Meslek hastalığı, iş kazasından farklı olarak bir anda değil, yıllar içinde ortaya çıkar. Ocakta çalışan işçinin akciğerinde silikoz, gürültülü atölyede çalışanın kulağında işitme kaybı, kimyasalla çalışanın derisinde veya solunum yolunda kalıcı hasar bu nedenle çoğu zaman geç fark edilir. Hastalığın “meslek hastalığı” olarak tespit edilmesi; rapor parasının prim şartı aranmadan ödenmesini, sürekli iş göremezlik geliri bağlanmasını, ölüm hâlinde ailenin gelir almasını ve işverene karşı tazminat davası açılabilmesini sağlar. Bu rehber, meslek hastalığının nasıl tespit edildiğini 5510 sayılı Kanun m.14, 18, 19, 20 ve 21, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.3, 4, 14 ve 15, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 ve 4, Türk Borçlar Kanunu m.146 ve 417, İş Kanunu m.24 ile Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 10. Hukuk Dairesi kararları çerçevesinde anlatır. Dosyanız için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.
Bu konuda hukuki destek almak ister misiniz? Uzman hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Kısa cevap
- Meslek hastalığı, işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden ortaya çıkan geçici veya sürekli hastalık ya da bedensel veya ruhsal engellilik hâlidir (5510 m.14).
- Tanı, Sosyal Güvenlik Kurumunun yetkilendirdiği hastanelerin sağlık kurulu raporuyla konur; hastalığın meslek hastalığı olup olmadığına ise Kurum Sağlık Kurulu karar verir.
- Hastalık işten ayrıldıktan sonra ortaya çıkmışsa “yükümlülük süresi” aşılmamış olmalıdır; süre aşılmışsa bile klinik ve laboratuvar bulguları ve işyerindeki etkenle desteklenen hâllerde Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayıyla meslek hastalığı sayılabilir.
- Kurum kabul etmezse, Kuruma başvurduktan sonra iş mahkemesinde tespit davası açılır; arabuluculuk şartı yoktur (7036 m.3, m.4). Mahkeme Kurum kurulları ve Adli Tıp Kurumu raporlarıyla karar verir.
- Hastalığın listede olmaması tek başına belirleyici değildir; asıl ölçüt hastalık ile iş arasındaki nedensellik bağıdır (Yargıtay 10. HD 2024/11076 E., 2025/1518 K.).
1. Meslek hastalığı nedir? İş kazasından farkı
5510 m.14’e göre meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlleridir. 6331 m.3 ise meslek hastalığını daha kısa biçimde “mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya çıkan hastalık” olarak tanımlar. Her iki tanımın ortak noktası, hastalığın kaynağının iş ve çalışma ortamı olmasıdır.
İş kazası ani bir olaya dayanır ve çoğu zaman tarihi, saati ve yeri bellidir. Meslek hastalığı ise uzun süreli maruziyetin sonucudur; toz, gürültü, kimyasal madde, titreşim veya biyolojik etken yıllarca etkisini gösterir. Bu nedenle meslek hastalığında asıl tartışma “olay işte mi oldu” sorusu değil, “hastalık işten mi kaynaklandı” sorusudur. Tespitin tıbbi rapora ve Kurum kararına bağlanmasının nedeni de budur.
Tablo 1 — İş kazası ile meslek hastalığı arasındaki farklar
| Konu | İş kazası | Meslek hastalığı |
|---|---|---|
| Oluş biçimi | Ani olay | Tekrarlanan sebep veya işin yürütüm şartları; süreç |
| Kanuni dayanak | 5510 m.13 | 5510 m.14 |
| Temel tartışma | Olayın kanunda sayılan hâllerden birinde olup olmadığı | Hastalık ile iş arasındaki nedensellik bağı |
| Tespit | Bildirim, tutanak, SGK incelemesi | Yetkili hastanenin sağlık kurulu raporu ve Kurum Sağlık Kurulu kararı |
| İşverenin bildirim süresi | Kazadan sonraki üç iş günü | Hastalığın öğrenildiği günden itibaren üç iş günü |
| SGK hakları | Ödenek, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri | Aynı haklar (5510 m.16-20) |
İş kazası ve meslek hastalığına ilişkin bildirim ve hakların genel çerçevesini İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirimi, Tespiti ve Hakları yazımızda anlattık.
2. Meslek hastalıkları listesi ve yükümlülük süresi
Hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ekindeki listede gruplar hâlinde gösterilir. Liste beş gruptan oluşur ve her hastalık için ayrıca bir yükümlülük süresi belirlenmiştir.
