Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde ilaç üreten veya satan kişi, Türk Ceza Kanunu m.187 uyarınca bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır; suç tabip veya eczacı tarafından ya da resmî izne dayalı bir meslek kapsamında işlenirse ceza üçte bir oranında artırılır. Bunun yanında ilaç mevzuatı ayrı yasaklar ve cezalar öngörür: 6197 sayılı Kanun ilaçların internet veya başka herhangi bir elektronik ortamda satışını açıkça yasaklar; 1262 sayılı Kanun ruhsatsız ilaç üretimini ve satışını bir yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır ve bir ürünü hastalıkları teşhis veya tedavi ettiği beyanıyla satmayı, pazarlamayı veya reklamını yapmayı da aynı cezaya bağlar. Reçeteye tabi ilaçlar ancak reçeteyle ve yalnızca eczanelerde satılabilir. Sosyal medya ve ilan siteleri üzerinden yapılan ilaç satışlarında, ilacın niteliğine göre TCK m.187, 1262 sayılı Kanun m.19, TCK m.193 ve uyuşturucu etkili ilaçlarda TCK m.188/6 birlikte değerlendirilir. Suç şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında yer almaz.
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
İnternetten ilaç satışı nedeniyle hakkınızda soruşturma mı var?
Hangi hükmün uygulanacağı cezayı belirler; dosyanızı birlikte değerlendirelim.
⚡ Net Cevap: Hayat ve sağlığı tehlikeye sokacak biçimde ilaç üretme veya satma: 1 – 5 yıl hapis ve adli para (TCK m.187/1); tabip, eczacı veya resmî izinli meslek kapsamında üçte bir artırım (m.187/2). İlaçların internette veya herhangi bir elektronik ortamda satışı yasaktır (6197 s.K. m.24). Reçeteli ilaçlar yalnızca reçeteyle ve eczanede satılır (1262 s.K. m.1). Ruhsatsız ilaç üretme veya bilerek satma 1 – 5 yıl hapis; tedavi vasfı yoksa üçte bir artırım (1262 s.K. m.19). Ürünü hastalığı teşhis veya tedavi ettiği beyanıyla satmak, pazarlamak veya reklamını yapmak da 1 – 5 yıl hapistir. İzinsiz ilaç satışı TCK m.193’e göre cezalandırılır (6197 s.K. m.43). İnternetteki satışlarda Bakanlık erişim engeli kararı verir. Suç resen soruşturulur; uzlaştırma yoktur; görevli mahkeme asliye cezadır.
Kanun Metni: TCK m.187 ve m.186
“Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde ilaç yapma veya satma – Madde 187 – (1) Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde ilaç üreten veya satan kimseye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adlî para cezası verilir. (2) Bu suçun tabip veya eczacı tarafından ya da resmi izne dayalı olarak yürütülen bir meslek ve sanatın icrası kapsamında işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte bir oranında artırılır.”
“Bozulmuş veya değiştirilmiş gıda veya ilaçların ticareti – Madde 186 – (1) Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde bozulmuş, değiştirilmiş her tür yenilecek veya içilecek şeyleri veya ilaçları satan, tedarik eden, bulunduran kimseye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve binbeşyüz güne kadar adlî para cezası verilir. (2) Bu suçun, resmi izne dayalı olarak yürütülen bir meslek ve sanatın icrası kapsamında işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte bir oranında artırılır.”
İki madde aynı ceza aralığını öngörür, ancak farklı fiilleri hedefler. TCK m.187, ilacın kendisinin hayat ve sağlığı tehlikeye sokacak nitelikte üretilmesini veya satılmasını cezalandırır; TCK m.186 ise başlangıçta sağlam olsa bile bozulmuş veya değiştirilmiş ilaçların satılmasını, tedarik edilmesini veya bulundurulmasını düzenler. m.187’deki artırım tabip ve eczacıyı açıkça sayarken, m.186’daki artırım yalnızca resmî izne dayalı meslek ve sanatın icrasından söz eder. Her iki suç da Kanunun kamunun sağlığına karşı suçlar bölümünde yer alır; korunan değer, bireyden çok toplumun sağlığıdır.
