Elektrik Motorunda IE3 ve IE4 Zorunluluğu 2026: Değişken Hız Sürücüsü (İnverter) Dâhil Ekotasarım Tebliği (SGM 2021/16, 2019/1781/AB), Tip Plakası ve Teknik Dosya, Yedek Motor İstisnası, 5627 Satış Cezası ve 7223 İdari Para Cezası

Üç fazlı asenkron (endüksiyon) elektrik motorları ve bunları süren değişken hız sürücüleri (inverter, frekans konvertörü), başka bir ürünün içine takılı olsalar bile, Elektrik Motorlarının ve Değişken Hız Sürücülerinin Çevreye Duyarlı Tasarım Gerekliliklerine Dair Tebliğ (2019/1781/AB) (SGM: 2021/16) kapsamında asgari enerji verimi şartlarına tabidir (RG 28/04/2021-31468; değişiklik RG 29/06/2021-31526). 15/8/2021’den itibaren 0,75–1000 kW arasındaki 2, 4, 6 ve 8 kutuplu üç fazlı motorlar en az IE3, 0,12–0,75 kW arasındakiler en az IE2 verim seviyesinde olmalıdır; 1/7/2023’ten itibaren 75–200 kW arasındaki 2, 4 ve 6 kutuplu üç fazlı motorlar için IE4, tek fazlı motorlar ve Ex eb motorlar için IE2 şartı uygulanır. Verim seviyesi ve imalat yılı tip plakasında, ayrıntılı bilgiler kullanım kılavuzunda, teknik dosyada ve imalatçının internet sitesinde yer almalıdır. Ürün CE işareti ve AB uygunluk beyanıyla piyasaya arz edilir; yetkili kuruluş Sanayi ve Teknoloji Bakanlığıdır. Asgari verimi sağlamayan motorun satışı ayrıca 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu uyarınca 2026’da 648.635 TL idari para cezasına konu olabilir.

Elektrik Motorlarında Ekotasarım Tebliği Nedir?

Tebliğin amacı, başka ürünlere takılı olanlar dâhil elektrik motorlarının ve değişken hız sürücülerinin piyasaya arzı ve hizmete sunulmasıyla ilgili çevreye duyarlı tasarım gerekliliklerini belirlemektir (m.1). AB’nin (AB) 2019/1781 ve onu değiştiren (AB) 2021/341 sayılı Komisyon Tüzükleri esas alınarak hazırlanmıştır (m.4) ve 2012 tarihli eski motor tebliğini (SGM: 2012/2; RG 7/2/2012-28197) yürürlükten kaldırmıştır (m.12). Tebliğin 9. maddesinin birinci fıkrası yayımıyla, diğer hükümleri ise 2021 değişikliğiyle 15/8/2021’de yürürlüğe girmiştir (m.13).

Tebliğ, çerçeve düzenleme olan Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin uygulama tebliğidir. Tebliğ 2010 tarihli eski çerçeve yönetmeliğe atıf yapsa da, bu yönetmelik 5187 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe konulan yeni Yönetmelikle (RG 05/02/2022-31741) yürürlükten kaldırılmış ve mevzuatta eskisine yapılan atıfların yenisine yapılmış sayılacağı hükme bağlanmıştır (m.23). Yeni Yönetmelik 7223 sayılı Kanunun 4. maddesine dayanır (m.3) ve Yönetmeliğin veya uygulama tebliğlerinin ihlalinde 7223 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağını belirtir (m.21).

Hangi Motorlar ve Sürücüler Kapsamda?

Tebliğ iki ürün grubunu kapsar (m.2/1). Motorlar: 50 Hz, 60 Hz veya 50/60 Hz sinüzoidal gerilimle çalışan, fırçasız, komütatörsüz, alternatörsüz veya rotora elektrik bağlantısız endüksiyon motorları; 2, 4, 6 veya 8 kutuplu, anma gerilimi 50 V’un üzerinde ve en fazla 1000 V, anma çıkış gücü 0,12 kW ile 1000 kW arasında, sürekli çalışacak şekilde tasarlanmış ve doğrudan şebekeye (çevrim içi) bağlanarak çalışmaya uygun olanlar. Değişken hız sürücüleri (DHS): 3 fazlı girişli, 0,12–1000 kW motor gücüne sahip bu motorlarla çalışan, 100 V ve üzeri (1000 V AC dâhil) anma gerilimli ve tek AC gerilim çıkışlı sürücüler.

