ATEX Yönetmeliği 2026: Patlayıcı Ortam Ekipmanında Grup ve Kategori, Ex İşareti, AB Tip İncelemesi ve Onaylanmış Kuruluş, İthalatçı ve Dağıtıcı Yükümlülükleri, Piyasadan Çekme ve İdari Para Cezası — 2014/34/AB, 7223 m.20

Patlayıcı ortamda kullanılacak motor, aydınlatma armatürü, pano, sensör veya patlama tahliye sistemi üreten ya da ithal eden firma için temel düzenleme, 30.6.2016 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmeliktir (2014/34/AB; uygulamada ATEX Yönetmeliği). Ürün; grubuna (I: madenler, II: diğer alanlar) ve kategorisine (M1, M2; 1, 2, 3) göre uygunluk değerlendirmesinden geçer, CE ve altıgen içindeki Ex işaretiyle işaretlenir, AB uygunluk beyanı ve Türkçe talimatla piyasaya arz edilir (m.8, 15, 18). Piyasa gözetimini Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yürütür. Uygunsuzlukta firmadan on iş günü içinde düzeltici önlem başvurusu ve savunma beklenir; sonunda piyasadan çekme, geri çağırma ve 7223 sayılı Kanunun 20. maddesine göre 2026’da 60.830 TL’den 4.345.058 TL’ye kadar idari para cezası gündeme gelir. Karara karşı altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılır (7223 m.22/2; İYUK m.7). Bu yazı kapsamı, kategori ve modülleri, işaretlemeyi, ithalatçı ve dağıtıcı yükümlülüklerini, denetim akışını, cezaları, savunmayı ve işyerindeki patlayıcı ortam mevzuatıyla farkı anlatıyor.

GÜBİS ve Bakanlık Verileri: ATEX Ürünlerinde 2026’da İlan Var mı?

GÜBİS’te 28.04.2026–28.10.2026 arasında yayımlanan ilanlara göre dönemde 18 ilan vardır; tamamı Ticaret Bakanlığına aittir ve patlayıcı ortam teçhizatına ilişkin ilan yoktur. ATEX ürünlerinde yetkili kuruluş Sanayi ve Teknoloji Bakanlığıdır; bu Bakanlığın GÜBİS’teki son ilanı 2018 yılına aittir ve 2026’da ilanı bulunmamaktadır. Bu, önlemlerin duyurulmadığı anlamına gelmez: yetkili kuruluş önlemleri kendi internet sitesi dâhil gerekli gördüğü yöntemlerle ve bir gazete veya internet haber sitesinde ilan eder (7223 m.16/8; STB PGD Yön. m.16/4, 18/8). Dağılım GÜBİS ilan istatistikleri sayfamızdadır.

Ticaret Bakanlığının 14.10.2026 tarihli Yetkili PGD Kuruluşları listesi “ATEX ürünleri”ni basınçlı ekipman, elektrikli ekipman ve makinelerle birlikte Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına verir; Yönetmelik de “Bakanlık”ı bu Bakanlık olarak tanımlar (m.4/1-b). Yazılar bu nedenle sanayi ve teknoloji il müdürlüğünden veya Metroloji ve Sanayi Ürünleri Güvenliği Genel Müdürlüğünden gelir (STB PGD Yön. m.4/1-ğ, k).

ATEX Yönetmeliği Hangi Ürünleri Kapsar? Teçhizat, Koruyucu Sistem, Güvenlik Cihazı ve Bileşen

Patlayıcı ortam, yanıcı gaz, buhar, sis ve tozların atmosferik şartlarda hava ile oluşturduğu ve tutuşturucu kaynakla temasında tümüyle yanabilen karışımdır; muhtemel patlayıcı ortam, konumu ve işletme şartları nedeniyle bu hâle gelebilen ortamdır (m.4/1-l, m). “Ex-proof” denilen ürünün hangi türe girdiği belgelendirme yolunu belirler (m.2/1).

