Su Pompası ve Devirdaim Pompasında Ekotasarım 2026: MVE ≥ 0,40, EEI ≤ 0,23, Plaka Bilgileri, TAREKS, Piyasadan Çekme ve İdari Para Cezası (SGM-2015/44, SGM-2011/15, 7223)

Temiz su basan santrifüj (rotodinamik) su pompaları ve ısıtma-soğutma tesisatında kullanılan salmastrasız devirdaim pompaları (sirkülatörler), başka bir ürünün içine takılı olsalar bile, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının iki ekotasarım tebliğine tabidir. Su Pompaları ile İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine Dair Tebliğ (SGM-2015/44; RG 31/12/2015-29579; değişiklik RG 04/08/2017-30144) uçtan emmeli (ESOB, ESCC, ESCCi), düşey milli çok kademeli (MS-V) ve çok kademeli dalgıç (MSS) pompalarda en az 0,40 minimum verimlilik endeksi (MVE) arar ve on beş kalem ürün bilgisinin plakada, teknik dosyada ve internet sitesinde gösterilmesini ister. Bağımsız ve Ürünlere Entegre Salmastrasız Devirdaim Pompaları ile İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine Dair Tebliğ (SGM-2011/15; RG 23/09/2011-28063 ve altı değişiklik) ise 1/2/2016’dan itibaren bağımsız, 21/4/2018’den itibaren ürüne entegre devirdaim pompalarında enerji verimliliği endeksinin (EEI) 0,23’ü aşmamasını şart koşar. Uygunsuzlukta önce uygun hâle getirme istenir; devam ederse piyasaya arz yasaklanır veya ürün piyasadan çekilir. İhlaller 7223 sayılı Kanun uyarınca 2026’da 60.830 TL ile 1.738.022 TL arasında idari para cezasına konu olabilir.

Su Pompası ve Devirdaim Pompası Ekotasarım Tebliğleri Nedir?

Ekotasarım (çevreye duyarlı tasarım) mevzuatı, enerji kullanan veya enerji tüketimini etkileyen ürünlerin piyasaya arz edilebilmesi için asgari verim ve ürün bilgisi şartları koyar. Çerçeve düzenleme, 5187 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe konulan Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliktir (RG 05/02/2022-31741). Yönetmelik 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanununun 4. maddesine dayanır (m.3), kapsamdaki ürünleri yetkili kuruluşların yayımladığı uygulama tebliğlerine bırakır (m.2/1) ve Yönetmeliğin ya da uygulama tebliğlerinin ihlalinde 7223 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağını belirtir (m.21).

Pompalar için iki ayrı uygulama tebliği vardır. Su pompası tebliği, Avrupa Birliğinin (AB) 547/2012 sayılı ve (AB) 2016/2282 ile değiştirilmiş Komisyon Tüzüğü dikkate alınarak hazırlanmıştır (SGM-2015/44 m.9). Devirdaim pompası tebliği ise AB/641/2009 sayılı Komisyon Tüzüğüne uyum amacı taşır (SGM-2011/15 m.8/A). Her iki tebliğ de yayımlandıkları dönemde 2010 tarihli eski çerçeve yönetmeliğe atıf yapar; ancak 2022 Yönetmeliği eskisini yürürlükten kaldırmış ve mevzuatta eskisine yapılan atıfların yenisine yapılmış sayılacağını hükme bağlamıştır (m.23). Bu nedenle bugün pompalar bakımından CE işareti, uygunluk beyanı, belge saklama ve korunma tedbirleri 2022 Yönetmeliğine göre uygulanır.

Resmî Gazete’de 2017 sonrasında bu iki tebliği değiştiren bir düzenleme tespit edemedik; somut dosyada mevzuat.gov.tr’deki güncel metin ve ekler ayrıca kontrol edilmelidir. Tebliğlerde “Bakanlık” Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı olarak tanımlanmıştır (SGM-2015/44 m.4/1-b); bu görevler bugün Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca yürütülür.

Hangi Su Pompaları Kapsamda, Hangileri Değil?

Tebliğ, farklı ürünlere entegre olanlar da dâhil olmak üzere rotodinamik temiz su pompalarını kapsar (SGM-2015/44 m.2/1). Burada önemli bir ayrıntı vardır: Tebliğ “su pompası” kavramını, beş tasarımdan birine sahip bir cihazın temiz suyu fiziksel veya mekanik etkiyle hareket ettiren hidrolik kısmı olarak tanımlar (m.4/1-ğ). Yani şart, pompayı süren elektrik motorunu değil, çark ve gövdeden oluşan hidrolik kısmın verimini ölçer. Motorun verimi ayrı bir tebliğin konusudur.

