Şirket Adına Bankaya ve Aracı Kuruma İhtarname Örneği 2026: Profesyonel Müşteri Sınıflandırmasına İtiraz — Güncel Eşikler (i-SPK.37.7), Belge Talebi (III-39.1 m.30/4, m.31/2), Uygunluk Testi ve Fon İstisnası (m.33), Tacirler Arası İhtar (TTK m.18/3), Avans Faizi (3095 m.2/2) ve Yönetim Kurulu Kararı

Şirket hesabından fon alan bir şirketin bankaya veya aracı kuruma karşı dosyası çoğu zaman tek bir belgeye dayanır: şirketi “profesyonel müşteri” olarak gösteren sınıflandırma formu. Profesyonel müşteriye uygunluk testi yapılması zorunlu değildir (III-39.1 m.33/1). Kuruluş da bu nedenle her uyuşmazlıkta önce bu formu öne sürer. Oysa sınıflandırmanın kendi kuralları vardır. Tüzel kişi, aktif toplamı, yıllık net hasılat ve özsermaye ölçütlerinden en az ikisini sağlıyorsa profesyonel sayılır (m.31/1-d). Bu tutarlar SPK’nın 18.12.2025 tarihli i-SPK.37.7 sayılı İlke Kararıyla, 19.12.2025’ten itibaren ilk defa sınıflandırılacaklar için on kat yükseltildi. Kuruluş, profesyonel müşteri belgelerini istemek ve saklamak (m.30/4), yararlanılamayacak korumaları hizmetten önce yazılı bildirmek (m.31/2), talebe dayalı sınıflandırmada şartların belgelenmesini aramak (m.32/1) zorundadır. Bu yazı; sınıflandırmaya itirazın dayanaklarını, sınıflandırma tarihine göre hangi tutarların uygulanacağını, ihtarnamede istenecek belgeleri, tacirler arasında ihtarın şeklini (TTK m.18/3), temerrüt ve ticari işlerde avans faizini (TBK m.117; 3095 m.2/2), şirket içinde ihtarnameyi kimin göndereceğini ve kuruluşun olası savunmalarını anlatır; şirket adına ihtarname, genel müşteri olarak sınıflandırılma talebi ve yönetim organı kararı örneklerini verir.

Neden Sınıflandırmaya İtiraz? Şirket Dosyasının Kilit Belgesi

Kısa cevap: Profesyonel müşteriye uygunluk testi yapılmaz ve bazı bilgilendirme yükümlülükleri uygulanmaz. Kuruluş bu nedenle şirketin kendi risk tercihiyle hareket ettiğini savunur. Sınıflandırma hatalıysa şirket genel müşteri korumasından yararlanır ve uygunluk testinin yapılmamış olması kuruluşun ihlali hâline gelir.

III-39.1 sayılı Yatırım Kuruluşlarının Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Tebliğ m.30/1, yatırım kuruluşlarının tüm müşterilerini profesyonel ya da genel müşteri olarak sınıflandırmasını ve bu sınıflandırmaya uygun hizmet sunmasını zorunlu kılar. m.31/1 profesyonel müşteriyi, kendi yatırım kararlarını verebilecek ve üstlendiği riskleri değerlendirebilecek tecrübe, bilgi ve uzmanlığa sahip müşteri olarak tanımlar. Bu tanıma giren kişiler sayılmıştır: aracı kurumlar, bankalar, portföy yönetim şirketleri, sigorta şirketleri ve benzeri kurumsal yatırımcılar; emekli ve yardım sandıkları; kamu kurumları ve uluslararası kuruluşlar; Kurulca bunlara benzer kabul edilen kuruluşlar; mali büyüklük ölçütlerinden en az ikisini sağlayan kuruluşlar ve m.32 uyarınca talebe dayalı olarak profesyonel kabul edilen müşteriler. m.31/4 uyarınca bu tanıma girmeyen herkes genel müşteridir.

Sınıflandırmanın sonucu, uygunluk testinde kendini gösterir. m.33/1 uyarınca yatırım kuruluşları alım satıma aracılık ve halka arza aracılık faaliyetlerinde yalnızca genel müşterilerine uygunluk testi yapar. Uygunluk testi, pazarlanan veya talep edilen ürünün müşteriye uygun olup olmadığının değerlendirilmesidir; test sonucunda ürün uygun bulunmazsa müşteri yazılı olarak uyarılır ve kuruluş o ürüne ilişkin bire bir tavsiye veremez. Şirket profesyonel sayıldığında bu değerlendirme hiç yapılmaz. Kuruluşun savunması da buna dayanır: şirket kendi tercihiyle ürünü seçmiştir, uygunluk testi zorunlu değildir.

Bu nedenle şirket dosyasında ilk soru, sınıflandırmanın doğru yapılıp yapılmadığıdır. Sınıflandırma hatalıysa şirket genel müşteri korumasından yararlanır ve serbest fon gibi karmaşık bir ürünün uygunluk değerlendirmesi yapılmadan satılması kuruluşun ihlali olarak tartışılır. Sınıflandırma doğruysa dosya kapanmaz; ama ağırlık başka ihlallere kayar: yazılı bilgilendirmenin yapılıp yapılmadığı, sözleşmesiz yatırım danışmanlığı, çıkar çatışması ve emir iletimi. Profesyonel müşterinin de korunduğu alanlar şirket olarak fon zararını bankadan istemek yazımızda ayrıntılı olarak ele alındı. İhtarname, sınıflandırma sorusunu kuruluşa resmî olarak yönelten ve belgeleri isteyen ilk adımdır.

Güncel Eşikler: Sınıflandırma Tarihine Göre Hangi Tutar?

