Heyelan ve Kaya Düşmesi 2026: Evi Tehlikede Olanların Hakları — Boşaltma ve Tamir Yasağı, Geçici Barınma, Yasaklanmış Afet Bölgesi, Yer Kayması Sigortası, Kazı Yapan Komşu ve İdarenin Sorumluluğu (7269 m.13, 14, 16)

Heyelan, kaya düşmesi, çığ ve zemin çökmesi (tasman) 7269 sayılı Kanunun kapsamındaki afetlerdendir. Bu afetlerde tehlikenin devamı veya tekrarı ihtimali bulunduğundan, boşaltılan binaların kesin tedbir alınıncaya kadar işgaline ve tamirine izin verilmez (7269 m.13/ç); fen kurullarınca tehlikeli görülen yerler yapı ve ikamet için yasaklanmış afet bölgesi sayılabilir (m.14) ve gerektiğinde bir topluluğun tamamı başka yere taşınabilir (m.16). Konut sigortasında yer kayması ancak ek klozla teminattadır; depremden doğan yer kayması ise zorunlu deprem sigortasının kapsamındadır. Zararı bir kazı, inşaat veya idarenin önlem almaması büyüttüyse sorumlulara karşı tazminat yolu açıktır. Bu rehber hakları, süreleri ve valiliğe verilecek tedbir ve yardım talebi dilekçesini kanun metinleri üzerinden anlatır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Heyelan ve Kaya Düşmesi Hangi Kanunlara Tabidir?

Heyelan, yamaçtaki toprak ve kaya kütlesinin yerçekimiyle aşağı doğru hareket etmesidir; kaya düşmesi, çığ ve zemin çökmesi de aynı aile içindeki afetlerdir. Türkiye’de özellikle Karadeniz kıyısındaki yamaç yerleşimleri, kuvvetli yağışlardan sonra ve kar erimesinin hızlandığı dönemlerde bu afetlerle sık karşılaşır; kayalık yarmalardan geçen yollar ise kaya düşmesine açıktır. Sel ve depremden farklı olarak heyelan çoğu zaman yavaş ilerler: önce duvarlarda çatlaklar, bahçede yarıklar ve kapılarda sıkışma görülür, sonra bina birkaç gün veya hafta içinde oturulamaz hâle gelir. Bu süreç, hukuki adımların zamanında atılması bakımından önemli bir fırsat sunar.

Temel kanun 7269 sayılı Kanundur. Kanun deprem, yangın ve su baskınının yanında yer kayması, kaya düşmesi, çığ ve tasmanı da sayar ve bu afetlerde yapıların genel hayata etkili olacak derecede zarar gördüğü veya görmesinin muhtemel olduğu yerlerde alınacak tedbirler ve yapılacak yardımlar hakkında uygulanır (7269 m.1). Yer sarsıntısı, yer kayması, kaya düşmesi ve çığ gibi afetlere uğramış veya uğrayabilecek bölgeler tespit edilerek imar planına veya haritalara işlenir ve afete maruz bölge olarak Cumhurbaşkanınca kararlaştırılır; bu sınırlar valiliklerce mahallinde ilan olunur (7269 m.2). Afet bölgelerinde yeniden yapılacak, değiştirilecek veya esaslı tamir görecek yapılar yönetmelikle belirlenen teknik şartlara tabidir ve bu şartlara aykırı yapıların sahiplerine en çok üç aylık süre verilerek tehlikeli durumun giderilmesi bildirilir (7269 m.3).

Kanun, önleyici tedbirlerin kimin görevi olduğunu da açıkça belirler: yer kayması, kaya düşmesi, çığ gibi afetlere uğrayabilecek meskûn yerlerde alınacak önleyici tedbirler kanun metninde İmar ve İskân Bakanlığına, su baskınına uğrayabilecek yerlerde ise Devlet Su İşlerinin bağlı olduğu bakanlığa verilmiştir ve bu işlere ilişkin ödenek tedbirleri almakla görevli bakanlıkça karşılanır (7269 m.3). Bakanlıkların yeniden yapılanmasıyla bu görevler bugün ilgili kamu idarelerince yürütülmektedir; önemli olan, önleyici tedbirin kanunen idarenin görevi olmasıdır. Afet riski taşıyan alanların dönüştürülmesi için ayrıca 6306 sayılı Kanun uygulanır; zemin yapısı veya üzerindeki yapılaşma sebebiyle can ve mal kaybına yol açma riski taşıyan ve Cumhurbaşkanınca kararlaştırılan alanlar riskli alan sayılır (6306 m.2). Riskli alan ilanının şartları ve denetimi riskli alan ilanı yazımızda anlatılmıştır.