Tebliğin kapsamadığı pompalar şunlardır (m.2/2): Ek-II’nin ikinci bölümünün 11–13. maddelerindeki bilgi şartları hariç olmak üzere, yalnızca −10 °C’nin altındaki veya 120 °C’nin üstündeki temiz su uygulamaları için özel olarak tasarlanmış pompalar; yangın söndürme amaçlı su pompaları; deplasmanlı su pompaları; kendinden emişli su pompaları. Deplasmanlı pompa, belirli bir hacimdeki suyu çevreleyip çıkışa doğru zorlayan pompadır; kendinden emişli pompa ise suyla kısmen doluyken bile çalışmaya başlayabilen pompadır (m.4/1-d, e).

“Temiz su” tanımı da kapsamı belirler: −10 °C’ye kadar donmayı önleyen katkılar dikkate alınmaksızın, sınırlı miktarda emici olmayan katı parçacık ve en fazla 50 kg/m³ çözünmüş katı içeren ve gaz miktarı doyma hacmini aşmayan su (m.4/1-h). Atık su, çamurlu su veya yoğun katı taşıyan uygulamalar için tasarlanmış pompaların bu tanımın dışında kalıp kalmadığı, ürünün tasarım amacı ve teknik dosyadaki beyanlarla birlikte değerlendirilir. Ev tipi hidroforların ve bahçe pompalarının önemli bir kısmı kendinden emişli olarak tasarlandığından tebliğin dışında kalabilir; ancak bu sonuç ürün adına göre değil, m.4’teki tanımlara göre ve teknik dosyayla ispatlanmalıdır.

Minimum Verimlilik Endeksi (MVE ≥ 0,40) Nasıl Uygulanır?

Su pompası tebliği, Tebliğin yürürlüğe girdiği 31/12/2015’ten itibaren su pompalarının en verimli noktada (EVN), kısmi yükte (KY) ve aşırı yükte (AY) MVE = 0,40 ve buna karşılık gelen C değeri için hesaplanan en düşük verimleri sağlamasını ister (Ek-II bölüm I). Minimum verimlilik endeksi (MVE; AB metinlerinde MEI), pompanın en verimli noktadaki, kısmi yükteki ve aşırı yükteki hidrolik verimini ölçeklendiren birimsiz bir değerdir (Ek-I). Kısmi yük EVN debisinin %75’indeki, aşırı yük ise %110’undaki çalışma noktasıdır.

En verimli nokta için asgari verim, özgül hız (n_s) ve debiye (Q) bağlı bir formülle bulunur: η_{EVN, min} = 88,59x + 13,46y − 11,48x² − 0,85y² − 0,38xy − C; burada x = ln(n_s), y = ln(Q) ve C, pompa tipine, nominal hıza ve MVE değerine göre tablodan alınan sabittir (Ek-III, 2017 değişikliğiyle). Kısmi yükte asgari verim EVN değerinin 0,947 katı, aşırı yükte 0,985 katıdır. Bütün verimler çapı düşürülmemiş, tam çaplı çark içindir; düşey milli çok kademeli pompalar 3 kademeli, dalgıç pompalar 9 kademeli versiyonla test edilir ve ürün yelpazesinde bu kademe sayısı yoksa bir sonraki en yüksek kademe sayısı seçilir.

Türk tebliğinde uygulanan eşik MVE = 0,40’tır; tablodaki MVE = 0,10 sütunu, AB tüzüğündeki ilk aşamaya ait değerlerdir. Ek-V’e göre piyasadaki en iyi teknolojiler bakımından gösterge kriter MVE ≥ 0,70’tir; bu bir zorunluluk değil, ürün bilgisine yazılacak bir karşılaştırma değeridir (m.8). Rakamlar taranmış görüntüden okunduğundan somut hesapta Resmî Gazete’deki ek ve ilgili uyumlaştırılmış standart esas alınmalıdır.

Varsayımsal hesap mantığı: 2.900 d/d’de çalışan bir ESOB pompanın tam çaplı çarkla ölçülen EVN verimi, kendi özgül hızı ve debisi için formüle C = 130,27 konularak bulunan değerin altındaysa pompa MVE 0,40 şartını sağlamaz; çarkı tornalanarak çapı düşürülmüş bir pompanın verimi daha düşük çıkabilir, fakat uygunluk tam çaplı çarka göre değerlendirilir. Bu örnek varsayımsaldır.

Su Pompasının Plakasında, Teknik Dosyasında ve İnternet Sitesinde Bulunması Gereken Bilgiler

Ek-II’nin 2017’de değiştirilen ikinci bölümüne göre on beş kalem bilginin, belirtilen sırayla su pompasının teknik dosyasında ve imalatçının serbestçe erişilebilen internet sitesinde görülebilir biçimde yer alması gerekir. Bunlardan (1) numaralı bilgi ile (3)–(6) arası bilgiler ayrıca su pompasının üzerinde veya anma değeri plakasının yanında silinmeyecek şekilde gösterilir.

Uygulamada en sık karşılaşılan eksiklikler, plakada MVE değerinin veya üretim yılının bulunmaması, (6) numaralı bilginin hiç verilmemesi ve imalatçının Türkçe internet sayfasında bu bilgilerin yer almamasıdır. Çerçeve Yönetmelik, ürün nihai kullanıcıya ulaştığında jenerik tasarım bilgilerinin Türkçe olmasını zorunlu tutar (m.7/6). Yurt dışında üretilen pompalarda imalatçının internet sitesindeki bilgiler yabancı dildeyse, Türkiye’deki ithalatçının veya yetkili temsilcinin Türkçe bilgiyi sağlaması gerekip gerekmediği somut olarak değerlendirilmelidir.