Kapsam dışında kalanlar arasında tıbbi cihazlar, tehlikenin yalnız patlayıcı maddelerden kaynaklandığı yerlerdeki teçhizat, yalnız yakıt gazının kaza eseri sızıntısı riski bulunan ev ve ticari olmayan ortamlarda kullanılacak ürünler, kişisel koruyucu donanım, uluslararası seyrüsefer hâlindeki deniz araçları ve patlayıcı ortamda kullanılacaklar hariç taşıtlar vardır (m.2/2); bunlar için gaz yakan cihazlar ve kişisel koruyucu donanım yazılarımıza bakılabilir. LVD, patlayıcı ortamlarda kullanılmak için tasarlanan elektrikli ekipmanı kendi kapsamı dışında sayar (LVD m.2/1, Ek-II; genel akış LVD ve EMC yazımızda). Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği, Kategori I’den yüksek olmayan ve ATEX kapsamındaki ekipmanı dışarıda bırakır (m.2/2-e-6; ayrıntı basınçlı ekipman yazımızda). Makine patlayıcı ortamda kullanılacaksa ATEX’e de uygun olmalıdır (Makina Emniyeti Yönetmeliği Ek-I m.1.5.7; ATEX m.42/2); hükümlerinin çoğu 20.1.2027’de yürürlüğe girecek yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği de Ek-3’teki “Patlama” gerekliliğinde aynı uyumu ister.

Ürün Mevzuatı ile İşyeri Mevzuatı Nasıl Ayrılır? ATEX ve Çalışanların Patlayıcı Ortamlardan Korunması Yönetmeliği

ATEX Yönetmeliği ürünün güvenli piyasaya arzını düzenler (m.1). Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik ise 6331 sayılı Kanunun 30. maddesine dayanır, 1999/92/EC sayılı Direktife paralel hazırlanmıştır ve işvereni muhatap alır (m.1–3). Akaryakıt istasyonu veya kimya tesisi bir Ex armatür aldığında ürünün uygunluğu ATEX’e, armatürün hangi bölgede ve nasıl kullanılacağı işyeri mevzuatına göre değerlendirilir.

İki düzenleme kategori–bölge eşleşmesinde birleşir: işveren yerleri Ek-1’e göre sınıflandırır ve patlamadan korunma dokümanında aksi belirtilmedikçe ekipmanı bölgeye uygun kategoriden seçer (m.9/1-a, Ek-3). Bu yönetmelikteki 94/9/AT atıfları yeni ATEX Yönetmeliğine yapılmış sayılır (ATEX m.42/2).

Köprü imalatçının talimatıdır: talimat, teçhizatın istenen alanda emniyetle kullanılıp kullanılamayacağına karar verilmesini sağlayan ayrıntıları, elektrik ve basınç parametrelerini, azami yüzey sıcaklıklarını ve özel kullanım şartlarını içerir (Ek-2 m.1.0.6-a). İşveren ise ekipmanı ancak dokümanda güvenle kullanılabileceği belirtilirse hizmete sokar, her bakım ve onarımdan sonra ATEX’e uygunluğun sürdüğünü kontrol eder ve faaliyetten önce patlama güvenliğini ehil kişilere kanıtlatır (işyeri yönetmeliği Ek-2 m.2.4, 2.5, 2.8). İşverenin genel yükümlülükleri iş sağlığı ve güvenliği sayfamızdadır.

Ekipman Grupları ve Kategorileri: Grup I–II, M1–M2, 1–2–3, G ve D

Grup I, madenlerin yeraltı bölümlerinde ve grizu veya yanıcı toz tehlikesi bulunan yerüstü tesislerinde kullanılan, M1 ve M2 kategorilerini içeren teçhizattır; Grup II, diğer patlayıcı ortamlarda kullanılan, 1, 2 ve 3 kategorilerini içeren teçhizattır (m.4/1-g, ğ). Kategori, gerekli korunma seviyesine göre yapılan sınıflandırmadır (m.4/1-s) ve hem belgelendirme yolunu hem kullanılabileceği bölgeyi belirler.

Grup II’de gaz, buhar veya sis için “G”, toz için “D” harfi kullanılır; ikisi birlikte de yer alabilir (Ek-2 m.1.0.5). Etiketlerde Yönetmelikte tanımlanmayan başka kodlar da görülür; bunlar uygulanan standartlardan gelir ve emniyetli kullanım için zorunlu bilgiler de işaretlenir (Ek-2 m.1.0.5).

Ex İşareti, CE ve Etiket: Ex Ürünün Üzerinde Ne Olmalı?

