Vadesi yaklaşan bir senedi (bonoyu) ödeyemeyecekseniz en güvenli adım, vade gelmeden senedi elinde tutan hamille yazılı ve imzalı bir vade uzatımı yapmaktır; çünkü icra takibinde “alacaklı süre verdi” savunması ancak resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle kabul edilir (İİK m.169/a). Senet ödenmezse alacaklı kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatır. Ödeme emrinin tebliğinden sonra ödeme için 10 gün, borca veya imzaya itiraz ve şikâyet için yalnız 5 gün vardır; itiraz icra mahkemesine yapılır (İİK m.168) ve satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz (m.169, 170). Yeni senet verilecekse eski senet geri alınmalıdır; yeni senet, açık irade yoksa eski borcu sona erdirmez (TBK m.133). Hamil kısmi ödemeyi reddedemez; ödemeyi senede yazdırıp makbuz alın (TTK m.709). Borç yoksa, takipten önce açılan menfi tespit davasında en az yüzde 15 teminatla takibin durdurulması istenebilir (İİK m.72). Birden çok senet ödenemeyecekse konkordato mühleti borçlu şirket aleyhine takipleri durdurur (İİK m.294); aval veren ortaklara karşı alacaklının hakları ise saklı kalır (İİK m.303).
Senedini vadesinde ödeyemeyecek şirket için yol haritası: vadeden önce senet listesi, yazılı vade uzatımı, yeni senet ve kısmi ödeme; vadeden sonra kambiyo takibi, 10 ve 5 günlük süreler, itirazlar, menfi tespit, istirdat, taksit, zamanaşımı, aval ve konkordato.
Senedin vadesi yaklaşıyor mu? Anlaşmayı takipten önce yazıya dökün
Şirketin senet listesini, hamillerin kim olduğunu ve nakit takvimini birlikte inceleyelim; hangi senet için vade uzatımı, kısmi ödeme ya da yeni senet yapılacağını ve protokolün hangi şartları içermesi gerektiğini netleştirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Kısa Cevap: Hangi Aşamada Hangi Süre İşliyor?
Senette süreler üç aşamada işler: vadeden önce, ödeme emrinden sonra ve ödemeden sonra. En geniş hareket alanı vadeden önceki dönemdir; ödeme emri tebliğ edilince itiraz ve şikâyet için yalnız 5 gün vardır.
Senedin ödenmemesinde süre takvimi
| Aşama | Süre | Ne yapılmalı? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Vadeden önce | Vade gününe kadar | Senedin bugünkü hamilini bulmak; yazılı vade uzatımı veya eski senedin iadesiyle yeni senet | TTK m.687; TBK m.133 |
| Vade günü | Ödeme günü ve izleyen iki iş günü | Hamil senedi ödeme için ibraz eder; ibraz edilmezse bedel, gideri ve riski hamile ait olmak üzere bankaya tevdi edilebilir | TTK m.708, 712 |
| Ödeme emrinin tebliği | 5 gün | Borca itiraz, imza itirazı, kambiyo senedi niteliğine şikâyet; icra mahkemesine | İİK m.168/3-5 |
| Ödeme emrinin tebliği | 10 gün | Borç ve masrafların ödenmesi; itiraz edilmez ve ödenmezse mal beyanı (itiraz reddedilirse 3 gün) | İİK m.168/2, 168/6 |
| Haciz sonrası, satış talebinden önce | Taksitler en çok 3 ay | İcra dairesinde taksit taahhüdü | İİK m.111 |
| Borçlu olunmayan para ödendiyse | Ödemeden itibaren 1 yıl | İstirdat davası | İİK m.72/7 |
| Zamanaşımı | Vadeden itibaren 3 yıl | Düzenleyen şirkete karşı senetten doğan istemlerin süresi | TTK m.749/1, 778/1-h, 779/1 |
Bono Nedir, Neden Bu Kadar Hızlı Takip Edilir?
