TİTCK Firmamı Savcılığa Bildirdi: Suç Duyurusundan Sonra Süreç ve Savunma — TCK m.187, 1262 m.19, Kabahatler m.15/3 (2026)

Bir denetimin ardından Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumundan gelen yazıda “hakkınızda Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmuştur” cümlesini görmek, ilaç, kozmetik, tıbbi cihaz veya takviye ürünleriyle çalışan her firma için ciddi bir uyarıdır. Bu noktadan sonra aynı olay iki ayrı hatta ilerler: bir yanda Kurumun idari yaptırımları ve ürün tedbirleri, diğer yanda savcılığın yürüttüğü ceza soruşturması. İki hattaki savunmalar birbirini etkiler; birinde yapılan bir açıklama diğerinde delil olarak kullanılabilir. Bu rehber, TİTCK’nın suç duyurusundan sonra firma, yöneticiler ve mesul müdür bakımından işleyen süreci, başlıca suç tiplerini ve savunmanın nasıl kurulacağını kanun ve mevzuat hükümleri üzerinden, madde numaralarıyla açıklar.

İçindekiler

• TİTCK neden savcılığa bildirir?
• Suç duyurusuna konu olan başlıca fiiller
• Şüpheli kim? Şirket, yöneticiler ve mesul müdür
• Suç duyurusundan iddianameye: Süreç
• İlk 72 saat: Firma ne yapmalı?
• İdari süreç ile ceza süreci: Çifte yaptırım mı?
• Nitelendirme savunması: Ürün ilaç mı, tehlike var mı?
• Delil: Analiz raporu, numune ve bilirkişi
• Kovuşturmaya yer olmadığı kararı ve sonrası
• Mahkûmiyet riski ve şirkete etkisi
• İç inceleme ve uyum önlemleri
• Gizlilik, itibar ve ticari ilişkiler
• Savcılığa beyan dilekçesi iskeleti
• Sıkça sorulan sorular

TİTCK Neden Savcılığa Bildirir?

Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumunun denetim personeli kamu görevlisidir. Kamu adına soruşturma ve kovuşturmayı gerektiren bir suçun işlendiğini göreviyle bağlantılı olarak öğrenip de yetkili makamlara bildirimde bulunmayı ihmal eden veya bu hususta gecikme gösteren kamu görevlisi cezalandırılır (TCK m.279/1). Bu nedenle Kurum, denetimde suç şüphesi doğuran bir durumla karşılaştığında bunu Cumhuriyet başsavcılığına bildirmek zorundadır; ihbar ve şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılır (CMK m.158). Bu bildirim, şirketin veya yöneticilerin suçlu olduğu anlamına gelmez; savcılık, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplamakla yükümlüdür (CMK m.160/2).

Bu bildirimler istisnai değildir. Temmuz 2025’te basına yansıyan altı aylık denetim verilerine göre kozmetik ürün denetimlerinde 606 ürün incelenmiş, 419’u mevzuata aykırı bulunmuş, 61.562 sahte ve kaçak ürün imha edilmiş ve 17 kişi ve firma hakkında suç duyurusunda bulunulmuştur. Kurumun Temmuz 2026’da açıkladığı 2026 yılı ikinci çeyrek kozmetik denetim sonuçlarında ise 95 ürünün denetlendiği, 50’sinin uygunsuz bulunduğu, 11.754.478 TL idari para cezası uygulandığı ve sahte ve kaçak nitelikteki 83.755 adet parfümün imha kapsamına alındığı aktarılmıştır.

Suç Duyurusuna Konu Olan Başlıca Fiiller

TİTCK’nın görev alanındaki ürünlerde suç duyurusu çoğunlukla aşağıdaki hükümlerden birine dayanır. Hangi hükmün uygulanacağı ürünün hukuki niteliğine, fiilin şekline ve tehlike unsuruna göre değişir; bu ayrım, savunmanın ilk ve en güçlü noktasıdır.

Sahte ve ruhsatsız ilaç suçlarının ayrıntılı nitelendirmesi için sahte ve ruhsatsız ilaç suçları, TCK m.187’nin unsurları için insan sağlığını tehlikeye sokacak ilaç yapma ve satma, ürünlerde sağlık beyanının sınırları için sağlık beyanı denetimi rehberlerimize bakabilirsiniz.

