Sivil Kullanım Amaçlı Patlayıcılarda CE, Tanımlama Kodu ve Toplatma Kararı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Denetimi, İdari Para Cezası ve Dava Süresi (2014/28/AB, 7223 s.K.) 2026

Madencilikte, taş ocaklarında, tünel ve inşaat işlerinde kullanılan dinamit, emülsiyon ve ANFO türü patlayıcılar, kapsüller, infilaklı ve emniyetli fitiller, şok tüpler ve röleler “sivil kullanım amaçlı patlayıcı” olarak Sivil Kullanım Amaçlı Patlayıcı Maddelerin Belgelendirilmesi, Piyasaya Arzı ve Denetlenmesi Hakkında Yönetmelik (2014/28/AB; RG 19/08/2017-30159) kapsamındadır. Bu ürünler ancak onaylanmış kuruluşun katıldığı uygunluk değerlendirmesinden geçip CE işareti, onaylanmış kuruluş kimlik numarası ve AB uygunluk beyanı ile piyasaya arz edilebilir; her birim, izlenebilirlik sistemiyle uyumlu tek bir tanımlama taşımalıdır (Yön. m.6/2, 6/5, 16, 24). Piyasa gözetimi ve denetiminde yetkili kuruluş Sanayi ve Teknoloji Bakanlığıdır. Uygunsuzlukta düzeltme, piyasadan çekme, geri çağırma ve imha kararları ile 7223 sayılı Kanun m.20 uyarınca 2026 yılında 60.830 TL ile 4.345.058 TL arasında değişen idari para cezaları gündeme gelir; karara karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir (7223 m.22/2; İYUK m.7). İmal, ithal, taşıma, depolama ve satış için ayrıca İçişleri Bakanlığının izin ve onay rejimi uygulanır (6551 s.K. m.2; Yön. m.12, 17).

Sivil kullanım amaçlı patlayıcı hangi ürünleri kapsar?

Yönetmelik, sivil kullanım amaçlı patlayıcı maddelerin belgelendirilmesi, işaretlenmesi, emniyet şartlarının belirlenmesi, piyasaya arzı ile piyasa gözetimi ve denetimine ilişkin usul ve esasları düzenler (m.1/1). “Patlayıcılar”, tehlikeli malların taşınmasına ilişkin Birleşmiş Milletler tavsiyelerinde patlayıcı olarak kabul edilen ve bu tavsiyelerin Sınıf 1 kapsamına giren malzeme ve maddeler olarak tanımlanmıştır (m.3/1-n). Bu tanım, ürünün adına değil BM sınıflandırmasına bağlıdır; bir ürünün Yönetmelik kapsamında olup olmadığını belirlerken ilk bakılacak yer, ürünün BM numarası ve sınıflandırma kodudur.

Uygulamada bu kapsamda en sık karşılaşılan ürünler; maden, taş ocağı, tünel, baraj ve yol inşaatlarında kullanılan dinamit, jelatinli ve emülsiyon patlayıcılar, toz ve granül patlayıcılar, elektrikli ve elektriksiz kapsüller (gecikmeli kapsüller dâhil), infilaklı fitiller, emniyetli (saniyeli) fitiller, şok tüpler, röleler, buster’lar ve sevk barutlarıdır. Yönetmeliğin Ek-II’sindeki temel güvenlik gerekleri de bu ürün grupları üzerinden kurulmuştur: infilak eden patlayıcılar, fitiller ve şok tüpler, kapsüller ve röleler ile sevk yakıtları için ayrı özel gereklilikler sayılmıştır.

Yönetmelik üç grubu kapsam dışında bırakır (m.1/3): ulusal mevzuat gereğince polis, jandarma veya askerî güçlerce kullanılması amaçlanan patlayıcı ve mühimmatlar; Piroteknik Maddelerin Belgelendirilmesi, Piyasaya Arzı ve Denetlenmesi Hakkında Yönetmelik (2013/29/AB) kapsamındaki piroteknik maddeler (havai fişek, işaret fişeği gibi) ve mühimmatlar. Kolluk ve askerî kullanım için amaçlanmayan mühimmatlara ise yalnızca taşıma, güvenlik istisnaları ve bilgi alışverişine ilişkin m.13, 14 ve 15 uygulanır. Piroteknik maddelerle mühimmatın BM tavsiyelerine göre kısmi listeleri Ek-I’dedir (m.1/4). Yönetmelik ayrıca, direktifte patlayıcı olarak tanımlanmamış bazı maddelerin ulusal mevzuatla patlayıcı sayılmasına engel değildir (m.1/5).

Hangi mevzuat uygulanır? İki katmanlı yapı

Sivil patlayıcının hukuki çerçevesi, aynı ürüne birlikte uygulanan iki ayrı katmandan oluşur. Birinci katman ürün güvenliği ve teknik düzenleme katmanıdır. Yönetmelik, Avrupa Birliğinin 2014/28/AB sayılı Direktifi dikkate alınarak hazırlanmıştır (m.47) ve 19/08/2017 tarihli, 30159 sayılı Resmî Gazete’de Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanarak yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir (m.50). Bu Yönetmelikle 15/10/2002 tarihli ve 24907 sayılı Resmî Gazete’deki eski 93/15/AT uyumlu Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır (m.49).

Yönetmelik dayanak olarak 4703 sayılı Kanunu, idari yaptırımlar için de yine 4703 sayılı Kanunu gösterir (m.2, m.46). 4703 sayılı Kanun, 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu ile yürürlükten kaldırılmış ve mevzuatta 4703 sayılı Kanuna yapılan atıfların 7223 sayılı Kanuna yapılmış sayılacağı hükme bağlanmıştır (7223 m.25/1-2). Bu nedenle bugün bir sivil patlayıcı uygunsuzluğunda önlemler 7223 m.16–19, idari para cezaları 7223 m.20, itiraz ve dava yolu ise 7223 m.22 üzerinden belirlenir. Yönetmeliğin m.41/2’si piyasa gözetimi için hâlâ 2001 tarihli eski piyasa gözetimi yönetmeliğine atıf yapsa da Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının sorumluluğundaki ürünlerde denetim usulü bugün 7223 sayılı Kanuna dayanan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği (RG 14/07/2021) ile yürütülmektedir (STB PGD Yön. m.1–3).

İkinci katman güvenlik ve izin katmanıdır. 6551 sayılı Barut ve Patlayıcı Maddelerle Silah ve Teferruatı ve Av Malzemesinin İnhisardan Çıkarılması Hakkında Kanun, lağım patlatmakta kullanılan her türlü patlayıcı maddeyi ve bunların fitil, kapsül ve ateşleme aletleri gibi ferilerini inhisar dışı bırakır (m.1); bu maddelerin imal, ithal, nakil, muhafaza, satış ve kullanımını İçişleri Bakanlığının izin ve denetimine bağlar ve usulü Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmeliğe bırakır (m.2). Uygulamada satın alma ve kullanma izni, depo izni ve ateşleyici yeterlik belgesi gibi ayrıntılar 87/12028 sayılı Tüzük üzerinden yürütülmektedir; bu kısım madende patlayıcı madde izni rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Yönetmelik de bu katmanı tanır: iktisadi işletmeciler patlayıcıların imalat, depolama, kullanım, ithalat, ihracat, taşıma ve ticaretiyle ilgili tüm belge ve yetkilere sahip olmak zorundadır (m.17/1); ithalat, ihracat, transit ve yurt içi taşıma için İçişleri Bakanlığının onayı aranır (m.12/2).

