Asansör Periyodik Kontrolü: Etiket Renkleri, Kırmızı Etiket ve Bina Sorumlusunun Sorumluluğu

Asansör periyodik kontrolü, binada sürekli kullanılan asansörün yılda bir defa yaptırılması gereken zorunlu denetimidir. Yükümlülük ilgili idare ve bina sorumlusuna aittir. Kontrol sonucunda asansöre renkli bilgi etiketi iliştirilir ve etiketin rengi doğrudan hukuki sonuç doğurur.

Bu yazıda kontrol yükümlülüğü, etiket renklerinin anlamı, kırmızı etiketin sonuçları, mühürleme süreci, bakım sözleşmesi zorunluluğu ve bina sorumlusunun can ve mal kaybından doğan sorumluluğu ele alınmaktadır.

Mevzuat Nerede Düzenlenir?

Asansör mevzuatı bugün iki temel yönetmeliğe ayrılmış durumdadır:

• Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği: periyodik kontrol, muayene kuruluşları, etiketler, takip kontrolü ve mühürleme süreçlerini düzenler.
• Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği: tescil, bakım sözleşmesi, yetkili servis ve işletme yükümlülüklerini düzenler.

Bu ayrım, hangi yükümlülüğün hangi metne dayandığını belirlemek bakımından önemlidir. Bir uyuşmazlıkta dayanak gösterilirken doğru yönetmeliğe atıf yapılmalıdır.

Kim Sorumlu? “Bina Sorumlusu” Kavramı

Mevzuat, yükümlülüklerin büyük bölümünü bina sorumlusuna yükler. Kat mülkiyetine tabi yapılarda bu kavram, pratikte yöneticiyi ve kat maliklerini muhatap kılar.

Periyodik kontrolün yaptırılmasına dair yükümlülük ilgili idare ve bina sorumlusuna aittir. Yani belediye ile bina yönetimi birlikte muhataptır; ancak binadaki uygulamanın takibi bina sorumlusundadır.

Mevzuatta ayrıca asansör yaptırıcısı kavramı tanımlanır: asansörün monte edileceği binada inşaat işini kendi adına yapan veya sözleşme ile devreden yapı sahibi; asansörün monte edileceği mevcut binada ise bina sorumlusu.

Bu nedenle yeni yapılarda sorumluluk yapı sahibi ve müteahhitte, mevcut yapılarda ise bina yönetimindedir.

Yönetici sorumluluğu ve ortak yerlerin bakımı için yönetim planı ve site yönetimi kararlarına itiraz sayfasına bakabilirsiniz.

Kim Neyden Sorumlu?

Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlinde ilgili taraf sorumlu tutulur ve idari para cezası uygulanabilir.

Periyodik Kontrol: Yılda Bir Defa

Temel kural nettir: binada veya yapıda sürekli olarak kullanılan asansörün periyodik kontrolü, yılda bir defa yaptırılır.

Kontrol, Bakanlıkça yetkilendirilen A tipi muayene kuruluşları tarafından yapılır. Bu kuruluşlar; asansörlerde periyodik kontrol ve muayene konularını içerecek şekilde TS EN ISO IEC 17020 standardı kapsamında akredite olan, Türkiye’de yerleşik özel veya kamu kuruluşlarıdır.

İlgili idare, kendi sorumluluk alanı içerisindeki asansörlerin periyodik kontrolü için Bakanlıkça yetkilendirilen bir A tipi muayene kuruluşu ile protokol imzalar.

Bu nedenle bina yönetimi kontrolü dilediği kuruluşa yaptıramaz; ilgili idarenin protokollü kuruluşu esas alınır.

Yeni asansörde ilk kontrol

Yeni asansörlerde süreç tescilden önce başlar. Piyasaya arz edilen yeni asansörün ilk periyodik kontrolü tescil aşamasından önce, asansör yaptırıcısının müracaatı üzerine en geç on beş gün içerisinde A tipi muayene kuruluşu tarafından yapılır.

İlk periyodik kontrolün yaptırılması ve kontrol ücretinin ödenmesine dair sorumluluk asansör yaptırıcısındadır.

Ayrıca kritik bir tescil şartı vardır: ilk periyodik kontrolü yaptırılmayan ve yeşil renkli bilgi etiketi iliştirilmeyen asansör, ilgili idare tarafından tescil edilmez.

Bu, yeni binalarda iskân ve teslim süreçlerini doğrudan etkiler. Yapı kullanma izni süreci için yapı kullanma izin belgesi (iskân) sayfasına bakabilirsiniz.

Etiket Renkleri ve Anlamları

Etiket, asansör kabini içinde kumanda butonu hizasında ve kabin tabanından en az 160 cm yükseklikte bulunur.