Tablo 2 — Meslek hastalıkları listesinin grupları
| Grup | Kapsam | Bilinen örnekler |
|---|---|---|
| A | Kimyasal maddelerle olan meslek hastalıkları | Kurşun gibi ağır metallerle ve çözücülerle zehirlenmeler |
| B | Mesleki cilt hastalıkları | İş ortamındaki maddelere bağlı cilt hastalıkları |
| C | Pnömokonyozlar ve diğer mesleki solunum sistemi hastalıkları | Silikoz, asbestoz, mesleki astım |
| D | Mesleki bulaşıcı hastalıklar | İş ortamında bulaşan enfeksiyon hastalıkları |
| E | Fizik etkenlerle olan meslek hastalıkları | Gürültüye bağlı işitme kaybı, titreşim, radyasyon |
Yükümlülük süresi, işçinin hastalığa yol açan işten fiilen ayrılması ile hastalığın ortaya çıkması arasında geçebilecek en uzun süredir. 5510 m.14’e göre hastalık işten ayrıldıktan sonra ortaya çıkmışsa, bu süre aşılmamış olmalıdır. Ancak kanun bu kuralı katı biçimde uygulamaz: Yükümlülük süresi aşılmış olsa bile, hastalık klinik ve laboratuvar bulgularıyla belirlenmiş ve hastalığa yol açan etken işyerinde yapılan incelemeyle ortaya konmuşsa, Kurumun veya ilgilinin başvurusu üzerine Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayıyla meslek hastalığı sayılabilir. Bu özellikle asbeste bağlı mezotelyoma gibi maruziyetten yıllar sonra ortaya çıkan hastalıklarda önem taşır.
Listenin hukuki anlamı da sınırlıdır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 05.02.2025 tarihli, 2024/11076 Esas, 2025/1518 Karar sayılı kararında, hastalığın meslek hastalıkları listesinde yer alıp almamasının belirleyici olmadığı, asıl önemli olanın hastalık ile işin niteliği arasındaki nedensellik bağının ortaya konulması olduğu vurgulanmıştır. Yani listede yer almayan bir hastalık da somut olayda işten kaynaklandığı ispatlanırsa meslek hastalığı olarak kabul edilebilir.
3. SGK’da tespit süreci adım adım
5510 m.14’e göre sigortalının çalıştığı işten dolayı meslek hastalığına tutulduğunun; Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucuları tarafından usulüne uygun olarak düzenlenen sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgelerin incelenmesi, gerekli görülen hâllerde işyerindeki çalışma koşullarını ve bunun sonucu ortaya çıkan tıbbi etkileri gösteren denetim raporlarının incelenmesi sonucu Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi zorunludur. Süreç uygulamada şu sırayla işler:
Tablo 3 — SGK’da meslek hastalığı tespitinin aşamaları
| Aşama | Ne olur? | Kim yapar? |
|---|---|---|
| 1. Ön tanı | Hastalığın işle ilgili olabileceğinden şüphelenilir ve yetkili hastaneye sevk edilir | İşyeri hekimi, aile hekimi veya başka bir hekim |
| 2. Başvuru | Çalışan veya emekli, SGK il müdürlüğüne veya yetkili hastaneye kendisi de başvurabilir | Sigortalı |
| 3. Kesin tanı | Sağlık kurulu raporu düzenlenir | Meslek hastalıkları hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri, devlet üniversite hastaneleri |
| 4. Bildirim | Hastalık iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle Kuruma bildirilir | İşveren; bağımsız çalışanlarda sigortalının kendisi (5510 m.14) |
| 5. İşyeri incelemesi | Çalışma koşulları ve maruziyet araştırılır | Kurum denetim elemanları veya Bakanlık iş müfettişleri |
| 6. Karar | Hastalığın meslek hastalığı olup olmadığı ve meslekte kazanma gücü kaybı oranı belirlenir | Kurum Sağlık Kurulu |
| 7. İtiraz | Kurum Sağlık Kurulu kararına itiraz edilir | Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu |
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının meslek hastalıkları bildirimi rehberine göre, Kurumun sevk ettiği durumlarda sağlık hizmeti, yol ve gündelik giderleri karşılanır. Bu nedenle sürece SGK il müdürlüğü üzerinden başlanması, sevk ve masraf işlemleri bakımından da kolaylık sağlar.