Bono, düzenleyenin belirli bir bedeli belirli bir vadede ödemeyi kayıtsız şartsız vaat ettiği kambiyo senedidir. Senette “bono” veya “emre yazılı senet” kelimesi, kayıtsız şartsız ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtarın adı, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası bulunur (TTK m.776). Bunlardan biri eksikse senet bono sayılmaz; ancak vadesiz bono görüldüğünde ödenecek bono sayılır, ödeme yeri ve düzenlenme yeri için kanuni karineler vardır (TTK m.777).
Hız iki kuraldan gelir. Senedi düzenleyen şirket, poliçeyi kabul eden gibi sorumludur (TTK m.779/1); hamil senet bedelini, vadeden itibaren faizi, giderleri ve bedelin binde üçünü aşmayan komisyonu doğrudan şirketten isteyebilir (TTK m.698/2, 725/1, 778/1-d). Kambiyo senedine dayanan alacaklı, alacak rehinle güvence altında olsa bile özel usullerle haciz yoluyla, borçlu iflasa tabi ise iflas yoluyla takip yapabilir (İİK m.167/1); icra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse “hemen” ödeme emri gönderir (İİK m.168). İflas yolu için kambiyo senetlerine özgü iflas yolu yazımıza bakabilirsiniz.
Vade Gelmeden İlk İş: Senet Listesi ve Senedin Kimde Olduğu
Vade gelmeden ilk iş, her senedin vadesini, tutarını, lehtarını ve bugün kimin elinde olduğunu gösteren bir liste çıkarmaktır; çünkü anlaşma senedi elinde tutan hamille yapılmazsa koruma sağlamaz. Senet ciro edilmişse şirket, lehtarla arasındaki ilişkiye dayanan savunmaları (malın teslim edilmemesi, sözlü erteleme, mahsup gibi) yeni hamile karşı ileri süremez; hamil senedi bile bile şirketin zararına devralmışsa durum farklıdır (TTK m.687).
- Senedin kimliği: düzenlenme tarihi, vade, tutar, varsa numara.
- Hamil: senedin bugün kimde olduğu; faktoring şirketine veya bankaya devredilip devredilmediği.
- İmzacılar: şirket adına kimin imzaladığı, aval veren ortak veya yönetici olup olmadığı.
- Ciro edilen senetler: müşteriden alınıp tedarikçiye ciro edilen senetlerde şirket de başvuru borçlusudur (TTK m.713/1).
- Dayanak iş: fatura, sözleşme veya teminat amacı.
Hamil vadeden önce ödemeyi kabulle yükümlü değildir (TTK m.710/1). Hiçbir protokolde boş senet imzalamayın: tamamen doldurulmadan verilen senet anlaşmaya aykırı doldurulursa bu iddia, kötü niyetli veya ağır kusurlu olmayan hamile karşı ileri sürülemez (TTK m.680). Bireysel borçlu bakışı için “Senedimi Ödeyemiyorum” yazımıza, faktoringe devredilen senet ve çekler için faktoring yazımıza bakabilirsiniz.
Alacaklıyla Vade Uzatımı: Protokol Yazılı ve İmzalı Olmalı
Vade uzatımı ancak yazılı, imzalı ve senedi açıkça tanımlayan bir belgeyle yapılırsa takipte işe yarar. İİK ödeme emrine karşı “mehil verildiği” itirazını açıkça sayar (m.168/5); ancak icra mahkemesi bu itirazı, borcun ertelendiği resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispatlanırsa kabul eder (m.169/a/1). Takip kesinleştikten sonra da alacaklının mühlet verdiği noterden tasdikli veya imzası ikrar edilmiş belgeyle ispatlanırsa takibin iptali veya ertelenmesi her zaman istenebilir (m.71/1). Protokoldeki imzaları noterde onaylatmak, m.71/1’deki “noterden tasdikli” belge bakımından güvence sağlar ve imza tartışması riskini azaltır.
- Taraflar, imzalayan temsilciler ve senedin tarih, vade, tutar ve numarası.