Kırmızı Etiket: En Ağır Sonuç

Güvensiz olarak tanımlanan asansöre, ilgili idare adına periyodik kontrolü yapan A tipi muayene kuruluşu tarafından kırmızı renkli bilgi etiketi iliştirilir.

Bunun sonuçları zincirleme işler:

• Kullanım yasağı: kırmızı etiket iliştirilen ve güvensiz olarak tanımlanan asansörün kullanımına bina sorumlusu tarafından izin verilmez.
• Otuz günlük süre: bu asansörün en fazla otuz gün içerisinde güvenli hâle getirilmesi bina sorumlusunca sağlanır.
• Takip kontrolü: bu süre sonunda A tipi muayene kuruluşu tarafından takip kontrolü yapılır.
• Mühürleme: takip kontrolü neticesinde güvenli hâle getirilmediği belirlenen asansör, ilgili idare tarafından mühürlenerek hizmetten men edilir.

Mühürleme işleminde ilgili idare tarafından mevzuat ekindeki formata uygun tutanak üç nüsha olarak düzenlenir ve birer nüshası A tipi muayene kuruluşu ile bina sorumlusuna iletilir.

Can ve mal kaybından sorumluluk

Bu, yöneticiler bakımından mevzuatın en ağır hükmüdür ve mutlaka bilinmelidir.

Güvensiz olarak tanımlanan asansörün, öngörülen süre içerisinde güvenli hâle getirilmeden çalıştırılmasından doğabilecek can ve mal kaybından bina sorumlusu mesuldür.

Yani kırmızı etiketli asansör kullanılmaya devam eder ve bir kaza olursa, sorumluluk doğrudan bina sorumlusuna yönelir.

Bu nedenle kırmızı etiket iliştirildiğinde yapılacak ilk iş, asansörü fiilen hizmet dışı bırakmak ve bunu tutanakla, ilanla ve mümkünse fiziksel engelle kayıt altına almaktır.

Ortak alanda meydana gelen kazalarda sorumluluk ve yapı malikinin sorumluluğu için apartman ortak alanında düşme ve yaralanma ve yapı malikinin sorumluluğu sayfalarına bakabilirsiniz.

Mührün bozulması

Mühürlenen asansörde düzeltme yapılabilmesi için ilgili idarenin izni gerekir. Mühür bozma tutanağı da üç nüsha olarak düzenlenir ve birer nüshası A tipi muayene kuruluşu ile bina sorumlusuna iletilir.

İlgili idarenin izniyle gerçekleştirilecek düzeltme işlemi ve ardından yapılacak takip kontrolü neticesine göre asansör hizmete sunulur.

Mühür bozma tutanağında belirtilen sürenin sonunda düzeltme işlemi yapılmayan asansörün yeniden mühürlenmesine ve gerektiğinde tekrar mühür bozma tutanağı düzenlenmesine ilişkin yetki ilgili idarededir.

Kırmızı Etiketten Sonra Süreç

Mavi Etiket: Süreli Uygunsuzluk

Mavi etiket, asansörün güvensiz sayılmadığı ancak uygunsuzluk bulunduğu durumu ifade eder.

Mavi renkli bilgi etiketi iliştirilmiş olan asansörde belirlenen uygunsuzlukların bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilmesi bina sorumlusunca sağlanır.

Yani mavi etiket bir erteleme değil, süreli bir yükümlülüktür. Bir sonraki kontrolde aynı uygunsuzluğun devam etmesi, durumun ağırlaşmasına yol açabilir.

Bu nedenle mavi etiket alan binalarda yönetim, uygunsuzluk listesini gündeme almalı ve gerekli bütçeyi kat malikleri kuruluna sunmalıdır.

Etiketin Muhafazası

Mevzuat, etiketin fiziksel özelliklerini ve konumunu da belirler.

Etiket; belirlenen boyutlarda hazırlanır ve asansörün periyodik kontrolünde, asansör kabininin içerisinde kumanda butonu hizasında, kabin tabanından en az 160 santimetre yüksekliğe kolayca sökülmeyecek şekilde iliştirilir.

Asansör kimlik numarası, A tipi muayene kuruluşu tarafından bir defaya mahsus oluşturulur ve veri tabanı vasıtasıyla ilgili idare ile paylaşılır.

Kritik hüküm şudur: asansör kabinine iliştirilen etiketin, asansörün kullanım ömrü boyunca muhafaza edilmesine dair sorumluluk bina sorumlusundadır.

Bu nedenle tadilat, kabin kaplaması veya temizlik sırasında etiketin sökülmesi veya kapatılması, ayrı bir yükümlülük ihlali oluşturur.

Bakım Sözleşmesi Zorunluluğu

Periyodik kontrol ile bakım farklı yükümlülüklerdir ve karıştırılmamalıdır.

Mevzuat kapsamında yer alan asansörün bakımı; bina sorumlusunun bakım sözleşmesi imzaladığı asansör monte eden veya onun yetkili servisi tarafından yapılır.