“Sürekli çalışma”, motorun anma gücünde, standartlarda tanımlanan S1, %80 ve üzeri S3 veya %80 ve üzeri S6 görev türlerinde kesintisiz çalışabilmesidir (m.5/1-ş). Bu tanım, kısa süreli veya aralıklı görev için tasarlanmış motorların kapsam dışında kalıp kalmadığı tartışmalarında belirleyicidir.

Sürücüler bakımından da istisnalar vardır: bir ürüne takılı ve ondan bağımsız test edilemeyen sürücüler, nükleer güvenlik sürücüleri, rejeneratif sürücüler, sinüzoidal giriş akımlı sürücüler ve Tebliğe tamamen uyumlu sürücülerden oluşan tek kabinli sürücüler, Ek-I’in 3. maddesindeki şartlardan ve bilgi şartlarının bir kısmından muaftır (m.2/3). İstisnadan yararlanan motor için tip plakası ve bilgi formunda istisnanın özel sebebinin belirtilmesi gerekir (Ek-I m.2/2-i).

IE2, IE3 ve IE4: Hangi Motor Hangi Verim Sınıfında Olmalı?

Motorların enerji verimi, uluslararası enerji verimi sınıflarıyla (IE) ifade edilir ve anma çıkış gücünde, anma geriliminde ve 25°C ortam referans sıcaklığında belirlenir (Ek-I m.1/1-c). Uygulama tarihleri şöyledir:

Her IE sınıfı için güce ve kutup sayısına göre asgari verim tabloları Ek-I’de yer alır (50 Hz için Tablo 1–3, 60 Hz için Tablo 3a–3c). Örneğin Tablo 2’de 4 kutuplu 7,5 kW bir motor için IE3 asgari verimi yaklaşık %90,4 olarak gösterilmektedir. Tablolarda yer almayan güçler için Ek-I’deki ara değerleme formülü ve katsayılar kullanılır; 50/60 Hz motorlar şartı her iki frekansta da sağlamalıdır (Ek-I m.1/1-ç, d, e). Rakamlar taranmış görüntüden okunduğundan, somut motor için Resmî Gazete’deki ek ve uyumlaştırılmış standart esas alınmalıdır.

Değişken Hız Sürücüleri (İnverter) İçin Şartlar

Değişken hız sürücüsü, motorun tahrik ettiği yükün tork-hız karakteristiğine göre motorun mekanik çıkış gücünü kontrol etmek için güç kaynağını değişken gerilim ve frekansa ayarlayan elektronik güç dönüştürücüsüdür (m.5/1-ç). Sürücülere ilişkin verim (kayıp) şartları Ek-I’in 3. maddesinde, ürün bilgisi şartları 4. maddesinde düzenlenmiş ve 2021 değişikliğiyle 15/8/2021’den itibaren uygulanmaya başlamıştır (değişiklik Tebliği m.5, 6). Sürücünün teknik dosyasında Ek-I m.4’e uygun ürün bilgisi ile Ek-II’ye göre yapılan hesaplamaların sonuçları yer alır (m.7/3).

Uygulamada sürücüler genellikle LVD ve EMC bakımından da CE işareti taşır; ekotasarım şartı bu yükümlülüklere eklenir. Tek bir CE işareti ve AB uygunluk beyanı, ürünün tabi olduğu tüm teknik düzenlemelere uygunluğu gösterir. Elektrikli ekipman yükümlülükleri için LVD ve EMC rehberimize bakılabilir.