Her teçhizat ve koruyucu sistem okunaklı ve silinmez biçimde imalatçının adı ve adresini, CE işaretini, seri veya tip gösterimini, varsa parti veya seri numarasını, imal yılını, patlamaya karşı korunma özel işaretini ve onu izleyen grup ve kategori simgesini, Grup II’de G ve/veya D harfini taşır (Ek-2 m.1.0.5). Özel işaret, Yönetmelik ekinde görsel olarak verilen altıgen içindeki “Ex” simgesidir. CE işareti piyasaya arzdan önce ürüne veya bilgi levhasına, mümkün değilse ambalaja ve belgelere konur (m.18/1-2). CE’yi imalat kontrolüne müdahil onaylanmış kuruluşun numarası, onu da Ex işareti ve grup-kategori simgeleri izler (m.18/3-4). Kategori 3’teki iç üretim kontrolü modülü yalnız CE işaretinden söz eder (Ek-8 m.4.1); kuruluşun imalata katıldığı modüllerde numara konur (Ek-4 m.5.1; Ek-6 m.3; Ek-7 m.5.1). Bileşende CE ve beyan yoktur (m.15/3).

İmalatçı ve ithalatçı adını ve adresini ürün, ambalaj veya belgede gösterir; talimat ve güvenlik bilgileri Türkçedir (m.8/7-8, 10/3-4). CE işaretinde “CE” İşareti Yönetmeliği uygulanır (m.17; yeni CE İşareti Yönetmeliği m.17/2). Uygunluk işareti yalnız öngörülen ürünlerde kullanılır ve yanıltıcı başka işaret konulamaz (7223 m.13/3, 13/5). Belge eksikliğinde genel süreç CE işareti ve uygunluk beyanı eksikliği yazımızdadır.

Hangi Kategoride Hangi Modül? AB Tip İncelemesi, Kalite Güvencesi ve İç Üretim Kontrolü

Uygunluk değerlendirme yolu 15. maddede ürün türüne ve kategoriye göre ayrılır; güvenlik, kumanda ve ayarlama cihazları teçhizat gibi değerlendirilir, bileşenlere aynı prosedürler beyan ve CE hariç uygulanır (m.15/1, 15/3).

AB tip incelemesinde kuruluş, tasarımı ve öngörülen imalatı temsil eden numuneyi inceler; başvuru tek kuruluşa yapılır ve başka kuruluşa yapılmadığı yazılı beyan edilir (Ek-3 m.1–3). Onaylanmış tipte uygunluğu etkileyebilecek her değişiklik kuruluşa bildirilir, önemli değişiklikler ilave onay gerektirir (Ek-3). D ve E modüllerinde kuruluş kalite sistemini değerlendirir, periyodik denetim yapar ve habersiz ziyarette ürün deneyi yaptırabilir (Ek-4 ve Ek-7 m.3–4). Gereklerin karşılanmadığını görürse belge düzenlemez; sonradan uygunluk kaybolursa belgeyi askıya alır veya iptal eder (m.30/3-5). Bakanlık kuruluş kararlarına karşı bir itiraz yöntemi sağlar (m.31). Kuruluşlar Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca görevlendirilir, Ticaret Bakanlığı aracılığıyla Komisyona bildirilir ve kimlik numarası Komisyonca verilir (m.19, 27/2-4). Ayrıntı onaylanmış kuruluşlar ve onaylanmış kuruluş askıya alındı yazılarımızdadır.

Teknik Dosya, Uyumlaştırılmış Standartlar ve AB Uygunluk Beyanı

Teknik dosya risk değerlendirmesini ve yeterli analizi içerir; en az genel tanım, tasarım ve imalat resimleri ile şemalar, açıklamalar, uygulanan uyumlaştırılmış standartlar veya diğer teknik şartnameler ve seçilen çözümler, tasarım hesapları ve deney raporları yer alır (Ek-8 m.2; Ek-3 m.3-c). İmalatçı beyanı ve dosyayı arzdan itibaren on yıl saklar, seri üretimde uygunluğu sürdürür, piyasadaki ürünlerden numune test eder ve şikâyet kaydı tutar (m.8/3-4). Dosya ve yazışmalar Türkçe veya Bakanlığın kabul edeceği dildedir (m.15/6).