Suçun Unsurları: Tehlike, Kast ve İlaç Kavramı
Maddenin en önemli unsuru “kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde” ifadesidir. Kanun, ilacı kullanan kişinin fiilen zarar görmesini aramaz; ancak ilacın hayat ve sağlık için tehlike oluşturacak nitelikte olduğunun somut olarak ortaya konması gerekir. Etken maddesi eksik veya fazla bir ürün, içeriği beyan edilenden farklı bir ürün, kirlenmiş veya saf olmayan maddelerden üretilmiş bir ürün bu niteliği taşıyabilir. Ürünün yalnızca ruhsatsız veya reçetesiz satılmış olması ise tek başına bu tehlikeyi göstermez; bu durumda 1262 ve 6197 sayılı Kanunlardaki hükümler ayrıca değerlendirilir.
Suç kasten işlenebilir. Suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır ve kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir (TCK m.21/1). Taksirle işlenen fiiller ancak kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırıldığından (TCK m.22/1) ve m.187 taksirli bir hâl öngörmediğinden, üretim sürecinde failin bilgisi dışında ortaya çıkan kalite sapmaları bu suçu oluşturmaz; bu hâllerde idari yaptırımlar gündeme gelir. Buna karşılık zehir katarak veya başka suretlerle yenilecek, içilecek ya da kullanılacak şeyleri bozan kişi için m.185’te taksirli hâl de düzenlenmiştir (m.185/2). Zehirleme suçu için zehirli madde katma rehberine bakabilirsiniz.
İlaç Satışının Hukuki Çerçevesi
TCK m.187’nin uygulandığı dosyaların çoğunda, ilaç mevzuatına aykırılık da bulunur. Bu mevzuat, ilacın kim tarafından, nerede ve hangi koşullarla satılabileceğini belirler ve bazı aykırılıkları ayrıca suç olarak düzenler.
| Kural | İçeriği | Dayanak |
|---|---|---|
| Satış yeri | Tabip reçetesiyle verilmesi gereken ilaçlar ancak reçete karşılığında; diğerleri reçetesiz olarak ve münhasıran eczanelerde satılır | 1262 s.K. m.1 |
| İnternet yasağı | İlaçların internet veya başkaca herhangi bir elektronik ortamda satışı yapılamaz; eczaneler adına internet sitesi açılamaz | 6197 s.K. m.24 |
| Toptan satış yasağı | Eczanelerden ilaçların toptan satışı yapılamaz | 6197 s.K. m.24 |
| Reçeteye uygunluk | Reçeteler değiştirilmeden hazırlanır; hatadan eczanenin mesul müdürü sorumludur | 6197 s.K. m.25 |
| Reçete yönlendirme | Eczacı reçete toplayamaz, yönlendirme yapamaz, bu yollarla gelen reçeteleri kabul edemez; idari para cezası | 6197 s.K. m.24 |
| İzinsiz satış | İlaç ve tıbbi ürünlerin müsaadesiz satılması yasaktır; satan veya bulunduran TCK m.193’e göre cezalandırılır | 6197 s.K. m.43 |
Tablonun ikinci satırı, sosyal medya ve ilan siteleri üzerinden yürütülen satışların neden açıkça hukuka aykırı olduğunu gösterir: kanun, eczaneler dahil hiç kimsenin ilaçları internet veya başka bir elektronik ortamda satmasına izin vermemiştir. Altıncı satırda atıf yapılan TCK m.193 ise içeriğinde zehir bulunan ve üretilmesi, bulundurulması veya satılması izne bağlı olan maddeyi izinsiz olarak üreten, bulunduran, satan veya nakleden kişiyi iki aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırır. Reçeteli ve reçetesiz ilaç ayrımının ölçütleri için reçeteye tabi ve reçetesiz ilaçlar rehberine bakabilirsiniz.