- Yeni vade veya taksit takvimi.
- Yeni vadeye kadar senedin takibe konulmayacağı ve ciro edilmeyeceği taahhüdü.
- Her ödemenin senede yazılacağı veya makbuz verileceği.
- Borç bitince senedin aslının iade edileceği; yeni senet verilecekse eski senedin aynı anda iadesi.
- Aval veren ortak veya yöneticilerin protokole katılıp katılmadığı.
Senet ciro edilmişse protokol hamille yapılmalıdır (TTK m.687). Bankalarla toplu görüşme için bankalarla toplu yapılandırma yazımıza bakabilirsiniz.
Yeni Senet Vermek: Eski Senet Geri Alınmazsa Ne Olur?
Eski senet geri alınmadan yeni senet verilirse şirket aynı borç için iki kambiyo senedinin borçlusu görünür. Yenileme, yani yeni bir borçla mevcut borcun sona erdirilmesi, ancak tarafların açık iradesiyle olur; mevcut borç için kambiyo taahhüdünde bulunulması veya yeni bir alacak senedi düzenlenmesi, açık yenileme iradesi olmadıkça yenileme sayılmaz (TBK m.133). Eski senet alacaklıda kalırsa ciro edilebilir veya takibe konulabilir; senedi bile bile şirketin zararına hareket etmeden devralan hamile karşı “yerine yenisini verdim” savunması da ileri sürülemez (TTK m.687). Alacaklı takip talebine senedin aslını eklemek zorunda olduğundan (İİK m.167/2), eski senedin aslını geri almak çift takip riskini kaldırmanın en sağlam yoludur.
Vadeden önce kullanılabilecek yollar
| Yol | Ne sağlar? | Risk | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Yazılı vade uzatımı | Takipte “mehil verildi” itirazına dayanak | Belge resmî veya imzası ikrar edilmiş değilse ispat güçleşir; ciro edilen senette yeni hamile karşı ileri sürülemez | İİK m.168/5, 169/a; TTK m.687 |
| Eski senedin iadesiyle yeni senet | Tek senet, yeni vade | Eski senet iade edilmez ve açık yenileme iradesi yazılmazsa iki senet birden geçerli kalabilir | TBK m.133; İİK m.167/2 |
| Kısmi ödeme ve kalan için vade | Borç azalır | Ödeme senede yazılmaz ve makbuz alınmazsa ispat sorunu | TTK m.709/2-3 |
| Birden çok alacaklıda konkordato | Mühlet içinde takip yapılamaz, başlamış takipler durur | Aval verenlere karşı haklar saklı kalır; mühlet kararı ilan edilir | İİK m.288, 294, 303 |
Kısmi Ödeme ve Makbuz: Ödediğiniz Her Lirayı Belgeleyin
Senette hamil kısmi ödemeyi reddedemez; şirket ödenen kısmın senede yazılmasını ve makbuz verilmesini isteyebilir (TTK m.709/2-3, 778/1-c). Genel kurala göre borcun tamamı belli ve muaccel ise alacaklı kısmi ifayı reddedebilir (TBK m.84); kambiyo senedinde TTK’daki özel kural bunun tersini öngörür. Tam ödemede şirket, senede ibra şerhi yazılarak senedin kendisine verilmesini isteyebilir (TTK m.709/1).
- Mahsup: Borçlu faiz veya giderleri ödemede gecikmemişse kısmi ödemeyi ana borçtan düşme hakkına sahiptir; aksine anlaşma yapılamaz (TBK m.100).
- Makbuzun imzası: Takipte alacaklı makbuz altındaki imzayı inkâr eder ve imza ona ait çıkarsa itiraz kabul edilir, alacaklı belgedeki tutarın yüzde onu oranında para cezasına mahkûm edilir (İİK m.169/a/3). Makbuzu alacaklının yetkilisine imzalatıp adını ve sıfatını yazdırın.
- Banka ödemesi: Açıklamaya senedin vadesini ve tutarını yazın.