Tip Plakası, Ürün Bilgisi ve Teknik Dosya

Teknik dosyada, bilgiler eşdeğer bir modelden veya hesaplamayla elde edilmişse hesaplamanın ayrıntıları, doğruluğu için yapılan değerlendirme ve tüm eşdeğer modellerin model tanımlayıcılarıyla listesi bulunmalıdır (m.7/4). Çerçeve Yönetmelik, uygunluk değerlendirmesine ve AB uygunluk beyanına ilişkin belgelerin son ürünün üretiminden itibaren on yıl saklanmasını ve yetkili kuruluş isterse on gün içinde sunulmasını öngörür (m.10/6); bu belgeler Türkçe düzenlenir veya Türkçe tercümesi eklenir (m.10/7). İmalatçı Türkiye’de yerleşik değilse ve yetkili temsilcisi yoksa, ürünün uygunluğunu sağlama ve AB uygunluk beyanı ile teknik dosyayı hazır bulundurma yükümlülüğü ithalatçıya geçer (m.6). CE işareti ve uygunluk beyanı eksikliğinin genel sonuçları için CE işareti rehberimize bakılabilir.

CE İşareti, Uygunluk Değerlendirmesi ve İthalatçının Rolü

Uygunluk değerlendirmesi, imalatçının seçimine göre Çerçeve Yönetmelikteki iç tasarım kontrol sistemine veya yönetim sistemine göre yapılır (Tebliğ m.7/1; Yönetmelik m.10/2). Ürün piyasaya arz edilmeden önce CE işareti iliştirilir ve imalatçı veya yetkili temsilcisi AB uygunluk beyanını düzenler; beyan Yönetmeliğin Ek-6’sındaki unsurları içerir ve ilgili uygulama tebliğine atıf yapar (Yönetmelik m.7/1-4). Nihai kullanıcıya ulaşan bilgilerin Türkçe olması zorunludur (m.7/6). CE işaretini taşıyan ürünün uygulama tebliğine uygun olduğu varsayılır (m.11/1); bu varsayım, uygunsuzluğun ispatı bakımından firmanın lehinedir.

Uygunsuz ürünlerin, uygunluğu sağlanıncaya kadar piyasaya arz edilemeyeceğini açıkça gösteren bir işaret taşımak kaydıyla ticari fuar ve sergilerde tanıtımı engellenemez (m.8/3). Piyasa gözetimi, Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimine Dair Çerçeve Yönetmelik hükümlerine göre yapılır (m.5/2); Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı doğrulamada Tebliğin Ek-III’ündeki yöntemi uygular (Tebliğ m.8).

İthalatta Durum: 2026 İthalat Denetimi Tebliğleri

Makinaların İthalat Denetimi Tebliği (2026/32) Ek-1’de “Elektrik motorları” ürün grubu için ekotasarım düzenlemesini sayar ve Ek-2/B’de bazı pompa satırlarında (ör. 8413.70 ve 8413.81 alt pozisyonları) “Eko-Tasarım” yazılıdır. Taranmış ekler üzerinde yaptığımız incelemede 2026/32 ve “CE” İşareti Taşıması Gereken Bazı Ürünlerin İthalat Denetimi Tebliği (2026/9) eklerinde 8501 pozisyonundaki elektrik motorlarına ait bir satır tespit edemedik; bu nedenle bağımsız motor ithalatında TAREKS denetiminin GTİP bazında ayrıca teyit edilmesi gerekir. Her durumda ithalatçı, denetlensin veya denetlenmesin ithal ettiği ürünün tüm mevzuata uygunluğundan 7223 sayılı Kanun uyarınca sorumludur (2026/32 m.13/1). TAREKS usulü için 2026/32 rehberimize bakılabilir.

Piyasa Denetimi ve Korunma Tedbirleri

Nihai karardan önce, ciddi risk hâli dışında, savunma için en az on iş günü verilir (7223 m.16/5). Verim ölçümüne dayanan uygunsuzluk tespitlerinde, doğrulamanın Ek-III’teki usule ve toleranslara göre yapılıp yapılmadığı, ölçümün 25°C referans koşullarında ve doğru anma değerleriyle yapılıp yapılmadığı ve eşdeğer modellerin nasıl ele alındığı savunmanın temel konularıdır. Test sonucuna itiraz için test raporuna itiraz rehberimize, savunma için savunma rehberimize bakılabilir.