Ruhsatsız İlaç ve Tedavi İddiasıyla Ürün Satışı (1262 s.K. m.19)
1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu, TCK m.187’den bağımsız olarak iki önemli suç tanımlar. Ruhsatsız olarak ilaç (müstahzar) imal edenler veya bu şekilde imal edilen ürünleri bilerek satan, satışa arz eden veya sattıranlar bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; bu ürünlerin kendilerine atfedilen tedavi vasıflarını taşımadığı veya bu vasıfları azaltacak ya da kaybedecek şekilde veya saf olmayan maddelerden imal edildiği anlaşılırsa ceza üçte bir oranında artırılır. İkinci suç, internet satışlarında sık rastlanan bir görünümü karşılar: ilaç olmadığı hâlde hastalıkları teşhis veya tedavi ettiği beyanıyla herhangi bir ürünün satışını, pazarlamasını veya reklamını yapanlar da bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (1262 s.K. m.19).
| Olay | Değerlendirilecek hüküm | Ceza veya yaptırım |
|---|---|---|
| Sosyal medyadan ruhsatlı bir ilacı reçetesiz satmak | 6197 s.K. m.24 ve m.43 ile TCK m.193; ilaç tehlikeliyse TCK m.187 | m.193: 2 ay – 1 yıl; m.187: 1 – 5 yıl |
| Ruhsatsız, kaynağı belirsiz ilaç satmak | 1262 s.K. m.19 | 1 – 5 yıl; tedavi vasfı yoksa üçte bir artırım |
| “Zayıflatır”, “kanseri iyileştirir” gibi beyanla ürün satmak | 1262 s.K. m.19 (tedavi iddiası) | 1 – 5 yıl hapis |
| İçeriği sağlığı tehlikeye düşüren sahte ilaç satmak | TCK m.187; olaya göre 1262 s.K. m.19 | 1 – 5 yıl; içtima TCK m.44 |
| Yurt dışından ruhsatsız ilaç getirip satmak | 1262 s.K. m.19 uyarınca kaçakçılık | Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu |
| Uyuşturucu etkili reçeteli ilaç satmak | TCK m.188/6 | Uyuşturucu ticareti hükümleri; ceza yarısına kadar indirilebilir |
Tablonun birinci satırı sık yapılan bir hatayı düzeltir: bir ilacın ruhsatlı ve orijinal olması, internetten reçetesiz satışını hukuka uygun hâle getirmez. Buna karşılık yalnızca reçetesiz satış, ilacın kendisinin hayat ve sağlığı tehlikeye sokacak nitelikte olduğu gösterilmedikçe TCK m.187’yi oluşturmaz. Aynı fiil birden fazla suçu oluşturuyorsa, bir fiil ile birden fazla farklı suçun oluşması hâlinde en ağır cezayı gerektiren suçtan cezalandırmayı öngören içtima kuralı (TCK m.44) uygulanır. Kenevir kaynaklı ürünlerin ayrı ruhsat rejimi için kenevirden elde edilen ürünler rehberine bakabilirsiniz.
Sosyal medyada sahte veya ruhsatsız ilaç mı satılıyor?
İhbar ve erişim engeli süreçlerini birlikte yürütelim: 0554 648 37 15
Gıda Takviyesi, Bitkisel Ürün ve İlaç Ayrımı
İnternette satılan ürünlerin önemli bir kısmı ilaç olarak değil, gıda takviyesi, bitkisel ürün veya kozmetik olarak sunulur. Bu ürünlerin hangi hukuki rejime tabi olduğu, dosyada hangi hükmün uygulanacağını belirler. 1262 sayılı Kanun, ilaç grubuna girmeyen ve kimyevi madde içermeyen tıbbi gıdalar ile bazı ürünleri tıbbi müstahzar saymaz (m.2/A). Ancak bir ürünün ilaç sayılmaması, onu serbestçe satılabilir hâle getirmez: ilaç olmadığı hâlde hastalıkları teşhis veya tedavi ettiği beyanıyla satılan, pazarlanan veya reklamı yapılan her ürün bakımından 1262 sayılı Kanun m.19’daki suç gündeme gelir. Yetkili merciden izin almadan veya izne aykırı olarak sağlık beyanıyla ürün tanıtımı ve satışı yapılması ise ayrıca idari para cezasını gerektirir (m.18).