Kısa cevap: Şirketin sınıflandırıldığı tarihe bakın. 19.12.2025’ten önce yapılan sınıflandırmalarda Tebliğ metnindeki tutarlar (aktif 50 milyon, hasılat 90 milyon, özsermaye 5 milyon TL); bu tarihten sonra ilk kez yapılan sınıflandırmalarda yeni tutarlar (500 milyon, 1 milyar, 50 milyon TL) uygulanır. Önceden kazanılan sıfat korunur.

III-39.1 m.31/1-(d), aktif toplamı, yıllık net hasılatı ve özsermayesi belirli tutarların üzerinde olma ölçütlerinden en az ikisini taşıyan kuruluşları profesyonel müşteri sayar. Tebliğ metnindeki tutarlar aktif toplamı için 50.000.000 TL, yıllık net hasılat için 90.000.000 TL ve özsermaye için 5.000.000 TL’dir. m.32/2, bu tutarların Kurul tarafından değiştirilebileceğini öngörür. Kurul bu yetkiyi, Finansal İstikrar Komitesinin tavsiyesinin ardından 18.12.2025 tarihli ve 65/2354 sayılı toplantısında aldığı i-SPK.37.7 sayılı İlke Kararıyla kullandı; karar 19.12.2025 tarihli 2025/64 sayılı Bültende duyuruldu. İkincil kaynaklara ve kuruluş duyurularına göre tüzel kişi ölçütleri aktif toplamında 500.000.000 TL, net hasılatta 1.000.000.000 TL ve özsermayede 50.000.000 TL’ye; talebe dayalı profesyonel müşteri için işlem hacmi 5.000.000 TL’ye ve finansal varlık tutarı 10.000.000 TL’ye yükseltildi. Bültene göre kararın yayımından önce eski tutarlar nedeniyle profesyonel müşteri veya nitelikli yatırımcı sıfatını kazanmış müşterilerin sıfatları devam eder.

Bu tablonun şirket dosyasındaki anlamı iki yönlüdür. Fon krizinden etkilenen şirketlerin çoğu, fon alımından önce, yani 19.12.2025’ten önce sınıflandırılmıştır. Bu şirketler için karşılaştırma eski tutarlarla yapılır ve bir orta ölçekli şirketin eski eşiklerden ikisini sağlaması zor değildir. Buna karşılık 19.12.2025 ve sonrasında ilk kez sınıflandırılan bir şirket için yeni tutarlar geçerlidir; bu tutarlar ancak büyük ölçekli şirketlerce karşılanabilir. Böyle bir şirketin eski tutarlara göre profesyonel yazılmış olması, sınıflandırmanın en açık hatasıdır. Karşılaştırma, sınıflandırma tarihinde elde bulunan son finansal tablolar üzerinden yapılmalıdır. Hangi tablonun esas alınacağı konusunda tereddüt varsa, kuruluşun sınıflandırma sırasında hangi tabloyu istediği ve dosyasında hangi belgeyi sakladığı belirleyicidir; m.30/4 bu belgelerin istenmesini ve saklanmasını kuruluşa yükler.

Tebliğ, ölçütleri sınıflandırılan kuruluş için arar; grup büyüklüğünü esas alan bir hüküm içermez. Bu nedenle değerlendirme, fonu satın alan tüzel kişinin kendi tablolarından başlar. Holding yapısında fonu satın alan şirket küçük bir iştirakse, grubun büyüklüğü o şirketin profesyonel sayılması için tek başına yeterli değildir. Grup içi nakit havuzlarının fon kilidindeki durumu grup şirketlerinde fon kilidi yazımızda ele alındı. Nitelikli yatırımcı eşiğinin serbest fonlara erişim bakımından anlamı ise nitelikli yatırımcı beyanı ve 10 milyon TL eşik yazımızda anlatıldı.

İtirazın Dayanakları: Yedi Tipik Hata

Kısa cevap: Ölçütlerin sağlanmaması, yanlış tutarın kullanılması, talebe dayalı sınıflandırmada şartların belgelenmemesi, yazılı bilgilendirmenin yapılmaması, sınıf ve değiştirme hakkının bildirilmemesi, formun yetkisiz kişice imzalanması ve sınıflandırmanın matbu bir sözleşme cümlesine gömülmesi. Her biri için kuruluştan istenecek belge farklıdır.

Sınıflandırmaya itiraz, genel bir “biz profesyonel değiliz” cümlesiyle yapılmaz. Kuruluşun sınıflandırmayı hangi bende dayandırdığı, hangi belgeyi aldığı ve şirkete neyi bildirdiği tek tek sorulmalıdır. Aşağıdaki tablo, en sık görülen hataları ve bunları ortaya koyacak belgeleri gösterir.

Ölçüt ve tutar hatası. m.31/1-(d) üç ölçütten en az ikisini arar. Şirketin sınıflandırma tarihindeki son finansal tabloları iki ölçütü sağlamıyorsa, bu bende dayanan sınıflandırma dayanaksızdır. m.30/4 uyarınca kuruluş, müşterilerin profesyonel müşteri olduklarına ilişkin belgeleri talep etmek ve saklamakla yükümlüdür. Kuruluş mali tabloları istemeden formu imzalatmışsa, bu hem sınıflandırmanın dayanaksızlığını hem de kuruluşun yükümlülük ihlalini gösterir. Kuruluşun dosyasında bu belgelerin bulunmaması, ispat değerlendirmesinde onun aleyhine yorumlanabilir.