Tehlike Sürerken: Boşaltma, Girme ve Tamir Yasağı

Heyelan ve kaya düşmesi dosyalarının en belirgin özelliği, tehlikenin afet anıyla sınırlı kalmamasıdır. Bu nedenle 7269 sayılı Kanun bu afetlere özgü bir kural öngörür: yer kayması gibi tehlikenin devamı veya tekrarı ihtimali bulunan afetlerde boşaltılan binaların, kesin tedbir alınıncaya kadar işgaline ve tamirine izin verilmez (7269 m.13/ç). Yani heyelan bölgesinde boşaltılan bir evin sahibi, evi hasarsız görünse bile idarenin izni olmadan geri dönemez ve onarım yapamaz. Bu kural can güvenliği için zorunludur; ancak aile için belirsiz bir bekleme süresi yaratır.

Bu belirsizliğin karşılığı geçici barınma hakkıdır. Afete uğrayanların veya uğraması muhtemel olanların barınması için baraka ve konutlar inşa edilebilir, kiralanabilir veya satın alınabilir; bu tedbirlerin kısa zamanda yerine getirilmesi mümkün değilse geçici iskân tedbirlerini kendileri almak isteyenlere nakdi yardım yapılabilir ve bu kapsamdaki harcamalar ile ödemeler borçlandırmaya tabi tutulmaz (7269 m.13/d). Kanunun “uğraması muhtemel olanlar” ifadesi önemlidir: ev henüz yıkılmamış olsa bile, tehlike nedeniyle boşaltılan aile bu yardımdan yararlanabilir. Fen kurullarının düzenlediği hasar tespit raporlarına mahallî ilân tarihinden itibaren otuz gün içinde itiraz edilebilir; taşınmazı hasarsız tespit edilen veya hiç tespit yapılmayan malikler yargı yoluna gitmeden önce aynı süre içinde idareye başvurmak zorundadır (7269 m.13/a).

Kesin tedbirin ne olduğu teknik bir sorudur: istinat duvarı, drenaj, şev stabilizasyonu, kaya tutucu ağ veya zeminin iyileştirilmesi. Bu tedbirler alınamıyorsa ya da maliyeti makul değilse idare iki yola gider. Birincisi yasaklanmış afet bölgesidir: afet bölgelerinde bina ve mesken yapımı fen kurullarınca tehlikeli görülen ve sınırları krokilerle belirlenen yerler, yapı ve ikamet için yasaklanmış afet bölgesi sayılır ve belediyesi olan yerlerde belediyece, köylerde ihtiyar meclislerince hemen ilan edilir; aksine hareket edilirse binalar vali ve kaymakamların emriyle yıktırılır ve yasak sınırları tehlikenin önlenmesi oranında daraltılır veya kaldırılır (7269 m.14). İkincisi topluca nakildir: genel hayata etkili afetlerden önce veya sonra kesin lüzum üzerine meskûn bir topluluğun bir kısmının veya tamamının kaldırılarak başka yerlere yerleştirilmesi, bakanlık temsilcilerinden kurulan komitenin incelemesinden sonra Cumhurbaşkanı kararıyla yapılır; nakil aynı belediye veya köy sınırları içindeyse Cumhurbaşkanı kararına gerek kalmaz (7269 m.16).

