Afet Sebebiyle Hak Sahipliği (7269): Komisyon, Borçlandırma ve Süreler

Afet sebebiyle hak sahipliği, 7269 sayılı Kanun uyarınca afetzedelerin; yıkılan veya ağır hasar gören binalarla olan mülkiyet ilişkilerini ve yeniden yapılacak binalardan ya da verilecek inşaat kredisinden yararlanabilme durumlarını ifade eder.

Bu yazıda hak sahipliğinin nasıl tespit edildiği, komisyonun işleyişi, talep ve taahhütname ile borçlandırma süreleri, feragat hâlinde doğan sonuçlar, sigorta yükümlülüğünün etkisi ve itiraz yolları ele alınmaktadır.

Hak Sahipliği Nedir?

Hak sahipliği bir yardım değil, bir statü tespitidir. Afetzedenin, zarar gören yapıyla mülkiyet ilişkisi bulunduğunun ve buna bağlı olarak konut ya da kredi imkânından yararlanabileceğinin idarece belirlenmesidir.

Yönetmelik uyarınca; afet sebebiyle kendilerine bina yapılacak veya inşaat kredisi verilecek malik ve hissedarlarla, ebeveyni ile birlikte oturan evli kişilerin hak sahipliği yönünden tayin ve tespitleri Yönetmelik esaslarına göre yapılır.

Kanuna göre; yıkılan, yanan veya ağır hasara uğraması muhtemel olan binalarla, imar planları gereğince kamulaştırılmasında zorunluluk bulunan yerlerdeki binalarda oturan ailelere, hak sahibi olmak şartıyla konut yaptırılır veya kredi verilir.

Kimlerin bu kapsama gireceği Yönetmelikte sayılmıştır. Başlıca hâller şunlardır: afet sebebiyle kendilerine ait konutları yıkılan, yanan veya oturulamayacak derecede ağır hasar gören afetzede aileler; kendilerine ait konutları muhtemel bir afete maruz bulunan aileler.

Hasar tespiti ile hak sahipliği farklı aşamalardır: önce hasar sınıfı belirlenir, sonra hak sahipliği tespit edilir. Hasar tespiti rejimi ve itiraz yolu için deprem hasar tespiti ile riskli yapı tespiti farkı sayfasına bakabilirsiniz.

Hasar Tespiti ile Hak Sahipliği Farkı

Hasar sınıfınız belirlenmeden hak sahipliği aşamasına geçilmez.

Hak Sahipliği Komisyonu

Hak sahiplerinin tespiti için 7269 sayılı Kanun gereğince bir komisyon kurulur.

Mahallî Hak Sahipliği İnceleme Komisyonu olarak adlandırılan bu heyet; Afet Sebebiyle Hak Sahibi Olanların Tespiti Hakkında Yönetmelik uyarınca, mülkî amir veya mülkî amir tarafından görevlendirilen memur başkanlığında gerekli çalışmaları yürütür ve hak sahiplerini tespit eder.

Süreç, kesinleşen hasar durumuna göre ilan edilen başvuru tarihi ve süresiyle başlar. Hak sahipliği başvuruları, idarece belirlenen yerlerde alınır.

Komisyonca yapılan inceleme sonucunda hak sahibi kabul edilmeyenlerin, yapmış oldukları borçlandırmalar iptal edilir. Yani borçlandırma yapmış olmak tek başına hak sahipliği sağlamaz.

Konut hangi yöntemlerle sağlanır?

Hak sahibi olduğu tespit edilen kişilere farklı yöntemlerle imkân sağlanır:

• Toplu Konut İdaresi yoluyla konut yapımı,
• İhale yöntemiyle inşaat,
• Evini yapana yardım yöntemiyle destek,
• Hazır konut kredisi desteği.

Hangi yöntemin uygulanacağı, afetin niteliğine ve idarenin programına göre belirlenir.

Hak Sahipliği Sürecindeki Süreler

Süreler ilan tarihinden işler; kendi ilan ve tebliğ tarihinizi idareden yazılı olarak teyit ediniz.

Süreler: Altmış, Altmış, On Beş

Bu süreç, hak kaybının en hızlı yaşandığı alanlardan biridir çünkü süreler ilan tarihinden işler ve kısa tutulmuştur.