Talebe dayalı sınıflandırmada belgelendirme eksikliği. m.32/1 uyarınca genel müşteri, yazılı olarak talep etmesi ve işlem hacmi, finansal varlık ve mesleki deneyim şartlarından en az ikisini sağladığını tevsik etmesi hâlinde profesyonel müşteri olarak hizmet alabilir. Burada iki unsur birlikte aranır: yazılı talep ve tevsik. Standart bir formda “talebe dayalı profesyonel müşteri” kutusunun işaretlenmiş olması yazılı talebi karşılasa bile, şartların belgelendiğini göstermez. Mesleki deneyim şartı gerçek kişiye özgü olduğundan, şirketin bu şartı hangi yöneticisi üzerinden sağladığı da ayrıca sorulmalıdır.

Yazılı bilgilendirme ve sınıf bildirimi eksikliği. m.31/2 uyarınca kuruluş, profesyonel müşterilere herhangi bir hizmet sunmadan önce, yararlanamayacakları mevzuat hükümleri hakkında yazılı bilgilendirme yapmak zorundadır. m.30/2 ise müşterilere sınıfları ve sınıflarını değiştirme hakları hakkında bilgi verilmesini öngörür. Bu bilgilendirmeler yapılmadıysa şirket, hangi korumayı kaybettiğini bilmeden işlem yapmış olur. Bilgilendirme eksikliği sınıflandırmayı kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak kuruluşun ayrı bir yükümlülük ihlali olarak tazminat talebinin dayanakları arasına girer ve müterafik kusur tartışmasında şirketin lehine ağırlık taşır.

Matbu beyan. Bazı çerçeve sözleşmelerde “müşteri profesyonel müşteri olduğunu beyan eder” türünden hazır bir cümle yer alır. TBK m.20 uyarınca düzenleyenin önceden tek başına hazırladığı ve karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleri genel işlem koşuludur. m.21 uyarınca bu koşullar, karşı tarafa açıkça bilgi verilip içeriğini öğrenme imkânı sağlanmış ve kabul edilmişse sözleşmenin içeriğine girer; aksi hâlde yazılmamış sayılır. m.25 ise genel işlem koşullarına dürüstlük kuralına aykırı olarak karşı tarafın aleyhine hüküm konulamayacağını düzenler. TBK’nın genel işlem koşullarına ilişkin hükümleri tüketici sözleşmeleriyle sınırlı değildir. Bununla birlikte, bu itiraz tek başına yeterli sayılmamalıdır; matbu beyan, kuruluşun m.30/4’teki belge isteme yükümlülüğünü yerine getirdiği anlamına gelmez ve asıl itiraz bu yükümlülük üzerinden kurulmalıdır.

Yetkisiz İmza ve Şirket İçi Yetki

Kısa cevap: Sınıflandırma formunu veya nitelikli yatırımcı beyanını imzalayan kişi imza sirkülerine göre yetkili değilse, bu işlem şirketi ancak şirket onaylarsa bağlar (TBK m.46). Ancak şirketin ekstreleri alıp uzun süre itirazsız işlem yapmış olması onay savunmasını güçlendirir; bu risk gerçekçi olarak değerlendirilmelidir.

Şirket adına işlem yapma yetkisi, anonim şirkette TTK m.370 ve m.371, limited şirkette m.629 ile düzenlenir ve ticaret siciline tescil edilen imza sirkülerinde görünür. Yatırım kuruluşları hesap açılışında imza sirkülerini alır. Sınıflandırma formunu veya nitelikli yatırımcı beyanını tek başına imzalayan kişi, sirkülere göre ancak müşterek imzayla yetkiliyse ya da bu tür işlemler için yetkisi yoksa, TBK m.46 uyarınca yetkisiz temsil hükümleri gündeme gelir: temsil olunan onaylamadıkça işlem onu bağlamaz. Kuruluşun, kendi lehine sonuç doğuran bir belgede yetkiyi kontrol etmesi beklenir.

Bu itirazın zayıf yanı da açıkça bilinmelidir. Şirket, sonraki aylarda hesap ekstrelerini almış, yöneticiler fonu bilerek elde tutmuş ve belki ek alım yapmışsa, kuruluş yetkisiz işlemin sonradan onaylandığını savunacaktır. Onay açık olabileceği gibi davranışlardan da çıkarılabilir; bu değerlendirme somut olaya göre yapılır. Bu nedenle yetki itirazı, ölçüt ve bilgilendirme itirazlarıyla birlikte kullanılmalı, tek dayanak yapılmamalıdır. III-45.1 m.17/5 uyarınca ekstrenin belirli süre sonra kabul edilmiş sayılacağına ilişkin sözleşme kayıtları hükümsüzdür; ancak bu hüküm ekstreye ilişkin kabul kaydını geçersiz kılar, şirketin genel davranışından onay çıkarılması tartışmasını tamamen ortadan kaldırmaz.

Şirket içi yetkinin ikinci boyutu, ihtarnameyi kimin göndereceğidir. Fon yatırımına karar veren ve sınıflandırma formunu imzalayan yönetici, bugün şirketin bankaya karşı talebini yürütecek kişiyle aynı olabilir. Bu yöneticinin kişisel sorumluluğu tartışılabilecekse, anonim şirkette TTK m.393 uyarınca yönetim kurulu üyesinin kişisel menfaatini ilgilendiren konulardaki müzakereye katılma yasağı gündeme gelir. İhtarnamenin yönetim kurulu veya müdürler kurulu kararıyla gönderilmesi, hem temsil yetkisini belgeler hem de bu çatışmayı şeffaf hâle getirir. Yöneticinin sorumluluğu şirket yöneticisinin fona yatırım kararında kişisel sorumluluğu, ortakların hakları müdür ortak şirket nakdini fona yatırdı yazılarımızda anlatıldı.

