Sağlık Ürünlerinin İnternetten Satışı: Yasaklar, Erişim Engeli ve Sorumluluk

Sağlık ürünlerinde internet satışı, diğer ürün gruplarındaki gibi serbest bir ticaret alanı değildir. İlaçlar bakımından yasak mutlaktır; üstelik yaptırımı da sıradan değildir: tanıtım veya satışın internet üzerinden yapılması hâlinde Bakanlık derhâl erişimin engellenmesine karar verir. Diğer ürün gruplarında ise yasak mutlak olmamakla birlikte kanal, içerik ve beyan bakımından sıkı sınırlar vardır. Bu rehber, hangi ürünün hangi kanaldan satılabileceğini ve ihlalin sonuçlarını mevzuat dayanaklarıyla ele alır.

İçindekiler

• Mevzuat çerçevesi
• İlaçta mutlak yasak ve iki ayrı cümle
• Münhasıran eczaneden satılacak ürünler
• Erişimin engellenmesi: 1262 s.K. m. 18
• 2025 değişikliği ve idari yaptırım
• Tıbbi cihazlarda kanal yasakları
• Kozmetik ve diğer ürünlerde beyan sınırı
• Aracı hizmet sağlayıcı ve pazaryeri sorumluluğu
• Cezai boyut ve sahte ilaç riski
• Karara karşı hukuki yollar
• Sıkça sorulan sorular

Mevzuat Çerçevesi

Bu alan tek bir metinle değil, birbirini tamamlayan hükümlerle düzenlenmiştir. Hangi hükmün uygulanacağı ürün grubuna göre belirlenir.

İlaçta Mutlak Yasak ve İki Ayrı Cümle

6197 sayılı Kanunun 24. maddesi, eczane faaliyetine ilişkin birkaç kuralı bir arada düzenler. Maddenin ilgili bölümü şöyledir: eczanelerden zehirli ve müessir maddeler ile ilaçların toptan satışı yapılamaz ve eczaneler ihalelere giremez. Eczaneler arası ilaç takası toptan satış sayılmaz; ilaçların satışı, alındığı ecza deposuna veya mücbir sebep hâlinde diğer depolara iadesi, eczaneler arasındaki takası, miadı geçmiş ya da bozulmuş olanlarının imhası işlemlerinde ilaç takip sistemine bildirim yapılması zorunludur. Ardından iki yasak cümlesi gelir.

Yasağın gerekçesi tedarik zinciri güvenliğidir. İlaç, yasal tedarik zinciri içinde hareket etmek ve İlaç Takip Sistemi üzerinden izlenmek zorundadır. İnternet üzerinden yapılan bir satış, ürünü bu zincirin dışına çıkarır; bu da sahte ve kaçak ilaç riskini doğrudan doğurur.

Münhasıran Eczaneden Satılacak Ürünler

Yasağın kapsamı yalnızca “ilaç” ile sınırlı değildir. 6197 sayılı Kanunun 28. maddesi, bazı ürünlerin münhasıran eczanede satılacağını düzenler. Bu ürünler şunlardır: beşerî ilaçlar, Sağlık Bakanlığından ruhsatlı geleneksel bitkisel tıbbi ürünler, Sağlık Bakanlığının iznine tabi olan homeopatik tıbbi ürünler, enteral beslenme ürünleri dâhil özel tıbbi amaçlı diyet gıdalar ve özel tıbbi amaçlı bebek mamaları.

Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmeliğin 42. maddesi de münhasıran eczaneden satışı yapılacak ürünleri sayar; anılan maddenin (ç) bendinde enteral beslenme ürünleri dâhil özel tıbbi amaçlı diyet gıdalar ve özel tıbbi amaçlı bebek mamaları yer alır. Aynı madde, eczanede satılabilecek diğer ürünleri de gösterir: ilgili bakanlıktan izin, ruhsat veya fiyat alınarak üretilen veya ithal edilen gıda takviyeleri; eczacılık ve ziraatta kullanılan ilaç, kimyevi madde ve diğer sağlık ürünleri; veteriner biyolojik ürünler hariç veteriner tıbbi ürünleri ve benzeri ürünler.

Erişimin Engellenmesi: 1262 Sayılı Kanun m. 18

Bu alandaki yaptırımı özel kılan hüküm, 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanununun 18. maddesindedir: “Tanıtım veya satışların internet üzerinden yapılması hâlinde, Bakanlık tarafından derhâl erişimin engellenmesine karar verilir ve bu karar uygulanmak üzere Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna bildirilir.”

Tespit ve karar süreci bakımından Kurumun rolü de bellidir: internet üzerinden ilaç satışına ilişkin Kuruma yapılan başvurular hakkında gerekli incelemeler yürütülür ve internetten ilaç satışı ya da tanıtımının tespiti ile erişime engelleme kararının alınması Kurumun sorumluluğundadır.