2026 İdari Para Cezaları: 7223 ve 5627 Birlikte

Ekotasarım ihlallerinde iki ayrı kanun gündeme gelebilir. Çerçeve Yönetmelik, Yönetmeliğin ve uygulama tebliğlerinin ihlalinde 7223 sayılı Kanunun uygulanacağını belirtir (m.21). Ayrıca 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu, elektrik motorlarının asgari verimlerinin Bakanlıkça belirleneceğini ve asgari sınırları sağlamayanların satışına izin verilmeyeceğini düzenler (m.7/1-ğ); bu bende aykırı satış yapan gerçek ve tüzel kişilere idari para cezası verilir (m.10/1-a-9).

Ekotasarım şartları enerji verimliliğine ilişkin olduğundan, verim sınırının aşılmaması kural olarak teknik düzenlemenin “ürün güvenliği dışındaki” hükümlerine aykırılık olarak değerlendirilmelidir; karar (a) bendinden verilmişse gerekçesi sorgulanabilir. Aynı fiil hem 5627 hem 7223 kapsamında kabahat oluşturuyorsa, Kabahatler Kanunu bir fiille birden fazla kabahatin işlenmesi hâlinde yalnızca idari para cezası öngörülmüşse en ağır cezanın verileceğini düzenler (m.15/1). Ayrıca 5627’deki ceza “satış yapan” herkese yöneldiğinden, bayi ve distribütörler de bu cezayla karşılaşabilir. Ceza ve dava için idari para cezasına itiraz rehberimize, tekrar için tekerrür rehberimize bakılabilir.

Savunma, İtiraz ve İptal Davası: Süreler

Dava açmak yürütmeyi durdurmaz; yürütmenin durdurulması için telafisi güç veya imkânsız zarar ve açık hukuka aykırılık şartları birlikte aranır (İYUK m.27). 7223 kapsamındaki idari para cezası ödeme süresi içinde ödenirse yüzde yirmi beş indirim uygulanır ve ödeme dava hakkını etkilemez (Kabahatler K. m.17/6). 5627 sayılı Kanun kapsamındaki cezalarda yargı yolu ve sürenin, cezanın verildiği kararın tebligatındaki açıklamalar esas alınarak ayrıca kontrol edilmesi gerekir.

Varsayımsal Örnekler ve Sık Yapılan Hatalar

Varsayımsal örnek 1 – IE2 stok: Bir distribütörün deposunda 2021 öncesinden kalma 11 kW, 4 kutuplu IE2 motorlar vardır ve bunları 2026’da yeni makineler için satmak ister. Bu motorlar IE3 şartını karşılamadığından piyasaya arzı mümkün değildir; ancak 15/8/2021’den önce piyasaya arz edilmiş ürünlere takılı özdeş motorların ikamesi olarak ve özellikle bu şekilde pazarlanarak 1/7/2029’a kadar arz edilen yedek motorlar istisnadan yararlanabilir (m.2/2-j). Distribütör, satışı yedek parça olarak belgelemeli ve tip plakası ile bilgi formunda istisnanın sebebini göstermelidir; aksi hâlde 5627 sayılı Kanun kapsamındaki satış cezası da gündeme gelebilir.

Varsayımsal örnek 2 – pompaya gömülü motor: Bir pompa üreticisi, motor ile pompanın ortak mil ve gövde kullandığı monoblok bir ürün satar. Motor ayrı test edilemiyor ve ayrıldığında çalışamaz hâle geliyorsa verim şartları uygulanmaz (m.2/2-a); ancak motor standart bir flanşla bağlanıp ayrı çalıştırılabiliyorsa istisna uygulanmaz. Teknik dosyada bu ayrım açıklanmalıdır. Pompanın kendisinin ayrıca pompa ekotasarım şartlarına tabi olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Varsayımsal örnek 3 – tip plakası: Denetimde ithal motorların tip plakasında verim seviyesi yazmakla birlikte imalat yılı bulunmadığı tespit edilir. Bu, işaret ve bilgi eksikliği niteliğinde şekli bir uygunsuzluk olarak ele alınabilir; ithalatçının on iş günü içinde düzeltici önlem planı sunarak stoktaki ürünlere uygun plaka uygulatması, piyasaya arz yasağına gidilmeden dosyanın kapanmasını sağlayabilir. Örnekler varsayımsaldır.