Evi Yıkılan veya Oturulamaz Hâle Gelenler: Hak Sahipliği

Heyelan veya kaya düşmesi sonucu yıkılan ya da ağır hasara uğrayan veya uğraması muhtemel olan binalarda oturan ailelere, hak sahibi olmaları şartıyla konut yaptırılır veya kredi verilir; dükkân ve fırın gibi işyerleri için de inşaat kredisi verilebilir (7269 m.29). Kanunun “uğraması muhtemel olan” binaları da kapsaması, yasaklanmış afet bölgesinde kalan ve kullanılması yasaklanan sağlam görünen binalar için de önemlidir. Hasarlı bina sigortalıysa yardımdan sigorta tutarı indirilmez.

Ancak kanun heyelan bölgeleri için özel bir sınırlama da getirir: kendilerine ait olmayan arsa üzerine ruhsatsız bina yapanlar ile yer kayması, su baskını, kaya düşmesi ve benzeri sebeplerle imar planında yapı yapılması sakıncalı olarak belirlenen yerlerde ruhsatsız yapı yapanlar hak sahibi kabul edilmez (7269 m.29). Bu nedenle heyelan riski bilinen bir yamaçta ruhsatsız inşa edilmiş bir ev, afetten sonra devlet yardımı bakımından ciddi bir risk taşır. Afetten sonra hasar gören şehir ve kasabalarda imar planının değiştirilmesi gerekmiyorsa inşaata hemen izin verilir; değişiklik gerekiyorsa planlar öncelikle yaptırılır ve bu süreçte afetten korunmuş yerlerde geçici barakalara izin verilebilir (7269 m.15). Hak sahipliği ve borçlandırma süreci afet hak sahipliği rehberimizde, hasar tespitine itiraz ve dava metni hasar tespitine itiraz dilekçesi örneğimizde anlatılmıştır.

Sigorta: Yer Kayması Klozu, DASK ve Kasko

Konut ve işyeri sigortalarında yer kayması ana teminatın içinde değildir; ek sözleşmeyle teminat kapsamına alınabilir (Yangın Sigortası GŞ A.3). Yer Kayması Klozu, sigortalı binanın inşa edildiği arsada veya civarında meydana gelen yer kayması veya toprak çökmesi sonucu sigortalı şeylerde doğrudan meydana gelecek zararlar ile sel veya su baskını nedeniyle meydana gelen yer kayması ve toprak çökmesinden doğan zararları teminata ekler. Ancak deprem veya yanardağ püskürmesi nedeniyle meydana gelen yer kayması ve toprak çökmesinden doğan zararlar, yer kayması riskinden bağımsız olarak binanın mutat olarak oturmasından ileri gelen hasarlar ve sigortanın başlamasından önce sigortalı kıymette yer kaymasının resmî makamlarca tespit edilmiş olması bu klozun dışındadır. Sigortalı bina civarında yapılan kazılar nedeniyle meydana gelen yer kayması ve toprak çökmesinden doğan zararlar da aksine sözleşme yoksa teminat dışıdır (Yer Kayması Klozu).

Bu istisnalar uygulamada belirleyicidir. Heyelan riski önceden resmî olarak tespit edilmiş bir yerde sonradan yaptırılan poliçe yer kaymasını karşılamaz. Komşu parseldeki bir kazının tetiklediği kayma da kural olarak sigorta dışıdır; bu durumda zararın kazıyı yapan ve yaptırandan istenmesi gerekir. Sel ve su baskını klozu ise sel sonucu dahi olsa yer kayması nedeniyle meydana gelen zararları kapsamaz; bu nedenle selden sonra yamaçta oluşan heyelan için ayrıca yer kayması klozu aranır. Depremden kaynaklanan yer kayması ise zorunlu deprem sigortasının kapsamındadır; zorunlu deprem sigortası binalarda deprem nedeniyle ortaya çıkan yer kayması sonucu oluşan maddi zararları da teminat altına alır (6305 m.2/ğ). Konut poliçesindeki sel ve diğer klozlar için evi ve dükkânı su basanlar, DASK için DASK rehberi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Yola düşen kaya veya toprak kütlesi aracınıza zarar verdiyse ilk başvuru yeri kaskodur. Kasko, çarpışma ve devrilmenin yanında ani ve harici bir cismin araca çarpmasını da temel teminat olarak kapsar (Kasko GŞ A.1). Ancak deprem, toprak kayması, fırtına, dolu, yıldırım veya yanardağ püskürmesi nedeniyle meydana gelen zararlar kaskoda ancak ek sözleşmeyle teminata alınır (Kasko GŞ A.4.4). Yola düşen kaya bir toprak kaymasının sonucuysa sigortacı bu hükme dayanabilir; bu nedenle poliçenizde bu ek teminatın bulunup bulunmadığını kontrol edin. Piyasadaki genişletilmiş kasko ürünlerinin önemli bir kısmında bu teminat yer alır. Zorunlu trafik sigortası ise başkasına verilen zarar için yapıldığından kendi aracınızdaki bu hasarı karşılamaz. Kaskonun ödediği tutar için kasko şirketi, şartları varsa yoldan sorumlu idareye rücu eder. Kasko ret ve eksik ödeme uyuşmazlıkları için kasko hasar reddi ve eksik ödeme yazımıza bakabilirsiniz.