Yani bakım, rastgele bir firmaya yaptırılamaz; sözleşme imzalanmış olması ve firmanın asansörü monte eden ya da onun yetkili servisi olması aranır.

Ayrıca bakım ve onarım personelinin, mevzuatta belirtilen yeterlilik belgesine sahip olması gerekir.

Bina yönetimi bakımından pratik sonuç: bakım sözleşmesinin güncel, firmanın yetkili ve personelin belgeli olduğu dosyada gösterilebilmelidir.

Yönetimin Asansör Dosyasında Bulunması Gerekenler

Mevcut Asansörlerde Güvenlik Seviyesinin Artırılması

Eski asansörler bakımından mevzuat, kademeli bir iyileştirme öngörür.

Mevcut asansör için belirtilen tehlikeli durumlar, TS EN 81-80 standardına uygun olacak şekilde Bakanlıkça yayımlanan mevzuat ekindeki asansör periyodik kontrol listelerinde tanımlanır.

Bina sorumlusu, mevcut asansörün güvenlik seviyesinin bu standarda göre artırıldığını ispatlayacak olan yeşil etiket almış periyodik kontrol raporuyla, ilgili idareye otuz gün içerisinde başvurur.

Belirli tehlikeli durumlara yönelik takip kontrolü ise, asansör periyodik kontrol raporunun onaylandığı tarihten itibaren kırk sekiz ay sonra, ilgili idare ile protokolü devam eden A tipi muayene kuruluşu tarafından ücreti karşılığında yapılır.

Bu düzenleme, eski binalardaki asansörlerin belirli bir takvim içinde iyileştirilmesini hedefler.

Kat Mülkiyeti Boyutu

Asansör, kat mülkiyetine tabi yapılarda ortak yer niteliğindedir. Bu nedenle asansöre ilişkin masraflar ve kararlar kat mülkiyeti hükümlerine tabidir.

Uygulamada gündeme gelen tipik sorunlar şunlardır:

• Periyodik kontrol ve bakım giderlerinin ödenmemesi,
• Kırmızı etiket sonrası gerekli yenileme bütçesinde anlaşmazlık,
• Zemin kat maliklerinin asansör giderine katılma tartışması,
• Asansör yenileme kararının yeter sayısı,
• Yöneticinin harekete geçmemesi.

Bu tartışmalar sürerken asansörün güvensiz hâlde çalıştırılması, sorumluluğu bina sorumlusunda bırakır. Yani karar alınamaması, sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle yöneticinin izlemesi gereken yol şudur: kırmızı etiket hâlinde asansörü derhal hizmet dışı bırakmak, durumu tutanağa bağlamak, kat maliklerini yazılı olarak bilgilendirmek ve kurulu toplantıya çağırmak.

Ortak gider ve aidat uyuşmazlıkları için kat mülkiyeti ve aidat uyuşmazlıkları, ortak alan kullanımı için kat mülkiyetinde ortak alan sayfalarına bakabilirsiniz.

Yaptırım

Mevzuatta belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen taraf sorumlu tutulur ve Bakanlık tarafından idari para cezası uygulanır.

Ceza tutarları her yıl güncellendiğinden burada rakam verilmemektedir; işlem tarihindeki tarife esas alınır.

İdari para cezasının yanında, güvensiz asansörün çalıştırılmasından doğan zararlar bakımından hukuki sorumluluk ve somut olayın koşullarına göre cezai sorumluluk ayrıca gündeme gelebilir.

Yönetici İçin Kontrol Listesi

• Periyodik kontrolün son yapıldığı tarihi ve etiketin rengini kontrol edin.
• Kontrolün ilgili idarenin protokollü A tipi muayene kuruluşunca yapıldığını doğrulayın.
• Bakım sözleşmesinin güncel ve firmanın yetkili olduğunu teyit edin.
• Etiketin kabin içinde ve sökülmemiş durumda olduğunu kontrol edin.
• Mavi etiket varsa uygunsuzluk listesini gündeme alın ve bütçeleyin.
• Kırmızı etikette asansörü derhal hizmet dışı bırakın ve tutanağa bağlayın.
• Otuz günlük süreyi takvime işleyin ve takip kontrolünü planlayın.
• Tüm belgeleri yönetim dosyasında saklayın.

Sık Yapılan Hatalar

• Periyodik kontrol ile bakımı aynı yükümlülük sanmak.
• Kontrolü protokolsüz bir kuruluşa yaptırmak.
• Kırmızı etiketli asansörü “birkaç gün daha” çalıştırmak.
• Mavi etiketi sonuçsuz bir uyarı sanmak; uygunsuzluk bir sonraki kontrole kadar giderilmelidir.
• Kabin kaplaması veya tadilat sırasında etiketi sökmek.
• Bakımı yetkili olmayan firmaya yaptırmak.
• Karar alınamadığı için sorumluluğun doğmayacağını düşünmek.
• Belgeleri yönetim dosyasında saklamamak.