Adım Adım Yol Haritası

1. Kapsamı belirleyin: Motor tipi, kutup, gerilim, güç, görev türü; sürücü için faz, gerilim ve çıkış.
2. İstisnaları kontrol edin: m.2/2 ve m.2/3; varsa sebebini belgeleyin.
3. IE sınıfını eşleştirin: Tarih, güç ve kutup sayısına göre IE2, IE3 veya IE4.
4. Bilgileri yerleştirin: Tip plakası, bilgi formu, internet sitesi, motorun takılı olduğu ürünün teknik formu.
5. Teknik dosyayı tamamlayın: Hesaplamalar, eşdeğer modeller, Türkçe belgeler; 10 yıl saklama ve 10 gün içinde sunma.
6. CE ve beyan: Ekotasarım tebliğine atıf yapan AB uygunluk beyanı; LVD ve EMC ile birlikte.
7. Stok ve satış: Eski motorları yalnızca istisna şartlarıyla satın; bayileri bilgilendirin.
8. Yazı gelirse: 10 iş günlük savunma ve düzeltici önlem planı, 60 günlük dava süresini takvime işleyin; uyum programınızı güncelleyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Elektrik motorlarında hangi verim sınıfı zorunlu?

15/8/2021’den itibaren 0,75–1000 kW arasındaki 2, 4, 6 ve 8 kutuplu üç fazlı motorlar en az IE3, 0,12–0,75 kW arasındakiler en az IE2 olmalıdır. 1/7/2023’ten itibaren 75–200 kW arasındaki 2, 4 ve 6 kutuplu üç fazlı motorlar (frenli, Ex eb ve diğer patlayıcı korumalı motorlar hariç) IE4, Ex eb motorlar ve tek fazlı motorlar IE2 olmalıdır (SGM: 2021/16 Ek-I m.1).

Hangi motorlar tebliğin kapsamında?

50/60 Hz sinüzoidal gerilimle çalışan, fırçasız ve komütatörsüz, 2-4-6-8 kutuplu, 50–1000 V anma gerilimli, 0,12–1000 kW anma gücünde, sürekli çalışmaya ve doğrudan şebekeye bağlanmaya uygun endüksiyon motorları ile bunlarla çalışan 3 fazlı değişken hız sürücüleri kapsamdadır (m.2/1).

Pompaya takılı motor da IE3 olmak zorunda mı?

Bir ürüne tamamen takılı olup enerji performansı üründen bağımsız test edilemeyen, ortak gövde veya mil paylaşan ve ayrıldığında çalışamaz hâle gelen motorlara verim şartları uygulanmaz (m.2/2-a). Ayrı test edilebilen motorlar ise şarta tabidir.

Eski IE2 motorları yedek olarak satabilir miyim?

15/8/2021’den önce piyasaya arz edilmiş ürünlere takılı özdeş motorların ikamesi olarak ve özellikle bu şekilde pazarlanarak 1/7/2029’dan önce piyasaya arz edilen motorlar verim şartından istisnadır (m.2/2-j). İstisnanın sebebi ürün bilgisinde belirtilmelidir.

Tip plakasında neler yazmalı?

Anma verimi, verim seviyesi (IE2, IE3 veya IE4) ve imalat yılı motorun tip plakasının üzerine veya yakınına sağlam bir şekilde işaretlenir (Ek-I m.2/3-b). Diğer bilgiler kullanım kılavuzu veya bilgi formunda, teknik dosyada ve internet sitesinde yer alır.

Değişken hız sürücüleri de kapsamda mı?

Evet. 3 fazlı girişli, 0,12–1000 kW motor gücüne uygun, 100 V–1000 V AC anma gerilimli ve tek AC çıkışlı sürücüler kapsamdadır (m.2/1-b); rejeneratif sürücüler, sinüzoidal giriş akımlı sürücüler ve bir ürüne takılı olup ayrı test edilemeyenler gibi istisnalar vardır (m.2/3).

Yetkili kuruluş hangisi?

