nedenle kiracının kendi sorumluluk sigortası yaptırması değerlendirilmelidir.

Hasar bildirimi on beş iş günüdür — ama hak düşürücü değildir. Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları’nda, rizikonun gerçekleştiğinin öğrenildiği tarihten itibaren en geç on beş iş günü içinde DASK’a veya sözleşmeyi yapan sigorta şirketine bildirimde bulunma yükümlülüğü öngörülmüştür. Kurum’un açıklamasına göre bu düzenleme, hasarın azaltılması için ivedi tedbir alınmasını sağlamaya yöneliktir ve sigortalının tazminat talep etme hakkını kısıtlayıcı ya da zamanaşımı süresini daraltıcı bir düzenleme değildir.

Yenileme, devir ve pratik notlar

Yenileme sorumluluğu sigortalıya aittir. Malikler veya varsa intifa hakkı sahipleri sigorta sözleşmelerini her yıl yenilemek zorundadır. Poliçe bitiş tarihine kadar yenilenmezse DASK’ın teminata ilişkin sorumluluğu poliçede belirtilen bitiş tarihi itibarıyla sona erer. Kredi bağlantılı sigortalarda kredi vadesi boyunca yenileme sorumluluğu kredi kullanana, bildirim sorumluluğu ise kredi kuruluşuna aittir.

Taşınmaz el değiştirirse sigorta devam eder. Sözleşme süresi içinde menfaat sahibinin değişmesi hâlinde sigortanın hükmü yeni menfaat sahibiyle devam eder. Yeni menfaat sahibi devir zeyilnamesi yaptırmak ve satış işleminin tamamlanabilmesi için zeyilnameyi ilgili tapu müdürlüğüne ibraz etmekle yükümlüdür. Bunun dışındaki hâllerde sigorta ettiren ve sigortanın varlığını öğrenen yeni menfaat sahibi, durumu on beş gün içinde sözleşmeye aracılık yapan sigorta şirketine bildirmekle yükümlüdür.

Bina tamamen yıkılmışsa ve sigorta bedelinin tamamı tazmin edilmişse poliçe teminatı sona erer. Hasar ödemesi alındıktan sonra onarım yapılırsa, bir sonraki hasarda onarılan yerlerin eksper tarafından kontrolü sonucunda ödeme yapılabilir.

Kiracı olarak yapılacaklar:

1. DASK poliçesinin bir örneğini ev sahibinden isteyin. Abonelik işlemlerinde ibraz edilmesi gerekebilir; ayrıca binanın güvence altında olup olmadığını görmüş olursunuz.
2. Poliçeyi siz yaptırdıysanız mahsup konusunu yazılı hâle getirin. Yükümlülük malikte olduğundan, ödediğiniz primin kiradan mahsubu ya da iadesi konusunda anlaşın.
3. Kendi eşyanız için konut sigortası yaptırın ve deprem teminatını ekletin. DASK eşyalarınızı karşılamaz.
4. Sorumluluk sigortasını değerlendirin — kendi kusurunuzla komşuya veya binaya verebileceğiniz zararlara karşı.
5. Girişte tespit tutanağı düzenleyin — taşınmazın ve tesisatın durumunu tarihli fotoğraflarla belgeleyin; çıkışta “siz bozdunuz” tartışmasını önler.
6. Hasar olduğunda derhâl bildirin — hem sigortaya hem ev sahibine, yazılı olarak; ayrıca hasarı tarihli görüntülerle kayıt altına alın ve onarım öncesinde delil tespiti isteyin.