Uygulamadaki ayrım şu soruya dayanır: ürün, hastalıkların teşhis veya tedavisinde kullanılan bir ilaç olarak mı, yoksa yalnızca beslenmeyi destekleyen bir ürün olarak mı sunuluyor? “Şeker hastalığını bitirir”, “tansiyonu düzeltir”, “kanser hücrelerini yok eder” gibi beyanlar, ürünün niteliğinden bağımsız olarak tedavi iddiası taşır. İçeriğinde ilaç etken maddesi bulunduğu hâlde gıda takviyesi olarak satılan ürünler ise ruhsatsız ilaç ve olaya göre TCK m.187 bakımından değerlendirilir. Yurt dışından ruhsatsız olarak ticaret amacıyla ilaç getirmek veya bu ürünleri bilerek satmak kaçakçılık sayılır ve Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümleri uygulanır (1262 s.K. m.19).
TCK m.186, 187, 188/6 ve 193 Nasıl Ayrılır?
| Hüküm | Fiil | Ayırt edici unsur | Ceza |
|---|---|---|---|
| TCK m.186 | Bozulmuş veya değiştirilmiş ilacı satma, tedarik etme, bulundurma | İlaç sonradan bozulmuş veya değiştirilmiştir | 1 – 5 yıl ve 1.500 güne kadar adli para |
| TCK m.187 | Hayat ve sağlığı tehlikeye sokacak biçimde ilaç üretme veya satma | Tehlikeyi doğuran ilacın niteliğidir; üretim aşamasını da kapsar | 1 – 5 yıl ve adli para |
| TCK m.188/6 | Reçeteye bağlı ve uyuşturucu veya uyarıcı etki doğuran maddelerin ticareti | Uyuşturucu veya uyarıcı etki | Uyuşturucu ticareti cezaları; yarısına kadar indirim |
| TCK m.193 | İçeriğinde zehir bulunan ve izne bağlı maddeyi izinsiz üretme, bulundurma, satma, nakletme | İzin eksikliği | 2 ay – 1 yıl hapis |
| TCK m.194 | Sağlık için tehlikeli maddeleri çocuklara, akıl hastalarına veya uçucu madde kullananlara verme | Mağdurun niteliği | 6 ay – 1 yıl hapis |
Üretimi resmî makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran her türlü madde bakımından uyuşturucu ticaretine ilişkin fıkralar uygulanır; ancak verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir (TCK m.188/6). Bu nedenle bir ilacın reçeteyle satılması onu otomatik olarak uyuşturucu hâline getirmez; ancak etken maddesi uyuşturucu veya uyarıcı etki doğuran ilaçların ticareti çok daha ağır bir rejime tabidir. İddianamedeki sevk maddesi ile ürünün gerçek niteliği arasındaki uyum, savunmanın ilk kontrol edeceği husustur. Uyuşturucu ticareti için uyuşturucu ticareti suçu, reçetesiz hap bulundurma için reçetesiz hap bulundurmak suç mu rehberlerine bakabilirsiniz.
Somut Tehlikenin İspatı
Tehlikenin varlığı teknik bir konudur ve çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşü alınır (CMK m.63/1). İspat bakımından dosyada şu veriler aranmalıdır: ürünün içeriğinin ve etken madde miktarının laboratuvar analiziyle tespiti; ürünün ruhsatlı olup olmadığı ve ruhsatlıysa onaylı formüle uygun olup olmadığı; saklama koşulları ve son kullanma tarihi; numunenin alındığı yer, tarih ve şahit numune uygulaması ile laboratuvara ulaştırılma süreci. İspat aracı olarak yararlı görülen ürünler muhafaza altına alınır, rızayla teslim edilmezse el konulur (CMK m.123). Numune zincirindeki kopukluk veya karşı analiz imkânının tanınmaması, analiz raporunun güvenilirliğini tartışmaya açar. Bilirkişi raporuna itiraz için bilirkişi raporuna itiraz, arama ve el koyma için arama ve elkoyma rehberlerine bakabilirsiniz.