Devirdaim Pompaları (Sirkülatörler): Kapsam, Bağımsız ve Ürüne Entegre Ayrımı

Devirdaim pompası tebliği, bağımsız ve ürünlere entegre salmastrasız devirdaim pompalarını kapsar (SGM-2011/15 m.2/1). Devirdaim pompası, pompa muhafazası olsun veya olmasın, 1 W ile 2.500 W arasında nominal hidrolik güç çıkışı olan ve ısıtma sistemlerinde veya soğutma sistemlerinin ikincil devrelerinde kullanılmak için tasarlanmış çarklı pompadır (m.4/1-c, 2017 değişikliğiyle). Salmastrasız devirdaim pompası ise rotorun doğrudan çarka bağlı olduğu ve rotorun pompalanan ortama daldırıldığı (ıslak rotorlu) pompadır (m.4/1-e).

Bağımsız devirdaim pompası, üründen bağımsız çalışacak şekilde tasarlanmış pompadır (m.4/1-b). Ürüne entegre devirdaim pompası ise ısı üreten veya aktaran bir cihazın (kombi, kazan, ısı pompası gibi) parçası olarak çalışmak üzere tasarlanan ve şu dört özellikten en az birini taşıyan pompadır (m.4/1-g): pompa muhafazasının bir ürünün içine monte edilecek ve orada kullanılacak şekilde tasarlanmış olması; pompanın ürün tarafından hız kontrollü olacak şekilde tasarlanmış olması; bağımsız çalışmaya uygun olmayan güvenlik özellikleri (IP sınıfları) için tasarlanmış olması; pompanın ürün onayının veya ürünün CE işaretinin bir parçası olarak tanımlanmış olması.

Kapsam dışı hâller (m.2/2, 2017 değişikliğiyle): Ek-I’deki “Bu devirdaim pompası sadece içme suyu için uygundur” bilgi şartı hariç olmak üzere içme suyunun aktarılması için özel olarak tasarlanmış içme suyu devirdaim pompaları; 1/8/2015’ten önce piyasaya arz edilmiş ürünlere entegre devirdaim pompalarının değişim amaçlı yedeği olarak 1/1/2020’ye kadar piyasaya arz edilen pompalar. İkinci istisnanın süresi dolmuştur; bugün yedek olarak satılan entegre devirdaim pompaları da kural olarak EEI şartına tabidir.

EEI Sınırları, Tarihler ve Devirdaim Pompasında Bilgi Şartları

Devirdaim pompalarının verimi enerji verimliliği endeksiyle (EEI) ölçülür. EEI, pompanın Ek-II’de tanımlanan yük profiline göre ağırlıklı ortalama güç tüketiminin (debinin %100’ü, %75’i, %50’si ve %25’i için sırasıyla 0,06, 0,15, 0,35 ve 0,44 ağırlıklarla) referans güce oranı üzerinden hesaplanır; değer küçüldükçe pompa daha verimlidir. Tebliğ, en verimli devirdaim pompaları için karşılaştırma değerini EEI ≤ 0,20 olarak verir (m.8).

Tarih zinciri birkaç kez değişmiştir: 0,23 sınırı ilk metinde 1 Ağustos 2015’e bağlanmış, 2015 Ocak ve Temmuz değişiklikleriyle 1/8/2015’e ve 1/2/2016’ya, 2015 Aralık değişikliğiyle entegre pompalar için 1/2/2018’e, son olarak 2017 sonundaki değişiklikle entegre pompalar için 21/4/2018’e çekilmiştir. Bir uygunsuzluk iddiasında, ürünün hangi tarihte piyasaya arz edildiği ve o tarihte hangi metnin yürürlükte olduğu önem taşır.

Ölçüm yöntemi de 2017’de ayrıntılandırılmıştır: pompa muhafazasına sahip bağımsız pompalar tek ünite olarak, muhafazası olmayanlar benzer bir muhafazayla, ürüne entegre pompalar ise üründen sökülerek bir referans pompa muhafazasıyla ölçülür; birden fazla ayarı olan pompa en yüksek ayarda ölçülür (Ek-II m.2). Termal güneş enerjisi sistemlerinin birincil devreleri ve ısı pompaları için tasarlanan entegre pompalarda EEI hesabı ayrı bir formülle yapılır. Ölçekleme faktörü C_20% = 0,49’dur.

Pompa ile Motor Ayrımı: Hangi Tebliğ Neye Uygulanır, 5627 Sayılı Kanun Pompaya Uygulanır mı?