Kazı, İnşaat ve İstinat Duvarı: Komşunun ve Müteahhidin Sorumluluğu

Heyelanların önemli bir kısmı doğrudan doğaya değil, insan müdahalesine bağlıdır: yamacın eteğinde derin temel kazısı, yol açmak için yapılan yarma, yetersiz istinat duvarı veya yağmur sularının kontrolsüz biçimde yamaca verilmesi. Türk Medeni Kanunu bu durumu açıkça düzenler: malik, kazı ve yapı yaparken komşu taşınmazlara, onların topraklarını sarsmak veya tehlikeye düşürmek ya da üzerlerindeki tesisleri etkilemek suretiyle zarar vermekten kaçınmak zorundadır (TMK m.738). Herkes taşınmaz mülkiyetinden doğan yetkileri kullanırken komşularını olumsuz etkileyecek taşkınlıktan kaçınmakla yükümlüdür (TMK m.737). Mülkiyet hakkının yasal kısıtlamalarına aykırı kullanılması sonucunda zarar gören veya zarar tehlikesiyle karşılaşan kimse, durumun eski hâle getirilmesini, tehlikenin ve uğradığı zararın giderilmesini dava edebilir (TMK m.730).

TMK m.730’un önemli bir özelliği, zarar doğmadan önce de dava imkânı vermesidir: komşu kazısı nedeniyle bahçenizde yarıklar oluşmaya başladıysa, tehlikenin giderilmesi için, örneğin istinat duvarı yapılması için dava açabilir ve ihtiyati tedbir isteyebilirsiniz. Zarar doğduktan sonra kazıyı yaptıran malik, müteahhit ve kusuru bulunan diğer kişiler haksız fiil hükümlerine göre de sorumludur (TBK m.49). Kazıyı yapan inşaatın yapı denetim kuruluşu, denetçi mühendisleri ve müteahhidi, yapının ruhsat ve eklerine, fen ve sanat kurallarına aykırı yapılmasından doğan hasardan kusurları oranında sorumludur (4708 m.3). Ancak Kanun yapı denetim kuruluşunu, yazılı ihtarına rağmen yapı sahibi tarafından önlemi alınmayan, parsel dışında meydana gelen ve yapıda hasar oluşturan yer kayması, çığ düşmesi, kaya düşmesi ve sel baskınından doğan hasarlardan sorumlu tutmaz (4708 m.3). Bu nedenle yapı denetim kuruluşunun ihtar yazıları dosyada mutlaka incelenmelidir. Komşu kazısı nedeniyle bina hasarı için komşu kazı ve inşaat nedeniyle bina hasarı dava dilekçesi, taşkınlık sorumluluğu için komşuluk hukuku ve taşkınlık yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kendi binanızın veya sitenizin istinat duvarı da sorumluluk doğurur. Bir binanın veya diğer yapı eserlerinin maliki, bunların yapımındaki bozukluklardan veya bakımındaki eksikliklerden doğan zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.69). Kat mülkiyetine tabi binalarda temeller, ana duvarlar ve taşıyıcı sistemin parçası olan elemanlar ortak yerdir (KMK m.4); bütün ortak yerlerin bakım, koruma, güçlendirme ve onarım giderlerine her kat maliki, aralarında başka türlü anlaşma yoksa kendi arsa payı oranında katılmakla yükümlüdür (KMK m.20). Çöken istinat duvarı alttaki komşuya veya yola zarar verdiyse kat malikleri bu zarardan sorumlu olur ve duvarı kusurlu yapan müteahhide rücu edebilir. Zemin etüdünün eksik yapılması da sorumluluk doğurur; bu konuyu zemin etüdü zorunluluğu yazımızda anlattık.