Tabip ve Eczacılar: Ceza, İdari Yaptırım ve Disiplin
TCK m.187/2, suçun tabip veya eczacı tarafından ya da resmî izne dayalı bir meslek ve sanatın icrası kapsamında işlenmesi hâlinde cezayı üçte bir oranında artırır. Artırım, fiilin bu mesleğin icrası kapsamında işlenmesine bağlıdır; meslekle bağlantısı olmayan bir fiilde artırımın koşulları ayrıca tartışılır. Eczacı bakımından reçetelerin değiştirilmeden hazırlanması kanuni bir yükümlülüktür ve eczanede hazırlanan reçetelerin ilaçlarında görülecek hatadan doğrudan eczanenin mesul müdürü sorumludur (6197 s.K. m.25). Majistral ilaçların hazırlanmasındaki sorumluluk için majistral ilaç, eczacılık mesleğinin icrası için eczacılık mesleğinin icrası rehberlerine bakabilirsiniz.
Bu dosyalarda ceza soruşturmasının yanında idari yaptırımlar da işler. 1262 sayılı Kanun, tahlil sonucunda saf olmadığı veya ruhsat formülüne uymadığı anlaşılan ürünlerin ruhsat sahibi ile bunu bilerek satanlara, fiil suç oluşturmadığı takdirde on bin liradan beş yüz bin liraya kadar; izinsiz sağlık beyanıyla ürün tanıtımı ve satışı yapanlara yirmi bin liradan üç yüz bin liraya kadar idari para cezası öngörür; tanıtım veya satış internet üzerinden yapılıyorsa Bakanlık derhâl erişimin engellenmesine karar verir (1262 s.K. m.18). Bir fiil hem kabahat hem suç olarak tanımlanmışsa yalnızca suçtan dolayı yaptırım uygulanabilir (Kabahatler Kanunu m.15/3). Bu ilişkinin sınırları için ne bis in idem rehberine bakabilirsiniz.
Sahte Reçete ile İlaç Almak
Sahte bir reçete düzenlemek veya kullanmak TCK m.187’nin değil, belgede sahtecilik hükümlerinin konusudur. Reçetenin niteliğine göre resmî belgede sahtecilik (TCK m.204/1: iki yıldan beş yıla kadar hapis) veya özel belgede sahtecilik (TCK m.207/1: bir yıldan üç yıla kadar hapis) gündeme gelir. Reçete ile alınan ilaç uyuşturucu veya uyarıcı etki doğuran bir ilaçsa, ilacın satışı ve başkasına verilmesi ayrıca TCK m.188/6 kapsamında değerlendirilir. Belgede sahteciliğin ayrımı için resmî ve özel belgede sahtecilik rehberine bakabilirsiniz.
Soruşturma Nasıl İlerler?
| Aşama | Ne olur? | Dayanak |
|---|---|---|
| İhbar | Savcılığa veya kolluğa yazılı ya da sözlü bildirim | CMK m.158 |
| El koyma ve muhafaza | Satışa konu ürünler ispat aracı ve müsadere konusu olarak muhafaza altına alınır | CMK m.123 |
| Analiz | Ürünün içeriği ve etken maddesi bilirkişi incelemesiyle belirlenir | CMK m.63 |
| Hesap ve ödeme tespiti | Satış hesabının sahibi, ödeme yapılan hesaplar ve kargo kayıtları araştırılır | CMK m.160 |
| Erişim engeli | İnternetten tanıtım veya satış için Bakanlık kararı | 1262 s.K. m.18 |
| İddianame | Deliller yeterli şüphe oluşturuyorsa kamu davası açılır | CMK m.170/2 |
Tablonun dördüncü satırı internet dosyalarının belirleyici aşamasıdır. Sosyal medya hesabının adı ile satışı gerçekte yürüten kişi çoğu zaman farklıdır; ödeme yapılan banka hesabının sahibi, kargo gönderen kişi ve hesabın bağlantı kayıtları ayrı ayrı tespit edilmeden kişinin fail olduğu sonucuna varılamaz. Hesabını başkasına kullandıran kişilerin sorumluluğu ise ayrıca değerlendirilir.