Şüpheli Kim? Şirket, Yöneticiler ve Mesul Müdür

Ceza sorumluluğu şahsidir; kimse başkasının fiilinden dolayı cezalandırılamaz (TCK m.20/1). Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz; ancak suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbirleri saklıdır (m.20/2). Bu nedenle TİTCK’nın şirket hakkında yaptığı suç duyurusu, soruşturma aşamasında fiilen şirketin yönetim kurulu üyeleri, genel müdürü, mesul müdürü, kalite ve ruhsat sorumluları ile ilgili çalışanlar hakkında yürür. Her biri için ayrı ayrı, kendi fiili ve bilgisi ölçüsünde değerlendirme yapılması gerekir.

Şirket bakımından iki tür sonuç gündeme gelebilir. Birincisi güvenlik tedbirleridir: bir kamu kurumunun verdiği izne dayalı olarak faaliyette bulunan özel hukuk tüzel kişisinin organ veya temsilcilerinin iştirakiyle ve bu iznin sağladığı yetkinin kötüye kullanılması suretiyle tüzel kişi yararına işlenen kasıtlı suçlardan mahkûmiyet hâlinde iznin iptaline karar verilir (TCK m.60/1); müsadere hükümleri de uygulanır (m.60/2). Ancak bu tedbirler yalnızca kanunun ayrıca belirttiği hâllerde uygulanır (m.60/4) ve fiile göre daha ağır sonuç doğuracaksa hâkim bunlara hükmetmeyebilir (m.60/3). İkincisi, Kabahatler Kanununun 43/A maddesinde sayılan bazı suçlarda (örneğin dolandırıcılık, ihaleye fesat karıştırma, rüşvet ve aklama) tüzel kişiye ayrıca idari para cezası verilmesidir. Kovuşturma başlatıldığında tüzel kişi, temsilcisi aracılığıyla yargılamaya katılır (CMK m.249 vd.). Ayrıntı için tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirleri (TCK m.60) rehberimize bakabilirsiniz.

Suç Duyurusundan İddianameye: Süreç

Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir yolla bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez, kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlar (CMK m.160/1). Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa iddianame düzenlenir (CMK m.170/2); oluşturmuyorsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir (m.172/1).

Arama ve el koyma işlemlerinin hukuka uygunluk şartları için arama ve el koyma (CMK m.116 vd.) rehberimize bakabilirsiniz.

İlk 72 Saat: Firma Ne Yapmalı?

1. Dosyayı ve suç duyurusunun içeriğini öğrenin. Müdafi soruşturma dosyasını inceleyebilir; kısıtlama kararı olsa bile ifade tutanakları ve bilirkişi raporları müdafiye gösterilir (CMK m.153/3). Ayrıntı için soruşturma dosyasının incelenmesi ve kısıtlama kararı rehberimize bakın.
2. Belgeleri koruma altına alın. Üretim, kalite, ruhsat, tedarik, satış ve tanıtım kayıtlarının silinmesini veya değiştirilmesini önleyen bir iç talimat verin; kayıtlara müdahale ayrı bir risk doğurur.
3. Kurum dosyasıyla ceza dosyasını birlikte okuyun. Kuruma verilen ya da verilecek savunma, ceza dosyasına da girer. İki savunma birbiriyle çelişmemelidir. Kurum savunması için TİTCK savunma istem yazısı rehberimize bakabilirsiniz.
4. Kimin ifadeye çağrılacağını öngörün. Yöneticiler, mesul müdür ve ilgili çalışanların her birinin dosyadaki konumu farklıdır; aynı müdafinin herkesi temsil etmesinin menfaat çatışması doğurup doğurmadığı değerlendirilmelidir.
5. Ürünün akıbetini netleştirin. Piyasadaki ürünler için gönüllü geri çekme gibi adımlar hem kamu sağlığını korur hem de fiilden sonraki davranış olarak takdiri indirimde değerlendirilebilir (TCK m.62/2).
6. Şahit numune ve analiz bilgilerini isteyin. Hangi numunenin, hangi laboratuvarda, hangi yöntemle analiz edildiği ve karşı analiz imkânı olup olmadığı erkenden belirlenmelidir.
7. Kurumsal iletişimi tek elden yürütün. Basına, bayilere ve müşterilere verilecek açıklamalar, soruşturma dosyasında aleyhe kullanılabilecek kabuller içermemelidir.
8. İfadeye hazırlanın. Şüphelinin susma hakkı ve müdafi hakkı vardır (CMK m.147/1-c, e); dosya görülmeden esasa ilişkin ayrıntılı açıklama yapılmamalıdır. İfade hakları için ifadeye çağrıldım, haklarım neler? rehberimize bakabilirsiniz.

İdari Süreç ile Ceza Süreci: Çifte Yaptırım mı?

