Sahte ve Ruhsatsız İlaç Suçları: TCK m. 187, Nitelendirme ve Savunma

Sahte ilaç dosyalarında en sık yapılan hata, olayı tek bir suç üzerinden değerlendirmektir. Oysa aynı fiil, ürünün niteliğine ve fiilin şekline göre farklı hükümlere düşer: ürün sağlığı tehlikeye sokuyorsa Türk Ceza Kanunu m. 187, yalnızca ruhsatsız üretilmişse 1262 sayılı Kanunun 19. maddesi, ürün ilaç sayılmıyorsa TCK m. 185 veya 186 uygulanır. Doğru nitelendirme, hem iddianamenin hem savunmanın çıkış noktasıdır. Bu rehber, alanı mevzuat ve içtihat dayanaklarıyla ele alır.

İçindekiler

• TCK m. 187: unsurlar ve ceza
• Tehlike suçu olması ne demek?
• Nitelikli hâl: tabip ve eczacı
• Suçun konusu: ürün ilaç mı?
• Ruhsatsız üretim: 1262 sayılı Kanun m. 19
• Hangi hükme düşer? Ayrım tablosu
• İştirak: üretici, dağıtıcı ve satıcı
• İnternet üzerinden satış
• Görevli mahkeme
• Dolandırıcılıkla ilişkisi
• Yargıtay’ın aradığı inceleme
• Kaçakçılık boyutu ve gümrük
• İdari süreçle paralel yürüyüş
• Savunmada ileri sürülecek hususlar
• Sıkça sorulan sorular

TCK m. 187: Unsurlar ve Ceza

Hüküm şöyledir: “Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde ilaç üreten veya satan kimseye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adlî para cezası verilir.” İkinci fıkraya göre bu suç, tabip veya eczacı tarafından ya da resmî izne dayalı olarak yürütülen bir meslek ve sanatın icrası kapsamında işlenirse ceza üçte bir oranında artırılır.

Tehlike Suçu Olması Ne Demek?

Maddenin en belirleyici özelliği, sonuç değil tehlike aramasıdır: ilacın fiilen zarar vermiş olması gerekmez; sağlığı tehlikeye sokma ihtimali yeterlidir.

Nitelikli Hâl: Tabip ve Eczacı

İkinci fıkra, failin sıfatına bağlı bir ağırlaştırma öngörür. Suçun tabip veya eczacı tarafından ya da resmî izne dayalı olarak yürütülen bir meslek ve sanatın icrası kapsamında işlenmesi, daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâldir ve ceza üçte bir oranında artırılır.

Suçun Konusu: Ürün İlaç mı?

Maddenin uygulanabilmesi için ilk şart, ürünün ilaç niteliği taşımasıdır: TCK m. 187’deki suçun konusunu yalnızca ilaçlar oluşturur.

Ürünün ilaç sayılmaması hâlinde başka hükümler devreye girer: ilaç sayılmayan ürünlerin bireylerin yaşamını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde üretilmesi durumunda TCK m. 185; bu nitelikteki ürünlerin satılması, temin edilmesi veya bulundurulması hâlinde ise TCK m. 186 uygulanır.

Ruhsatsız Üretim: 1262 Sayılı Kanun m. 19

Ürünün sağlığı tehlikeye sokup sokmadığından bağımsız olarak, ruhsatsız olarak üretilmesi hâlinde 1262 sayılı Kanunun 19. maddesindeki ruhsatsız ilaç üretmek veya ruhsatsız ilaç satmak ya da sattırmak suçu oluşur.

Hangi Hükme Düşer? Ayrım Tablosu

Somut olayın hangi hükme düştüğü, iki soruya verilecek cevaba bağlıdır: ürün ilaç mıdır ve sağlığı tehlikeye sokmakta mıdır?

İştirak: Üretici, Dağıtıcı ve Satıcı

Suç, tek kişi tarafından işlenebileceği gibi müşterek faillik, yardım etme veya azmettirme yoluyla birden fazla kişi tarafından da işlenebilir. Zincirin her halkası kendi konumuna göre değerlendirilir: biri sahte ilacı üretiyor, diğeri dağıtıyor, bir diğeri satış kanalını işletiyorsa her biri kendi katkısı ölçüsünde sorumludur.

İnternet Üzerinden Satış

Satış kanalının çevrim içi olması suçun oluşumunu engellemez: internet üzerinden yapılan sahte veya tehlikeli ilaç satışları da bu madde kapsamında suçtur.

Yargı kararlarına konu olan olaylarda, ürünlerin internet sitesi aracılığıyla satışa sunulduğu; ayrıca broşür ve kartvizit hazırlatılıp radyo ve televizyonda reklam verildiği ve bu araçlarla ulaşılan kişilere ürünlerin satıldığı; yapılan incelemede ürünlerin içeriğinde insan sağlığını tehdit eden madde bulunduğunun tespit edildiği görülmektedir.

Görevli Mahkeme

Bu suçun yargılaması asliye ceza mahkemesi tarafından yapılır. Yargıtay, görev konusuna özel önem vermektedir.

Bir kararda; sahte olarak üretilerek bulundurulduğu kabul edilen bir ürün bakımından, sanığın TCK’nın 187. maddesinde düzenlenen suçu oluşturup oluşturmadığının tartışılarak belirlenmesi görevinin üst dereceli asliye ceza mahkemesine ait olduğu gözetilip görevsizlik kararı verilmesi gerekirken, kovuşturma sürdürülerek hüküm kurulması bozma sebebi sayılmıştır.

Dolandırıcılıkla İlişkisi

Sahte ilaç satışı çoğu zaman dolandırıcılık iddiasıyla birlikte gündeme gelir; ancak Yargıtay bu iki suçun her zaman birlikte oluşmayacağını belirtmiştir.