AB Resmî Gazetesinde referansı yayımlanmış uyumlaştırılmış standartlara veya karşılık gelen Türk standartlarına uygun ürünün, kapsanan ölçüde temel gereklere uygun olduğu varsayılır (m.14/1). TSE kataloğunda TS EN IEC 60079-0 “Patlayıcı ortamlar – Bölüm 0: Donanım – Genel kurallar” (kabul 19.11.2018; A11 tadili 04.03.2024), elektrikli olmayan ekipman için TS EN ISO 80079-36 ve TS EN ISO 80079-37:2016 (kabul 11.07.2016) yer alır; katalog son ikisini 2014/34/EU Direktifiyle ilişkilendirir. Hangi sürümün uygunluk varsayımı sağladığı AB Resmî Gazetesindeki güncel listeden ayrıca kontrol edilmelidir; bu yazıda liste sürümleri doğrulanmamıştır. Standart uygulanmadıysa kuruluş seçilen yöntemleri inceleme ve deneyle kontrol eder (Ek-3 m.4.3).

AB uygunluk beyanı Ek-10 modeline uygun hazırlanır, güncel tutulur ve başka dildeyse Türkçe tercümesi eklenir; imalatçı beyanla sorumluluğu üstlenir (m.16/1-4). Her ürünle beyanın sureti verilir; tek kullanıcıya çok ürün teslimde parti için tek suret yeterlidir (m.8/2). 94/9/AT sayılı eski Yönetmeliğe göre düzenlenen sertifikalar geçerli kabul edilir ve eski Yönetmeliğe uygun olup 20.4.2016’dan önce arz edilen ürünlerin kullanımı engellenmez (geçici m.1).

İthalatçı ve Dağıtıcı Neyi Kontrol Etmek Zorunda?

İthalatçı yalnız uygun ürünü arz eder; arzdan önce uygunluk değerlendirmesinin yapıldığından, teknik dosyanın düzenlendiğinden, CE işaretinden, beyanın ürünle sunulduğundan ve imalatçının işaretleme yükümlülüklerinden emin olur; uygunsuzluğu biliyorsa veya bilmesi gerekiyorsa arz edemez, risk varsa imalatçıyı ve Bakanlığı bilgilendirir (m.10/1-2; 7223 m.9/1-b). Yetkili temsilci teknik dosya hazırlama yükümlülüğünü üstlenemez (m.9/1; yetkili temsilci yazımız). Dağıtıcı CE işaretini, beyanı, Türkçe talimatı ve işaretlemeyi doğrular; uygunsuz ürünü piyasada bulunduramaz (m.11/2). Kendi markasıyla arz eden veya ürünü uygunluğunu etkileyecek şekilde değiştiren ithalatçı veya dağıtıcı imalatçı sayılır (m.12; 7223 m.11/1). Kanaatimizce belgeli Ex parçalardan pano veya tertibat oluşturup tek ürün olarak satan firma için de durum benzerdir: parçaların belgeli olması birleşik ürünün uygunluğunu göstermez; birleşik ürün teçhizat tanımına giriyorsa (m.4/1-r) imalatçı yükümlülükleri doğar. Satıcı tarafı için dağıtıcıya ürün güvenliği cezası yazımıza bakılabilir.

Gümrükte ATEX’in karşılığı sınırlıdır: 2026/9 sayılı İthalat Denetimi Tebliğinin Ek-2 listesinde ATEX yalnız 8513.10.00.10.00 “Madenciler için emniyet lambaları” ve 9405.50.00.00.00 “Elektrikli olmayan aydınlatma cihazları (Maden ocaklarında kullanılan lambalar)” satırlarında yer alır. Ex motor veya armatür GTİP’ine göre LVD ya da EMC satırından denetime yönlendirilebilir; LVD Ek-II ile Tebliğdeki kapsam dışı tanımı (m.3/1-i, 7) birlikte değerlendirilmelidir. İthalatçı denetlensin veya denetlenmesin ürünün uygunluğundan sorumludur; TAREKS referans numarası uygunluk kanıtı değildir (Tebliğ m.12/1-3; ayrıca TAREKS’te olumsuz sonuç yazımız).