Heyelan veya zemin çökmesi bir maden ocağı, taş ocağı veya benzeri bir işletmenin faaliyetinden kaynaklandıysa tehlike sorumluluğu da gündeme gelir: önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğduğu takdirde, işletme sahibi ve varsa işleten müteselsilen sorumludur ve zarar görenin işletmenin kusurunu ispat etmesi gerekmez (TBK m.71). Haksız fiil tazminatı zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl içinde istenmelidir; fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa o süre uygulanır (TBK m.72).

İdarenin Sorumluluğu ve Yola Düşen Kaya

Heyelan riskinin bilindiği bir yamaçta imar planıyla yapılaşmaya izin veren, ruhsat veren veya önleyici tedbirleri almayan idarenin sorumluluğu gündeme gelebilir. Kanun, yer kayması, kaya düşmesi ve çığ gibi afetlere uğrayabilecek meskûn yerlerde önleyici tedbirlerin alınmasını açıkça idarenin görevi saymıştır (7269 m.3). İdare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür (Anayasa m.125). İdari dava açmadan önce, eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurulması gerekir (İYUK m.13). Altyapı çalışmaları sırasında yamacın eteğinin kazılması, yağmur suyu kanallarının yamaca yönlendirilmesi veya su şebekesindeki kaçakların zemini doygun hâle getirmesi de idarenin hizmet kusuru olarak değerlendirilebilir. İdareye karşı tazminat yolunu idarenin hizmet kusuru yazımızda anlattık.

Yola kaya veya toprak düşmesi ayrı bir sorun doğurur. Kayalık yarmalarda kaya tutucu ağ, şev düzenlemesi ve uyarı levhası gibi önlemler yolun bakımından sorumlu idarenin görevidir; devlet ve il yollarında bu idare Karayolları Genel Müdürlüğü, şehir içi yollarda belediyedir. Hareket hâlindeki araca kaya çarpması veya yola düşen kayaya araç çarpması durumunda davanın hangi yargı kolunda görüleceği tartışmalıdır. Karayolları Trafik Kanunundan doğan sorumluluk davaları adli yargıda görülür (KTK m.110) ve yol kusuru nedeniyle meydana gelen trafik kazalarında adli yargının görevli kabul edildiği kararlar bulunmaktadır; buna karşılık idarenin önlem alma hizmetindeki kusuru idari yargıda da ileri sürülmektedir. Hak kaybını önlemek için önce idareye yazılı başvuru yapılmalı, dava yolu bu başvurunun sonucuna ve olayın niteliğine göre seçilmelidir. Görevli olmayan adli yargıya açılan tam yargı davası görev yönünden reddedilirse, sonradan idari yargıya açılacak davada idareye başvuru şartı aranmaz (İYUK m.13/2). Bu konudaki tartışmayı bozuk yol ve eksik levha kazasında tazminat yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Ceza Boyutu, Tarım Arazisi, Kiracılar ve Vergi

Heyelan veya zemin çökmesi bir kişinin fiilinden kaynaklandıysa ceza sorumluluğu da doğar. Kişilerin hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olacak biçimde bina çökmesine, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olan kişi bir yıldan beş yıla kadar (TCK m.170/1-b), bunlara taksirle neden olan kişi üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m.171/1-b). Mala zarar verme suçunun toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olmak suretiyle işlenmesi hâlinde ceza bir katına kadar artırılır (TCK m.152/2-b). Ölüm veya yaralanma olmuşsa taksirle öldürme ve yaralama hükümleri ayrıca uygulanır.