Uygulamada süreç şu şekilde ilerler: hak sahipliği talep ve taahhütname işlemleri için altmış gün, borçlandırma için altmış gün ve itiraz süreçleri için on beş gün olmak üzere toplamda en fazla yüz otuz beş gün içinde tamamlanır.

Talep ve taahhütname verme ile borçlandırma süresi 7269 sayılı Kanuna göre iki aydır ve bu süre ilanın yapıldığı tarihten itibaren başlar.

Borçlandırmayı yapmamanın sonucu

Bu, en sert yaptırımdır ve çoğu kişi farkında değildir.

Borçlandırmanın ilanı tarihinden itibaren, kabul edilebilir mazereti dışında iki ay içerisinde borçlandırmalarını yapmayanların hak sahipliği kendiliğinden sona erer.

Yani hak sahibi olarak tespit edilmiş olmanız yeterli değildir; borçlandırma işlemini süresinde yapmanız gerekir. Aksi hâlde ayrıca bir karar alınmasına gerek olmaksızın hak sona erer.

Uygulamada afetzedelerin bir an önce inşaat yardımlarından yararlanabilmesi için iki aylık sürenin dolması beklenmeden işlemlerin yürütüldüğü de görülmektedir.

Feragat ve Sonuçları

Hak sahipliğinden vazgeçmek mümkündür; ancak zamanlaması sonucu değiştirir.

Talep ve taahhütname verenlerden hak sahibi oldukları tespit olunan afetzedeler; aşağıdaki tarihlerden önce yazılı olarak başvurmak suretiyle hak sahipliğinden feragat edebilirler:

• İhale suretiyle yapılacak inşaatlarda ihale tarihinden,
• Emanet usulü ile yapılacak inşaatlarda emanet kararının alınması tarihinden,
• Evini yapana yardım metodunun uygulanacağı yerlerde ise arsaların elde edilmesi işlemlerinin sonuçlanmasından.

Belirtilen tarihlerden sonra feragat edenler hakkında ise, Kanun’un 28. maddesinde durumlarına karşılık olan müeyyideler uygulanır.

Bu nedenle vazgeçme kararı verilecekse, bu tarihler öncesinde ve yazılı olarak hareket edilmelidir.

Konut Sağlama Yöntemleri ve Feragat Zamanı

Feragat yazılı olarak ve belirtilen tarihlerden önce yapılmalıdır.

Borçlandırma ve Kıymet Belgesi

Hak sahipliği karşılıksız bir bağış değildir; kural olarak borçlandırma esasına dayanır.

İnşa edilecek binalar için tespit edilen maliyet bedellerinden, sahiplerine ait kıymet belgelerindeki miktarlar düşüldükten sonra geri kalanı borçlandırmaya esas tutulur.

Yani zarar gören yapınızın takdir edilen değeri, yeni yapının maliyetinden mahsup edilir; aradaki fark borçlandırılır.

Takdir edilen kıymete karşı, Kanunda belirlenen sürelere riayet etmek suretiyle yetkili mahkemede dava açılabilir. Açılacak dava, Kanunda belirtilen özel usuller dâhilinde görülür.

Borçlandırma, vade ve tahsil işlemleri Kanun’un ilgili maddesine göre yürütülür. Uygulamada onarım ve yeni yapım yardımlarında farklı vade ve faiz koşulları öngörülebilmektedir; güncel koşullar idarece duyurulur.

İkinci afet hâlinde indirim

Kanun, art arda gelen afetler bakımından bir koruma da içerir.

İnşaatın devamı sırasında veya bitiminden itibaren bir yıl içinde, genel hayata etkili olsun olmasın ikinci bir afetle binanın zarar görmesi hâlinde, borçlandırma miktarından zarar oranında indirim yapılır. Afetzede isterse, borçlandırma hükümleri dairesinde yeniden inşaat yardımı da yapılabilir.

Ayrıca; bu Kanuna ve afetle ilgili hüküm taşıyan diğer kanunlara göre ayrı tarihlerde iki defa hak sahibi olarak konut yardımı gören veya görecek olanlardan, genel hayata etkili üçüncü bir afetten konutları oturulamayacak derecede zarar gören hak sahiplerinin ödeme güçlerini kaybetmeleri hâlinde, önceki borç bakiyeleri Cumhurbaşkanı Kararı ile terkin olunabilir.