7223 sayılı Kanun, bir ürüne ilişkin özel kanun bulunması hâlinde özel kanunda hüküm bulunmayan konularda uygulanır (m.2/3). 6551 sayılı Kanun izin ve güvenlik denetimini düzenlediği, ürünün teknik düzenlemeye uygunluğu ve piyasa gözetimi konusunda ise hüküm içermediği için, CE, teknik dosya, tanımlama ve piyasadan çekme gibi konularda 7223 sayılı Kanunun uygulanacağı kanaatindeyiz. İki rejim arasındaki bu ayrım, aynı olay nedeniyle hem Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının hem de valiliğin ayrı işlem yapabilmesinin de nedenidir.

Yetkili kuruluş kim? Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı

Ticaret Bakanlığının yayımladığı “Yetkili PGD Kuruluşları ve Sorumlu Oldukları Ürün Grupları” listesinde sivil kullanım amaçlı patlayıcılar; ATEX ürünleri, asansörler, basınçlı ekipmanlar, makineler ve motorlu araçlar gibi ürünlerle birlikte Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının sorumluluğunda gösterilmiştir. Yönetmelikteki “Bakanlık” tanımı (m.3/1-ç) Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığını işaret eder; bakanlığın bugünkü adı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığıdır.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği’nde “Bakanlık”, Bakanlığın merkez teşkilatı ile il müdürlüklerini ifade eder (m.4/1-b). Denetim yıllık program çerçevesinde, re’sen veya ihbar ve şikâyet üzerine yapılır (m.5/4-b) ve ürünün bulunduğu her yerde, depo, işyeri, nakil aracı ve gerektiğinde üretim tesislerinde gerçekleştirilebilir (m.5/4-e; 7223 m.16/1). İdari para cezası kararını, denetim yalnız il müdürlüğü personelince veya Genel Müdürlük ile birlikte yapılmışsa il müdürü, yalnız Genel Müdürlük personelince yapılmışsa ilgili Bakan Yardımcısı verir; uygunsuzluk başka bir ilde tespit edilmiş olsa bile ceza, iktisadi işletmecinin yerleşik olduğu ilin il müdürlüğünce uygulanır (STB PGD Yön. m.30/1-2).

İçişleri Bakanlığı ise Yönetmeliğin güvenlik hükümlerinde yetkilidir: ithalat, ihracat, transit ve yurt içi taşıma onayı (m.12), mühimmat taşınması (m.13), kamu güvenliğinin ciddi biçimde tehlikeye girmesi hâlinde alınacak istisnai önlemler (m.14), imalat belgesi düzenlenirken işletmecinin ehliyetinin kontrolü (m.18) bu kapsamdadır. Patlayıcının kanunsuz biçimde ele geçirileceğine veya kullanılacağına dair yeterli kanıt bulunması hâlinde Suç Eşyası Yönetmeliğinin 5. maddesi kapsamında el koyma tedbirleri uygulanır (m.19).

Piyasaya arzdan önce: uygunluk değerlendirmesi ve onaylanmış kuruluş

İmalatçı, patlayıcı maddeleri piyasaya arz ederken veya kendi amaçları için kullanırken ürünlerin Ek-II’deki temel güvenlik gereklerine uygun tasarlandığını ve üretildiğini güvence altına almak zorundadır (m.6/1). Bu yükümlülüğün dikkat çekici yönü, ürünü piyasaya arz etmeden kendi faaliyetinde kullanan imalatçıyı da kapsamasıdır; “imalatçı” tanımı da ürünü kendi amaçları doğrultusunda kullanan kişiyi içerir (m.3/1-i).

Uygunluk değerlendirmesinde imalatçı iki yoldan birini seçer (m.21): AB Tip İncelemesi (Modül B) ile birlikte tercihine göre Modül C2 (iç imalat kontrolü ve düzensiz aralıklarla denetimli ürün kontrolleri), Modül D (imalat sürecinin kalite güvencesi), Modül E (ürün kalite güvencesi) veya Modül F (ürün doğrulaması); ya da birim doğrulamasına dayanan Modül G. Seçeneklerin tamamında üçüncü taraf bir onaylanmış kuruluş sürece katılır; yalnızca imalatçının iç kontrolüne dayanan bir yol öngörülmemiştir. Ek-III’e göre AB tip incelemesi başvurusu imalatçının seçeceği tek bir onaylanmış kuruluşa yapılır, başvuruda aynı başvurunun başka bir kuruluşa yapılmadığı beyan edilir ve başvuruya teknik dosya ile öngörülen imalatın temsilcisi niteliğinde bir örnek eklenir.

Onaylanmış kuruluş, temel gereklerin, uyumlaştırılmış standartların veya teknik şartnamelerin karşılanmadığını tespit ederse imalatçıdan düzeltici önlem ister ve uygunluk belgesi düzenlemez (m.37/3). Belge verildikten sonra yapılan izlemede ürünün artık uygun olmadığı anlaşılırsa belgeyi askıya alabilir veya iptal edebilir; düzeltici önlemler alınmazsa ilgili bütün belgeleri kısıtlar, askıya alır veya iptal eder (m.37/4-5). Bakanlık, onaylanmış kuruluş kararlarına karşı bir itiraz mekanizmasının bulunmasını sağlamakla yükümlüdür (m.38); bu nedenle belge reddinde ilk adım, kuruluşun kendi itiraz prosedürünün işletilmesidir. Onaylanmış kuruluşun statüsü kısıtlanır veya askıya alınırsa verilen belgelerin akıbeti için onaylanmış kuruluş askıya alındığında izlenecek yol rehberimize bakılabilir.

Uyumlaştırılmış standartlara (veya bunlara karşılık gelen uyumlaştırılmış Türk Standartlarına) uygun patlayıcıların, bu standartların kapsadığı ölçüde Ek-II’deki temel gereklere uygun olduğu varsayılır (m.20). Bu varsayım ispat kolaylığı sağlar; ancak standart dışı bir çözüm seçilmişse temel gereklere uygunluğun teknik dosyada ayrıca gösterilmesi gerekir.