Erişim engelinin kapsamı da pratikte tartışma doğurur: engelin tüm siteyi mi yoksa yalnızca ilgili sayfa veya ürün listesini mi kapsayacağı, ölçülülük bakımından değerlendirilmelidir. Pazaryerlerinde tek bir satıcının ilanı nedeniyle tüm platforma erişimin engellenmesi, ölçülülük yönünden itiraz konusu yapılabilir.

2025 Değişikliği ve İdari Yaptırım

6197 sayılı Kanunun yaptırım rejimi 2025 yılında güncellenmiştir. 21/7/2025 tarihli ve 7557 sayılı Kanunun 11. maddesiyle Kanuna eklenen fıkra, 24. maddenin birinci fıkrasına aykırılık hâllerine ilişkin idari para cezası öngörmektedir.

Bu ekleme, internet satışı yasağının yaptırımsız kalmasına ilişkin uygulamadaki tartışmayı doğrudan hedeflemektedir. Ceza tutarı ve kapsamı bakımından işlem tarihinde yürürlükte olan güncel metin esas alınmalıdır; ayrıca 6197 sayılı Kanunda öngörülen idari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenmektedir.

Bu tablo, tek bir internet satışının beş ayrı ekseni birden tetikleyebileceğini gösterir. Her eksen farklı mercie, farklı süreye ve farklı savunma diline tabidir; savunma stratejisi baştan bu bütünlük içinde kurulmalıdır.

Tıbbi Cihazlarda Kanal Yasakları

Tıbbi cihazlarda yasak mutlak değildir ancak kanal bazında sınırlıdır. Tıbbi Cihaz Satış, Reklam ve Tanıtım Yönetmeliğinin 2020 değişikliğiyle son hâlini alan hükmüne göre; tıbbi cihazların tüketiciye hitaben gazete, radyo, televizyon ve telefonda satış aracılığıyla veya doğrudan satış yoluyla piyasaya arzı ya da piyasada bulundurulması yasaktır.

Bu hükmün internet satışına etkisi, işleyişe göre değerlendirilir. Kanal adının “internet” olarak sayılmamış olması, her internet satışının serbest olduğu anlamına gelmez; belirleyici olan satışın tüketiciye hitaben doğrudan satış niteliği taşıyıp taşımadığıdır. Ayrıca satışın, yetki belgesi bulunan bir tıbbi cihaz satış merkezi üzerinden yürütülmesi gerekir.

Kozmetik ve Diğer Ürünlerde Beyan Sınırı

Kozmetik ürünler ve gıda takviyeleri münhasıran eczanede satılan ürünlerden değildir; dolayısıyla e-ticaret kanalı bu ürünlere kapalı değildir. Ancak bu ürünlerde farklı bir sınır işler: sağlık beyanı yasağı.

13 Haziran 2023 tarihli ve 32220 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Beyanı Denetimi Hakkında Yönetmelik uyarınca, gıda ve takviye edici gıda dışındaki ürünlerde sağlık beyanı kullanılamaz. Gıda ve takviye edici gıdalarda ise beyan, ilgili yönetmeliğin çizdiği çerçevede kullanılabilir.

Yönetmelik ayrıca elektronik ortamı doğrudan kapsar. Metinde elektronik ortam — verilerin sayısallaştırılarak işlenmesi, saklanması ve iletilmesinin sağlandığı ortam — ve aracı hizmet sağlayıcı — başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına elektronik ticaret ortamını sağlayan gerçek ve tüzel kişiler — tanımlanmıştır.

Sorumluluk bakımından Yönetmelik açıktır: yapılan sağlık beyanından ürün sahibi ile tanıtımcı müştereken sorumludur. Bu, e-ticarette içeriği hazırlayan ajans ve içerik üreticilerini de muhatap hâline getirir.

Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Pazaryeri Sorumluluğu

Pazaryerleri bakımından iki ayrı rejim birlikte işler. Birincisi 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun çerçevesindeki aracı hizmet sağlayıcı sorumluluğudur. İkincisi ise sağlık ürünlerine özgü yasaklardır.

Sağlık beyanı mevzuatının aracı hizmet sağlayıcıyı ayrıca tanımlamış olması, platformların da denetim kapsamında olduğunu gösterir. Uygulamada platformlardan beklenen tedbirler şunlardır:

• Kategori kontrolü. Münhasıran eczanede satılabilecek ürünlerin listelenmesini engelleyen kategori ve anahtar kelime filtreleri.
• Satıcı beyanı. Sağlık ürünü satan satıcılardan ilgili izin ve belgelerin talep edilmesi.
• İçerik denetimi. Sağlık beyanı içeren ürün açıklamalarının tespiti.
• Bildirim üzerine kaldırma. Yetkili kurum bildirimi üzerine ilanın ivedilikle kaldırılması ve kaydının tutulması.
• Tekrar önleme. Kaldırılan ilanın aynı satıcı tarafından yeniden yayımlanmasının engellenmesi.