Kurum Sağlık Kurulu raporlarına karşı izlenecek itiraz yolu, meslekte kazanma gücü kaybı oranına itirazla aynı mantıkla işler. Bu konuyu İş Kazasından Sonra “Çalışır” Raporu Verildi Ama Kalıcı Hasar Var yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Meslek hastalığı tanısı aldıysanız veya SGK başvurunuz reddedildiyse sağlık kurulu raporları ve itiraz sürecini birlikte değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
4. Bildirim yükümlülüğü: kim, ne zaman bildirir?
5510 m.14 uyarınca meslek hastalığı, durumun öğrenildiği günden başlayarak üç iş günü içinde iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle Kuruma bildirilir. Hizmet akdiyle çalışanlar (5510 m.4/1-a) bakımından bildirimi işveren, kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar (5510 m.4/1-b) bakımından ise sigortalının kendisi yapar. 6331 m.14 de işverene meslek hastalığı tanısı konulduğunun öğrenildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde Kuruma bildirim yükümlülüğü getirir.
Bildirimin yapılmaması veya bilerek eksik ya da yanlış yapılması işveren bakımından ciddi sonuçlar doğurur: Kurum, bu nedenle yaptığı ödemeler için işverene başvurabilir ve idari yaptırım uygulanabilir. İşçi bakımından ise bildirimin yapılmaması hakkını ortadan kaldırmaz; işçi Kuruma kendisi başvurabilir. Bildirimin yapılmadığı dosyalarda izlenecek yolu İşveren İş Kazasını SGK’ya Bildirmedi, Rapor Parası Yatmadı yazımızda anlattık; aynı yol meslek hastalığında da kullanılır.
5. SGK kabul etmezse: meslek hastalığı tespit davası
Kurum hastalığı meslek hastalığı saymazsa veya başvuruya cevap vermezse, iş mahkemesinde meslek hastalığı tespit davası açılabilir. 7036 m.4 uyarınca Kurum aleyhine dava açmadan önce Kuruma başvuru zorunludur; Kurum altmış gün içinde cevap vermezse istem reddedilmiş sayılır. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tespit davalarında arabuluculuk dava şartı değildir (7036 m.3). Davada Kurumun yanında hastalığa yol açtığı ileri sürülen işyerinin işvereni de taraf olarak yer alır.
5.1. Mahkemede izlenecek rapor sırası
Yargıtay, meslek hastalığı ve meslekte kazanma gücü kaybı oranının tespitinde belirli bir sıranın izlenmesini arar. Meslek hastalığı dosyasına ilişkin 2024/11076 Esas, 2025/1518 Karar sayılı kararda bu sıra; tüm tıbbi belgelerle birlikte önce Kurum Sağlık Kurulu, sonra Yüksek Sağlık Kurulu ve ardından Adli Tıp süreci olarak gösterilmiştir. Bir iş kazası dosyasında sürekli iş göremezlik oranına ilişkin olarak verilen Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 09.04.2025 tarihli, 2025/1590 Esas, 2025/5309 Karar sayılı kararına göre de Kurum sağlık kurullarının raporlarına dayanan kararlara karşı ilgililer Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz edebilir; bu kurulun raporları Kurum dışındaki ilgilileri bağlamaz ve Adli Tıp Kurumundan veya tıp fakültelerinin ilgili ana bilim dalı konseylerinden inceleme istenebilir. Karar, bu konuda Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 28.06.1976 tarihli, 1976/6 Esas, 1976/4 Karar sayılı kararına dayanır. Raporlar arasında çelişki varsa, çelişki Adli Tıp Kurumu Üst Kurulu tarafından giderilir. Aynı kararda, Yüksek Sağlık Kurulu raporu alınmadan hüküm kurulması bozma nedeni sayılmış ve dayanak olarak 5510 m.95 gösterilmiştir.