Usul
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Şikâyet | Aranmaz; resen soruşturulur | TCK m.187’de şikâyet hükmü yoktur |
| Uzlaştırma | Uygulanmaz; uzlaştırma listesinde yer almaz | CMK m.253/1 |
| Görevli mahkeme | Asliye ceza mahkemesi (üst sınır 5 yıl) | 5235 s.K. m.11, m.14 |
| Dava zamanaşımı | Temel hâlde 8 yıl; m.187/2’deki artırımla üst sınır 5 yılı aştığından 15 yıl | TCK m.66/1, m.66/3 |
| Kamu davasının açılmasının ertelenmesi | Uygulanmaz; üst sınır 3 yılı aşar | CMK m.171/2 |
| Müsadere | Suçun işlenmesinde kullanılan ve suçtan meydana gelen ürünler müsadere edilir | TCK m.54/1 |
| Erişim engeli | İnternetten tanıtım veya satışta Bakanlık kararıyla | 1262 s.K. m.18 |
Tablonun dördüncü satırı bir ayrıntıyı gösterir: dava zamanaşımı belirlenirken dosyadaki deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur (TCK m.66/3). Suç tabip veya eczacı tarafından işlenmişse üçte bir artırımla üst sınır beş yılı aştığından zamanaşımı sekiz yıl değil on beş yıldır.
Mağdursanız veya Satışa Rastladıysanız
- Ürünü kullanmayı bırakın ve sağlık sorunu varsa hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun; tedavi kayıtları delil niteliğindedir.
- İlanı ve yazışmaları kaydedin: hesap adı, bağlantı adresi, ürün görselleri, fiyat ve ödeme bilgileri.
- Ürünü ve ambalajını saklayın; analiz için teslim edilebilir.
- Ödeme kayıtlarını koruyun: banka dekontu, kargo takip numarası.
- Savcılığa veya kolluğa ihbarda bulunun (CMK m.158/1); internetteki satışlar için Bakanlığın erişim engeli yetkisi de ayrıca işletilebilir.
İlaç ve sağlık ürünü soruşturmalarında Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz. Görüşmeye ilan kayıtları, ürün bilgileri ve varsa analiz veya sağlık raporlarıyla gelmeniz yeterlidir.
⚠️ “Orijinal ve ruhsatlı” savunması yetmez: İlaçların internet veya herhangi bir elektronik ortamda satışı kanunen yasaktır (6197 s.K. m.24). Ürünün orijinal olması satış yasağını kaldırmaz; yalnızca TCK m.187’deki tehlike unsurunun tartışılmasında önem taşır.
Şüpheli Konumundaysanız: Savunmada Öne Çıkan Noktalar
- Doğru hüküm: Fiil TCK m.187 mi, m.186 mı, 1262 sayılı Kanun m.19 mu, TCK m.193 mü, yoksa m.188/6 mı? Her birinin unsurları ve cezası farklıdır.
- Tehlike unsuru: Ürünün hayat ve sağlığı tehlikeye soktuğu analiz raporuyla somut olarak gösterilmiş mi, yoksa yalnızca ruhsatsızlık veya reçetesizlikten mi sonuç çıkarılmış?
- Numune zinciri: Numunenin alınması, mühürlenmesi ve laboratuvara ulaştırılması usulüne uygun mu; şahit numune ve karşı analiz imkânı tanınmış mı?
- Kast: Ürünün niteliğinin bilindiği ve istendiği gösterilmiş mi? Tedarikçi belgeleri ve kalite kayıtları sunulmalıdır.
- Meslek artırımı: Fiil gerçekten tabip veya eczacılık mesleğinin icrası kapsamında mı işlenmiş?
- İçtima: Aynı fiil için birden fazla suçtan ayrı ayrı ceza istenmesi TCK m.44 çerçevesinde denetlenmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- “Ruhsatlı ilaç, satabilirim” sanmak: İlaçların internetten satışı ruhsatından bağımsız olarak yasaktır.
- “Takviye, ilaç değil” diyerek tedavi iddiası kullanmak: Hastalığı tedavi ettiği beyanıyla ürün satmak ayrı bir suçtur.
- Her reçetesiz satışı TCK 187 saymak: m.187 için ilacın hayat ve sağlığı tehlikeye sokan niteliği somut olarak gösterilmelidir.
- Uyuşturucu etkili ilaçları sıradan ilaç gibi görmek: Bu ilaçların ticareti TCK m.188/6 kapsamında çok daha ağır cezalar gerektirir.