Zorunlu Deprem Sigortası Şartı

Bu, uygulamada en ağır sonuç doğuran ve en az bilinen kurallardan biridir.

Zorunlu deprem sigortası kapsamındaki binalar için; 7269 sayılı Kanundan ve ilgili diğer mevzuattan doğan Devletin konut kredisi açma ve bina yaptırma yükümlülükleri, zorunlu deprem sigortası yaptırılmamış olmasının tespit edilmesiyle ortadan kalkar.

Yani sigortasız binada, hak sahipliği şartlarını taşısanız dahi Devletin konut yapma veya kredi verme yükümlülüğü doğmayabilir.

Bu nedenle zorunlu deprem sigortası, yalnızca hasar tazminatı bakımından değil, afet sonrası hak sahipliği bakımından da belirleyicidir. Kiracı ve malik bakımından sigorta yükümlülüğü için kiracı olarak DASK ve konut sigortası sayfasına bakabilirsiniz.

Geçici Barınma

Kanun, kalıcı çözüm öncesinde geçici barınmayı da düzenler.

Afete uğrayanların veya uğraması muhtemel olanların, bulundukları yerlerde veya başka yerlerde geçici olarak barınmalarını sağlamak üzere; baraka ve konutlar inşa edilebilir, ettirilebilir, kiralanabilir veya satın alınabilir.

Bu tedbirlerin kısa zamanda yerine getirilmesinin mümkün olmadığı hâllerde, geçici iskân tedbirlerini kendileri almak isteyenlere nakdî yardım da yapılabilir.

Önemli bir ayrım vardır: bu kapsamda yapılacak harcamalar ve ödemeler borçlandırmaya tabi tutulmaz. Yani geçici barınma yardımı, sonradan borç olarak size yansıtılmaz.

6306 rejimindeki geçici konut tahsisi ve kira yardımı ile karşılaştırma için geçici konut tahsisi ve enkaz bedeli sayfasına bakınız.

İtiraz ve Dava Yolları

Süreçteki her aşama ayrı bir başvuru veya dava imkânı doğurur:

• Hasar tespitine itiraz. Mahallî ilân tarihinden itibaren otuz gün içinde yapılır.
• Hak sahipliği kararına itiraz. Komisyon kararlarına karşı ilgili usulde ileri sürülür; nihai karar mercii idaredir.
• Takdir edilen kıymete karşı dava. Kanunda belirlenen sürelere uyularak yetkili mahkemede, Kanundaki özel usuller dâhilinde açılır.
• İdari işlemlere karşı iptal davası. Hak sahipliğinin reddi gibi işlemler idari yargı denetimine tabidir.

Hasar tespit raporlarına karşı doğrudan dava açılabilmesinin önünü açan Anayasa Mahkemesi kararı için hasar tespit raporuna karşı dava yolu sayfasına bakabilirsiniz.

Kontrol Listesi

• Hasar tespit sonucunuzu ve kesinleşme tarihini öğrenin.
• Hak sahipliği başvuru ilanının tarihini ve yerini takip edin.
• Talep ve taahhütnameyi altmış günlük süre içinde verin.
• Mülkiyet ilişkinizi belgeleyin: tapu kaydı, veraset ilamı, hisse durumu.
• Borçlandırmayı ilandan itibaren iki ay içinde mutlaka yapın.
• Kıymet belgenizdeki takdir edilen değeri inceleyin; itiraz süresini kaçırmayın.
• Zorunlu deprem sigortanızın bulunup bulunmadığını kontrol edin.
• Feragat düşünüyorsanız Kanunda belirtilen tarihlerden önce yazılı başvurun.

Sık Yapılan Hatalar

• Hasar tespiti ile hak sahipliğini aynı işlem sanmak.
• Talep ve taahhütname süresini ilan tarihinden hesaplamamak.
• Borçlandırmayı geciktirmek; hak sahipliği kendiliğinden sona erer.
• Borçlandırma yapmış olmayı hak sahipliği sanmak; komisyon kabul etmezse iptal edilir.
• Kıymet belgesindeki takdiri incelemeden kabul etmek.
• Zorunlu deprem sigortasının hak sahipliğine etkisini bilmemek.
• Feragati geç yapmak ve müeyyideyle karşılaşmak.
• Geçici barınma yardımının borçlandırılacağını sanmak.