CE işareti, onaylanmış kuruluş numarası ve AB uygunluk beyanı

Uygunluk değerlendirmesi sonucunda patlayıcı ilgili gereklere uygunsa imalatçı AB uygunluk beyanını düzenler ve CE işaretini iliştirir (m.6/2). CE işareti görünür, okunabilir ve kalıcı biçimde ürüne iliştirilir; bunun mümkün olmadığı veya ürünün mahiyeti gereği garanti edilemediği durumlarda ambalaj malzemesine ve beraberindeki belgelere konur (m.24/1). İşaret piyasaya arzdan önce iliştirilir (m.24/2) ve onu imalatın kontrol aşamasına katılan onaylanmış kuruluşun kimlik numarası izler (m.24/3). Kişisel kullanım için imal edilen, paketlenmeden taşınan ve gönderilen, patlatma deliğine doğrudan boşaltım yapan mobil araçlarla taşınan veya imalat sahasında üretim sonrası hemen yüklenen patlayıcılarda CE işareti beraberindeki evraka iliştirilir (m.24/5).

AB uygunluk beyanı, Ek-II’deki temel güvenlik gereklerinin yerine getirildiğini gösterir; Ek-IV’teki örneğe uygun olur, ilgili modüllerdeki unsurları içerir ve sürekli güncellenir. Başka bir dilde düzenlenmişse Türkçe tercümesi eklenir (m.22/1-2). Ürün birden fazla teknik düzenlemeye tabiyse tek bir beyan düzenlenir ve bütün düzenlemeler bu beyanda gösterilir (m.22/3). İmalatçı beyanı düzenlemekle ürünün uygunluğuna ilişkin sorumluluğu üstlenmiş olur (m.22/4). CE işaretinin genel esasları ayrıca CE İşareti Yönetmeliğine tabidir (m.23).

Uygulamada en sık rastlanan belge sorunları şunlardır: CE işaretinin yanında onaylanmış kuruluş numarasının bulunmaması veya başka bir kuruluşa ait olması, uygunluk beyanının eski 93/15/AT dönemine ait olup güncellenmemesi, Türkçe tercümenin eklenmemesi ve beyandaki ürün tanımının piyasadaki ürünle örtüşmemesi. Yönetmeliğin geçiş hükmüne göre 20 Nisan 2016’dan önce piyasaya arz edilmiş ve bu Yönetmelikle uyumlu olan 93/15/AT kapsamındaki patlayıcıların piyasaya arzı engellenemez ve 93/15/AT kapsamında düzenlenen sertifikalar bu Yönetmelik kapsamında da geçerlidir (m.48). Bu hüküm, eski sertifikalı her ürünün süresiz olarak sorunsuz olduğu anlamına gelmez; ürünün bugünkü Yönetmelikle uyumlu olması koşulu ayrıca aranır. Belge eksikliklerinin genel olarak nasıl ele alındığını CE ve uygunluk beyanı eksikliği rehberimizde anlattık.

Teknik dosya, Türkçe talimat ve 10 yıllık saklama yükümlülüğü

İmalatçı Ek-III’te belirtilen teknik dosyayı hazırlamak zorundadır (m.6/2). Ek-III’e göre teknik dosya, ürünün uygunluğunun değerlendirilmesine imkân verecek analiz ve risk değerlendirmesini içerir; ürünün genel tanımını, tasarım ve imalat çizimlerini, bunların anlaşılması için gerekli açıklamaları, uygulanan uyumlaştırılmış standartların listesini (standart uygulanmamışsa temel gereklerin karşılanması için benimsenen çözümleri), tasarım hesaplarını, yapılan incelemeleri ve test raporlarını kapsar.

Teknik dosya ve AB uygunluk beyanı, patlayıcının piyasaya arz edildiği tarihten itibaren 10 yıl saklanır (m.6/3). İthalatçı, piyasaya arzdan sonra (satış durdurulmuşsa bu tarihten itibaren) 10 yıl boyunca uygunluk beyanının bir kopyasını saklar ve teknik dosyanın istendiğinde sunulabilmesini sağlar (m.8/7). Yetkili temsilci de imalatçıdan aldığı yetki çerçevesinde beyan ve teknik dosyayı 10 yıl saklamakla görevlendirilir (m.7/2-a).

Talimat ve güvenlik bilgileri Türkçe olarak ürünle birlikte bulunmalı, açık, anlaşılır ve okunaklı olmalıdır (m.6/6; ithalatçı için m.8/4). Ek-II, emniyetli taşıma, depolama, kullanma ve imha için gerekli talimat ve işaretlerin alıcı ülkenin resmî dilinde hazırlanmasını; etiket veya belgelerde son kullanma tarihi ile son kullanma tarihi geçmiş veya bozulmuş malzemenin imha şartlarına ilişkin bilgilerin yer almasını ister. Elektrikli kapsüllerde akım ve direnç gibi elektriksel özelliklerin ambalajda verilmesi de özel bir gerekliliktir (Ek-II/3-C-d). Bu nedenle sivil patlayıcıda “Türkçe etiket” yalnızca bir şekil şartı değildir; hatalı imha talimatı veya eksik elektriksel değer, kullanım güvenliğini doğrudan etkileyen bir eksiklik olarak değerlendirilebilir.

Tanımlama ve izlenebilirlik: tek tanımlama ve 10 yıllık kayıt

Sivil patlayıcıyı diğer ürün gruplarından ayıran en önemli yükümlülük tanımlama ve izlenebilirliktir. İmalatçı, piyasaya arz edilen patlayıcıların Yönetmeliğin 16. maddesindeki tanımlama ve izlenebilirlik sistemiyle uyumlu tek bir tanımlama taşımasını sağlar (m.6/5). İktisadi işletmeciler, patlayıcıların kendine özgü biçimde tanımlanması ve takibi için yeknesak bir sisteme üye olur (m.16/1). Sistem; patlayıcının kendine özgü tanımlanmasına ve takibine, ayrıca patlayıcı veya ambalajı üzerine bu verilere ulaşılmasını sağlayan kendine özgü bir tanımlayıcı işaret konmasına imkân verir. Veriler, patlayıcının iktisadi işletmecilerin elinde bulunduğu sıradaki konumunu ve bu işletmecilerin kimliklerini de içerir; uygun durumlarda elektronik olarak toplanabilir (m.16/2).

Veriler belirli aralıklarla test edilir, kazara veya kasten zarar görmeye ve yok edilmeye karşı korunur ve iktisadi işletmeci faaliyetini durdurmuş olsa bile işlem tarihinden, patlayıcı kullanılmış veya imha edilmişse kullanım ya da imha tarihinden itibaren 10 yıl saklanır; yetkili mercilerin talebi hâlinde gecikmeksizin hazır bulundurulur (m.16/3).