- Analiz raporunu sorgulamamak: Numune zinciri ve karşı analiz imkânı savunmanın temel konularıdır.
- Hesabını başkasına kullandırmak: Satış yapılan hesabın sahibi olmak, soruşturmanın ilk muhatabı olmak demektir.
İhbar Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, sosyal medyada “zayıflatıcı ve şeker hastalığını tedavi edici” olarak satılan bir ürünü satın alıp kullandıktan sonra sağlık sorunu yaşayan bir kişi adına hazırlanmıştır. Olay bilgileri dosyaya göre düzenlenmelidir.
Sık Sorulan Sorular
İnternetten ilaç satmak suç mu?
İlaçların internet veya başka herhangi bir elektronik ortamda satışı kanunen yasaktır (6197 s.K. m.24). İzinsiz satış TCK m.193’e göre cezalandırılır; ilaç ruhsatsızsa 1262 sayılı Kanun m.19, hayat ve sağlığı tehlikeye sokacak nitelikteyse TCK m.187 uygulanır.
TCK 187’nin cezası nedir?
Hayat ve sağlığı tehlikeye sokacak biçimde ilaç üreten veya satan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir; tabip, eczacı veya resmî izinli meslek kapsamında işlenirse ceza üçte bir oranında artırılır.
Ruhsatsız ilaç satmanın cezası nedir?
Ruhsatsız ilaç imal etmek veya bilerek satmak bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası gerektirir; ürün tedavi vasfını taşımıyorsa veya saf olmayan maddelerden üretilmişse ceza üçte bir oranında artırılır (1262 s.K. m.19).
“Hastalığı tedavi eder” diyerek ürün satmak suç mu?
Evet. İlaç olmadığı hâlde hastalıkları teşhis veya tedavi ettiği beyanıyla herhangi bir ürünün satışını, pazarlamasını veya reklamını yapmak bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası gerektirir (1262 s.K. m.19).
Orijinal bir ilacı internetten satmak da yasak mı?
Evet. Kanun ilaçların internetten satışını ilacın orijinal veya ruhsatlı olmasına bakmaksızın yasaklar. Orijinallik yalnızca TCK m.187’deki tehlike unsurunun değerlendirilmesinde önem taşır.
İlacın zarar vermesi şart mı?
Hayır. TCK m.187 fiili zararı aramaz; ancak ilacın hayat ve sağlığı tehlikeye sokacak nitelikte olduğunun analiz ve bilirkişi incelemesiyle somut olarak gösterilmesi gerekir.
TCK 186 ile 187 arasındaki fark nedir?
TCK m.186 bozulmuş veya değiştirilmiş ilaçların satılmasını, tedarikini veya bulundurulmasını; TCK m.187 ise ilacın kendisinin hayat ve sağlığı tehlikeye sokacak biçimde üretilmesini veya satılmasını cezalandırır.
Reçeteli ilacı başkasına satmak uyuşturucu ticareti mi?
İlaç uyuşturucu veya uyarıcı etki doğuruyorsa TCK m.188/6 uyarınca uyuşturucu ticareti hükümleri uygulanır ve ceza yarısına kadar indirilebilir. Bu etkiyi taşımayan reçeteli ilaçlarda ilaç mevzuatı ve TCK m.187 değerlendirilir.
Sahte reçete kullanmak hangi suç?
Reçetenin niteliğine göre resmî belgede sahtecilik (TCK m.204) veya özel belgede sahtecilik (TCK m.207) gündeme gelir; ilaç uyuşturucu etkiliyse TCK m.188/6 ayrıca değerlendirilir.
Eczacı reçeteyi değiştirebilir mi?
Reçeteler değiştirilmeden hazırlanmalıdır ve eczanede hazırlanan reçetelerin ilaçlarında görülecek hatadan eczanenin mesul müdürü sorumludur (6197 s.K. m.25).
Eczacı TCK 187’den nasıl daha ağır ceza alır?
Suçun tabip veya eczacı tarafından ya da resmî izne dayalı bir meslek kapsamında işlenmesi hâlinde ceza üçte bir oranında artırılır (TCK m.187/2); bunun yanında idari yaptırımlar ve meslek disiplin süreci ayrıca işler.