TİTCK’nın suç duyurusu, idari yaptırım sürecini kendiliğinden durdurmaz. Kurum aynı olay nedeniyle ürünün piyasadan toplatılması, faaliyetin durdurulması, ruhsat veya izin işlemleri ve idari para cezası gibi tedbirlere de başvurabilir. Ancak idari para cezası bakımından genel bir sınır vardır: bir fiil hem kabahat hem de suç olarak tanımlanmışsa yalnızca suç dolayısıyla yaptırım uygulanır; suç dolayısıyla yaptırım uygulanamayan hâllerde ise kabahat nedeniyle yaptırım uygulanır (Kabahatler Kanunu m.15/3). Bu kural, aynı fiil için hem hapis hem idari para cezası verilmesinin önüne geçer; ancak soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla veya beraatle sonuçlanırsa kabahat yaptırımı yeniden gündeme gelebilir.

Ürün ve faaliyet tedbirleri ise ceza davasının sonucunu beklemeden uygulanabilir. Ceza davasında beraat edilmesi idari işlemin kendiliğinden ortadan kalkması sonucunu doğurmaz; idari işlemin iptali de ceza davasını sona erdirmez. Bu nedenle idari işlemlere karşı süresinde dava açılmalıdır. TİTCK kararlarına karşı iptal davası için TİTCK kararlarına karşı iptal davası, idari para cezalarının mercii ve süreleri için TİTCK idari para cezaları 2026, kozmetik cezalarında sulh ceza ve idare mahkemesi ayrımı için kozmetik cezasına itiraz rehberlerimize bakabilirsiniz. İnternet satışlarında ayrıca erişim engeli gündeme gelebilir; bunun için TİTCK talebiyle erişim engeline itiraz rehberimize bakabilirsiniz.

Nitelendirme Savunması: Ürün İlaç mı, Tehlike Var mı?

TİTCK alanındaki ceza dosyalarında en sık yapılan hata, olayın tek bir suç üzerinden değerlendirilmesidir. Aynı fiil, ürünün niteliğine ve fiilin şekline göre farklı hükümlere düşer: ürün ilaçsa ve kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokuyorsa TCK m.187; ürün ilaç olup yalnızca ruhsatsızsa 1262 sayılı Kanunun 19. maddesi; ürün ilaç sayılmıyorsa ve bozulmuş veya değiştirilmişse TCK m.186 gündeme gelir. İlaç olmayan bir ürünün hastalıkları teşhis ve tedavi ettiği beyanıyla satılması ise 1262 m.19/1’deki ayrı suç tipidir.

Birinci soru: Ürünün hukuki niteliği

Takviye edici gıdalar, kozmetik ürünler, bitkisel karışımlar ve tıbbi cihazlar sıklıkla ilaç gibi değerlendirilerek TCK m.187 kapsamında soruşturmaya konu olabilmektedir. Oysa maddenin konusu ilaçtır. Ürünün hangi mevzuata tabi olduğu, nasıl kaydedildiği veya bildirildiği, hangi kurumun denetiminde olduğu ve içeriğindeki maddelerin niteliği savunmanın ilk konusudur.

İkinci soru: Tehlike unsuru

TCK m.187 bir tehlike suçudur; zarar doğması aranmaz, ancak ürünün kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak nitelikte olduğunun teknik incelemeyle ortaya konması gerekir. Ruhsatsızlık tek başına bu tehlikeyi ispatlamaz. Tehlike unsuru ispatlanamadığında nitelendirmenin 1262 m.19’a dönmesi gündeme gelebilir; bu da cezanın ve ispat yükünün değişmesi anlamına gelir.

Üçüncü soru: Dolandırıcılıkla ilişki

Bu dosyalarda dolandırıcılık suçlaması da sık ileri sürülür. Sahte ve ruhsatsız ilaç suçları rehberimizde aktardığımız bir Yargıtay kararında, eylemin münhasıran TCK m.187/1’deki suçu oluşturduğu hâlde ayrıca dolandırıcılıktan mahkûmiyet kurulması bozma nedeni sayılmıştır. Ayrıntı ve karar özeti için sahte ve ruhsatsız ilaç suçları rehberimize bakabilirsiniz.

Delil: Analiz Raporu, Numune ve Bilirkişi

Bu dosyalarda iddianın omurgası çoğunlukla Kurumun denetim tutanağı ve laboratuvar analiz raporudur. Savunma, raporun hangi numune üzerinde, hangi yöntemle ve hangi kabul kriterine göre düzenlendiğini sorgulayarak kurulur. Numunenin alınma ve muhafaza koşulları, şahit numune bulunup bulunmadığı, karşı analiz imkânı ve analiz sonucunun ürünün tamamını temsil edip etmediği temel sorulardır.