Tablo 4 — Tespit davasında kurulların rolü
| Kurul | Rolü | Dayanak |
|---|---|---|
| Yetkili hastane sağlık kurulu | Tanıyı koyar | 5510 m.14 |
| Kurum Sağlık Kurulu | Hastalığın meslek hastalığı olup olmadığına ve oranına karar verir | 5510 m.14 |
| Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu | İtirazı inceler; süre aşımında onay verir | 5510 m.14, m.95 |
| Adli Tıp Kurumu ihtisas kurulu | Mahkemenin isteğiyle inceleme yapar | YİBBGK 1976/6 E., 1976/4 K. |
| Adli Tıp Kurumu Üst Kurulu | Raporlar arasındaki çelişkiyi giderir | Yargıtay 10. HD 2025/1590 E., 2025/5309 K. |
5.2. Kurum prosedürü işletmezse
Kurumun sağlık kurullarının rapor düzenlemekten kaçınması, davanın sonsuza kadar uzaması anlamına gelmez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 25.09.2024 tarihli, 2023/287 Esas, 2024/474 Karar sayılı kararında, yaklaşık on yıl çalıştıktan sonra mezotelyoma nedeniyle hayatını kaybeden işçinin mirasçılarının açtığı tespit davası incelenmiştir. Kurum Sağlık Kurulu ve Yüksek Sağlık Kurulu rapor düzenlemekten kaçındığı için prosedür işletilememiş; ilk derece mahkemesi meslek hastalıkları hastanesi raporları ile Adli Tıp Kurumu 1. ve 3. İhtisas Kurulu raporlarına dayanarak hastalığı meslek hastalığı, ölümü de buna bağlı saymıştır. Hukuk Genel Kurulu, raporların birbiriyle çelişmediğini ve birbirini teyit ettiğini, usul ekonomisi gereği prosedürün yeniden işletilmesinin gereksiz uzamaya yol açacağını belirterek direnme kararını oy çokluğuyla onamıştır.
5.3. Keşif ve gerekçeli rapor
Mahkeme yalnızca tıbbi belgelerle yetinmez; işyeri faaliyetini sürdürüyorsa yerinde inceleme yapılması gerekir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 2024/11076 Esas, 2025/1518 Karar sayılı kararında, kanepe imalatında yapıştırıcıyı tabancayla püskürterek çalışan işçinin hastalığının mesleki olmadığını belirten Adli Tıp raporu yeterli görülmemiştir. Yargıtay, raporun hastalığın neden mesleki olmadığını, kullanılan yapıştırıcının hastalıkta etkili olup olmadığını ve nedensellik bağının bulunup bulunmadığını gerekçelendirmediğini belirtmiş; keşfe hastalığın niteliğine göre uzman hekim, sosyal güvenlik uzmanı ve gerekirse mühendis veya kimyager bilirkişinin katılmasını, işçinin kişisel sicil dosyası ile varsa Yüksek Sağlık Kurulu raporunun getirtilmesini istemiştir.
Adli Tıp raporlarına itirazın nasıl yapılacağını ve üniversite bilirkişi heyeti talebinin hangi gerekçelerle ileri sürülebileceğini Adli Tıp Raporuna İtiraz ve Üniversiteden Bilirkişi Heyeti Talebi yazımızda gösterdik.
6. Nedensellik bağı nasıl ispatlanır?
Meslek hastalığı dosyalarının çoğu, hastalık ile iş arasındaki bağın ispatında kazanılır veya kaybedilir. İşveren genellikle hastalığın çevresel nedenlerden, yaşam tarzından veya önceki işlerden kaynaklandığını savunur. Bu nedenle maruziyetin ne kadar sürdüğü, hangi etkenle olduğu ve işyerinde koruyucu önlemlerin alınıp alınmadığı belgelerle gösterilmelidir. İşveren, çalışanların işin niteliğine göre sağlık gözetimine tabi tutulmasını sağlamakla yükümlüdür (6331 m.15); işe giriş ve periyodik muayene kayıtları bu nedenle önemli bir delil kaynağıdır.
Tablo 5 — Meslek hastalığında toplanacak deliller
| Delil | Neyi ispatlar | Nereden |
|---|---|---|
| SGK hizmet dökümü ve işyeri kayıtları | Hangi işyerinde, ne kadar süre çalışıldığı | e-Devlet, SGK |
| İşe giriş ve periyodik muayene kayıtları | İşe girişteki sağlık durumu ve hastalığın seyri | İşyeri hekimi, işveren (6331 m.15) |
| Ortam ölçüm raporları | Toz, gürültü veya kimyasal maruziyet düzeyi | İşveren; davada ibraz talebi |
| Risk değerlendirmesi ve kişisel koruyucu donanım kayıtları | İşverenin önlem alıp almadığı | İşveren (6331 m.4) |
| Müfettiş inceleme raporları | Çalışma koşulları ve maruziyet | SGK, Bakanlık |
| Hastane kayıtları ve sağlık kurulu raporları | Tanı ve hastalığın ortaya çıktığı tarih | Hastane, e-Nabız |
| Tanıklar | Yapılan işin niteliği ve kullanılan maddeler | İş arkadaşları |
İşçide önceden var olan bir hastalık bulunması nedensellik bağını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak hastalığın ne kadarının işten kaynaklandığı tartışması tazminat hesabını etkiler. Önceden var olan hastalığın maluliyet ve tazminata etkisini Kazadan Önce Var Olan Engel veya Hastalıkta Maluliyet Tazminatı yazımızda anlattık. Delillerin korunması için başvurulabilecek yolları ise İş Kazasında Delil Tespiti yazımızda gösterdik.