Uygunluk Testi İstisnası: “Şirket Kendisi İstedi” Savunması

Kısa cevap: Sınıflandırma hatalı çıksa bile kuruluş, fon katılma paylarında uygunluk testi yapılmayabileceğini savunabilir. Kaynaklardaki ifadeye göre bu istisna, işlemin müşterinin kendi talebiyle yapılmasına ve uygunluk testi yapılmadığının müşteriye bildirilmesine bağlıdır. Ürün kuruluş tarafından pazarlandıysa veya önerildiyse istisnanın uygulanması tartışmalıdır.

III-39.1 m.33/2, yatırım fonu katılma payları ve borsada işlem gören belirli kamu borçlanma araçları için uygunluk testi yükümlülüğüne bir istisna getirir. İkincil kaynaklardaki aktarıma göre istisna, işlemin müşterinin talebi doğrultusunda gerçekleştirilmesi ve kuruluşun bunu müşteriye bildirmesi şartına bağlıdır. Bu nedenle ihtarnamede iki olgu açıkça yazılmalıdır: fonun şirkete kuruluş çalışanı tarafından önerildiği veya pazarlandığı, ve uygunluk testi yapılmadığına ilişkin bir bildirimin şirkete yapılmadığı. İlk olgunun delilleri, müşteri temsilcisinin e-postaları, mesajları, toplantı notları ve sunum dosyalarıdır. İkinci olgu için kuruluştan bildirimin bir örneği istenir; bildirim gösterilemiyorsa istisna savunması zayıflar.

Kuruluş çalışanının belirli bir fonu şirketin mali durumu gözetilerek önermesi, ayrıca yatırım danışmanlığı sorusunu doğurur. Yatırım danışmanlığı yazılı sözleşmeye ve yetki belgesine bağlıdır; sözleşme olmadan kişiye özel tavsiye verilmesi mevzuata aykırıdır ve kuruluş, borcun ifasında kullandığı kişinin davranışından TBK m.116 uyarınca sorumludur. Bu konu yatırım danışmanının yanlış tavsiyesi ve banka personeli fon sattı yazılarımızda ele alındı.

İhtarnamenin Şekli: Tacirler Arasında TTK m.18/3

Kısa cevap: Şirket ve banka tacirdir. Tacirler arasında temerrüde düşürme, fesih ve dönme amaçlı ihtarlar noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı KEP ile yapılır. Kanun gerekçesine göre bu şekil bir ispat şartıdır; ihtarın varlığı ve tarihi tartışılmasın diye bu yollardan biri kullanılmalıdır.

TTK m.18/3, tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe veya sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar ve ihtarların noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemi ile yapılacağını düzenler. Madde gerekçesinde, önceki düzenlemedeki “muteber olması için” ifadesinin çıkarıldığı ve şeklin ispat işlevi gördüğü belirtilir. Uygulamada ihtarnamenin bu yollardan biriyle gönderilmesi, temerrüt tarihinin ve ihtarın içeriğinin ispatını kolaylaştırır. Banka ve aracı kurumların KEP adresleri ticaret sicilinde ve kurumsal internet sitelerinde yer alır; şirketin kendi KEP adresi varsa en hızlı ve en ucuz yol budur.

Muhatap, fonu satan banka veya aracı kurumun genel müdürlüğüdür. Şubeye gönderilen ihtarname de tüzel kişiye yapılmış sayılabilir; ancak genel müdürlüğe gönderim, belge taleplerinin ilgili birimlere ulaşmasını kolaylaştırır. Fonun kurucusu olan portföy yönetim şirketine ayrı bir ihtarname gönderilecekse, iki metin birbirine atıf yapmalı ama talepler karıştırılmamalıdır: dağıtıcı kuruluştan sınıflandırma ve satış süreci, kurucudan fon yönetimi ve tasfiyeye ilişkin bilgiler istenir. Kurucuya gönderilecek metin portföy yönetim şirketine ihtarname örneği yazımızda yer alıyor.

Temerrüt ve Faiz: Ticari İşte Avans Faizi

Kısa cevap: Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat borcunda kuruluş, ihtarla temerrüde düşer (TBK m.117/1). Ticari işlerde, Merkez Bankasının kısa vadeli avanslara uyguladığı oran kanuni faizden yüksekse, sözleşme olmasa bile temerrüt faizi bu orana göre istenebilir (3095 m.2/2). 7589 sayılı Kanun kanuni faiz formülünü değiştirdi, m.2’ye dokunmadı.

TBK m.117/1 uyarınca muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat borcu bakımından ihtar, temerrüt faizinin başlangıcını belirler. İhtarnamede kuruluşa makul bir ödeme süresi verilir; süre sonunda ödeme yapılmazsa temerrüt bu tarihte gerçekleşmiş olur. Taleplerin sonradan netleşmesi mümkün olduğundan, ihtarnamede zarar tutarı asgari bir tutar olarak yazılabilir ve fazlaya ilişkin haklar saklı tutulur. Tasfiye sürerken zararın nasıl yazılacağı tasfiye bitmeden dava açılabilir mi yazımızda anlatıldı.