- Kısmi itiraz: Takipte ödenen kısmın tutarını itirazda açıkça gösterin; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır (İİK m.62/4, 170/b).
- Borcu kabul eden yazılar: Borç kısmen veya tamamen kabul edilmişse, kambiyo niteliğine şikâyet ve mahkemenin takibi bu nedenle kendiliğinden iptal etmesine ilişkin m.170/a hükmü uygulanmaz (İİK m.170/a/3).
Ödeme emri geldiyse 5 gün işliyor
Ödeme emrini, senet suretini, ödeme belgelerinizi ve alacaklıyla yazışmalarınızı birlikte inceleyelim; borca itiraz, şikâyet veya menfi tespit yollarından hangisinin dayanaklı olduğunu ve hangi belgeyle ispat edileceğini süre dolmadan değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Vade Geçti, Ödeme Emri Geldi: İlk 5 Günde Ne Yapılır?
Ödeme emri tebliğ edildiğinde iki süre birlikte başlar: ödeme için 10 gün, itiraz ve şikâyet için 5 gün. 5 gün içinde imza açıkça inkâr edilmezse imza takip bakımından şirketten çıkmış sayılır; icra mahkemesinden itirazın kabulüne dair karar getirilmedikçe cebri icraya devam edilir (İİK m.168/4-5). Ödeme emri ayrıca, itiraz edilmez ve borç ödenmezse 10 gün içinde, itiraz reddedilirse 3 gün içinde mal beyanında bulunulması gerektiğini ve beyanda bulunmamanın hapisle tazyik edileceğini ihtar eder (m.168/6).
Ödeme emrine karşı kullanılabilecek yollar
| Yol | Ne zaman? | Süre ve merci | Takibe etkisi | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Şikâyet | Senet bono unsurlarını taşımıyorsa veya alacaklının kambiyo takibi hakkı yoksa | 5 gün, icra mahkemesi | Mahkeme kambiyo takibini iptal edebilir | İİK m.168/3, 170/a |
| İmza itirazı | İmza şirkete ait değilse | 5 gün, icra mahkemesine açıkça dilekçe | Satıştan başka işlemleri durdurmaz; ciddi görülürse geçici durdurma | İİK m.168/4, 170/1-2 |
| Borca itiraz | Borç yok, ödendi, süre verildi, zamanaşımı veya yetkisizlik | 5 gün, icra mahkemesine sebepleriyle dilekçe | Satıştan başka işlemleri durdurmaz; belgeler yeterliyse geçici durdurma | İİK m.168/5, 169, 169/a/2 |
| Ödeme | Borç tartışmasızsa | 10 gün, icra dairesinin banka hesabı | Mal beyanı ihtarı ödeme yapılmamasına bağlıdır | İİK m.168/2, 168/6 |
| Gecikmiş itiraz | Süre kusursuz bir engelle kaçtıysa | Engelin kalkmasından itibaren 3 gün; paraya çevirme bitinceye kadar | Mazeret kabul edilirse takip durur | İİK m.65, 170/b |
Takip şirkete ve aval veren ortağa birlikte yöneltilmişse her birine ayrı ödeme emri tebliğ edilir (İİK m.61/2, 170/b); her imzacının süresini kendi tebliğ tarihinden izleyin. Ayrıntı için 5 günde kambiyo takibine itiraz yazımıza, dilekçe için kambiyo senedine itiraz dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.
Borca İtiraz: Hangi Sebep, Hangi Belgeyle?
Borca itiraz, sebebini resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispatlayabiliyorsanız güçlü bir savunmadır. İcra mahkemesi tarafları en geç 30 gün içinde duruşmaya çağırır ve borcun olmadığının, ödendiğinin veya ertelendiğinin böyle bir belgeyle ispatı hâlinde itirazı kabul eder (İİK m.169/a/1). Zamanaşımı itirazı senetteki tarihe göre incelenir; alacaklı zamanaşımının kesildiğini veya durduğunu resmî ya da imzası ikrar edilmiş belgeyle ispat edemezse itiraz kabul edilir (m.169/a/4).