Hastalığınızın işten kaynaklandığını düşünüyor ama ispat konusunda tereddüt ediyorsanız belgeleri birlikte inceleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
7. Meslek hastalığı tespit edilince SGK’dan alınacak haklar
Meslek hastalığı, SGK hakları bakımından iş kazasıyla aynı sonuçları doğurur. Geçici iş göremezlik ödeneği prim gün şartı aranmaksızın her gün için ödenir (5510 m.18). Meslekte kazanma gücü en az %10 oranında azalmışsa sürekli iş göremezlik geliri bağlanır (5510 m.19). Sigortalı meslek hastalığı sonucu ölmüşse hak sahiplerine ölüm geliri bağlanır (5510 m.20). Hastalığın meslek hastalığı sayılmaması hâlinde ise hastalık hükümleri uygulanır ve ödenek için kural olarak son bir yılda en az doksan gün prim şartı aranır.
Tablo 6 — Meslek hastalığında SGK hakları
| Hak | Şart | Dayanak |
|---|---|---|
| Geçici iş göremezlik ödeneği | İstirahat raporu; prim gün şartı yok | 5510 m.18 |
| Sürekli iş göremezlik geliri | Meslekte kazanma gücü kaybı en az %10 | 5510 m.19 |
| Ölüm geliri | Ölümün meslek hastalığından kaynaklanması | 5510 m.20 |
| Cenaze ödeneği ve evlenme ödeneği | Kanundaki şartlar | 5510 m.16 |
| Kurumun işverene rücuu | Hastalığın işverenin kastı veya mevzuata aykırı davranışından kaynaklanması | 5510 m.21 |
Ölüm hâlinde ailenin SGK ve tazminat haklarını İş Kazasında İşçi Öldü: Ailesi Ne Yapmalı? yazımızda anlattık; aynı haklar meslek hastalığına bağlı ölümde de geçerlidir.
8. İşverene karşı tazminat davası
İşveren, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almakla yükümlüdür (TBK m.417/2; 6331 m.4). Bu yükümlülüğe aykırılık sonucu işçinin vücut bütünlüğünün zedelenmesinden doğan zararlar sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir (TBK m.417/3). Meslek hastalığına yakalanan işçi, sürekli iş göremezlik nedeniyle maddi tazminat ve manevi tazminat isteyebilir; işçi ölmüşse yakınları destekten yoksun kalma ve manevi tazminat talep edebilir. Bu davalarda da arabuluculuk şartı yoktur (7036 m.3).
Tazminat davasında maluliyet oranı belirleyicidir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 04.12.2024 tarihli, 2023/14467 Esas, 2024/12362 Karar sayılı kararında, ocakçı olarak çalışan ve mesleki silikoz tanısı konan işçinin tazminat davası incelenmiştir. Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulu hastalıkların mesleki olduğunu ancak maluliyet oranının %0 olduğunu bildirmiş, mahkemeler davayı reddetmiştir. Yargıtay; sürekli iş göremezlik oranının her türlü şüpheden uzak biçimde belirlenmesi için davacıya SGK ve işvereni davalı göstererek oran tespiti davası açması için süre verilmesi ve bu davanın sonucunun beklenmesi gerektiğini, kesinleşen orana göre bağlanacak gelirin rücuya tabi kısmının tazminattan indirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Kararda ayrıca oran %0 çıksa bile geçici iş göremezlik dönemi için işçinin tam çalışamadığı kabul edilerek hesap yapılması gerektiği vurgulanmıştır.
8.1. Zamanaşımı
İşverene karşı tazminat talebinde sorumluluk sözleşmeye dayandığından on yıllık zamanaşımı süresi uygulanır (TBK m.146). Meslek hastalığında asıl soru, sürenin ne zaman başladığıdır; çünkü hastalık yıllar içinde ortaya çıkar ve oranı zamanla değişebilir. Yargıtay, zamanaşımının zararın kesin olarak belli olduğu tarihten başlayacağını kabul etmektedir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 10.12.2025 tarihli, 2018/(21)10-467 Esas, 2025/810 Karar sayılı kararında, iş kazası sonrası sürekli iş göremezlik oranı değişmemiş olsa bile zararın SGK’nın sonraki kararıyla kesin olarak belli olduğu tarih esas alınmıştır. Meslek hastalığında da sürenin başlangıcı, hastalığın ve oranının kesin olarak belirlendiği tarihe göre değerlendirilmelidir.