Sistemin istisnaları da vardır. Büyüklüğü, şekli veya tasarımı ya da düşük tehlike seviyesi, düşük zarar verici etkisi ve kötüye kullanımdan doğan düşük potansiyel etkisi nedeniyle yeknesak tanımlama gerekmeyen patlayıcılar; paketlenmemiş hâlde veya taşıma kamyonlarıyla doğrudan patlama deliğine boşaltılmak üzere taşınan patlayıcılar ve patlatma alanında üretilip hemen doldurulan patlayıcılar sistem dışındadır (m.16/1). Sistem dışında kalan patlayıcılarda imalatçı ürünün tip, parti veya seri numarasını ya da tanınmasını sağlayacak başka bir unsuru; ürün küçükse ambalajda veya ilişik dokümanda bu bilgiyi; ayrıca adını, ticaret unvanını veya markasını ve tek bir irtibat noktasını gösteren posta adresini vermek zorundadır (m.6/5-a, b). Bu ürünler için iktisadi işletmeciler, kendilerine patlayıcı tedarik eden ve kendilerinin patlayıcı tedarik ettiği işletmecileri talep üzerine Bakanlığa bildirir ve bu bilgileri 10 yıl süreyle sunabilecek durumda olur (m.11).

Yönetmeliğin Türkçe metni tanımlayıcı işaretin teknik biçimini (kodun yapısı, barkod veya karekod türü gibi) ayrıntılı olarak düzenlememektedir; bu yazının hazırlığında ayrıntıyı düzenleyen ayrı bir Türk mevzuatı tespit edemedik. Uygulamada işaretin biçimi için onaylanmış kuruluşun ve Bakanlığın beklentisinin yazılı olarak teyit edilmesi yerinde olur. Buna ek olarak 7223 sayılı Kanun bütün iktisadi işletmecilere tedarik zincirindeki bir önceki ve bir sonraki işletmecinin kaydını en az on yıl tutma yükümlülüğü yükler (m.12/1); STB PGD Yönetmeliği de düzeltici önlem gerektiğinde kullanılmak üzere parti, seri veya lot bazında dağıtım kaydı tutulmasını ister (m.11/2).

İmalatçı, yetkili temsilci, ithalatçı ve dağıtıcı ne yapmalı?

Yönetmelik, iktisadi işletmeciyi geniş tanımlar: imalatçı, yetkili temsilci, ithalatçı ve dağıtıcının yanında patlayıcıların depolanması, kullanımı, taşınması, ithalatı, ihracatı ve ticaretiyle uğraşan herkes bu kapsamdadır (m.3/1-ı). Ancak ürün uygunluğuna ilişkin yükümlülükler zincirdeki rolüne göre farklılaşır.

İthalatçı, ürünü piyasaya arz etmeden önce imalatçının uygunluk değerlendirme prosedürünü yerine getirdiğinden, teknik dosyayı düzenlediğinden, ürünün CE işareti taşıdığından, gerekli belgelerin ürünle birlikte sunulduğundan ve tanımlama yükümlülüğünün karşılandığından emin olmak zorundadır (m.8/2). Kendi adını, ticaret unvanını veya markasını ve iletişim adresini ürüne, mümkün değilse ambalaja veya ilişik belgeye yazar (m.8/3). Ürün kendi sorumluluğundayken muhafaza ve nakliye koşullarının temel güvenlik gereklerini tehlikeye atmasını önler (m.8/5). Depolama koşulları sivil patlayıcıda özellikle önemlidir; Ek-II, ürünün maruz kalabileceği çevre koşullarında fiziksel ve kimyasal kararlılığını, düşük ve yüksek sıcaklıklara ve neme dayanımını temel gereklilikler arasında sayar.

Dağıtıcı, ürünü piyasada bulundurmadan önce CE işaretini, gerekli belgeleri ve Türkçe kullanım ve güvenlik bilgilerini, imalatçının tanımlama ve ithalatçının adres yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğini doğrular (m.9/2); uygun olmadığını bildiği veya bilmesi gereken ürünü uygun hâle getirilene kadar piyasada bulunduramaz. Ürünü kendi adı veya markasıyla piyasaya arz eden ya da uygunluğu etkileyecek şekilde değiştiren ithalatçı veya dağıtıcı imalatçı sayılır (m.10; 7223 m.11/1). Örneğin ithal edilen kapsülleri yeniden paketleyip kendi markasıyla satan bir işletme, imalatçının bütün yükümlülüklerini üstlenir.

Yetkili temsilci, imalatçının yazılı yetki belgesiyle atanır; ancak ürünün temel gereklere uygun tasarlanıp üretilmesini sağlama ve teknik dosyayı hazırlama yükümlülükleri temsilciye devredilemez (m.7/1). Temsilcinin asgari görevleri, beyan ve teknik dosyayı 10 yıl saklamak, Bakanlığın gerekçeli talebinde belgeleri sunmak ve riskleri ortadan kaldırma faaliyetlerinde işbirliği yapmaktır (m.7/2). Yabancı imalatçı adına yetkili temsilciliğin sınırları için yetkili temsilci rehberimize bakılabilir.

İthalat, ihracat, transit ve yurt içi taşıma: İçişleri Bakanlığı onayı

Patlayıcı maddeleri ithal veya ihraç edecek, transit geçiş ya da yurt içi taşıma yapacak olanlar İçişleri Bakanlığından onay almak zorundadır; Bakanlık, ülke içindeki alıcının patlayıcı edinmeye yasal olarak yetkili olduğunu ve gerekli izin ve belgelere sahip bulunduğunu doğrular. Taşımadan sorumlu işletmeci, geçiş yapılacak ülkenin yetkili otoritesine bildirimde bulunmak ve önceden yazılı izin almak zorundadır (m.12/2). Onay verilirse alıcıya düzenlenen belge, patlayıcı varış adresine ulaşıncaya kadar patlayıcıyla birlikte bulunur ve ilgili mercilerin talebinde gösterilir (m.12/4).

Özel güvenlik gereklerine tabi taşımalarda alıcı, taşımadan önce İçişleri Bakanlığına işletmecilerin isim ve adreslerini, patlayıcıların adet ve miktarını, BM kayıt numarası dâhil tanımlama yöntemlerini, piyasaya arz koşullarına uyulduğunu gösteren bilgileri, taşıma yöntemi ve güzergâhı, tahmini gönderim ve varış tarihleri ile giriş ve çıkış noktalarını bildirir (m.12/5). Hiçbir iktisadi işletmeci, alıcı gerekli izinleri almadıkça patlayıcıyı taşıyamaz (m.12/10). Nakil sırasında kullanılan bütün araçların hareketleri GPS aracılığıyla izlenir (m.12/11).

Gümrük aşamasındaki ithalat denetimi tarafında, 31/12/2025 tarihli Resmî Gazete’nin dördüncü mükerrerinde yayımlanan 2026 yılı ithalat denetimi tebliğlerinin başlıklarında sivil patlayıcılara özgü bir tebliğ görmedik; belirli bir gümrük tarife pozisyonunun herhangi bir tebliğ ekinde yer alıp almadığı, ithalat öncesinde ilgili tebliğ eklerinden ayrıca kontrol edilmelidir. Gümrükte durdurulan ithal ürünlerde genel süreç için TAREKS ve gümrükte durdurma rehberimize bakılabilir.