Bir santrifüj pompa ünitesinde iki ayrı ekotasarım şartı yan yana bulunabilir. Su pompası tebliği pompanın hidrolik kısmının verimine bakar; pompayı süren üç fazlı asenkron motor ise ayrıca Elektrik Motorlarının ve Değişken Hız Sürücülerinin Çevreye Duyarlı Tasarım Gerekliliklerine Dair Tebliğ (SGM: 2021/16) kapsamında IE2, IE3 veya IE4 şartına tabi olabilir. Motor tebliği, pompaya tamamen takılı olup enerji performansı pompadan bağımsız test edilemeyen, ortak gövde veya mil paylaşan ve ayrıldığında çalışamaz hâle gelen motorları verim şartından istisna tutar; sıvıya tamamen daldırılmış çalışan motorlar da istisnalar arasındadır. Ayrıntı için elektrik motoru IE3/IE4 rehberimize bakılabilir. Islak rotorlu devirdaim pompaları ise kendi tebliğinde bütün olarak (pompa ve motor birlikte) EEI ile değerlendirilir.

CE İşareti, AB Uygunluk Beyanı, Teknik Dosya ve İthalatçı ile Dağıtıcının Sorumluluğu

Uygulama tebliği kapsamındaki pompa piyasaya arz edilmeden önce CE işareti iliştirilir ve imalatçı veya yetkili temsilcisi, ürünün ilgili tebliğe uygun olduğunu beyan eden AB uygunluk beyanını düzenler; beyan Yönetmeliğin Ek-6’sındaki unsurları içerir ve uygulama tebliğine atıf yapar (Çerçeve Yönetmelik m.7/1-4). Uygunluk değerlendirmesi, imalatçının seçimine göre iç tasarım kontrolüne (Ek-4) veya yönetim sistemine (Ek-5) göre yapılır (m.10/2; SGM-2015/44 m.6; SGM-2011/15 m.6). Pompalar çoğunlukla makine, LVD ve EMC düzenlemelerine de tabi olduğundan, tek bir AB uygunluk beyanında bütün bu düzenlemelere atıf yapılması uygulamada yaygındır.

İmalatçı veya yetkili temsilcisi, uygunluk değerlendirmesine ve beyanlara ilişkin belgeleri son ürünün üretiminden itibaren on yıl saklar ve yetkili kuruluş isterse on gün içinde sunar (m.10/6); belgeler Türkçe düzenlenir veya Türkçe tercümesi eklenir (m.10/7). İmalatçı Türkiye’de yerleşik değilse ve Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi yoksa, ürünün uygunluğunu sağlama ile AB uygunluk beyanını ve teknik dosyayı hazır bulundurma yükümlülüğü ithalatçıya geçer (m.6). CE işaretini taşıyan ürünün uygulama tebliğine uygun olduğu varsayılır ve uyumlaştırılmış standartların uygulandığı ürünler için de uygunluk varsayımı vardır (m.11/1-2); bu varsayım, uygunsuzluğun ispatı bakımından firmanın lehinedir.

CE işareti ve uygunluk beyanı eksikliğinin genel sonuçları için CE işareti rehberimize, bayilerin ve e-ticaret satıcılarının konumu için dağıtıcıya ürün güvenliği cezası rehberimize, yurt dışındaki pompa üreticisinin Türkiye’deki temsilcisi için yetkili temsilci rehberimize bakılabilir.

İthalatta TAREKS: 2026/32 Sayılı Tebliğde Pompa Satırları

Makinaların İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2026/32), Ek-1’de sayılan yönetmelikler kapsamındaki ve Ek-2/A ile Ek-2/B’de belirtilen ürünlerin ithalatta denetimini TAREKS üzerinden ve risk analizine göre yürütür (m.1, 4). Ek-2/A’daki ürünler için fiili denetimden önce İthalat Denetim Ön İzni gerekir; Ek-2/B’deki ürünler için ön izin başvurusu yapılmaz, doğrudan TAREKS başvurusu yapılır (m.5/1, 5/6, 6). Taranmış ekler üzerindeki incelememizde Ek-2/B “Yalnızca fiili denetime tabi ürünler listesi”nde iki pompa satırının ilgili yönetmelik sütununda “Eko-Tasarım” yazılı olduğunu gördük:

Aynı listedeki diğer 8413.70 alt pozisyonlarında yalnızca makine, LVD ve EMC düzenlemeleri sayılmıştır. Tebliğde madde adı yalnızca “Diğerleri” olarak geçtiğinden, ithal edilen pompanın hangi alt pozisyona girdiği Türk Gümrük Tarife Cetveli üzerinden ayrıca belirlenmelidir. Fiili denetime yönlendirilen Ek-2/B ürünlerinde istenen belgeler başvuru günü dâhil yirmi iş günü içinde TAREKS’e yüklenir; süresinde yüklenmezse başvuru olumsuz sonuçlanır (m.10/1). Sanayicinin üretim girdisi olarak ithal ettiği ürünler için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının uygun gördüğü hâllerde üretim girdisi muafiyeti yazısıyla işlem yapılabilir (m.7/2).