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Denetimi Nasıl İşler? Şekli Uygunsuzluk, Risk ve Ciddi Risk

Yönetmeliğin eski Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliğine atfı (m.34) bugün Çerçeve Yönetmeliğe yapılmış sayılır (Çerçeve Yön. m.37/2); usulü Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı PGD Yönetmeliği düzenler. Denetim depo, işyeri ve gerektiğinde üretim tesisinde yapılır; ihbar üzerine kullanıma geçmiş ürünün piyasada birebir temsilcisi yoksa arz tarihindeki uygunluğu teknik dosya üzerinden denetlenebilir (STB PGD Yön. m.5/4-e, 5/5). Numune, biri şahit olmak üzere en çok üç takım bedelsiz alınır, üçüncü takım işletmeciye bırakılır; taşınamayan ürün yerinde test edilir (m.7/1-4). Uygunsuzlukta giderler imalatçı veya ithalatçıya aittir (m.8/2; 7223 m.15/7). ATEX; CE, Ex işareti, grup-kategori simgesi, kuruluş numarası, beyan veya teknik dosya eksikliğini şekli uygunsuzluk sayar (m.38/1). Risk taşıyan üründe Bakanlık düzeltici önlem, piyasadan çekme veya geri çağırma ister ve onaylanmış kuruluşu bilgilendirir (m.35/1); Yönetmeliğe uygun ürün de risk taşıyorsa önlem istenebilir (m.37/1).

Ciddi riskte Bakanlık önlemleri işletmeciden istemeden doğrudan alabilir (m.15/8, 31/2). Kararın tebliğinde Tebligat Kanunu uygulanır ve tebligatta gerekçe, itiraz yolları ve süreler gösterilir (m.35; 7223 m.16/5).

Piyasadan Çekme, Geri Çağırma ve Duyuru: Sahadaki Ex Ürünler Ne Olur?

İşletmeci düzeltici önlemi zamanında almazsa yetkili kuruluş uygunluğun sağlanması, Türkçe uyarı, geçici durdurma, piyasadan çekme, geri çağırma, kullanıcıların uyarılması, imha veya işlevsiz hâle getirme önlemlerinden uygun olanları ister; sonuç alamazsa kendisi alır ve masrafı rücu eder (7223 m.16/6, 17/1, 22/1; STB PGD Yön. m.15/10-11). Ex üründe geri çağırma çoğu zaman bir tesise yöneliktir: nihai kullanıcı ürünü sanayi veya mesleki faaliyeti için elinde bulunduranı da kapsar (7223 m.3/1-h). Geri çağıran işletmeci sorunun giderilmesi, satış değerinin ödenmesi veya eşdeğer ürünle değişim seçeneklerinden en az birini sunar ve masrafları üstlenir (7223 m.19/3-4); duyuruyu dağıtıcılar zincirde iletir (m.18; STB PGD Yön. m.16). Plan için düzeltici önlem planı yazımıza bakılabilir.

Uygunsuzluğu denetimden önce kendisi tespit eden imalatçı veya ithalatçı il müdürlüğüne başvurarak gönüllü önlem yürütebilir; bir yılı geçmeyen süre verilir ve uygunsuzluğu tamamen gideren firmaya idari yaptırım uygulanmaz (STB PGD Yön. m.18; 7223 m.21/1). Ayrıntı gönüllü geri çağırma yazımızdadır.

2026’da ATEX Uygunsuzluğuna Hangi İdari Para Cezası Uygulanır?

Yönetmeliğin 4703 sayılı Kanuna atfı (m.40/1) 7223 sayılı Kanuna yapılmış sayılır (7223 m.25/2). 2026 tutarları 31.12.2025 tarihli ve 33124 sayılı Resmî Gazete’nin 4. mükerrerinde yayımlanan 2026/13 sayılı Tebliğle belirlenmiştir. Aşağıdaki eşleştirme Kanun metninden yapılmış bir okumadır; somut kararda uygulanan bent ayrıca kontrol edilmelidir.