Asansör yenileme veya kabin değişikliği gibi işler ortak yerlerde yapıldığından, karar yeter sayısı ve gider paylaşımı bakımından kat maliklerinin hak ve borçları sayfasındaki esaslar uygulanır. Kentsel dönüşüm kapsamında yenilenen yapılarda asansör tescili ve ilk periyodik kontrol baştan planlanmalıdır; süreç için Kentsel Dönüşüm Rehberi sayfasına bakabilirsiniz. Binadaki diğer periyodik yükümlülükler bakımından enerji kimlik belgesi ve yangından korunma ve kaçış yolları sayfaları, yapıdaki erişilebilirlik yükümlülükleri bakımından ise yapılarda erişilebilirlik sayfası yol gösterir. Asansör kuyusu ve makine dairesinin projedeki yeri bakımından TAKS, KAKS ve emsal hesabı sayfasına da bakılabilir.

Adım Adım Süreç

1. Son kontrol tarihini tespit edin — Periyodik kontrolün ne zaman yapıldığını ve etiketin rengini kabin içinden kontrol edin.
2. Kuruluşu doğrulayın — Kontrolün ilgili idarenin protokollü A tipi muayene kuruluşunca yapıldığını teyit edin.
3. Bakım sözleşmesini güncelleyin — Asansörü monte eden veya yetkili servisiyle sözleşmenin geçerli olduğunu kontrol edin.
4. Etiketi koruyun — Etiketin kabin içinde ve sökülmemiş durumda bulunmasını sağlayın.
5. Uygunsuzlukları planlayın — Mavi etiket hâlinde uygunsuzlukları bir sonraki kontrole kadar gidertin.
6. Kırmızı etikette durdurun — Asansörü derhal hizmet dışı bırakın, tutanak tutun ve kat maliklerini yazılı bilgilendirin.
7. Otuz günü takip edin — Güvenli hâle getirme süresini takvime işleyin ve takip kontrolünü ayarlayın.
8. Dosyayı tamamlayın — Tescil, rapor, sözleşme ve bakım kayıtlarını yönetim dosyasında saklayın.

İlgili Konular ve Kaynaklar

Sıkça Sorulan Sorular

Asansör periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılır?

Binada veya yapıda sürekli olarak kullanılan asansörün periyodik kontrolü yılda bir defa yaptırılır.

Kontrol yükümlülüğü kimde?

Periyodik kontrolün yaptırılmasına dair yükümlülük ilgili idare ve bina sorumlusuna aittir.

Kontrolü kim yapar?

Bakanlıkça yetkilendirilen ve TS EN ISO IEC 17020 kapsamında akredite A tipi muayene kuruluşları yapar.

Etiket renkleri ne anlama gelir?

Yeşil uygunluğu, mavi uygunsuzluk bulunduğunu, kırmızı ise asansörün güvensiz olduğunu gösterir.

Kırmızı etiket ne sonuç doğurur?

Asansörün kullanımına bina sorumlusu tarafından izin verilmez ve en fazla otuz gün içinde güvenli hâle getirilmesi sağlanır.

Otuz günde düzeltilmezse ne olur?

Takip kontrolü sonucunda güvenli hâle getirilmediği belirlenen asansör ilgili idare tarafından mühürlenerek hizmetten men edilir.

Kaza olursa kim sorumlu?

Güvensiz asansörün süre içinde güvenli hâle getirilmeden çalıştırılmasından doğabilecek can ve mal kaybından bina sorumlusu mesuldür.

Mavi etiketli asansör kullanılabilir mi?

Mavi etiket güvensizlik anlamına gelmez; ancak belirlenen uygunsuzlukların bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilmesi bina sorumlusunca sağlanır.

Etiket nerede bulunur?

Kabin içerisinde kumanda butonu hizasında, kabin tabanından en az 160 santimetre yükseklikte ve kolayca sökülmeyecek şekilde iliştirilir.

Bakımı kim yapabilir?

Bakım, bina sorumlusunun bakım sözleşmesi imzaladığı asansör monte eden veya onun yetkili servisi tarafından yapılır.

Yeni asansörde ilk kontrol ne zaman?

Tescil aşamasından önce, asansör yaptırıcısının müracaatı üzerine en geç on beş gün içerisinde yapılır; ilk kontrolü yaptırılmayan asansör tescil edilmez.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş veya reklam niteliği taşımaz. İdari dava süreleri hak düşürücüdür; ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Somut dosyanız için tebligat tarihiniz ve yürürlükteki mevzuat esas alınmalıdır. Nihai hukuki değerlendirme avukata aittir.