Piyasa Gözetimi: Numune, Doğrulama Toleransları ve Ölçüm Sonucuna İtiraz

Pompaların piyasa gözetimi, Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimine Dair Çerçeve Yönetmelik hükümlerine göre yetkili kuruluşça yapılır (Çerçeve Yönetmelik m.5/2); Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının kendi PGD Yönetmeliği de usulü ayrıntılandırır. Her iki tebliğ de piyasa gözetiminde kendi ekinde yazılı doğrulama prosedürünün uygulanacağını belirtir (SGM-2015/44 m.7 ve Ek-IV; SGM-2011/15 m.7 ve Ek-III). 2017 değişiklikleriyle her iki tebliğe aynı yapıda bir doğrulama usulü getirilmiştir:

1. Bakanlık model başına bir numuneyi doğrular.
2. Teknik dokümantasyondaki beyan edilen değerler, imalatçının veya ithalatçının kendi ölçüm sonuçlarından daha “uygun” gösterilmişse ya da beyan edilen değerler tebliğ şartlarını sağlamıyorsa veya yayımlanan ürün bilgisi beyandan daha iyi değerler içeriyorsa, model doğrudan uygunsuz sayılır.
3. Tek numunenin test sonucu toleransı aşarsa aynı modelden üç numune daha test edilir; üç numunenin aritmetik ortalaması toleransa uyarsa model uygun kabul edilir, uymazsa uygunsuz sayılır.
4. Bakanlık yalnızca tebliğdeki toleransları uygular; uyumlaştırılmış standartlardaki veya başka ölçüm yöntemlerindeki toleranslar uygulanmaz.

Ölçüme dayanan bir uygunsuzluk tespitinde savunmanın ana başlıkları şunlardır: ölçümün tam çaplı çarkla ve tebliğdeki yöntemle (EVN, KY, AY noktaları; devirdaim pompasında referans kontrol eğrisi ve maksimum ayar) yapılıp yapılmadığı; çok kademeli pompalarda doğru kademe sayısının test edilip edilmediği; tek numune toleransı aştığında üç ek numune alınıp alınmadığı; beyan edilen değer ile test raporundaki değerin aynı modele ait olup olmadığı. Test sonucuna itiraz için test raporuna itiraz rehberimize, denetim günü yapılacaklar için ilk 24 saat rehberimize bakılabilir.

Korunma Tedbirleri ve 2026 İdari Para Cezaları

Yetkili kuruluş, CE işareti taşıyan ve amacına uygun kullanılan bir pompanın ilgili tebliğe uygun olmadığını tespit ederse, imalatçı veya yetkili temsilcisi ürünü tebliğe ve CE işaretine uygun hâle getirmek ve yetkili kuruluşun belirlediği şartlarda ve sürede ihlali sona erdirmekle yükümlüdür (Çerçeve Yönetmelik m.9/1). Yeterli bulgu varsa, ürün uygun olduğu tespit edilene kadar piyasaya arz yasağı dâhil her türlü tedbir alınabilir (m.9/2); uygunsuzluk devam ederse piyasaya arzı kısıtlayan veya yasaklayan karar verilir ya da ürün piyasadan çekilir (m.9/3). Her karar gerekçeli olmalı ve başvurulabilecek yargı yolları ile süreleriyle birlikte ilgilisine bildirilmelidir (m.9/4); kararlar kamuoyuyla şeffaf biçimde paylaşılır (m.9/7).

Plakada MVE veya EEI bilgisinin, üretim yılının ya da teknik dosyanın bulunmaması gibi işaret ve belge eksikliklerinde 7223 sayılı Kanun, yetkili kuruluşun önce bu uygunsuzlukların giderilmesini istemesini öngörür; uygunsuzluk devam ederse piyasaya arz yasağı veya kısıtlaması, geri çağırma ya da piyasadan çekme gündeme gelir (m.16/4). Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı PGD Yönetmeliğine göre şekli uygunsuzlukta imalatçı veya ithalatçı, talebin tebliğinden itibaren on iş günü içinde düzeltici önlem planıyla başvurur; plan onaylanırsa altı ayı geçmemek üzere süre verilir, kusura dayanmayan veya mücbir sebeplerde altı ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (m.14/3-4). Kendiliğinden ve yetkili kuruluşun talebi ve uyarısı olmadan uygunsuzluğu tamamen gideren iktisadi işletmeciye 7223’teki idari yaptırımlar uygulanmaz (7223 m.21/1). Alınan önlemler ilan edilir (m.16/8); GÜBİS ilanları ve itiraz yolları için GÜBİS rehberimize bakılabilir.

Ekotasarım şartları enerji verimliliğine ilişkin olduğundan, verim sınırının aşılması kural olarak teknik düzenlemenin “ürün güvenliği dışındaki” hükümlerine aykırılık olarak değerlendirilmelidir; karar m.20/1-a’dan (434.505 TL – 4.345.058 TL) verilmişse gerekçesi sorgulanabilir. (c), (ç), (d) ve (e) bentlerindeki aykırılıklarda aynı fiil nedeniyle (a) ve (b) bentleri uygulanmaz (m.20/7). Cezanın belirlenmesinde aykırılığın büyüklüğü ve ekonomik durum dikkate alınır (m.20/11); idari para cezası idari önlemlere engel değildir (m.20/9). Bir fiille birden fazla kabahat işlenmişse ve yalnızca idari para cezası öngörülmüşse en ağır ceza verilir (Kabahatler K. m.15/1). Tekrar hâli için tekerrür rehberimize bakılabilir.