(c), (ç), (d) veya (e) bendine giren fiile ayrıca (a) ve (b) bendi uygulanmaz (m.20/7; STB PGD Yön. m.30/5). Uygunsuzluğun iki yıl içinde tekrarında ceza iki katına çıkar (m.20/8; tekerrür). Ceza önlemlere engel değildir, aykırılığın büyüklüğü ve ekonomik durum gözetilir (m.20/9, 20/11) ve bir ay içinde ödenir (m.20/10). Kabahatler Kanununun 17. maddesinin altıncı fıkrasındaki yüzde 25 indirimin bu cezalarda da uygulanması gerekir; 7223’e özgü Bakanlık açıklaması bulunamadı, ceza kararındaki ödeme bilgisi kontrol edilmeli. Ödeme dava hakkını etkilemez (Kabahatler K. m.17/6). Seçenekler ürün güvenliği cezasına itiraz yazımızdadır.

Savunma, İtiraz ve Dava: Süreler ve Savunma İskeleti

Ciddi risk dışında önlem kararından önce en az on iş günü savunma süresi verilir (7223 m.16/5). Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Yönetmeliğinde savunma, tebligatın işletmeciye “ulaşmasından” itibaren on iş günü içinde verilir (STB PGD Yön. m.14/7, 15/7; iş günü tanımı m.4/1-n). Elektronik tebligat beşinci günün sonunda yapılmış sayılsa da (Tebligat K. m.7/a), temkinli hesapta süre yazının ulaştığı günden başlatılmalıdır; başvuru süresinde de (m.14/3, 15/3) aynı temkin önerilir. Uygunsuzluğu talep ve uyarı olmadan kendiliğinden gideren işletmeciye (7223 m.21/1) ve ürünü kendisinin arz etmediğini, uygunsuzluğun dağıtıcı, üçüncü kişi veya kullanıcı müdahalesinden ya da teknik düzenlemeye uygun üretimden kaynaklandığını ispatlayan imalatçı veya ithalatçıya (m.21/2) yaptırım uygulanmaz. Ayrıntı savunma yazısı rehberimizdedir.

Karara ve cezaya karşı idari yargı yoluna gidilir (7223 m.22/2); dava işlemi yapan merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır (İYUK m.32/1). Aynı test raporuna dayanan piyasadan çekme kararı ve ceza tek dilekçeyle dava edilebilir (İYUK m.5/1, ikinci cümle). Dava işlemi durdurmaz; şartları varsa yürütmenin durdurulması istenir (İYUK m.27/1-2). İskeletteki köşeli parantezler dosyaya göre doldurulmalı, karşılığı olmayan husus çıkarılmalıdır.

Patlama Olursa: Ürün Sorumluluğu, İş Kazası ve Ceza Sorumluluğu

Ürün bir kişiye veya mala zarar verirse imalatçı veya ithalatçı zararı giderir; zarar gören zararı ve nedensellik bağını ispat eder, sorumlular müteselsilen sorumludur ve talep zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren üç yıl, her hâlde on yıl içinde ileri sürülür (7223 m.6). Kurtulma hâllerinin ispatı tazminat sorumluluğunu da kaldırır; zarar görenin kusuru tazminatı azaltabilir (m.21/3-4). Savunma için ürün sorumluluğu davası yazımıza bakılabilir. İşyerinde bölge sınıflandırması, kategori seçimi, eğitim, yazılı talimat ve çalışma izni ile bakım sonrası kontrol işverenin yükümlülüğüdür (işyeri yönetmeliği m.9, 10, Ek-2 m.1.1, 1.2, 2.5); hayati tehlikede iş durdurulur (6331 m.25/1). Talimatta kullanım alanına ilişkin bilginin eksik veya yanlış olması ise ürün tarafında ayrı bir uygunsuzluk oluşturabilir (ATEX Ek-2 m.1.0.6). Bildirim için iş kazası bildirimi, madenler için madende iş kazası yazılarımıza bakılabilir.

Taksirle ölüme neden olmak iki yıldan altı yıla, birden fazla ölüm veya ölümle birlikte yaralanma iki yıldan on beş yıla kadar hapis gerektirir (TCK m.85/1-2). Taksirle yaralama dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası, birden fazla kişinin yaralanmasında dokuz aydan beş yıla kadar hapis gerektirir (TCK m.89/1, 89/4; 7571 sayılı Kanunla değişik). Soruşturma kural olarak şikâyete bağlıdır; bilinçli taksirde şikâyet aranmaması kuralı birinci fıkradaki yaralamayı kapsamaz (m.89/5). Taksirle yaralama bilinçli taksirle işlense de uzlaştırmaya tabidir (CMK m.253/1-b-2). Yöneticinin durumu güvensiz ürün ve ceza sorumluluğu yazımızdadır.