Denetim nasıl işler? Numune, test ve masraflar

Yetkili kuruluş ürünleri depoda, nakil aracında, işyeri ve üretim tesisi de dâhil gerekli gördüğü yerlerde denetleyebilir ve denetime ilişkin belge, bilgi ve kayıtları isteyebilir (7223 m.16/1). Denetim işaret ve belge kontrolü, duyusal inceleme veya test ve muayene şeklinde ya da bunların birlikte uygulanmasıyla yapılır (STB PGD Yön. m.6). Belge ve işaret eksikliği, risk değerlendirmesi için yeterli gerekçe sayılabilir (7223 m.16/4; STB PGD Yön. m.13).

Test gerekli görülürse denetim personeli, biri şahit numune olmak üzere üç takımı geçmeyecek miktarda numuneyi bedeli ödenmeden alır; şahit numune almanın fiilen mümkün olmadığı hâllerde yalnızca testin gerektirdiği ölçüde numune alınabilir (STB PGD Yön. m.7/1). Numuneler denetim personeli ile işletmeci veya çalışanlarıyla birlikte mühürlenir; bir takım teste gönderilir, ikinci takım şahit numune olarak Bakanlıkta kalır, üçüncü takım tutanağın bir nüshasıyla işletmeciye teslim edilir (m.7/2-3). Taşınamayan ürünlerde test, ürünün bulunduğu yerde işletmecinin katılımıyla yapılır; işletmecinin gelmemesi testi engellemez (m.7/4).

Patlayıcıda numune alınması, saklanması ve teste gönderilmesi sıradan bir tüketici ürününden farklı güvenlik önlemleri gerektirir; numunenin taşınması da İçişleri izin rejiminin dışında değildir. Bu nedenle denetim tutanağında numunenin kim tarafından, hangi koşullarda ve hangi belgeyle taşındığının, mühür ve etiket bilgilerinin eksiksiz yazıldığının kontrol edilmesi, ileride test raporuna yapılacak itirazlarda belirleyici olabilir. Ek-II de her patlayıcının gerçekçi şartlarda test edilmesini, laboratuvarda mümkün değilse kullanılacağı şartlarda test yapılmasını öngörür.

Numune uygun çıkarsa test, nakliye, yükleme ve boşaltma giderleri Bakanlığa aittir (STB PGD Yön. m.8/1-a). Uygunsuz çıkarsa numune, test, nakliye, bindirme, indirme, bertaraf ve diğer giderler imalatçı veya ithalatçıya aittir ve rücu edilir (m.8/2-a). Test raporuna itiraz ve şahit numunenin kullanılması konusunda test raporuna itiraz rehberimiz, denetim anında yapılacaklar için denetim günü rehberimiz yol gösterir.

Şekli uygunsuzluk ve düzeltici önlem planı

Yönetmelik, CE işaretinin hiç iliştirilmemiş olmasını veya CE İşareti Yönetmeliğine aykırı iliştirilmesini, onaylanmış kuruluş numarasının bulunmamasını veya hatalı iliştirilmesini, AB uygunluk beyanının düzenlenmemiş ya da yanlış düzenlenmiş olmasını, teknik dosyanın sunulmamasını veya eksik olmasını, imalatçının tanımlama ve adres bilgileri ile ithalatçı bilgilerinin bulunmamasını, yanlış veya eksik olmasını ve m.6 ile m.8’deki diğer idari şartların yerine getirilmemesini “şekli uygunsuzluk” olarak sayar; Bakanlık işletmeciden bu uygunsuzluğu sona erdirmesini ister (m.45/1). Uygunsuzluk devam ederse Bakanlık ürünün piyasada bulunmasını kısıtlar veya engeller, geri çağrılmasını ve piyasadan çekilmesini sağlar (m.45/2).

STB PGD Yönetmeliğine göre bu tür uygunsuzlukların yanında başka bir uygunsuzluk bulunsa bile, diğer uygunsuzluklar kabul edilebilir ölçünün ötesinde risk oluşturmuyorsa aykırılık şekli uygunsuzluk sayılır (m.14/1). İl müdürlüğü imalatçı veya ithalatçıdan uygunsuzluğun giderilmesini ister (m.14/2). İmalatçı veya ithalatçı bu talebin tebliğinden itibaren on iş günü içinde düzeltici önlem planı ile il müdürlüğüne başvurur (m.14/3). Plan gerektiğinde değiştirilerek onaylanır ve uygunsuzluğun niteliği, ürünün özelliği ve piyasadaki yaygınlığı dikkate alınarak altı ayı geçmemek üzere süre verilir; giderilmezse yeniden süre verilmez, ancak kusura dayanmayan veya mücbir sebeplerle giderilemediği tespit edilirse altı aya kadar ek süre verilebilir (m.14/4).

On iş günü içinde başvurulmaması, başvurunun uygun bulunmaması veya önlemlerin eksik uygulanması hâlinde il müdürü 7223 m.16’daki önlemlerden uygun olanları alır; önlem kararından önce işletmeciye savunma için tebligat yapılır ve savunma on iş günü içinde yazılı olarak verilir (STB PGD Yön. m.14/6-7). Düzeltme stoktaki, dağıtıcılardaki ve piyasada ulaşılabilen bütün ürünlerde yapılır (m.14/8). Sivil patlayıcıda bu kural özellikle önemlidir; şantiye ve maden depolarındaki ürünlere ulaşmak için tanımlama ve dağıtım kayıtlarının eksiksiz olması gerekir. Düzeltici önlem planının içeriği için düzeltici önlem planı rehberimize, savunma yazısının hazırlanması için savunma yazısı rehberimize bakılabilir.

Riskli ve ciddi riskli patlayıcı: geçici durdurma, toplatma ve imha

Bakanlığın bir patlayıcının insan sağlığı ve güvenliği, kamu yararı veya çevre bakımından tehlike arz ettiğine dair gerekçesi varsa, Yönetmelikteki bütün gereklilikler bakımından değerlendirme yapılır ve işletmeciler işbirliğiyle yükümlüdür (m.42/1). Uygunsuzluk tespit edilirse Bakanlık, riskle orantılı makul bir süre içinde düzeltici önlem alınmasını, gerekirse ürünün piyasadan çekilmesini veya geri çağrılmasını ister ve ilgili onaylanmış kuruluşu bilgilendirir (m.42/1-a, b). Süresinde yeterli önlem alınmazsa Bakanlık ürünün piyasada bulundurulmasını yasaklamak, kısıtlamak, piyasadan çekmek veya geri çağırmak için gerekli geçici önlemleri alır (m.42/4). Ürün Yönetmeliğe uygun olsa bile risk taşıdığı belirlenirse aynı nitelikte önlemler istenebilir (m.44).