3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m.2/2 uyarınca, Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı m.1’deki kanuni faiz oranından fazlaysa, ticari işlerde sözleşmede kararlaştırılmamış olsa bile temerrüt faizi bu orana göre istenebilir; bu oranda 30 Haziran’da beş puan veya daha fazla değişiklik olursa yılın ikinci yarısında yeni oran uygulanır. m.2/3 ayrıca, temerrüt faizi sözleşmede kararlaştırılmamışsa ve akdî faiz bu orandan yüksekse temerrüt faizinin akdî faizden az olamayacağını öngörür. Fon zararı uyuşmazlığı, iki tacir arasında ve ticari işletmeleriyle ilgili bir iş olduğundan ticari iştir. 7589 sayılı Kanun, 31.07.2026’da yürürlüğe giren değişiklikle 3095 m.1’deki kanuni faizi Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günkü reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden hesaplanan orana bağlamıştır; m.2 ise bu değişiklikle değiştirilmemiştir ve ticari işlerdeki avans faizi kuralı aynen devam eder. Avans faiz oranı Merkez Bankasınca değiştirildikçe değişir; ihtarnamede oran rakamla yazılmak yerine “3095 sayılı Kanun m.2/2 uyarınca avans faizi” ifadesi kullanılabilir. Faiz rejimlerinin karşılaştırması fon zararı nasıl hesaplanır yazımızda yer alıyor.

İhtarnamede Neler İstenmeli?

Kısa cevap: Zararın belirli bir sürede ödenmesi, sınıflandırmanın dayanak belgeleri, yazılı bilgilendirme ve uygunluk bildirimleri, çerçeve sözleşme ve imza sirküleri, emir ve yazışma kayıtları, kayıtların korunması ve bundan sonrası için genel müşteri sınıfına alınma. Talepler numaralandırılmalı; cevapsız kalan her talep sonraki adımların dayanağı olur.

Şirket ihtarnamesinin iki işlevi vardır: kuruluşu temerrüde düşürmek ve dosyanın delillerini istemek. Bireysel yatırımcı kayıtlarına KVKK başvurusuyla ulaşabilirken şirketin böyle bir imkânı yoktur; kişisel verilerin korunması hukuku tüzel kişilere ait bilgileri kapsamaz. Telefonla emir veren yetkili kişi ise kendi sesine ve kendisiyle ilgili kayıtlara KVKK başvuru dilekçesi ile ayrıca ulaşabilir. Şirketin belge taleplerinin dayanağı bu nedenle sözleşme ve sermaye piyasası mevzuatıdır. TBK m.508 uyarınca vekil, müvekkilin istemi üzerine yürüttüğü işin hesabını vermekle yükümlüdür; alım satıma aracılıkta kuruluş müşterisi hesabına işlem yaptığından bu yükümlülük kuruluş için de geçerlidir. III-39.1 m.30/4 sınıflandırma belgelerinin, m.33/11 uygunluk testi formları ve uyarıların saklanmasını öngörür. III-45.1 m.9/1 uyarınca yazılı emirlerde imzalı emir formunun bir örneği talep hâlinde müşteriye verilir.

Talep tutarı konusunda gerçekçi olmak gerekir. Tasfiye sürerken zararın kesin tutarı belli değildir. İhtarnamede yatırılan tutardan o güne kadar yapılan tasfiye ödemeleri düşülerek bulunan asgari zarar yazılabilir ve fazlaya ilişkin haklar saklı tutulur. 7589 sayılı Kanunla HMK m.107’deki belirsiz alacak davası kaldırılmış; m.109/4 ile dava sırasında bir kez talep artırımı imkânı getirilmiştir. Bu nedenle ihtarnamedeki tutar, açılacak davadaki talep sonucunu kesin olarak sınırlamaz; ancak ihtarname ile dava dilekçesi arasındaki tutarlılık, mahkemenin ve karşı tarafın gözünde güvenilirliği artırır. Zarar kalemlerinin hesabı için fon zararı hesaplama aracı kullanılabilir.

Şirket Adına Dağıtıcı Kuruluşa İhtarname Örneği

Aşağıdaki örnek, şirket hesabından fon alan bir şirketin fonu satan banka veya aracı kuruma göndereceği ihtarname için hazırlanmıştır. Metin, sınıflandırmaya itirazı merkeze alır ve diğer ihlalleri ayrı paragraflarda gösterir. Köşeli parantez içindeki bölümler şirketin durumuna göre doldurulmalı, dosyada bulunmayan iddialar çıkarılmalıdır. Örnek metin hiçbir kuruluş hakkında tespit veya isnat içermez.

Metinde üç noktaya dikkat edilmelidir. Birincisi, 2 numaralı açıklamadaki tutarlar sınıflandırma tarihine göre seçilmeli ve şirketin mali tabloları mali müşavirle birlikte kontrol edilmelidir; eşikleri gerçekten sağlayan bir şirketin bu paragrafı kullanması, ihtarnamenin tamamının güvenilirliğini zedeler. İkincisi, 4 numaralı açıklamadaki “önerilme” iddiası belgeye dayanmalıdır; yazışma yoksa tanıkların adları not edilmeli ama ihtarnamede kişi adı yazılmamalıdır. Üçüncüsü, ödeme süresi makul olmalıdır; on beş gün yaygın bir uygulamadır, belge taleplerinin hacmi fazlaysa otuz gün de verilebilir.

Genel Müşteri Olarak Sınıflandırılma Talebi

Kısa cevap: Profesyonel müşteri, yazılı talep ederek bu sıfattan vazgeçebilir; kuruluş talebi dikkate almak zorundadır (III-39.1 m.31/3). Talep geçmişi değiştirmez, ama bundan sonraki her üründe uygunluk testi ve tam bilgilendirme yükümlülüğünü devreye sokar.