Tablo 7 — Süreler ve ön şartlar
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| İşverenin Kuruma bildirimi | Öğrenmeden itibaren üç iş günü | 5510 m.14; 6331 m.14 |
| Tespit davasından önce | Kuruma başvuru; altmış gün içinde cevap yoksa ret sayılır | 7036 m.4 |
| Arabuluculuk | Tespit ve tazminat davalarında dava şartı değil | 7036 m.3 |
| İşverene karşı tazminat | On yıl; zararın kesin olarak belli olduğu tarihten | TBK m.146; Yargıtay HGK 2025/810 K. |
| Yükümlülük süresi | Listedeki süre; aşılmışsa Yüksek Sağlık Kurulu onayıyla kabul mümkün | 5510 m.14 |
İşverenin sorumluluk sigortasının bu tazminatları karşılayıp karşılamadığını İşveren Sorumluluk Sigortası yazımızda anlattık.
9. Meslek hastalığı nedeniyle işten ayrılmak: haklı fesih
Yapılan iş işçinin sağlığını tehdit ediyorsa, işçi iş sözleşmesini bildirim süresini beklemeden feshedebilir. İş Kanunu m.24/I-a’ya göre iş sözleşmesinin yapıldığı sırada belli olmayan işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa işçi sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir. Haklı nedenle fesheden işçi kıdem tazminatına hak kazanır; ihbar tazminatı ise haklı nedenle fesheden tarafa ödenmez. Fesih bildiriminde sağlık raporlarına ve hastalığın işle ilgisine açıkça yer verilmesi, sonradan doğabilecek ispat tartışmalarını azaltır.
Meslek hastalığı nedeniyle raporlu olan işçinin işten çıkarılması hâlinde bekleme süresi ve işe iade haklarını İş Kazası Sonrası Raporluyken İşten Çıkarılma yazımızda anlattık.
10. İşverenin sık savunmaları
Tablo 8 — Meslek hastalığı dosyalarında savunmalar
| Savunma | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| “Bu hastalık listede yok.” | Listede yer almamak belirleyici değildir; nedensellik bağı ispatlanırsa meslek hastalığı kabul edilebilir. | Yargıtay 10. HD 2024/11076 E., 2025/1518 K. |
| “İşçi işten ayrılalı yıllar oldu.” | Yükümlülük süresi aşılmış olsa bile bulgular ve işyeri incelemesiyle desteklenen hâllerde Yüksek Sağlık Kurulu onayıyla kabul mümkündür. | 5510 m.14 |
| “Hastalık çevresel veya kişiseldir.” | Maruziyet, ortam ölçümleri ve tıbbi raporlarla değerlendirilir; rapor bu konuyu gerekçelendirmelidir. | Yargıtay 10. HD 2024/11076 E., 2025/1518 K. |
| “SGK Kurulu meslek hastalığı demedi, dava reddedilmeli.” | Kurul kararları Kurum dışındakileri bağlamaz; Adli Tıp incelemesi istenebilir. Kurum prosedürü işletmezse diğer raporlarla karar verilebilir. | YİBBGK 1976/6 E., 1976/4 K.; HGK 2023/287 E., 2024/474 K. |
| “Maluliyet oranı %0, tazminat gerekmez.” | Oran şüpheden uzak biçimde tespit edilmelidir; geçici iş göremezlik dönemi için ayrıca hesap yapılır. | Yargıtay 10. HD 2023/14467 E., 2024/12362 K. |
11. Örnek olaylar
Aşağıdaki örnekler, kuralların birlikte nasıl uygulandığını göstermek için hazırlanmış genel örneklerdir; gerçek bir dosyada sonuç tıbbi raporlara, çalışma koşullarına ve belgelere göre değişir.