Mahkeme, dilekçeye ekli belgelerden borcun ödendiği veya ertelendiği, senedin metninden zamanaşımına uğradığı, borç bulunmadığı ya da icra dairesinin yetkisiz olduğu kanaatine varırsa takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir (m.169/a/2). İtirazın kabulüyle takip durur; alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklıdır (m.169/a/5).
Tazminat riski iki yönlüdür. İtiraz esasa ilişkin nedenlerle kabul edilirse kötü niyetli veya ağır kusurlu alacaklı; takip geçici olarak durdurulmuş ve itiraz reddedilmişse borçlu, diğer tarafın isteği üzerine, takip konusu alacağın en az yüzde 20’si oranında tazminata mahkûm edilir (m.169/a/6). İtirazın reddine karşı istinaf takibi durdurmaz; borçlu alacağı karşılayacak nakit, icra mahkemesince kabul edilecek taşınır rehni, esham veya tahvilat, taşınmaz rehni ya da muteber banka kefaleti gösterirse icra durur (m.169/a/son, 33/3).
Belgeyle hemen ispatlanamayan uyuşmazlıklar, örneğin malın teslim edilmemesi, menfi tespit davasına taşınmalıdır; senet üçüncü bir hamildeyse bu savunmalar ona karşı ileri sürülemez (TTK m.687). İtiraz türlerinin sonuçları için kambiyo senetlerine mahsus takip rehberimize bakabilirsiniz.
İmza İtirazı: Yalnız İmza Gerçekten Size Ait Değilse
İmza itirazı, yalnız senetteki imza şirkete veya şirket adına imza atan kişiye gerçekten ait değilse kullanılmalıdır; haksız inkârın tazminat ve para cezası sonuçları aşağıdaki tablodadır. İtiraz 5 gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine bildirilir, satıştan başka işlemleri durdurmaz; mahkeme itirazı ciddi bulursa alacaklıya tebliğe gerek görmeden takibi geçici olarak durdurabilir (İİK m.170/1-2).
İmza itirazının olası sonuçları
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| İmza 5 gün içinde açıkça inkâr edilmedi | İmza takip bakımından borçludan çıkmış sayılır | İİK m.168/4 |
| İmza borçluya ait değil | İtiraz kabul edilir, takip durur; alacaklının dava hakkı saklıdır | İİK m.170/3 |
| İmza borçluya ait çıktı, takip itiraz nedeniyle durdurulmuştu | İtiraz reddedilir; borçlu en az yüzde 20 inkâr tazminatı ve yüzde 10 para cezası öder | İİK m.170/3 |
| İtiraz kabul edildi, alacaklı kötü niyetli veya ağır kusurlu | Alacaklı en az yüzde 20 tazminat ve yüzde 10 para cezası öder | İİK m.170/4 |
| Borçlu menfi tespit veya istirdat davası açtı | Tazminat ve para cezasının tahsili dava sonuna kadar ertelenir; dava borçlu lehine biterse kalkar | İİK m.170/3 |
Şirketi temsile yetkili olmadığı hâlde şirket adına senet imzalayan kişi senetten bizzat sorumlu olur; yetkisini aşan temsilci için de hüküm aynıdır (TTK m.678, 778/2-e). Senetteki imzalardan biri geçersiz olsa da diğer imzaların geçerliliği etkilenmez (TTK m.677). Sahtelik iddiası için belgede sahtelik iddiası yazımıza, borca ve imzaya itiraz farkı için borca itiraz ile imzaya itiraz yazımıza bakabilirsiniz.
Kambiyo Senedi Niteliğine Şikâyet: Senet Gerçekten Bono mu?