Bir kararda; sanığın içeriğinde insan sağlığını tehdit eden madde bulunduğu tespit edilen ilaçları üretip satması şeklindeki eyleminin münhasıran TCK’nın 187/1. maddesinde düzenlenen suçu oluşturduğu ve bu suçtan mahkûmiyete karar verilmiş olması karşısında, dava açılan dolandırıcılık suçunun oluşmadığı gözetilerek beraat kararı verilmesi gerekirken, hatalı değerlendirme sonucu her iki suçtan ayrı ayrı mahkûmiyete hükmedilmesi kanuna aykırı bulunarak hüküm bozulmuştur.

Yargıtay’ın Aradığı İnceleme

Yargıtay, bu dosyalarda teknik incelemeyi titizlikle denetler. Kararlarda aranan başlıca hususlar şunlardır:

• Ürünün gerçekten ilaç niteliğinde olup olmadığı.
• Sahte veya tehlikeli olup olmadığının bilirkişi incelemesiyle kesinleştirilmesi.
• Orijinal ve tartışmalı ürünün birlikte uzman kuruma gönderilmesi.
• Sanığın tedarik zinciri, fatura ve kayıtlarının araştırılması.
• Görev yönünden asliye ceza mahkemesinin yetkili kılınması.

Bu hususlardaki eksiklikler bozma sebebi oluşturur: eksik inceleme yapılması ya da teknik rapor alınmadan hüküm kurulması, kararın bozulmasına yol açmaktadır. Aynı şekilde laboratuvar incelemesi yapılmadan ilacın sahte olduğuna hükmedilmesi ve orijinal ürünle karşılaştırma yapılmaması da bozma sebebidir.

Kaçakçılık Boyutu ve Gümrük

Sahte ilaç dosyaları sıklıkla ithalat ve gümrük süreçleriyle birlikte gelir; bu hâlde 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümleri de gündeme gelir ve iki ayrı rejim aynı olayda işleyebilir.

Şikâyetçi sıfatı bakımından ise suçun konumu belirleyicidir. Yargı kararlarında, kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde ilaç yapma veya satma suçunun Türk Ceza Kanununun “topluma karşı suçlar” kısmının “kamunun sağlığına karşı suçlar” bölümünde düzenlenmiş olması vurgulanmakta ve bu özelliği gereğince gümrük idaresinin şikâyetçi sıfatı ayrıca tartışılmaktadır.

İdari Süreçle Paralel Yürüyüş

Aynı olay, ceza yargılamasının yanında bağımsız bir idari süreç de doğurur. Ürünün piyasadan çekilmesi, tesisin faaliyetinin durdurulması ve ruhsata ilişkin işlemler ceza davasının sonucunu beklemeden uygulanabilir.

Savunmada İleri Sürülecek Hususlar

Ceza Yargılamasının Usul Çerçevesi

Bu dosyalarda savunmanın büyük bölümü, suçun konusunun ve unsurlarının belirlenmesine ilişkin usul işlemlerine dayanır.

Altıncı satır, savunmanın en güçlü teknik başlığıdır: numune alma ve muhafaza zincirinde bir kopukluk varsa, analiz sonucunun o ürüne ait olduğu tartışmaya açılır. Tutanaklar, mühür kayıtları ve teslim belgeleri bu nedenle tek tek incelenmelidir.

Zarar Görenler Bakımından Hukuk Yolu

Sahte veya ruhsatsız ürün nedeniyle sağlığı zarar gören kişilerin talepleri ayrı bir hatta yürür.

Yedinci satır, geç fark edilen zararlarda belirleyicidir: fiil suç oluşturuyorsa, ceza kanununda öngörülen daha uzun zamanaşımı sürelerinin tazminat talebine etkisi ayrıca değerlendirilir. Bu husus dava dilekçesinde açıkça ileri sürülmelidir.

Geri çekme süreci için ilaçta geri çekme rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Dosyanızı Değerlendirelim

Bu dosyalarda savunmanın üç sabit ekseni vardır. Birincisi nitelendirmedir: ürün ilaç mı, sağlığı tehlikeye sokuyor mu, yoksa mesele yalnızca ruhsatsızlık mı? Cevaba göre TCK m. 187, m. 185, m. 186 veya 1262 sayılı Kanunun 19. maddesi uygulanır ve sonuç kökten değişir. İkincisi teknik incelemedir: Yargıtay, laboratuvar incelemesi yapılmadan sahtelik kabulünü ve orijinal ürünle karşılaştırma yapılmamasını bozma sebebi saymaktadır. Üçüncüsü kayıt düzenidir: tedarik faturaları ve kabul kayıtları, zincirdeki aracılar bakımından kastın bulunmadığını gösteren en somut delildir. Bürom; sahte ve ruhsatsız ilaç isnatlarında savunma, teknik rapora itiraz ve nitelendirme itirazlarında hukuki destek vermektedir. Ön değerlendirme için 0554 648 37 15 numaralı hattan ulaşabilirsiniz.

İlgili Rehberler

• TİTCK Rehberi — sağlık ürünleri ve müesseseleri rehberlerinin tamamı
• İlaç Takip Sistemi (İTS) — sahte ürünün zincire girişini önleyen kayıt düzeni
• İlaç Ambalaj Bilgileri ve Kullanma Talimatı — ambalaj ve izlenebilirlik
• Sağlık Ürünlerinin İnternetten Satışı — çevrim içi satışın idari boyutu
• Kontrole Tabi Maddeler — uyuşturucu ve psikotrop rejimi
• İlaç İmalathaneleri — ruhsatlı üretimin çerçevesi
• Ecza Deposu — dağıtım zincirindeki yükümlülükler
• İlaç Geri Çekme — tespit sonrası piyasadan çekme