Savunma, İtiraz ve İptal Davası: Süreler

Ciddi risk hâlleri dışında yetkili kuruluş, nihai karardan önce iktisadi işletmeciye savunma için on iş gününden az olmamak üzere süre verir ve kararın tebligatında gerekçeyi, varsa çözüm önerilerini, yasal itiraz yollarını ve süreleri belirtir (7223 m.16/5). Bu Kanuna göre verilen idari yaptırım kararlarına karşı İYUK hükümlerine göre idari yargı yoluna başvurulabilir (m.22/2). Savunma yazısının hazırlanması için savunma rehberimize, ceza ve dava için idari para cezasına itiraz rehberimize bakılabilir.

Dava açmak kararın yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması için işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir (İYUK m.27/2). Kabahatler Kanunu, ödeme süresi içinde ödenen idari para cezasında %25 indirim yapılacağını ve ödemenin kanun yoluna başvurma hakkını etkilemeyeceğini düzenler (m.17/6); indirimin uygulanıp uygulanmayacağı ve ödeme yöntemi ceza kararının tebligatından ayrıca kontrol edilmelidir.

Varsayımsal Örnekler ve Sık Yapılan Hatalar

Varsayımsal örnek 1 – çapı düşürülmüş çark: Bir pompa üreticisi, müşterinin çalışma noktasına uyması için ESCC tipi bir pompanın çarkını tornalayarak çapını düşürür. Denetimde ölçülen verim, plakada yazan MVE’ye karşılık gelen değerin altında çıkar. Üretici, uygunluğun tam çaplı çarka göre değerlendirildiğini, çapı düşürülmüş çark verimini (6) numaralı bilgi olarak ayrıca verdiğini ve Ek-II’deki standart metni kullandığını belgelerse, uygunsuzluk iddiası büyük ölçüde zayıflar; bu bilgiler eksikse dosya belge uygunsuzluğu yönüne kayar.

Varsayımsal örnek 2 – ithal devirdaim pompası: Bir ithalatçı, yedek parça olarak satılmak üzere ürüne entegre tip devirdaim pompaları ithal eder; ambalajda “1/8/2015 öncesi cihazlar için yedek” ibaresi vardır. Bu istisna 1/1/2020’ye kadar piyasaya arz edilen pompalar için öngörüldüğünden bugün uygulanmaz; pompaların EEI ≤ 0,23 şartını sağlaması ve plakada EEI değerinin yazması gerekir. İthalatçı, TAREKS’ten geçmiş olmasının uygunluk anlamına gelmediğini dikkate alarak tedarikçiden ölçüm raporu ve uygunluk beyanı istemeli; uyumsuzluk varsa kendiliğinden düzeltici önlem almanın 7223 m.21/1 bakımından sonuçlarını değerlendirmelidir.

Varsayımsal örnek 3 – kendinden emişli pompa: Bir bayinin sattığı ev tipi pompalarda MVE bilgisi bulunmadığı tespit edilir. Pompaların kendinden emişli tasarımda olduğu teknik dosyayla gösterilebiliyorsa su pompası tebliği uygulanmaz (m.2/2-ç); ancak makine, LVD ve EMC yükümlülükleri sürer. Bayi, ithalatçıdan teknik dosyayı ve beyanı isteyerek savunmasını bu tanım üzerine kurabilir. Örnekler varsayımsaldır.

Sık yapılan hatalar: (1) Pompanın hidrolik verimi ile motorun IE sınıfını karıştırmak ve yalnızca motor belgesini sunmak; (2) çapı düşürülmüş çarkla ölçülen değeri MVE beyanına esas almak; (3) plakada MVE, üretim yılı veya EEI değerini yazmamak; (4) doğrulama toleransını beyan payı gibi kullanmak; (5) ürüne entegre devirdaim pompalarında 21/4/2018 sonrası plaka şartını gözden kaçırmak; (6) süresi dolmuş yedek parça istisnasına dayanmak; (7) kendinden emişli veya deplasmanlı olduğu iddiasını teknik dosyayla desteklememek; (8) 10 günlük belge sunma ve 10 iş günlük savunma sürelerini kaçırmak; (9) TAREKS referans numarasını uygunluk belgesi sanmak.