Cezai Boyut ve Sahte İlaç Riski

İnternetten sağlık ürünü satışı, idari yaptırımın ötesinde cezai sorumluluk da doğurabilir.

Bu risklerin arkasındaki asıl tehlike, ürünün yasal tedarik zinciri dışına çıkmış olmasıdır. İnternet üzerinden temin edilen bir ilacın kaynağı, saklama koşulları ve gerçekliği doğrulanamaz. Kurumun bu alandaki kılavuzunun adı da bunu gösterir: Sahte, Kaçak veya Yasal Tedarik Zinciri Dışına Çıkmış İlaçlar Hakkında Kılavuz.

Karara Karşı Hukuki Yollar

Erişimin engellenmesi kararı, idari para cezası ve el koyma-imha işlemleri farklı hukuki yollara tabidir. Bu ayrım doğru yapılmadığında hak kaybı doğar.

Dilekçede ileri sürülecek başlıca iptal sebepleri:

• Nitelendirme. Satışa konu ürünün ilaç veya münhasıran eczanede satılacak ürün olmadığı.
• Fiilin yokluğu. İçerikte satış veya tanıtım unsurunun bulunmadığı; salt bilgilendirme niteliği taşıdığı.
• Ölçülülük. Tek bir ilan veya sayfa nedeniyle tüm siteye ya da platforma erişimin engellenmesi.
• Muhatap. İçeriği yayımlayan satıcı yerine platformun muhatap alınması.
• Delil. Tespitin yalnızca ekran görüntüsüne dayanması; erişim tarihi ve koşullarının belgelenmemesi.
• Kaldırma. Bildirim üzerine içeriğin ivedilikle kaldırıldığının gözetilmemesi.

Yürütmenin durdurulması talebinde İYUK m. 27 uyarınca işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartları birlikte aranır. Erişim engeli dosyalarında zarar özellikle hızlı büyür: ticari faaliyetin tamamen durması, alan adının arama motorlarındaki konumunun kaybı, müşteri ve satıcı kaybı ile sözleşmesel yükümlülüklerin ifa edilememesi somut olarak belgelenmelidir.

Tanıtım ve Satışın Tüketici Mevzuatındaki Karşılığı

İnternet üzerinden yapılan satış ve tanıtım, ürün mevzuatındaki yasakların yanında tüketici mevzuatındaki genel denetim rejimine de tabidir. İki rejim birbirini tamamlar.

Üçüncü satır, dijital mecralarda giderek daha çok gündeme gelmektedir: içerik üreticileri ve platformlar da tanıtım zincirinin parçası sayıldıklarında sorumluluk yalnızca satıcıda kalmaz. Bu husus, hem şikâyet dilekçesinde hem de tazminat talebinde ayrıca gösterilmelidir.

Delil Toplama ve Başvuru Yolları

Dijital ortamdaki deliller kolayca kaybolduğundan, ilk adım tespit ve kayıttır.

Beşinci satır, bu dosyalarda çoğu zaman belirleyicidir: içerik yayından kaldırıldığında ekran görüntüsü tek başına tartışmaya açılabilir. Delil tespiti yoluyla alınan kayıt, sonradan silinen içeriğin varlığını ispatlayan en güçlü belgedir.

Beyan sınırları için sağlık beyanı denetimi rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Dosyanızı Değerlendirelim

Bu alanda hata pahalıdır çünkü yaptırım hızlıdır: 1262 sayılı Kanunun 18. maddesi derhâl erişim engeli öngörür ve karar öncesinde uyarı ya da süre verilmesi düzenlenmemiştir. Üstelik yasağın kapsamı yalnızca ilaçla sınırlı değildir; enteral beslenme ürünleri ve özel tıbbi amaçlı bebek mamaları gibi e-ticarette gıda sanılan ürünler de münhasıran eczaneye bağlanmıştır. Bürom; eczacılar, sağlık ürünü satıcıları ve e-ticaret platformları için içerik ve kanal uyum incelemesi, erişim engeli ve idari yaptırım kararlarına karşı dava süreçlerinde hukuki destek vermektedir. Ön değerlendirme için 0554 648 37 15 numaralı hattan ulaşabilirsiniz.

İlgili Rehberler

• TİTCK Rehberi — Kurum kararlarına karşı yolların tamamı ve süre tablosu
• Eczane Açma, Devir ve Nakil — eczane faaliyetinin sınırları
• Sağlık Beyanı Denetimi — içerik ve beyan yasakları
• Tıbbi Cihaz Satış Merkezleri — cihazda kanal yasakları
• Özel Tıbbi Amaçlı Gıdalar — münhasıran eczanede satılan ürün grubu
• İlaç Takip Sistemi (İTS) ve Karekod — yasal tedarik zinciri ve doğrulama
• İlaç Tanıtım Faaliyetleri — halka tanıtım yasağı
• Yürütmenin Durdurulması — erişim engeli kararlarında acil koruma