7223 sayılı Kanuna göre ciddi risk taşıdığına dair belirtiler bulunan ürünün piyasaya arzı ve piyasada bulundurulması, gerekli değerlendirme ve kontroller için geçici olarak durdurulabilir; ciddi risk taşıyan ürünün piyasaya arzı ivedilikle durdurulur, piyasadan çekilir, geri çağrılır, nihai kullanıcılar uyarılır ve ürün uygun koşullarda imha edilebilir veya işlevsiz hâle getirilebilir (m.16/6-ç, d). STB PGD Yönetmeliğine göre güçlü emare bulunan ürünlerde geçici durdurma kararı derhal tebliğ edilir, işletmeci dağıtıcıları haberdar eder ve risk altındaki grupları bilgilendirir; süre teknik gerekçe yoksa dört günü geçemez ve kontrol sonucunda güvenli anlaşılan ürün hakkındaki karar kendiliğinden kalkar (m.17/1, 4-5).

Riskli üründe imalatçı veya ithalatçı, talebin tebliğinden itibaren on iş günü içinde il müdürlüğüne başvurur; başvuruda ürünün tanımı, uygulanacak önlemler, dağıtıcıların bilgilendirilme yöntemi, duyuru yöntemi ve düzeltme yapılmayacaksa ürünün imha, bertaraf veya işlevsiz hâle getirilme yöntemi gösterilir (STB PGD Yön. m.15/3). Patlayıcıda imha, sıradan bir bertaraf işlemi değildir; ayrıca patlayıcı imhasına ilişkin özel usullere ve İçişleri izin rejimine uyulması gerekir. Ek-II de her patlayıcının çevreye en az zararla, uygun tekniklerle etkisiz hâle getirilebilecek şekilde tasarlanmasını temel gereklilik olarak arar.

Önlemi alan işletmeci, önlemleri ve riskleri etkili biçimde duyurur; duyuru ürünü tanıtan bilgiler, alınan önlem, sorunun tarifi, sorumlu işletmecinin iletişim bilgileri ve önerilen yöntemleri içerir (7223 m.18/1; STB PGD Yön. m.16). Geri çağırmada nihai kullanıcıya sorunun giderilmesi, perakende satış değerinin ödenmesi veya eşdeğer güvenli ürünle değiştirme seçeneklerinden en az biri sunulur ve masraflar işletmeciye aittir (7223 m.19). Yetkili kuruluş aldığı önlemleri internet sitesi dâhil gerekli gördüğü yöntemlerle ve bir gazete ya da internet haber sitesinde ilan eder (7223 m.16/8). İlanın sonuçları için GÜBİS ilanı rehberimize bakılabilir.

2026 idari para cezaları: hangi aykırılığa hangi bent uygulanır?

Yönetmelik, hükümlerine aykırı davrananlar hakkında 4703 sayılı Kanunun (bugün 7223 sayılı Kanunun) uygulanacağını ve yaptırımların etkili, orantılı ve caydırıcı olması gerektiğini belirtir (m.46). 7223 m.20’deki tutarlar her yıl yeniden değerlenir; 2026 yılı için geçerli tutarlar Ticaret Bakanlığının Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2026/13 sayılı Tebliği (RG 31/12/2025-33124, 4. mükerrer) ile belirlenmiş ve mevzuat.gov.tr’deki Kanun metnine parantez içinde işlenmiştir. Aşağıdaki tutarlar bu metinden alınmıştır.

Cezaların uygulanmasında üç kural ayrıca önemlidir. Birincisi, aykırılık m.20/1-c, ç, d veya e bentlerinden birine giriyorsa aynı fiil nedeniyle a ve b bentleri uygulanmaz (m.20/7; STB PGD Yön. m.30/5); örneğin yalnızca CE işareti eksik olan bir ürün için hem c hem a bendinden ceza verilemez. İkincisi, ceza belirlenirken aykırılığın büyüklüğü ve yaptırım uygulanacak kişinin ekonomik durumu dikkate alınır (m.20/11); alt ve üst sınır arasındaki takdir, kararın gerekçesinde gösterilmelidir. Üçüncüsü, idari para cezası idari önlemlerin uygulanmasına engel değildir (m.20/9); ceza ödense bile ürün için verilen piyasadan çekme kararı ayakta kalır. Tekerrür hesabı için tekerrür rehberimize bakılabilir.

Hangi bendin uygulanacağı çoğu zaman uyuşmazlığın asıl konusudur. Bir kapsül partisinde gecikme sürelerinin öngörülen toleransı aşması Ek-II’deki temel güvenlik gereğine aykırılık olarak m.20/1-a kapsamında değerlendirilebilirken, aynı partide yalnızca Türkçe talimatın eksik olması m.20/1-e kapsamında kalır. Ürün güvenliğine ilişkin bir aykırılık bulunmadan doğrudan a bendinin uygulanması veya şekli uygunsuzluk olarak düzeltme imkânı tanınması gereken bir durumda doğrudan ceza verilmesi, dava aşamasında tartışılabilecek başlıca hukuka aykırılık sebepleri arasındadır.

Savunma, itiraz ve iptal davası: süreler ve yetkili mahkeme

Ürünün ciddi risk taşıdığı hâller dışında yetkili kuruluş, önlemlere ilişkin nihai kararı almadan önce işletmeciye savunma için on iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verir; karar tebligatında kararın gerekçeleri, varsa çözüm önerileri, yasal itiraz yolları ve süreleri belirtilir (7223 m.16/5). Savunma süresinin kaçırılması, sonradan dava açma hakkını ortadan kaldırmaz; ancak idarenin dosyasında işletmecinin itirazlarının yer almaması, davada da zayıflık yaratır.

7223 sayılı Kanuna göre verilen idari yaptırım kararlarına karşı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre idari yargı yoluna başvurulur (m.22/2). Özel bir süre öngörülmediği için dava açma süresi, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren altmış gündür (İYUK m.7). Dava açmadan önce işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan dava süresi içinde istenebilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur (İYUK m.11). Yetkili mahkeme, özel bir kural bulunmadığından kural olarak işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir (İYUK m.32/1); il müdürünün verdiği cezalarda bu, ilgili il müdürlüğünün bulunduğu yerdir.

Dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz; telafisi güç veya imkânsız zarar ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşulları birlikte gerçekleşirse mahkeme yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (İYUK m.27/1-2). İdari para cezası tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir (7223 m.20/10). Ödeme, peşin ödeme imkânı ve dava stratejisinin birlikte değerlendirilmesi için ürün güvenliği idari para cezasına itiraz rehberimize bakılabilir.

Davada sivil patlayıcıya özgü olarak incelenmesi gereken başlıca noktalar şunlardır: numunenin Ek-II’nin öngördüğü gerçekçi koşullarda test edilip edilmediği; test yönteminin ilgili uyumlaştırılmış standartla uyumu; numunenin taşınması ve saklanması sırasında kararlılığını etkileyebilecek koşullar (sıcaklık, nem, süre); şahit numunenin akıbeti; uygunsuzluğun şekli mi yoksa ürün güvenliğine ilişkin mi olduğu; uygulanan bendin doğruluğu; m.20/11 kapsamında takdirin gerekçelendirilip gerekçelendirilmediği; uygunsuzluğun dağıtıcının, taşıyıcının veya kullanıcının müdahalesinden kaynaklandığının ispatlanıp ispatlanamayacağı (7223 m.21/2-b). İmalatçı veya ithalatçı ürünü piyasaya kendisinin arz etmediğini, uygunsuzluğun dağıtıcının veya üçüncü kişinin müdahalesinden ya da kullanıcıdan kaynaklandığını veya zorunlu teknik kurallara uygun üretimden doğduğunu ispatlarsa idari yaptırım uygulanmaz (m.21/2).