Tablo 9 — Örnek olaylar ve değerlendirme
| Olay | Değerlendirme | Yapılacaklar |
|---|---|---|
| Taş ocağında on iki yıl çalışan işçiye göğüs hastalıkları kliniğinde silikoz ön tanısı konuldu. İşveren bildirim yapmadı. | Silikoz, pnömokonyozlar grubundadır. Bildirim yapılmaması işçinin hakkını ortadan kaldırmaz. | SGK il müdürlüğüne başvuru ve yetkili hastaneye sevk; Kurum Sağlık Kurulu kararı; gerekirse tespit davası (5510 m.14; 7036 m.4). |
| Gürültülü bir metal atölyesinde yıllarca çalışan işçide iki kulakta işitme kaybı tespit edildi. Periyodik muayene kayıtlarında kaybın yıllar içinde arttığı görülüyor. | Fizik etkenlerle olan meslek hastalıkları grubundadır. Periyodik muayene kayıtları nedenselliği destekler. | Muayene kayıtları ve ortam ölçümleriyle başvuru; oran tespitinden sonra tazminat değerlendirmesi (6331 m.15; 5510 m.19). |
| Emekli işçiye işten ayrıldıktan yıllar sonra akciğer zarı kanseri tanısı konuldu. Eski işyerinde asbest kullanıldığı iddia ediliyor. | Yükümlülük süresi tartışılabilir; bulgular ve işyerindeki etken ortaya konursa Yüksek Sağlık Kurulu onayıyla meslek hastalığı sayılabilir. | Eski çalışma kayıtları ve tanıklarla başvuru; gerekirse tespit davası ve Adli Tıp incelemesi (5510 m.14; HGK 2023/287 E.). |
| Mobilya imalatında yapıştırıcı püskürterek çalışan işçinin solunum hastalığı için Adli Tıp “mesleki değil” dedi ama gerekçe göstermedi. | Rapor, kullanılan maddenin etkisini ve nedenselliği açıklamalıdır; gerekçesiz rapor hükme esas alınamaz. | Rapora itiraz, keşif ve uzman bilirkişi heyeti talebi (Yargıtay 10. HD 2024/11076 E.). |
12. Adım adım ne yapmalı?
- Hekime işinizi anlatın. Muayenede ne iş yaptığınızı, hangi maddeye veya gürültüye maruz kaldığınızı açıkça söyleyin; ön tanının kayda geçmesini sağlayın.
- SGK il müdürlüğüne veya yetkili hastaneye başvurun. Emekli olsanız da başvurabilirsiniz.
- İşverene yazılı bildirimde bulunun. Hastalığın üç iş günü içinde Kuruma bildirilmesini isteyin (5510 m.14; 6331 m.14).
- Belgeleri toplayın. Hizmet dökümü, muayene kayıtları, ortam ölçümleri, iş arkadaşlarının bilgileri.
- Kurum Sağlık Kurulu kararını takip edin. Karara itiraz için Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu yolunu kullanın.
- Kurum kabul etmezse tespit davası açın. Önce Kuruma başvuru; arabuluculuk gerekmez (7036 m.3, m.4).
- Oran kesinleştikten sonra tazminatı değerlendirin. İşverene karşı on yıllık süre zararın kesin belli olduğu tarihten başlar (TBK m.146).
- Çalışmaya devam etmek sağlığınızı tehlikeye atıyorsa haklı fesih ve kıdem tazminatı hakkını değerlendirin (İK m.24/I-a).
Sık sorulan sorular
Meslek hastalığı nedir?
Sigortalının yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlidir (5510 m.14).
Meslek hastalığını kim tespit eder?
Tanıyı SGK’nın yetkilendirdiği hastanelerin sağlık kurulu koyar; hastalığın meslek hastalığı olup olmadığına ve meslekte kazanma gücü kaybı oranına ise Kurum Sağlık Kurulu karar verir (5510 m.14).
Hangi hastaneler meslek hastalığı raporu verebilir?
Bakanlık rehberine göre meslek hastalıkları hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri ve devlet üniversite hastaneleri kesin tanı için yetkilidir.
Hastalığım meslek hastalıkları listesinde yok. Başvurabilir miyim?
Evet. Yargıtay, listede yer almanın belirleyici olmadığını, asıl ölçütün hastalık ile iş arasındaki nedensellik bağı olduğunu kabul etmiştir (10. HD 2024/11076 E., 2025/1518 K.).
Yükümlülük süresi nedir?
İşten fiilen ayrılma ile hastalığın ortaya çıkması arasında geçebilecek en uzun süredir. Süre aşılmışsa bile bulgular ve işyerindeki etkenle desteklenen hâllerde Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayıyla meslek hastalığı kabul edilebilir (5510 m.14).
Emekli olduktan sonra meslek hastalığı başvurusu yapılabilir mi?
Evet. Emekliler de SGK il müdürlüğüne veya yetkili hastaneye başvurabilir; yükümlülük süresi kuralı ayrıca değerlendirilir.