Varsayımsal Örnek, Yol Haritası ve Sık Yapılan Hatalar

Varsayımsal örnek: Bir şirket Grup II kategori 2 G işaretli LED armatür ithal ederek akaryakıt istasyonlarına satmaktadır. Denetimde CE yanında onaylanmış kuruluş numarasının bulunmadığı, beyanın Türkçe tercümesiz olduğu ve AB tip inceleme sertifikasının başka modele ait olduğu görülür; rapor ayrıca yüzey sıcaklığının etikette beyan edilen değeri aştığını bildirir. Bildirim 9 Kasım 2026’da ulaşır; şirket 23 Kasım’ı son gün kabul eder, doğru modelin sertifikasını ister ve satışı durdurur. Bakanlık 21 Aralık’ta ulaşan kararla piyasadan çekme ve geri çağırma ile (a) bendinin alt sınırından 434.505 TL ceza uygularsa, indirimin uygulanacağı görüşüne göre 26 Ocak 2027’ye kadar ödeme 325.878,75 TL olur. Belge için ayrıca (c) bendinden ceza verilmişse iki cezanın aynı fiile dayanıp dayanmadığı tartışılır; aynı fiilse (a) bendi uygulanamaz (m.20/7); karar ve ceza için 24 Şubat 2027’ye kadar tek dilekçeyle dava açılabilir. Örnek gerçek bir dosyayı veya firmayı anlatmaz.

Sık yapılan hatalar: kategori 2 gerektiren bölgeye kategori 3 ürün satmak; sertifika numarasını CE yanındaki numarayla karıştırmak; birden fazla düzenleme için ayrı beyan düzenlemek; bileşene CE koymak; belgeli parçalardan kurulan panoyu ayrıca değerlendirmeden satmak; TAREKS onayını uygunluk kanıtı saymak; savunma süresini beşinci günden başlatmak.

Sıkça Sorulan Sorular

ATEX nedir, Türkiye’de hangi yönetmelik uygulanır?

2014/34/AB sayılı Direktif dikkate alınarak hazırlanan Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik uygulanır (RG 30.6.2016, 29758; değişik RG 27.6.2020, 31168). 2026/9 sayılı Tebliğ ve yetkili kuruluş listesi bu ürünleri “ATEX” olarak anar.

Ex-proof motorun veya armatürün kategorisini kim belirler?

İmalatçı ürünü belirli grup ve kategori için tasarlar ve belgelendirir (m.4/1-s, 15). İşveren ise bölgeyi sınıflandırıp uygun kategoriyi seçer: Bölge 0 ve 20’de kategori 1, Bölge 1 ve 21’de 1 veya 2, Bölge 2 ve 22’de 1, 2 veya 3 (işyeri yönetmeliği m.9, Ek-3).

Kategori 3 ürün için onaylanmış kuruluş gerekir mi?

Hayır. Grup II kategori 3’te imalatçı iç üretim kontrolü (Modül A) uygular (m.15/1-c); istenirse birim doğrulaması da izlenebilir (m.15/1-ç). Kategori 2 elektrikli teçhizatta ise AB tip incelemesi gerekir (m.15/1-b-1).

Ex işareti ile CE birlikte mi kullanılır?

Evet. CE’yi gerekiyorsa onaylanmış kuruluş numarası, sonra Ex işareti, grup ve kategori simgesi ile G veya D harfi izler (m.18/3-4; Ek-2 m.1.0.5). Bileşende CE kullanılmaz; yazılı uygunluk onayı düzenlenir (m.8/2, 15/3).

İthalatçı yabancı imalatçının sertifikasına güvenebilir mi?

Tek başına yeterli değildir. İthalatçı arzdan önce prosedürün uygulandığından, teknik dosyadan, işaretlemeden ve beyandan emin olur (m.10/2; 7223 m.9/1-b). TAREKS referans numarası da uygunluk kanıtı değildir (2026/9 Tebliğ m.12/2).

94/9/AT döneminde alınan sertifika geçerli mi?