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığıdır (m.5/1-b). Piyasa gözetimi Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimine Dair Çerçeve Yönetmeliğe göre yürütülür ve doğrulamada Tebliğin Ek-III’ündeki yöntem uygulanır (Tebliğ m.8; Çerçeve Yönetmelik m.5/2).

Teknik dosyayı ne kadar saklamalıyım?

Uygunluk değerlendirmesine ve uygunluk beyanına ilişkin belgeler son ürünün üretiminden itibaren on yıl saklanır ve yetkili kuruluş isterse on gün içinde sunulur (Çerçeve Yönetmelik m.10/6). Belgeler Türkçe düzenlenir veya Türkçe tercümesi eklenir (m.10/7).

Asgari verimi sağlamayan motoru satan bayi de ceza alır mı?

5627 sayılı Kanun, asgari verim sınırını sağlamayan elektrik motorlarının satışına izin vermez ve aykırı satış yapan gerçek ve tüzel kişilere idari para cezası öngörür (m.7/1-ğ, 10/1-a-9). Bu ceza 2026 için 648.635 TL’dir.

7223 kapsamında ceza ne kadar?

Çerçeve Yönetmelik ihlallerde 7223 sayılı Kanunu uygular (m.21). Teknik düzenlemenin ürün güvenliği dışındaki hükümlerine aykırılıkta ve uygunluk değerlendirmesi, beyan ve CE işareti yükümlülüklerinde 173.801 TL – 1.738.022 TL; belge saklama ve dağıtıcının doğrulama yükümlülüklerinde 60.830 TL – 608.307 TL uygulanır (7223 m.20; 2026/13 sayılı Tebliğ).

Karara karşı dava süresi nedir?

7223 kapsamındaki idari yaptırımlara karşı İYUK hükümlerine göre idari yargı yolu açıktır (m.22/2). İdare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür ve yazılı bildirimi izleyen günden başlar (İYUK m.7); dava açmak yürütmeyi kendiliğinden durdurmaz (İYUK m.27).

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar

Hukukçular Evi Ankara; elektrik motoru, değişken hız sürücüsü ve motorlu ekipmana ilişkin dosyalarda ürünün ekotasarım tebliğindeki yerinin ve istisnaların belirlenmesi, teknik dosya ve tip plakası incelemesi, savunma, düzeltici önlem planı, piyasaya arz yasağı ve piyasadan çekme ile 7223 ve 5627 sayılı Kanunlar kapsamındaki idari para cezalarına karşı iptal davası ve yürütmenin durdurulması, tedarik ve rücu sözleşmeleri konularında hukuki destek sağlar. Ürün güvenliği rehberlerinin tamamı için Piyasa Gözetimi ve Denetimi Rehberi, GÜBİS ilanları için GÜBİS Rehberi sayfalarına bakılabilir. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

Mevzuat ve kaynaklar: Elektrik Motorlarının ve Değişken Hız Sürücülerinin Çevreye Duyarlı Tasarım Gerekliliklerine Dair Tebliğ (2019/1781/AB) (SGM: 2021/16) (RG 28/04/2021-31468; mevzuat.gov.tr konsolide metni) m.1–13, Ek-I m.1–2 (ekler taranmış görüntüden okunmuştur); değişiklik Tebliği SGM: 2021/23 (RG 29/06/2021-31526) m.1–6; Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmelik (5187 sayılı CB Kararı, RG 05/02/2022-31741; taranmış görüntüden okunmuştur) m.2–11, 21, 23; 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu m.7/1-ğ, 10/1-a-9 ve 10/1-b, ETKB 2026/1 sayılı Tebliğ tutarı (mevzuat.gov.tr metnindeki çizelge); 7223 sayılı Kanun m.16, 20, 22 ve 2026/13 sayılı Tebliğ tutarları; Makinaların İthalat Denetimi Tebliği (2026/32) Ek-1, Ek-2/B ve m.13; 2026/9 sayılı Tebliğ ekleri (taranmış görüntü); Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı PGD Yönetmeliği m.14; İYUK m.7, 27; Kabahatler K. m.15/1, 17/6. Örnekler varsayımsaldır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada hukuki değerlendirme yerine geçmez.