Bilirkişi raporuna karşı şüpheli ve müdafi, uzmanından bilimsel mütalaa alarak dosyaya sunabilir (CMK m.67/6). Ürün içeriği, farmakoloji veya analitik kimya gibi teknik konularda bağımsız bir uzman görüşü, nitelendirme ve tehlike unsuru bakımından belirleyici olabilir.

Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı ve Sonrası

Toplanan deliller kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturmuyorsa savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK m.172/1). Bu karara karşı suçtan zarar gören, tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m.173/1). Kararın kesinleşmesinden sonra aynı fiilden kamu davası açılabilmesi, yeni delil ortaya çıkmasına ve bu konuda sulh ceza hâkimliğince karar verilmesine bağlıdır (CMK m.172/2). Kovuşturmaya yer olmadığı kararı ve itiraz süreci için kovuşturmaya yer olmadığı kararı ve itiraz rehberimize bakabilirsiniz.

Mahkûmiyet Riski ve Şirkete Etkisi

Kovuşturma aşamasında dava kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür; TCK m.187 ve m.186’da ceza bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası, suçun tabip, eczacı veya resmî izne dayalı bir meslek ve sanatın icrası kapsamında işlenmesi hâlinde ise üçte bir oranında artırılmış cezadır. Mahkeme cezayı belirlerken failin geçmişini, sosyal ilişkilerini, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki davranışlarını takdiri indirim nedeni olarak gözetebilir (TCK m.62/2). Bu nedenle ürünün gönüllü olarak geri çekilmesi, tüketicilerin bilgilendirilmesi ve düzeltici önlemlerin belgelenmesi yalnızca idari değil cezai açıdan da önem taşır.

Şirket bakımından mahkûmiyetin sonuçları, TCK m.60’taki güvenlik tedbirleri ile sınırlı değildir. Ruhsat, izin ve kayıt işlemleri, kamu ihalelerine katılım ve ticari ilişkiler de etkilenebilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m.231) şartları oluşursa, kurulan hüküm müsadere dışında sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz; bu yolun yöneticiler bakımından açık olup olmadığı somut ceza ve şartlara göre değerlendirilmelidir.

İç İnceleme ve Uyum Önlemleri

Suç duyurusu, şirket içinde neyin yanlış gittiğini anlamak ve tekrarını önlemek için de bir fırsattır. Bu adımlar, yalnızca gelecekteki denetimlerde riski azaltmakla kalmaz; mevcut dosyada yöneticilerin ve mesul müdürün kastının bulunmadığını, şirketin mevzuata uyum için makul önlemleri aldığını gösteren belgeler olarak da işlev görür. İç incelemenin, müdafinin koordinasyonunda ve soruşturmadaki savunmayla uyumlu biçimde yürütülmesi gerekir.

• Ürün statüsünün yeniden değerlendirilmesi: Portföydeki ürünlerin hangi mevzuata tabi olduğu, kayıt ve bildirimlerinin güncel olup olmadığı tek tek kontrol edilmelidir.
• Tanıtım ve etiket onay süreci: Ürün açıklamaları, sosyal medya içerikleri ve etiketler için yazılı bir onay akışı kurulmalı; hastalık teşhis veya tedavi beyanı içeren ifadeler ayıklanmalıdır.
• Tedarikçi doğrulaması: Hammadde ve ürün tedarikçilerinin belgeleri, analiz sertifikaları ve parti kayıtları düzenli olarak doğrulanmalıdır.
• Yetki ve görev dağılımı: Mesul müdür, kalite ve ruhsat sorumlularının yetki ve görevleri yazılı olarak belirlenmeli; kimin neyi onayladığı izlenebilir olmalıdır.
• Kayıt saklama: Üretim, kalite, satış ve tanıtım kayıtlarının mevzuatın öngördüğü süreler boyunca ve değiştirilemez biçimde saklanması sağlanmalıdır.
• Eğitim: Satış, pazarlama ve dijital ekiplere sağlık beyanı ve ürün sınıflandırması konularında düzenli eğitim verilmeli ve belgelenmelidir.