Ceza sorumluluğu: izinsiz patlayıcı ve TCK m.174

Ürün güvenliği yaptırımları idari niteliktedir; buna karşılık izin rejimine aykırılık ceza hukukunun alanına girebilir. TCK m.174/1’e göre yetkili makamlardan gerekli izni almaksızın patlayıcı maddeyi imal, ithal veya ihraç eden, ülke içinde bir yerden diğerine nakleden, muhafaza eden, satan, satın alan veya işleyen kişi dört yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır; bu maddeleri imal etmek, işlemek veya kullanmak amacıyla gerekli malzeme ve teçhizatı izinsiz olarak ithal eden, satan, nakleden, depolayan veya bulunduranlar da aynı cezaya tabidir. Fiilin suç işlemek amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ceza bir kat artırılır (m.174/2).

Bu hükmün yaptırımı “izin” eksikliğine bağlıdır; CE işaretinin bulunmaması veya ürünün teknik düzenlemeye uygun olmaması tek başına TCK m.174 kapsamında bir suç oluşturmaz. Ancak izni bulunan bir işletmenin izin kapsamı dışında miktar veya tür ile işlem yapması, iznin süresinin dolmuş olması veya taşıma onayı alınmadan sevkiyat yapılması gibi durumlar ceza soruşturmasına konu olabilir. Soruşturma geçirilmesi suçun sabit olduğu anlamına gelmez; masumiyet karinesi gereği hüküm kesinleşinceye kadar kimse suçlu sayılamaz. Güvensiz bir patlayıcı nedeniyle yaralanma veya ölüm meydana gelmişse yöneticilerin taksir sorumluluğu ayrıca gündeme gelebilir; bu konu güvensiz ürün nedeniyle ceza sorumluluğu rehberimizde, madende meydana gelen kazalar ise madende iş kazası rehberimizde ele alınmıştır.

Zarar gören üçüncü kişiler bakımından imalatçı veya ithalatçı, ürünün kişiye veya mala verdiği zararı gidermekle yükümlüdür; zarar gören, zararı ve uygunsuzluk ile zarar arasındaki nedensellik bağını ispat eder (7223 m.6/1-2). Tazminat istemi, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren üç yıl ve her hâlde zararın doğduğu tarihten itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar (m.6/6). İmalatçı ve ithalatçının bu davalardaki savunma imkânları için ürün sorumluluğu tazminat davası rehberimize bakılabilir.

Varsayımsal örnekler, sık yapılan hatalar ve adım adım yol haritası

Varsayımsal örnek 1 – İthal kapsül partisinde belge eksikliği: Bir ithalatçı, yurt dışından getirdiği elektriksiz kapsül partisini maden işletmelerine satmaktadır. İl müdürlüğü denetiminde ürünlerin üzerinde CE işareti bulunduğu, ancak yanında onaylanmış kuruluş kimlik numarası yer almadığı, Türkçe kullanım ve imha talimatının bulunmadığı tespit edilir. Bu tablo Yönetmeliğin m.45/1-c ve m.6/6 ile m.8/4 kapsamında şekli uygunsuzluk olarak değerlendirilebilir. İthalatçının on iş günü içinde düzeltici önlem planıyla başvurması, imalatçıdan onaylanmış kuruluş belgesini ve güncel uygunluk beyanını temin etmesi, depolardaki ve alıcılardaki ürünler için Türkçe talimat sağlaması gerekir. Plan süresinde sunulmazsa piyasadan çekme ve m.20/1-c veya e kapsamında ceza gündeme gelebilir.

Varsayımsal örnek 2 – Yerli emülsiyon patlayıcıda kararlılık sorunu: Bir imalatçının ürettiği emülsiyon patlayıcı partisinden alınan numunede, düşük sıcaklıkta depolama sonrası ateşleme güvenilirliğine ilişkin sonuçların beyan edilen özelliklerin altında kaldığı rapor edilir. Bu durum Ek-II’deki sıcaklık direnci ve güvenilir ateşleme gerekleri bakımından ürün güvenliğine ilişkin bir uygunsuzluk olarak değerlendirilebilir ve geri çağırma ile m.20/1-a cezası gündeme gelebilir. İmalatçının bu aşamada şahit numunenin durumunu, numunenin taşıma ve saklama koşullarını, test yönteminin standartla uyumunu incelemesi; aynı zamanda tanımlama kayıtları üzerinden partinin hangi alıcılarda bulunduğunu tespit ederek riski azaltacak önlemleri belgelemesi gerekir.

Varsayımsal örnek 3 – Dağıtıcıda izlenebilirlik açığı: Bir bayi, aldığı patlayıcıları birden fazla taş ocağına dağıtmakta, ancak hangi tanımlama kodunun hangi alıcıya gittiğini kaydetmemektedir. Bir partide toplatma kararı verildiğinde bayinin ürünlere ulaşamaması, Yönetmeliğin m.16 ve 7223 m.12 bakımından ayrı bir aykırılık oluşturabilir ve m.20/1-e kapsamında ceza riski doğurabilir. Aynı eksiklik, İçişleri izin rejimindeki kayıt yükümlülükleri bakımından da ayrıca değerlendirilebilir.

Uygulamada sık yapılan hatalar şunlardır: CE belgesini izin belgesi sanmak veya İçişleri onayını teknik uygunluğun kanıtı olarak görmek; onaylanmış kuruluş numarasını kontrol etmeden ithalat yapmak; eski 93/15/AT dönemine ait uygunluk beyanını güncellememek; teknik dosyanın yabancı imalatçıda kaldığını ve talep hâlinde sağlanamayacağını sonradan fark etmek; tanımlama verilerini yalnızca kâğıt ortamda tutup yedeklememek; depolama sıcaklık ve nem koşullarını kayda almamak; savunma süresini kaçırmak; şekli uygunsuzlukta düzeltici önlem planını on iş günü içinde sunmamak; ceza kararında hangi bendin uygulandığını kontrol etmeden ödeme yapıp dava süresini geçirmek.

Sıkça Sorulan Sorular

Sivil kullanım amaçlı patlayıcılar hangi yönetmeliğe tabidir?

Sivil Kullanım Amaçlı Patlayıcı Maddelerin Belgelendirilmesi, Piyasaya Arzı ve Denetlenmesi Hakkında Yönetmelik (2014/28/AB) uygulanır. Yönetmelik 19/08/2017 tarihli ve 30159 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış, 93/15/AT uyumlu eski Yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır (m.49, m.50). İdari yaptırımlarda 7223 sayılı Kanun uygulanır (Yön. m.46; 7223 m.25/2).