İşveren meslek hastalığını bildirmek zorunda mı?
Evet. İşveren, hastalığı öğrendiği günden itibaren üç iş günü içinde Kuruma bildirmek zorundadır (5510 m.14; 6331 m.14). Bağımsız çalışanlar bildirimi kendileri yapar.
SGK meslek hastalığı kabul etmedi. Ne yapabilirim?
Kurum Sağlık Kurulu kararına Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu nezdinde itiraz edebilir, ayrıca Kuruma başvurduktan sonra iş mahkemesinde tespit davası açabilirsiniz (7036 m.4).
Meslek hastalığı tespit davasında arabulucuya gitmek gerekir mi?
Hayır. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tespit ve tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı değildir (7036 m.3).
SGK kurulunun kararı mahkemeyi bağlar mı?
Kurum kurullarının kararları Kurumu bağlar, diğer ilgilileri bağlamaz; mahkeme Adli Tıp Kurumundan inceleme isteyebilir ve raporlar arasındaki çelişkiyi Adli Tıp Üst Kurulu giderir (YİBBGK 1976/6 E., 1976/4 K.; 10. HD 2025/1590 E., 2025/5309 K.).
Meslek hastalığında rapor parası ödenir mi?
Evet. Meslek hastalığında geçici iş göremezlik ödeneği prim gün şartı aranmaksızın her gün için ödenir (5510 m.18).
Sürekli iş göremezlik geliri ne zaman bağlanır?
Meslekte kazanma gücü en az %10 oranında azalmışsa bağlanır (5510 m.19).
Meslek hastalığında işverene karşı dava süresi ne kadar?
On yıldır (TBK m.146). Yargıtay, sürenin zararın kesin olarak belli olduğu tarihten başlayacağını kabul etmektedir (HGK 2018/(21)10-467 E., 2025/810 K.).
Meslek hastalığı nedeniyle işten ayrılırsam kıdem tazminatı alır mıyım?
İşin niteliğinden doğan bir sebeple sağlığınız tehlikeye giriyorsa sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir ve kıdem tazminatı alabilirsiniz (İK m.24/I-a). İhbar tazminatı ise haklı nedenle fesheden tarafa ödenmez.
İşçi meslek hastalığından öldü. Ailesi ne yapabilir?
Mirasçılar meslek hastalığı tespit davası açabilir; ölümün meslek hastalığına bağlı olduğu tespit edilirse hak sahiplerine ölüm geliri bağlanır (5510 m.20) ve işverene karşı tazminat talep edilebilir. Hukuk Genel Kurulu, mezotelyomadan ölen işçinin mirasçılarının açtığı davada ölümün meslek hastalığına bağlı olduğuna ilişkin kararı onamıştır (2023/287 E., 2024/474 K.).
İlgili rehberler
- İş Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirimi, Tespiti ve Hakları
- İş Kazası Yargıtay Kararları
- “Çalışır” Raporu Verildi Ama Kalıcı Hasar Var
- İşveren İş Kazasını SGK’ya Bildirmedi
- İş Kazasında İşçi Öldü: Ailesi Ne Yapmalı?
- Servis ve İşe Gidiş-Geliş Kazası İş Kazası Sayılır mı?
- Maden Hukuku Rehberi
- Stajyer, Öğrenci ve Çırak İş Kazası Geçirirse
- İş Kazasında Manevi Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?
- İş Kazası ve Meslek Hastalığında Destekten Yoksun Kalma Tazminatı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 5510 sayılı Kanun m.4, 14, 16, 18, 19, 20, 21 ve 95; Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ve eki meslek hastalıkları listesi; 6331 sayılı Kanun m.3, 4, 14 ve 15; 7036 sayılı Kanun m.3 ve 4; 6098 sayılı TBK m.146 ve 417; 4857 sayılı İş Kanunu m.24 ile Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 1976/6 E., 1976/4 K.; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2023/287 E., 2024/474 K. ve 2018/(21)10-467 E., 2025/810 K.; Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 2025/1590 E., 2025/5309 K., 2024/11076 E., 2025/1518 K. ve 2023/14467 E., 2024/12362 K. sayılı kararlarına ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının meslek hastalıkları bildirimi rehberine dayanır. Karar özetleri kararları yayımlayan ikincil kaynaklardan alınmıştır. Sonuç; tıbbi raporlar, çalışma koşulları ve belgelere göre değişir.
Somut olayınıza özgü değerlendirme için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.