Gizlilik, İtibar ve Ticari İlişkiler

Soruşturma evresindeki usul işlemleri, kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla gizlidir (CMK m.157). Buna rağmen denetim ve operasyon haberleri basına yansıyabilir. Şirketin ve yöneticilerin lekelenmeme hakkı, soruşturmanın gizliliği ve asılsız haberlere karşı başvuru yolları için lekelenmeme hakkı ve soruşturmanın gizliliği rehberimize bakabilirsiniz.

Ticari ilişkiler bakımından da hazırlıklı olunmalıdır. Ruhsat sahibi, üretici, ithalatçı ve dağıtıcı arasındaki sözleşmelerde bildirim, geri çağırma, sorumluluk paylaşımı ve rücu hükümleri varsa süreler işlemeye başlamış olabilir. İnternet üzerinden satış yapan firmalarda pazaryeri ve platformların kendi kurallarına göre mağaza kısıtlaması gündeme gelebilir; bunun Kurum işleminden ayrı bir sözleşme meselesi olduğu unutulmamalıdır. İnternette kozmetik satışında rol ayrımı için internette kozmetik satmak, kaçak ithalat iddiası varsa 5607 sayılı Kanun kapsamında kaçakçılık rehberlerimize bakabilirsiniz.

Savcılığa Beyan Dilekçesi İskeleti

Soruşturma aşamasında savcılığa sunulacak beyan dilekçesi, ifadeyi tamamlar ve lehe delillerin toplanmasını kayda geçirir. Dilekçenin, Kuruma verilen savunmayla aynı olgusal çerçevede kurulması gerekir.

Bu iskelet her dosyanın kendi olgularıyla doldurulması gereken genel bir çerçevedir. Olgulara uymayan bir açıklamanın dilekçeye girmesi savunmayı zayıflatır.

Yapılmaması gerekenler

• Kuruma verilen savunma ile savcılıktaki ifadeyi birbirinden bağımsız hazırlamak.
• Dosyayı görmeden ayrıntılı ifade vermek veya “ürün zaten ilaç gibi çalışıyor” türünden kabuller içeren açıklamalar yapmak.
• Üretim, kalite, tanıtım ve satış kayıtlarını silmek veya değiştirmek.
• Şahit numune ve karşı analiz imkânını sormadan analiz sonucunu kabul etmek.
• İdari işlemlere karşı dava sürelerini, ceza dosyası nasılsa sürüyor diye kaçırmak.
• Tüm şüphelileri, menfaat çatışmasını değerlendirmeden aynı strateji içinde savunmak.
• Basına ve iş ortaklarına, soruşturmada aleyhe kullanılabilecek açıklamalar yapmak.

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Rehberler

• TİTCK Rehberi — Kurum işlemleri ve itiraz yolları
• TİTCK Savunma İstem Yazısı — idari savunma ve dilekçe
• Sahte ve Ruhsatsız İlaç Suçları — TCK m.187 ve 1262 m.19
• İnsan Sağlığını Tehlikeye Sokacak İlaç Yapma ve Satma — TCK m.187
• Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbirleri — TCK m.60
• Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı ve İtiraz — CMK m.172–173
• TİTCK İdari Para Cezaları 2026 — tutarlar ve itiraz
• Sağlık Beyanı Denetimi — beyan yasakları
• TİTCK Talebiyle Erişim Engeli — internet satışları
• Lekelenmeme Hakkı — soruşturmanın gizliliği
• TİTCK Numune Analizine İtiraz — şahit numune, karşı analiz ve laboratuvar raporu
• Ürününde İlaç Etken Maddesi Çıktı, Listede İfşa Edildi — analize itiraz, ifşaya karşı dava ve ceza riski
• TİTCK Denetimi Geldi — ilk 24 saat, denetim tutanağı, şerh ve numune hakları
• Ecza Deposundan İlaç İhracatı — ihracat izni, 2023 kılavuzu ve izinsiz ihracatın sonuçları
• İlaç Firmasında Sorumlu Müdür — yetkili kişi, mesul müdür ve farmakovijilans yetkilisi
• Hekimlere Değer Aktarımı, Kongre Sponsorluğu ve Danışmanlık — sınırlar, bildirim ve rüşvet riski
• Medikal Firmalara İhaleye Fesat ve Sahte Rapor Soruşturması — savunma rehberi
• Sahte Kozmetik ve Parfüm Satışı — marka hakkına tecavüz suçu ve TİTCK yaptırımı
• TİTCK Davalarında Bilirkişi İncelemesi — teknik itirazların ispatı

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada fiil tarihinde yürürlükte olan mevzuat ve ürünün hukuki niteliği esas alınmalıdır. Son güncelleme: 12 Ekim 2026.