Fon kilidi yaşayan bir şirketin, dava sürecinden bağımsız olarak, kalan yatırım işlemleri için genel müşteri korumasına geçmesi yerinde olur. m.31/3 uyarınca müşterinin yazılı talebi hâlinde kuruluş bu talebi dikkate almakla yükümlüdür. Talebin ihtarnameden ayrı ve kısa bir yazıyla yapılması, kuruluşun sınıf değişikliğini hızlıca işlemesini sağlar. Talebin kendisi, geçmiş sınıflandırmanın doğru olduğu anlamına gelmez; yazıda bunu açıkça belirtmek, ileride “şirket profesyonel olduğunu kabul etti” savunmasını önler.

Yönetim Organı Kararı Örneği

İhtarnamenin şirket içindeki dayanağını belgelemek için yönetim kurulu (limited şirkette müdürler kurulu veya müdür) kararı alınması önerilir. Karar, temsil yetkisini gösterir, vekil tayinini kayda geçirir ve yatırım kararına katılmış yöneticinin kişisel menfaati varsa müzakereye katılmadığını belgeler. Anonim şirkette yönetim kurulu kararları toplantıda veya bir üyenin toplantı talebinde bulunmaması şartıyla kararın yazılı önerisine en az üye tam sayısının çoğunluğunun onayı alınarak da verilebilir (TTK m.390/4).

Kuruluşun Olası Savunmaları ve Cevapları

Kısa cevap: Kuruluş büyük olasılıkla şirketin profesyonel olduğunu beyan ettiğini, fonu kendisinin istediğini, ekstrelere itiraz etmediğini ve basiretli tacir gibi davranması gerektiğini ileri sürecektir. Bu savunmaların bir kısmı mevzuat karşısında zayıftır, bir kısmı ise tazminatı azaltma riskini gerçekten taşır.

İhtarnameye gelecek cevap, dava stratejisinin haritasıdır. Kuruluşun hangi savunmayı öne çıkardığı, hangi belgeleri verip hangilerini vermediği, arabuluculuk masasında ve dava dilekçesinde nelere ağırlık verileceğini gösterir. Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan savunmaları ve bunlara verilebilecek cevapları özetler.

Tablodaki savunmalar arasında en ciddi olanı müterafik kusurdur. TTK m.18/2 uyarınca her tacir, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş insanı gibi hareket etmek zorundadır. TBK m.52 ise zarar görenin zararın doğmasında veya artmasında etkili olan kusurunu tazminattan indirme imkânı verir. Mahkeme, mali müşaviri ve yöneticileri bulunan bir şirketin fonun risklerini sorgulaması gerektiğini düşünebilir. Bu, davanın kaybedileceği anlamına gelmez; tazminatın bölüşülebileceği anlamına gelir. Şirketin kusur payını azaltan olgular sınıflandırmanın hatalı olması, ürünün şirketin nakit ihtiyacıyla açıkça uyumsuz olması, önerinin belgelenmesi ve kuruluşun bilgilendirme yükümlülüklerini yerine getirmemesidir. Kusur payını artıran olgular ise şirketin daha önce benzer ürünlerde işlem yapmış olması, mali tablolarının eşikleri gerçekten sağlaması ve risk bildirim formunun bilinçli olarak imzalanmasıdır. İhtarname yazılırken bu olgular dürüstçe değerlendirilmeli, zayıf yanlar gizlenmek yerine sonraki aşamalarda nasıl karşılanacağı planlanmalıdır.

Zamanaşımı savunması da ciddiye alınmalıdır. Sözleşmeye aykırılıktan doğan alacaklarda kural TBK m.146 uyarınca on yıldır. Ancak TBK m.147/5, vekâlet ve komisyon sözleşmelerinden doğan alacakları beş yıllık zamanaşımına tabi tutar ve alım satıma aracılık ilişkisinin bu nitelikte görülmesi mümkündür. İhtarname zamanaşımını kesen işlemlerden değildir; TBK m.154’te sayılan kesme sebepleri arasında dava açılması ve icra takibi yer alır. Fon alımı birkaç yıl önce yapıldıysa süre hesabı ihtiyatla beş yıl üzerinden yapılmalı ve dava hazırlığı ihtarnamenin cevabını beklemeden yürütülmelidir. Ayrıntılar fon zararında zamanaşımı yazımızda yer alıyor.

İhtarnameden Sonra: Arabuluculuk, Hakem Heyeti, Dava

Kısa cevap: Şirketin bankaya karşı tazminat davası ticari davadır; dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. TSPB hakem heyeti isteğe bağlı bir ön yoldur ve parasal sınırı vardır. Büyük tutarlı dosyalarda ihtiyati haciz ayrıca değerlendirilir.

TTK m.5/A, ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını dava şartı olarak düzenler. İhtarnamenin cevabı geldikten veya süre dolduktan sonra arabuluculuk başvurusu yapılır; arabuluculuk görüşmeleri, ihtarnamede istenen belgelerin kuruluş tarafından masaya getirilmesi için de bir fırsattır. Başvuru metni fon uyuşmazlığında arabuluculuk başvuru dilekçesi yazımızda yer alıyor. Anlaşma sağlanamazsa asliye ticaret mahkemesinde tazminat davası açılır; dava dilekçesi fon zararı tazminat davası dilekçesi yazımızda anlatıldı.

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği nezdindeki müşteri uyuşmazlıkları hakem heyeti, üye kuruluşlarla müşterileri arasındaki uyuşmazlıklarda başvurulabilecek isteğe bağlı bir yoldur; parasal sınırı nedeniyle şirket dosyalarının çoğu bu yolun kapsamını aşar. Ayrıntılar TSPB müşteri uyuşmazlıkları hakem heyeti yazımızda yer alıyor. Kuruluşun mevzuata aykırılıkları için SPK’ya şikâyet de mümkündür; bu şikâyet tazminat sağlamaz ama denetim sürecini başlatabilir. Alacağın tahsilini güvenceye almak için ihtiyati haciz ise banka ve aracı kurumlar gibi ödeme gücü yüksek muhataplarda daha az gündeme gelir; kurucu veya yöneticilere karşı taleplerde ise önem kazanır. Bu yol ihtiyati haciz talep dilekçesi yazımızda anlatıldı. Kuruluş belgeleri vermezse, kayıtların mahkeme eliyle tespiti için delil tespiti talep dilekçesi kullanılabilir.