Adım Adım Yol Haritası

1. Ürünü sınıflandırın: Rotodinamik temiz su pompası mı (ESOB, ESCC, ESCCi, MS-V, MSS), salmastrasız devirdaim pompası mı, yoksa kapsam dışı bir tasarım mı (yangın, deplasmanlı, kendinden emişli, aşırı sıcaklık)?
2. Tarihi belirleyin: Ürünün piyasaya arz tarihi ve o tarihte yürürlükteki şart (MVE 0,40; EEI 0,27/0,23; entegre pompalarda 21/4/2018).
3. Ölçümü doğrulayın: Tam çaplı çark, doğru kademe sayısı, EVN-KY-AY noktaları; devirdaim pompasında referans kontrol eğrisi ve yük profili.
4. Bilgileri yerleştirin: Plaka, ambalaj, teknik dosya ve Türkçe internet sayfası; on beş kalem su pompası bilgisi veya EEI ibaresi.
5. Motoru ayrıca kontrol edin: Ayrı test edilebilir motor için IE sınıfı ve tip plakası.
6. Belge setini tamamlayın: AB uygunluk beyanı (ekotasarım, makine, LVD, EMC), teknik dosya, Türkçe tercümeler; on yıl saklama, on gün içinde sunma.
7. İthalatı planlayın: GTİP’in 2026/32 Ek-2/B’deki yeri, TAREKS’te 20 iş günlük belge yükleme süresi, üretim girdisi muafiyeti.
8. Yazı gelirse: Savunma, düzeltici önlem planı ve 60 günlük dava süresini takvime işleyin; uyum programınızı güncelleyin ve tedarikçiye karşı rücu imkânlarını değerlendirin.

Sıkça Sorulan Sorular

Su pompalarında ekotasarım şartı nedir?

Uçtan emmeli (ESOB, ESCC, ESCCi), düşey milli çok kademeli (MS-V) ve çok kademeli dalgıç (MSS) rotodinamik temiz su pompaları, en verimli noktada, kısmi yükte ve aşırı yükte MVE = 0,40’a karşılık gelen asgari hidrolik verimleri sağlamalıdır (SGM-2015/44 Ek-II, Ek-III). Şart 31/12/2015’ten beri uygulanır.

Hangi pompalar su pompası tebliğinin dışındadır?

Yangın söndürme amaçlı pompalar, deplasmanlı pompalar, kendinden emişli pompalar ve yalnızca −10 °C altı veya 120 °C üstü temiz su uygulamaları için özel tasarlanmış pompalar (bunlarda belirli bilgi şartları hariç) kapsam dışıdır (SGM-2015/44 m.2/2).

MVE nedir, nasıl hesaplanır?

Minimum verimlilik endeksi, pompanın hidrolik verimini ölçeklendiren birimsiz değerdir. En verimli nokta için asgari verim, özgül hız ve debiye bağlı formülde pompa tipine ve hıza göre belirlenen C sabiti kullanılarak hesaplanır; kısmi yükte bu değerin 0,947, aşırı yükte 0,985 katı aranır. Ölçüm tam çaplı çarkla yapılır (Ek-III).

Su pompasının plakasında neler yazmalı?

MVE değeri (MVE ≥ x,xx), üretim yılı, imalatçının adı veya markası ve üretim yeri, ürün tipi veya boyut tanımlayıcısı ve çapı düşürülmüş hidrolik pompa verimi pompanın üzerinde veya plakanın yanında silinmeyecek şekilde gösterilir. On beş kalem bilginin tamamı teknik dosyada ve imalatçının internet sitesinde yer alır (Ek-II bölüm II).

Devirdaim pompalarında EEI sınırı nedir?

Bağımsız salmastrasız devirdaim pompalarında 1/2/2016’dan, ürünlere entegre olanlarda 21/4/2018’den itibaren EEI 0,23’ü aşmamalıdır. Bağımsız pompalarda 1/1/2014’ten itibaren 0,27 sınırı uygulanmıştı (SGM-2011/15 geçici m.1, Ek-I m.1).

Kombinin içindeki devirdaim pompası da kapsamda mı?

Evet. Isı üreten veya aktaran bir ürünün parçası olarak çalışmak üzere tasarlanan ve tebliğdeki dört özellikten en az birini taşıyan pompa ürüne entegre devirdaim pompasıdır ve 21/4/2018’den itibaren EEI ≤ 0,23 şartına tabidir; EEI değeri pompanın plakasında ve ürünün teknik belgelerinde yazmalıdır (m.4/1-g, Ek-I m.2/2).

Yedek devirdaim pompası satarken istisna var mı?

1/8/2015’ten önce piyasaya arz edilmiş ürünlere entegre pompaların değişim amaçlı yedeği olarak 1/1/2020’ye kadar piyasaya arz edilen pompalar kapsam dışıydı. Bu süre dolduğundan bugün piyasaya arz edilen yedek pompalar kural olarak EEI şartına tabidir (m.2/2-b).

Pompayı süren motor için ayrıca şart var mı?

Ayrı test edilebilen üç fazlı asenkron motor, Elektrik Motorlarının ve Değişken Hız Sürücülerinin Çevreye Duyarlı Tasarım Gerekliliklerine Dair Tebliğ (SGM: 2021/16) kapsamında IE2, IE3 veya IE4 şartına tabi olabilir. Pompaya ayrılmaz biçimde takılı, ayrı test edilemeyen motorlar ve sıvıya tamamen daldırılmış çalışan motorlar bu şarttan istisnadır.