Adım Adım Süreç

1. Hasar sonucunu kesinleştirin — Hasar tespit sınıfınızı ve kesinleşme tarihini idareden teyit edin.
2. İlanı takip edin — Hak sahipliği başvuru tarihinin ve yerinin ilanını izleyin; süreler ilandan işler.
3. Talep ve taahhütname verin — Altmış günlük süre içinde başvurunuzu yapın ve evrak kayıt numarasını alın.
4. Mülkiyet ilişkinizi belgeleyin — Tapu kaydı, hisse durumu ve gerekiyorsa veraset ilamını dosyaya ekleyin.
5. Borçlandırmayı süresinde yapın — İlandan itibaren iki ay içinde borçlandırma yapılmazsa hak sahipliği kendiliğinden sona erer.
6. Kıymet takdirini inceleyin — Kıymet belgesindeki değeri kontrol edin; itiraz ve dava sürelerine uyun.
7. Sigorta durumunu kontrol edin — Zorunlu deprem sigortasının bulunmaması Devletin yükümlülüğünü ortadan kaldırabilir.

İlgili Konular ve Kaynaklar

Sıkça Sorulan Sorular

Afet hak sahipliği nedir?

Afetzedelerin yıkılan veya ağır hasar gören binalarla mülkiyet ilişkilerini ve yeniden yapılacak binalardan ya da inşaat kredisinden yararlanabilme durumlarını ifade eder.

Kimler hak sahibi olabilir?

Afet sebebiyle kendilerine bina yapılacak veya inşaat kredisi verilecek malik ve hissedarlar ile ebeveyni ile birlikte oturan evli kişiler Yönetmelik esaslarına göre değerlendirilir.

Hak sahipliğini kim tespit eder?

7269 sayılı Kanun gereğince kurulan ve mülkî amir ya da görevlendireceği memur başkanlığında çalışan Mahallî Hak Sahipliği İnceleme Komisyonu tespit eder.

Süreler ne kadardır?

Talep ve taahhütname için altmış gün, borçlandırma için altmış gün ve itiraz için on beş gün olmak üzere süreç en fazla yüz otuz beş günde tamamlanır.

Borçlandırmayı yapmazsam ne olur?

Borçlandırmanın ilanından itibaren kabul edilebilir mazeret dışında iki ay içinde borçlandırma yapılmazsa hak sahipliği kendiliğinden sona erer.

Borçlandırma yapmak hak sahibi olmak mıdır?

Hayır. Komisyonca hak sahibi kabul edilmeyenlerin yapmış oldukları borçlandırmalar iptal edilir.

Borç nasıl hesaplanır?

İnşa edilecek binalar için tespit edilen maliyet bedellerinden kıymet belgelerindeki miktarlar düşüldükten sonra geri kalanı borçlandırmaya esas tutulur.

Kıymet takdirine itiraz edebilir miyim?

Kanunda belirlenen sürelere uyarak yetkili mahkemede dava açılabilir; dava Kanunda belirtilen özel usuller dâhilinde görülür.

İkinci afette indirim var mı?

İnşaatın devamı sırasında veya bitiminden itibaren bir yıl içinde ikinci bir afetle bina zarar görürse borçlandırma miktarından zarar oranında indirim yapılır.

Deprem sigortam yoksa ne olur?

Zorunlu deprem sigortası kapsamındaki binalarda sigortanın yaptırılmamış olduğunun tespitiyle Devletin konut kredisi açma ve bina yaptırma yükümlülükleri ortadan kalkar.

Geçici barınma yardımı borçlandırılır mı?

Hayır. Geçici barındırma kapsamında yapılacak harcamalar ve ödemeler borçlandırmaya tabi tutulmaz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş veya reklam niteliği taşımaz. 6306 sayılı Kanun kapsamındaki süreler hak düşürücüdür ve destek tutarları her yıl güncellenir. Somut dosyanız için elinize ulaşan tebligat ve yürürlükteki mevzuat esas alınmalıdır. Nihai hukuki değerlendirme avukata aittir.