Adım Adım: Şirket Adına İhtarname

1. Sınıflandırma formunu bulun. Hesap açılış dosyası, çerçeve sözleşme ekleri ve e-postalar; formun tarihi ve dayandığı bent.
2. Tutarları eşleştirin. Sınıflandırma tarihine göre eski veya yeni eşikler; son finansal tablolar mali müşavirle birlikte.
3. İmza yetkisini kontrol edin. Formu imzalayan kişi ile imza sirkülerini karşılaştırın.
4. Önerinin delillerini toplayın. Müşteri temsilcisinin yazışmaları, sunumları ve toplantı notları.
5. Asgari zararı hesaplayın. Yatırılan tutardan tasfiye ödemelerini düşün; fazlaya ilişkin hakları saklı tutun.
6. Yönetim organı kararını alın. Temsil yetkisi, vekil tayini ve menfaat çatışması kaydı.
7. İhtarnameyi TTK m.18/3 yollarından biriyle gönderin. Noter veya güvenli elektronik imzalı KEP.
8. Genel müşteri talebini ayrıca gönderin. Bundan sonraki işlemler için m.31/3 yazısı.
9. Süreleri takvime işleyin. Ödeme süresinin sonu, zamanaşımı ihtimalleri ve arabuluculuk başvurusu.

Sık Yapılan Hatalar

1. Yanlış eşikle karşılaştırmak. 19.12.2025 öncesi sınıflandırmada yeni tutarlarla itiraz etmek, ihtarnamenin güvenilirliğini zedeler.
2. Eşikleri sağlayan şirketin ölçüt itirazı yapması. Bu durumda ağırlık bilgilendirme, danışmanlık ve çıkar çatışması ihlallerine verilmelidir.
3. İhtarnameyi e-postayla göndermek. Tacirler arasında temerrüt ihtarı için TTK m.18/3 yolları kullanılmalıdır.
4. Belge taleplerini numaralandırmamak. Hangi belgenin verilmediği sonradan ispat edilemez.
5. İhtarnameyi yetkisiz kişiye imzalatmak. Şirketi temsile yetkili olmayan kişinin ihtarı tartışma yaratır.
6. Yatırım kararını veren yöneticiyi süreçte yalnız bırakmak. Menfaat çatışması varsa karar organı üzerinden ilerleyin.
7. Genel müşteri talebini geçmişi kabul gibi yazmak. Talepte itirazların saklı olduğunu açıkça belirtin.
8. İhtarnamenin zamanaşımını kestiğini sanmak. Kesme için dava veya takip gerekir (TBK m.154).
9. Çalışanın adını ihtarnameye yazmak. Kişi adı yerine unvan ve tarih kullanın; tanık bilgisini ayrıca saklayın.
10. KVKK başvurusu yapmaya çalışmak. Şirket bilgileri KVKK kapsamında değildir; yetkili yalnız kendi kişisel verileri için başvurabilir.

Önemli Kavramlar

Profesyonel müşteri

Kendi yatırım kararlarını verebilecek ve üstlendiği riskleri değerlendirebilecek tecrübe, bilgi ve uzmanlığa sahip müşteri (III-39.1 m.31/1).

Genel müşteri

Profesyonel müşteri tanımına girmeyen müşteri; uygunluk testi ve tam bilgilendirme korumasından yararlanır (m.31/4, m.33).

Talebe dayalı profesyonel müşteri

Yazılı talep ve belirli şartlardan en az ikisinin tevsiki ile profesyonel kabul edilen genel müşteri (m.32/1).

Uygunluk testi

Pazarlanan veya talep edilen ürünün müşteriye uygun olup olmadığının değerlendirilmesi (m.33).

Basiretli tacir

Tacirin ticari faaliyetlerinde göstermesi gereken özen ölçüsü (TTK m.18/2).

Müterafik kusur

Zarar görenin zararın doğmasına veya artmasına katkıda bulunan kusuru; tazminattan indirilebilir (TBK m.52).

Avans faizi

Merkez Bankasının kısa vadeli avanslara uyguladığı oran; ticari işlerde temerrüt faizi olarak istenebilir (3095 m.2/2).

Genel işlem koşulu

Düzenleyenin önceden tek başına hazırlayıp karşı tarafa sunduğu sözleşme hükmü (TBK m.20).

Fonu satan kuruluşa karşı talebinizi sürdürürken tedarikçilerinizle ödeme planı yapmak için tedarikçiye ödeme erteleme ve yapılandırma talep yazısı örneği yazımıza bakın.

Şirketin bankaya karşı talebiyle birlikte yöneticinin sorumluluğu da gündemdeyse ortağın müdüre karşı sorumluluk davası dilekçesi örneği yazımıza bakın.

Sıkça Sorulan Sorular

Şirketimiz profesyonel müşteri sayıldıysa bankaya karşı hakkımız var mı?

Evet. Profesyonel sınıflandırma yalnızca uygunluk testi gibi bazı korumaları kaldırır. Sınıflandırma hatalıysa şirket genel müşteri korumasından yararlanır; doğruysa bile yazılı bilgilendirme, sözleşmesiz danışmanlık, çıkar çatışması ve emir iletimi ihlalleri tazminat dayanağı olabilir.