Toprak kayması tarım arazisini tamamen kullanılamaz hâle getirebilir. Tabii afetlerden zarar gören çiftçilere yapılan yardımlarda, toprak kayması sonucunda çiftçi mülkiyetindeki toprağın tekrar tarımsal amaçla kullanılamayacağının tespiti hâlinde arazi değeri de tarımsal varlığa dâhil edilir (2090 Yönetmeliği m.10/4). Heyelan, devlet destekli tarım sigortasının teminat verdiği riskler arasında da sayılmıştır (5363 m.12). Çiftçinin başvuru süreleri ve şartları afetten zarar gören çiftçi rehberimizde anlatılmıştır.

Heyelan nedeniyle boşaltılan veya yıkılan konutta oturan kiracı bakımından, bina oturulamaz hâle gelmişse kiraya verenin borcu imkânsızlaştığından kira bedeli istenemez ve peşin ödenen kira iade edilir (TBK m.136); onarılabilir hasarda kiracı kira bedelinden indirim, önemli ayıpta fesih isteyebilir (TBK m.305). Bu konuları binası boşaltılan kiracının hakları yazımızda anlattık. Yer kayması yüzünden varlıklarının en az üçte birini kaybeden mükelleflerin ilgili vergi borçları zararla orantılı olarak terkin edilebilir (VUK m.115); yer kayması nedeniyle ekonomik kayba uğrayan işverenler ve kendi primini ödeyen sigortalılar, afetten itibaren üç ay içinde başvurarak SGK prim borçlarını bir yıla kadar erteletebilir (5510 m.91).

Çığ ve Zemin Çökmesi (Tasman)

Çığ ve tasman da 7269 sayılı Kanunun saydığı afetlerdir (m.1). Çığ riski taşıyan dağ köylerinde ve yaylalarda yapılaşma, afete maruz bölge ve yasaklanmış afet bölgesi kararlarıyla sınırlandırılabilir; çığa uğrayabilecek meskûn yerlerde önleyici tedbirler, yer kayması ve kaya düşmesinde olduğu gibi idarenin görevidir (7269 m.2, 3, 14). Zemin çökmesi ise çoğu zaman eski maden galerileri, karstik boşluklar veya yeraltı suyunun aşırı çekilmesiyle ilişkilidir. Çöküş bir işletmenin faaliyetine bağlıysa tehlike sorumluluğu (TBK m.71), idarenin denetim eksikliğine bağlıysa hizmet kusuru (Anayasa m.125) gündeme gelir. Konut sigortasındaki Yer Kayması Klozu toprak çökmesini de kapsar; ancak binanın mutat olarak oturmasından ileri gelen hasarlar klozun dışındadır.

Heyelan Tehlikesi Nedeniyle Tedbir, Hasar Tespiti ve Geçici Barınma Talebi Dilekçesi Örneği (7269 m.3, 13)

Aşağıdaki örnek, evinin arkasındaki yamaçta toprak kayması başlayan ve evinde çatlaklar oluşan bir malikin valiliğe vereceği başvuru dilekçesidir. Dilekçe, tehlike büyümeden idareyi harekete geçirmeyi ve geçici barınma hakkını güvence altına almayı amaçlar. Başvuruyu kaymakamlık aracılığıyla veya doğrudan İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğüne evrak kaydıyla verin ve kayıt numarasını saklayın. Köşeli parantez içindeki yerleri kendi bilgilerinizle doldurun.

Başvurunuza otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m.10); bu durumda veya talebiniz reddedilirse altmış günlük süre içinde idari yargıya başvurabilirsiniz (İYUK m.7). Zarar doğmuşsa tazminat için ayrıca İYUK m.13’teki başvuru yolunu izleyin.