Sivil patlayıcıda piyasa gözetimi ve denetimini hangi kurum yapar?

Ticaret Bakanlığının yetkili piyasa gözetimi ve denetimi kuruluşları listesine göre sivil kullanım amaçlı patlayıcılarda yetkili kuruluş Sanayi ve Teknoloji Bakanlığıdır. İthalat, ihracat, transit ve yurt içi taşıma onayı ile izin ve güvenlik denetimi ise İçişleri Bakanlığına aittir (Yön. m.12; 6551 s.K. m.2).

Havai fişek bu Yönetmeliğin kapsamında mı?

Hayır. Piroteknik Maddeler Yönetmeliği (2013/29/AB) kapsamındaki piroteknik maddeler, kolluk ve askerî güçlerce kullanılması amaçlanan patlayıcı ve mühimmat ile mühimmat bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır (m.1/3). Kolluk ve askerî amaçlı olmayan mühimmata yalnızca m.13, 14 ve 15 uygulanır.

Sivil patlayıcıda CE işareti için onaylanmış kuruluş şart mı?

Evet. Yönetmeliğin m.21’de öngördüğü yolların tamamında (Modül B ile C2, D, E veya F; ya da Modül G) onaylanmış kuruluş sürece katılır. CE işaretini imalat kontrol aşamasına katılan onaylanmış kuruluşun kimlik numarası izler (m.24/3).

Tanımlama ve izlenebilirlik yükümlülüğü nedir?

İmalatçı, piyasaya arz edilen patlayıcıların izlenebilirlik sistemiyle uyumlu tek bir tanımlama taşımasını sağlar (m.6/5). İktisadi işletmeciler yeknesak bir sisteme üye olur; veriler patlayıcının konumunu ve işletmecilerin kimliğini içerir ve işlem, kullanım veya imha tarihinden itibaren 10 yıl saklanır (m.16).

Teknik dosya ve uygunluk beyanı ne kadar süre saklanır?

İmalatçı teknik dosyayı ve AB uygunluk beyanını patlayıcının piyasaya arz edildiği tarihten itibaren 10 yıl saklar (m.6/3). İthalatçı uygunluk beyanının bir kopyasını piyasaya arzdan, satış durdurulmuşsa bu tarihten itibaren 10 yıl saklar ve teknik dosyanın talep hâlinde sunulabilmesini sağlar (m.8/7).

CE işareti veya onaylanmış kuruluş numarası eksikse ne olur?

Bu durum Yönetmeliğin m.45/1 kapsamında şekli uygunsuzluktur. STB PGD Yönetmeliğine göre imalatçı veya ithalatçı talebin tebliğinden itibaren on iş günü içinde düzeltici önlem planıyla başvurur ve en fazla altı ay süre verilir (m.14/3-4). Uygunsuzluk devam ederse ürünün piyasada bulunması kısıtlanır, geri çağırma ve piyasadan çekme sağlanır (Yön. m.45/2).

2026’da sivil patlayıcıda idari para cezası ne kadar?

Ürün güvenliğine ilişkin hükümlere aykırılıkta 434.505 TL – 4.345.058 TL; ürün güvenliği dışındaki hükümlere aykırılık ile CE, teknik dosya ve uygunluk beyanı yükümlülüklerinde 173.801 TL – 1.738.022 TL; düzeltici önlem ve bildirim yükümlülüklerinde 86.900 TL – 869.010 TL; izlenebilirlik, Türkçe talimat ve belge saklama yükümlülüklerinde 60.830 TL – 608.307 TL (7223 m.20; 2026/13 Tebliği).

Sivil patlayıcı ithalatı için hangi onay gerekir?

Patlayıcı maddeleri ithal, ihraç edecek ve transit geçiş ile yurt içi taşıma yapacaklar İçişleri Bakanlığından onay almak zorundadır; Bakanlık alıcının patlayıcı edinmeye yasal olarak yetkili olduğunu doğrular (Yön. m.12/2). Onay belgesi patlayıcı varış adresine ulaşana kadar patlayıcıyla birlikte bulunur (m.12/4).

Ceza veya toplatma kararına karşı dava süresi kaç gündür?

Kararlara karşı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre idari yargı yoluna başvurulur (7223 m.22/2). Dava açma süresi yazılı bildirimi izleyen günden itibaren altmış gündür (İYUK m.7). Dava açılması yürütmeyi kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması ayrıca istenmelidir (İYUK m.27).

Gönüllü geri çağırma yapan firmaya ceza verilir mi?

Uygunsuzluğu yetkili kuruluşun talebi ve uyarısı olmadan kendiliğinden tespit edip geri çağırma dâhil gerekli tedbirleri alan ve uygunsuzluğu tamamen gideren işletmeciye 7223 sayılı Kanundaki idari yaptırımlar uygulanmaz (m.21/1). STB PGD Yönetmeliği gönüllü önlem faaliyeti için bir yılı geçmemek üzere süre verilmesini öngörür (m.18/4).

İzinsiz patlayıcı bulundurmanın cezası nedir?

TCK m.174/1’e göre yetkili makamlardan izin almadan patlayıcı maddeyi imal, ithal, ihraç eden, nakleden, muhafaza eden, satan, satın alan veya işleyen kişi dört yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. CE işaretinin bulunmaması tek başına bu suçu oluşturmaz; suç, izin eksikliğine bağlıdır.

Patlayıcı ürününüzle ilgili denetim tutanağı, savunma yazısı veya yaptırım kararı hakkında değerlendirme için Hukukçular Evi Ankara’nın 0554 648 37 15 numaralı hattı kullanılabilir.

Mevzuat ve kaynaklar: Sivil Kullanım Amaçlı Patlayıcı Maddelerin Belgelendirilmesi, Piyasaya Arzı ve Denetlenmesi Hakkında Yönetmelik (2014/28/AB) (RG 19/08/2017-30159; mevzuat.gov.tr metni) m.1, 3, 6–12, 16–24, 37, 38, 41, 42, 44–50 ve Ek-I, Ek-II, Ek-III (RG ek dosyası); 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu m.2, 5–12, 16–22, 25 ve Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2026/13 sayılı Tebliğ ile belirlenen 2026 tutarları (mevzuat.gov.tr konsolide metni); Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği (RG 14/07/2021) m.1–8, 11, 13–18, 30, 33; 6551 sayılı Barut ve Patlayıcı Maddelerle Silah ve Teferruatı ve Av Malzemesinin İnhisardan Çıkarılması Hakkında Kanun m.1, 2; 5237 sayılı TCK m.174; 2577 sayılı İYUK m.7, 11, 27, 32; Ticaret Bakanlığı “Yetkili PGD Kuruluşları ve Sorumlu Oldukları Ürün Grupları” sayfası; RG 31/12/2025-33124 (4. mükerrer) fihristi. Örnekler varsayımsaldır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada hukuki değerlendirme yerine geçmez.