Bu suç şikâyete bağlı mı?
Hayır. TCK m.187 kamunun sağlığına karşı bir suçtur; resen soruşturulur ve uzlaştırma kapsamında değildir.
İnternetteki satış ilanı nasıl kaldırılır?
İlaçların veya sağlık beyanlı ürünlerin internet üzerinden tanıtım veya satışında Sağlık Bakanlığı derhâl erişimin engellenmesine karar verir (1262 s.K. m.18). Ceza soruşturmasıyla birlikte Bakanlığa bildirim yapılabilir.
Gıda takviyesi satmak da bu suça girer mi?
Gıda takviyesi kendi başına ilaç değildir; ancak hastalıkları tedavi ettiği beyanıyla satılması veya reklamı yapılması 1262 sayılı Kanun m.19’daki suçu oluşturur. İçeriğinde ilaç etken maddesi bulunan ürünler ise ruhsatsız ilaç ve TCK m.187 bakımından değerlendirilir.
Yurt dışından ilaç getirip satmak hangi suç?
Yurt dışında üretilmiş ilaçları ruhsatsız olarak ticaret amacıyla ithal etmek veya bilerek satmak kaçakçılık sayılır ve Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümleri uygulanır (1262 s.K. m.19).
TCK 187’de zamanaşımı kaç yıl?
Temel hâlde dava zamanaşımı sekiz yıldır; suç tabip veya eczacı tarafından işlenmişse artırımla üst sınır beş yılı aştığından on beş yıldır (TCK m.66/1, m.66/3).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
📚 İlgili Rehberler
- 📘 Ana Rehber: Sahte ve Ruhsatsız İlaç Suçları (TCK 187)
- Zehirli Madde Katma (TCK 185)
- Uyuşturucu Ticareti Suçu (TCK 188)
- Yeşil ve Kırmızı Reçeteli İlacı Başkasına Vermek
- Reçetesiz Hap Bulundurmak Suç mu?
- Reçeteye Tabi ve Reçetesiz İlaçlar
- Majistral İlaç ve Eczacının Sorumluluğu
- Resmî ve Özel Belgede Sahtecilik
- Ne Bis In Idem: İdari Para Cezası ve Hapis
- Bilirkişi Raporuna İtiraz
- Ceza Hukuku Rehberi
- “İlaç Gibi” Satılan Zayıflama Ürünleri — internet satıcısının idari ve cezai sorumluluğu
İlaç, sağlık ürünü ve eczacılık ceza dosyalarında destek
Hukukçular Evi Ankara | Av. Fatma Öztürk
Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki TCK, CMK, Kabahatler Kanunu, 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu ve 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun hükümleri 25 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Gümrük Kapısında veya Havalimanında Uyuşturucu ile Yakalanmak 2026: İthal Suçu (TCK 188/1), Kokain-Eroin Artırımı (188/4-a), Şoför ve Yolcunun Kastı (TCK 21, 30), Araç Müsaderesi (TCK 54) ve Gözaltı Hakları (CMK 91, 95, 154)
- ▸ Fon Soruşturmasında Gönüllü İade Cezayı Kaldırır mı? 2026 — 30 Milyar TL İade, 470 Kişiye Malvarlığı Tedbiri ve Firari Şüpheliler: Fon Mağduru ve Şüpheli İçin Hukuki Sonuçlar (7596 m.4/4, m.6; CMK m.128, 248; TCK m.168, 254; SPKn m.107/3)
- ▸ Dolandırıcılık Operasyonunda Tutuklama, Adli Kontrol ve Hesaba El Koyma 2026: 21 İl ve 11 İl Operasyonları Üzerinden Şüpheli, Hesap Sahibi ve Mağdurun Hakları (TCK 158, 158/4, CMK 100, 109, 128/A)
- ▸ Son Kullanma Tarihi Geçmiş İlaç Kutusu Değiştirilip Satılırsa Kim Sorumlu? TCK m.186–187, Dolandırıcılık (m.158/1-h), CMK m.128 El Koyma ve Hastanın Hakları (2026)
Bu konuda hukuki destek almak için