Heyelan ve Kaya Düşmesinde Kontrol Listesi

• Yarık, çatlak ve istinat duvarındaki hareketi tarih bilgisi taşıyan fotoğraf ve videolarla düzenli olarak belgeleyin; muhtarlıktan tutanak isteyin.
• Tehlike büyümeden valiliğe veya kaymakamlığa yazılı başvuru yapın ve kayıt numarasını saklayın (7269 m.3, 13).
• Boşaltma kararı verilirse geçici barınma veya nakdi yardım isteyin; bu yardımlar borçlandırılmaz (7269 m.13/d).
• Hasar tespit sonucuna mahallî ilândan itibaren 30 gün içinde itiraz edin (7269 m.13/a).
• Yasaklanmış afet bölgesi ilanı veya yıkım emri gibi işlemlere karşı 60 günlük dava süresini takip edin (İYUK m.7).
• Konut poliçenizde Yer Kayması Klozu olup olmadığını kontrol edin; sigortacıya derhal ihbarda bulunun.
• Kaymayı komşu kazısı veya inşaat tetiklediyse delil tespiti isteyin ve tehlikenin giderilmesi için dava açmayı değerlendirin (TMK m.730, 738).
• Yola düşen kaya aracınıza zarar verdiyse kaskonuza başvurun ve yoldan sorumlu idareye yazılı başvuru yapın (İYUK m.13).
• Sitenizin istinat duvarı tehlikedeyse kat malikleri kurulunu toplantıya çağırın; onarım giderleri arsa payı oranında paylaşılır (KMK m.20).

Hukukçular Evi Heyelan ve Kaya Düşmesi Dosyalarında Ne Yapar?

Heyelan dosyalarında önce tehlikenin kaynağını belirliyoruz: doğal bir yamaç hareketi mi, bir kazı veya inşaat mı, yoksa idarenin önlem almaması mı. Valiliğe tedbir ve geçici barınma başvurusunu hazırlıyor, hasar tespitine ve yasaklanmış afet bölgesi işlemlerine karşı itiraz ve iptal davalarını süresinde açıyoruz. Komşu kazısı veya inşaat söz konusuysa delil tespiti yaptırıyor, tehlikenin giderilmesi ve tazminat için dava açıyor, gerekirse ihtiyati tedbir istiyoruz. Konut ve kasko poliçelerinizi yer kayması ve ani-harici cisim teminatları bakımından inceliyor, idareye karşı tazminat yolunu doğru yargı kolunda takip ediyoruz. Belgelerinizi 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilirsiniz.

Riskli yapı, riskli alan ve rezerv yapı alanı ayrımı için bu kavramların farkı, tehlikeli ve metruk yapıların yıkımı için metruk ve tehlikeli yapılar, yapı denetiminin sorumluluğu için yapı denetimi ve 15 yıllık sorumluluk, dere yatağı ve taşkın sahasındaki taşınmazlar için dere yatağı ve taşkın sahası, komşuluk ilişkisinden doğan zararlar için komşuluk hukuku ve sigorta uyuşmazlıklarının genel çerçevesi için sigorta hukuku rehberi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Heyelan 7269 sayılı Kanunun kapsamında mı?

Evet. Kanun yer kayması, kaya düşmesi, çığ ve tasmanı da sayar ve bu afetlerde alınacak tedbirler ile yapılacak yardımlar hakkında uygulanır (7269 m.1). Yer kayması, kaya düşmesi ve çığa uğrayabilecek meskûn yerlerde önleyici tedbirler idarenin görevidir (7269 m.3).

Heyelan nedeniyle boşaltılan evime ne zaman dönebilirim?

Tehlikenin devamı veya tekrarı ihtimali bulunan yer kayması gibi afetlerde boşaltılan binaların, kesin tedbir alınıncaya kadar işgaline ve tamirine izin verilmez (7269 m.13/ç). Bu sürede geçici barınma veya nakdi yardım isteyebilirsiniz.

Evim yıkılmadı ama heyelan tehlikesiyle boşaltıldı; yardım alabilir miyim?

Evet. Geçici barınma, afete uğrayanlar kadar uğraması muhtemel olanlar için de öngörülmüştür ve borçlandırılmaz (7269 m.13/d). Ağır hasara uğraması muhtemel binalarda oturan aileler de hak sahipliği şartlarını taşıyorsa konut veya kredi yardımından yararlanabilir (7269 m.29).

Yasaklanmış afet bölgesi ne demektir?

Afet bölgelerinde fen kurullarınca tehlikeli görülen ve sınırları krokilerle belirlenen yerler yapı ve ikamet için yasaklanır; belediye veya ihtiyar meclisince ilan edilir ve aykırı binalar yıktırılır. Tedbirlerle tehlike azaldıkça yasak sınırları daraltılır veya kaldırılır (7269 m.14).