Profesyonel müşteri eşikleri nedir?

Tüzel kişi, aktif toplamı, yıllık net hasılat ve özsermaye ölçütlerinden en az ikisini sağlarsa profesyonel sayılır (III-39.1 m.31/1-d). 19.12.2025’ten önce yapılan sınıflandırmalarda tutarlar 50 milyon, 90 milyon ve 5 milyon TL; bu tarihten sonra ilk kez yapılan sınıflandırmalarda 500 milyon, 1 milyar ve 50 milyon TL’dir.

Eşikler değiştiğine göre eski profesyonel sınıflandırmamız geçersiz mi oldu?

Hayır. SPK’nın 2025/64 sayılı Bültenine göre kararın yayımından önce kazanılmış profesyonel müşteri ve nitelikli yatırımcı sıfatları devam eder. Eski sınıflandırma, yapıldığı tarihteki tutarlara göre değerlendirilir.

Banka sınıflandırma için hangi belgeleri almak zorundaydı?

Kuruluş, müşterilerin profesyonel müşteri olduklarına ilişkin belgeleri talep etmek ve saklamakla yükümlüdür (m.30/4). Mali büyüklük ölçütüne dayanan sınıflandırmada bu, şirketin finansal tablolarıdır; talebe dayalı sınıflandırmada şartları gösteren tevsik belgeleridir.

Uygunluk testi yapılmamış olması tek başına yeterli mi?

Şirket genel müşteri sayılıyorsa uygunluk testinin yapılmaması bir ihlaldir. Ancak fon katılma paylarında, işlemin müşterinin talebiyle yapılması ve bunun müşteriye bildirilmesi hâlinde test yapılmayabilir (m.33/2). Bu nedenle fonun kuruluş tarafından önerildiği belgelenmelidir.

İhtarname e-postayla gönderilebilir mi?

Tacirler arasında temerrüde düşürme amaçlı ihtarlar noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı KEP ile yapılır (TTK m.18/3). E-posta bu yollardan biri değildir; temerrüt tarihinin ispatında sorun yaratır.

Hangi faizi isteyebiliriz?

Ticari işlerde, Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslara uyguladığı oran kanuni faizden yüksekse, sözleşme olmasa bile temerrüt faizi bu orana göre istenebilir (3095 m.2/2). 7589 sayılı Kanun bu maddeyi değiştirmedi.

İhtarnamede zarar tutarını kesin yazmak zorunda mıyız?

Hayır. Tasfiye sürerken yatırılan tutardan yapılan ödemeler düşülerek bulunan asgari zarar yazılır ve fazlaya ilişkin haklar saklı tutulur. Davada HMK m.109/4 uyarınca bir kez talep artırımı imkânı vardır.

Formu imzalayan kişi yetkili değildi, sınıflandırma geçersiz mi?

Yetkisiz temsilcinin yaptığı işlem, şirket onaylamadıkça şirketi bağlamaz (TBK m.46). Ancak şirketin ekstreleri alıp uzun süre itirazsız işlem yapması onay savunmasına yol açabilir; bu itiraz diğer dayanaklarla birlikte kullanılmalıdır.

Şirket KVKK başvurusu yapabilir mi?

Hayır. KVKK gerçek kişilerin verilerini korur. Şirket belgeleri TBK m.508, III-39.1 m.30/4 ve III-45.1 m.9/1 dayanağıyla ister. Telefonla emir veren yetkili kişi kendi kişisel verileri için ayrıca başvurabilir.

İhtarname zamanaşımını keser mi?

Hayır. Zamanaşımını kesen sebepler TBK m.154’te sayılmıştır; dava açılması ve icra takibi bunlar arasındadır. Alım satıma aracılık ilişkisinde TBK m.147/5 uyarınca beş yıllık süre ihtimali bulunduğundan hesap ihtiyatla yapılmalıdır.

Arabuluculuk zorunlu mu?

Evet. Şirketin bankaya karşı para alacağı ve tazminat talebi ticari davadır; dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.

Genel müşteri olarak sınıflandırılmayı istersek geçmişteki itirazımız zayıflar mı?

Zayıflamaması için talep yazısında geçmiş sınıflandırmanın kabul edilmediği ve itirazların saklı olduğu açıkça belirtilmelidir. Talep, bundan sonraki işlemlerde uygunluk testini ve tam bilgilendirmeyi devreye sokar (m.31/3).

İhtarnameyi kim imzalamalı?

İmza sirkülerine göre şirketi temsile yetkili kişi veya kişiler ya da vekil. Yatırım kararına katılmış bir yöneticinin kişisel menfaati söz konusuysa, ihtarnamenin yönetim organı kararıyla gönderilmesi ve bu yöneticinin müzakereye katılmaması (TTK m.393) önerilir.

İlgili Rehberler

• Şirket olarak fon zararını aracı kurum ve bankadan istemek
• Şirket hazinesi tasfiye edilen fonda: kurumsal yatırımcı rehberi
• Fonu satan bankaya ihtarname örneği
• Portföy yönetim şirketine ihtarname örneği
• Şirket yöneticisinin fona yatırım kararında sorumluluğu
• Müdür ortak şirket nakdini fona yatırdı
• Nitelikli yatırımcı beyanı ve 10 milyon TL eşik
• Yatırım danışmanının yanlış tavsiyesi
• Fon uyuşmazlığında arabuluculuk başvuru dilekçesi
• Fon zararı tazminat davası dilekçesi
• Delil tespiti talep dilekçesi
• Fon mağduru dilekçe ve ihtarname örnekleri dizini
• Fon tasfiyesi hukuk rehberi