Denetimde hangi tolerans uygulanır?

Su pompasında ölçülen verimler beyan edilen değerden %5’ten fazla düşük olamaz; devirdaim pompasında ölçülen EEI beyan edilen değeri %7’den fazla aşmamalıdır. Tek numune toleransı aşarsa aynı modelden üç numune daha test edilir ve ortalamaya bakılır. Bu toleranslar firmanın beyan payı olarak kullanılamaz (SGM-2015/44 Ek-IV; SGM-2011/15 Ek-III).

Ekotasarım ihlalinde ceza ne kadar?

Çerçeve Yönetmelik ihlallerde 7223 sayılı Kanunu uygular (m.21). 2026’da teknik düzenlemenin ürün güvenliği dışındaki hükümlerine aykırılıkta ve uygunluk değerlendirmesi, beyan ve CE yükümlülüklerinde 173.801 TL – 1.738.022 TL; düzeltici önlem ve talimatlara uymamada 86.900 TL – 869.010 TL; belge saklama ve dağıtıcının doğrulama yükümlülüklerinde 60.830 TL – 608.307 TL uygulanır (7223 m.20; 2026/13 sayılı Tebliğ).

Pompa ithalatında TAREKS gerekir mi?

Makinaların İthalat Denetimi Tebliği (2026/32) Ek-2/B’de 8413.70.30.90.00 ve 8413.81.00.00.00 GTİP’li pompalar için makine, LVD, EMC ile birlikte ekotasarım düzenlemesi sayılmıştır; bu ürünlerde ön izin aranmaz, TAREKS üzerinden başvuru yapılır ve risk analizine göre fiili denetim uygulanabilir. TAREKS’ten geçmek ürünün mevzuata uygun olduğu anlamına gelmez (m.13/2).

Karara karşı dava süresi nedir?

7223 kapsamındaki idari yaptırım kararlarına karşı İYUK hükümlerine göre idari yargı yolu açıktır (m.22/2). İdare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür ve yazılı bildirimi izleyen günden başlar (İYUK m.7); dava açmak yürütmeyi kendiliğinden durdurmaz (İYUK m.27).

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar

Hukukçular Evi Ankara; su pompası, dalgıç pompa ve devirdaim pompasına ilişkin dosyalarda ürünün ekotasarım tebliğlerindeki yerinin ve kapsam dışı hâllerin belirlenmesi, teknik dosya, ölçüm raporu ve plaka bilgilerinin incelenmesi, savunma, düzeltici önlem planı, piyasaya arz yasağı ve piyasadan çekme ile 7223 sayılı Kanun kapsamındaki idari para cezalarına karşı iptal davası ve yürütmenin durdurulması, tedarik ve rücu sözleşmeleri konularında hukuki destek sağlar. Ürün güvenliği rehberlerinin tamamı için Piyasa Gözetimi ve Denetimi Rehberi, GÜBİS ilanları için GÜBİS Rehberi sayfalarına bakılabilir. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

Mevzuat ve kaynaklar: Su Pompaları ile İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine Dair Tebliğ (SGM-2015/44) (RG 31/12/2015-29579) m.1–11, Ek-I–V; değişiklik Tebliği SGM: 2017/27 (RG 04/08/2017-30144) m.1–7 ve ekleri; Bağımsız ve Ürünlere Entegre Salmastrasız Devirdaim Pompaları ile İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine Dair Tebliğ (SGM-2011/15) (RG 23/09/2011-28063) m.1–10, geçici m.1, Ek-I–III; değişiklik tebliğleri RG 25/12/2012-28508, 08/01/2015-29230 (SGM-2014/38), 29/07/2015-29429 (SGM-2015/25), 31/12/2015-29579 (SGM-2015/46), 04/08/2017-30144 (SGM: 2017/20) ve 31/12/2017-30287 (SGM-2017/34) (ekler taranmış görüntüden okunmuştur); Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmelik (5187 sayılı CB Kararı, RG 05/02/2022-31741; taranmış görüntüden okunmuştur) m.2, 3, 5–11, 21, 23; Elektrik Motorlarının ve Değişken Hız Sürücülerinin Çevreye Duyarlı Tasarım Gerekliliklerine Dair Tebliğ (SGM: 2021/16); 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu m.7/1-ğ, 10/1-a-9 ve ETKB 2026/1 sayılı Tebliğ tutarı; 7223 sayılı Kanun m.7, 9, 10, 11, 16, 20, 21, 22 ve 2026/13 sayılı Tebliğ tutarları (mevzuat.gov.tr metni); Makinaların İthalat Denetimi Tebliği (2026/32) m.1, 4–7, 10, 13, Ek-2/B (taranmış görüntü); Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı PGD Yönetmeliği (RG 14/07/2021-31541) m.14; İYUK m.7, 27; Kabahatler K. m.15/1, 17/6. Örnekler varsayımsaldır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada hukuki değerlendirme yerine geçmez.