Bütün köy başka bir yere taşınabilir mi?

Evet. Genel hayata etkili afetlerden önce veya sonra kesin lüzum üzerine meskûn bir topluluğun bir kısmı veya tamamı, bakanlık temsilcilerinden oluşan komitenin incelemesinden sonra Cumhurbaşkanı kararıyla başka yere yerleştirilebilir; nakil aynı belediye veya köy sınırları içindeyse Cumhurbaşkanı kararı gerekmez (7269 m.16).

Ruhsatsız evim heyelanda yıkıldı; devlet yardımı alabilir miyim?

Yer kayması, su baskını, kaya düşmesi ve benzeri sebeplerle imar planında yapı yapılması sakıncalı olarak belirlenen yerlerde ruhsatsız yapı yapanlar ve kendilerine ait olmayan arsaya ruhsatsız bina yapanlar hak sahibi kabul edilmez (7269 m.29).

Konut sigortası heyelanı karşılar mı?

Yalnızca poliçede Yer Kayması Klozu varsa. Bu kloz da depremden doğan kaymayı, binanın mutat oturmasından kaynaklanan hasarları, poliçeden önce resmî olarak tespit edilmiş kaymayı ve aksine sözleşme yoksa civardaki kazıların yol açtığı kaymayı kapsamaz (Yangın GŞ A.3; Yer Kayması Klozu).

Depremden sonra yamaç kaydı; DASK öder mi?

Evet. Zorunlu deprem sigortası, deprem nedeniyle ortaya çıkan yer kayması sonucu binalarda oluşan maddi zararları da teminat altına alır (6305 m.2/ğ).

Komşunun inşaat kazısı evimin bahçesini kaydırdı; ne yapabilirim?

Malik, kazı ve yapı yaparken komşu taşınmazların toprağını sarsmaktan ve tehlikeye düşürmekten kaçınmak zorundadır (TMK m.738). Tehlikenin ve zararın giderilmesi için dava açabilir (TMK m.730), haksız fiil hükümlerine göre tazminat isteyebilirsiniz (TBK m.49). Müteahhit ve yapı denetim kuruluşu da kusurları oranında sorumludur (4708 m.3).

Yola düşen kaya aracıma çarptı; kim öder?

Kasko, ani ve harici bir cismin araca çarpmasını teminat altına alır (Kasko GŞ A.1); ancak toprak kayması nedeniyle meydana gelen zararlar ek teminat gerektirir (Kasko GŞ A.4.4). Yoldan sorumlu idarenin önlem almadığı iddiası için önce idareye yazılı başvuru yapılmalıdır (İYUK m.13). Görevli yargı kolu konusunda farklı kararlar bulunduğundan dava yolu olayın niteliğine göre seçilmelidir (KTK m.110).

Sitemizin istinat duvarı yıkılmak üzere; masrafı kim öder?

Temeller ve taşıyıcı sistemin parçası olan elemanlar ortak yerdir (KMK m.4). Ortak yerlerin bakım, güçlendirme ve onarım giderlerine her kat maliki, başka türlü anlaşma yoksa arsa payı oranında katılır (KMK m.20). Duvar kusurlu yapılmışsa müteahhide rücu edilebilir (TBK m.69).

Heyelana sebep olanın cezası nedir?

Kişiler için tehlikeli biçimde toprak kaymasına neden olan bir yıldan beş yıla kadar, taksirle neden olan üç aydan bir yıla kadar hapis cezası alır (TCK m.170/1-b, 171/1-b). Toprak kaymasına neden olarak mala zarar vermede ceza bir katına kadar artırılır (TCK m.152/2-b).

Heyelanda tarlam kullanılamaz hâle geldi; yardım alabilir miyim?

Toprak kayması sonucunda arazinin tekrar tarımsal amaçla kullanılamayacağı tespit edilirse arazi değeri de tarımsal varlığa dâhil edilir (2090 Yönetmeliği m.10/4). Heyelan tarım sigortasının teminat verdiği riskler arasındadır (5363 m.12).