Geçici 1. maddeye göre eski Yönetmeliğe göre hazırlanan sertifikalar geçerli kabul edilir; 20.4.2016’dan önce arz edilen uygun ürünlerin kullanımı engellenmez. Sertifikadaki tipin bugünkü ürünle örtüşmesi ayrıca kontrol edilmelidir.

ATEX denetimini kim yapar, GÜBİS’te ilan edilir mi?

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yapar (m.4/1-b). Bu Bakanlığın GÜBİS’teki son ilanı 2018’e aittir ve 2026’da ilanı yoktur; önlemler yine de internet sitesi ile gazete veya haber sitesinde ilan edilir (7223 m.16/8).

Savunma süresi ne zaman başlar?

Tebligatın ulaşmasından itibaren on iş günüdür (STB PGD Yön. m.14/7, 15/7). Elektronik tebligattaki beşinci gün kuralına rağmen temkinli hesapta süre ulaşma gününden başlatılmalıdır.

ATEX uygunsuzluğunda 2026’da ceza ne kadar?

Temel güvenlik gereklerine aykırılıkta 434.505–4.345.058 TL, uygunluk değerlendirmesi ve belge eksikliğinde 173.801–1.738.022 TL, tip ve seri numarası, Türkçe talimat ve izlenebilirlik gibi yükümlülüklerde 60.830–608.307 TL (7223 m.20; 2026/13 Tebliğ).

AB’ye ihraç ettiğim Ex ürün de bu mevzuata tabi mi?

Evet. AB üyesi ülkelere ihraç edilen veya edilmesi hedeflenen ürünler 7223 sayılı Kanun kapsamında piyasaya arz edilmiş sayılır (7223 m.2/2).

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar

Hukukçular Evi Ankara; patlayıcı ortam teçhizatı dosyalarında ürünün türü, grubu ve kategorisinin belirlenmesi, uygunluk değerlendirme modülü, AB tip inceleme sertifikası ve beyanın incelenmesi, test raporu ve şahit numune değerlendirmesi, düzeltici önlem başvurusu ve savunma, piyasadan çekme kararı ve idari para cezasına karşı iptal davası ile yürütmenin durdurulması istemi, patlama sonrası tazminat süreçlerinde hukuki destek sağlar. Rehberlerin tamamı için Piyasa Gözetimi ve Denetimi Rehberi, ilanlar için GÜBİS Rehberi sayfalarına bakılabilir. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

Mevzuat ve kaynaklar: Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik (2014/34/AB) (RG 30/06/2016-29758; değişik RG 27/06/2020-31168) m.1–19, 27, 30, 31, 34, 35, 37, 38, 40–42, 44, geçici m.1, Ek-1–Ek-10; Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30/04/2013-28633) m.1–3, 5, 6, 8–10, 14, Ek-1–Ek-3; 7223 sayılı Kanun (RG 12/03/2020-31066) m.2, 3, 6, 7, 9, 11, 13, 15–22, 25; 2026/13 sayılı Tebliğ (RG 31/12/2025-33124, 4. mük.); Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı PGD Yönetmeliği (RG 14/07/2021-31541) m.4, 5, 7, 8, 14–18, 30, 31, 33, 35; Çerçeve Yönetmelik (RG 10/07/2021-31537) m.37; “CE” İşareti Yönetmeliği (RG 27/05/2021-31493) m.17; LVD Yönetmeliği (RG 02/10/2016-29845) m.2, Ek-II; Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği (RG 03/03/2018-30349) m.2/2-e; Makina Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT) (RG 03/03/2009-27158) Ek-I m.1.5.7; Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB) (RG 16/10/2026) m.52, Ek-3; 2026/9 sayılı İthalat Denetimi Tebliği (RG 31/12/2025-33124, 4. mük.; değ. RG 11/07/2026-33307) m.3, 7, 12, Ek-1, Ek-2; 6331 sayılı Kanun (RG 30/06/2012-28339) m.24–26, 30; Kabahatler K. m.17; İYUK m.5, 7, 27, 32; Tebligat K. m.7/a; TCK m.85, 89; CMK m.253; Ticaret Bakanlığı Yetkili PGD Kuruluşları (14/10/2026); TSE standart kataloğu (30/10/2026); GÜBİS 28/04/2026–28/10/2026 ilanları (firma adı içermeyen özet). Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.