Senet bono unsurlarından birini taşımıyorsa, örneğin “bono” ibaresi, lehtarın adı, düzenlenme tarihi ya da düzenleyenin imzası yoksa veya ödeme vaadi şarta bağlıysa bono sayılmaz (TTK m.776, 777/1). Şirket bu durumda alacaklının kambiyo takibi hakkı olmadığını 5 gün içinde şikâyet yoluyla ileri sürebilir (İİK m.168/3, 170/a/1). Mahkeme süresinde yapılan şikâyet veya itirazla önüne gelen dosyada bu niteliği kendiliğinden dikkate alarak takibi iptal edebilir (m.170/a/2). Kanun iptali “bu fasla göre yapılan takip” için öngörür; alacağın varlığı hakkında hüküm içermez. İmza itirazı geri alınmışsa veya borç kısmen ya da tamamen kabul edilmişse bu hüküm uygulanmaz (m.170/a/3).
Menfi Tespit Davası ve Tedbir İçin Teminat
Senede dayanan borç gerçekte yoksa şirket, takipten önce veya takip sırasında borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası açabilir (İİK m.72/1); takibi durdurma imkânı davanın takipten önce açılıp açılmadığına bağlıdır. Teminat olarak verilip işi yapılmayan, ödendiği hâlde iade edilmeyen veya fahiş koşullarla imzalatılan senetlerde bu dava gündeme gelebilir. Fahiş senetler için fahiş senet yazımıza bakabilirsiniz.
Takipten önce ve sonra açılan menfi tespit davası
| Ölçüt | Takipten önce açılan dava | Takipten sonra açılan dava |
|---|---|---|
| Tedbirin kapsamı | Talep üzerine ihtiyati tedbirle takibin durdurulması | Takip durdurulamaz; yalnız icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesi |
| Teminat | Alacağın yüzde 15’inden az olmamak üzere | Gecikme zararlarını karşılamak üzere ve alacağın yüzde 15’inden az olmamak üzere |
| Alacaklı kazanırsa | Tedbir kalkar; hüküm kesinleşince tedbirden doğan gecikme zararı teminattan alınır, yüzde 20’den az olamaz | Aynı kural |
| Borçlu kazanırsa | Takip derhal durur; kesinleşince icra eski hâline iade edilir; takip haksız ve kötü niyetliyse borçlunun talebi üzerine zararı, yüzde 20’den az olmamak üzere alacaklıdan alınır | Aynı kural |
| Yetkili mahkeme | Kanunun saydığı yerlerden davalının yerleşim yeri; takip yokken icra dairesi yeri seçeneği doğmaz | Takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer veya davalının yerleşim yeri mahkemesi |
| Dayanak | İİK m.72/2, 72/4-5, 72/8 | İİK m.72/3, 72/4-5, 72/8 |
Sonuç: Senet dayanaksızsa davayı takip başlamadan açmak takibi durdurma imkânı verir; tedbir ise mahkemenin takdirindedir (“verebilir”). Ayrıntılar için menfi tespit ve istirdat rehberimize, dilekçe için menfi tespit dava dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.
Ödediniz ama Borçlu Değildiniz: İstirdat Davası
Borçlu olmadığı parayı takip baskısıyla ödeyen şirket, parayı istirdat davasıyla geri isteyebilir. Menfi tespit davasında tedbir alınmamış ve borç ödenmişse dava istirdat davası olarak devam eder (İİK m.72/6). Takibe itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış olduğu için borçlu olmadığı parayı tamamen ödemek zorunda kalan kişi, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde dava açabilir; davacı yalnız paranın ödenmesi gerekmediğini ispatla yükümlüdür (m.72/7-8).
Takip Kesinleşti: Taksit Taahhüdü ve Rızaen Satış
Takip kesinleşip haciz yapıldıktan sonra en önemli araç, satış talebinden önce icra dairesinde verilecek taksit taahhüdüdür: borçlu borcunu düzenli taksitlerle ödemeyi taahhüt eder ve ilk taksiti hemen öderse icra işlemleri durur (İİK m.111/1). Şartlar, yeterli malın haczedilmiş olması, her taksitin borcun dörtte birinden az olmaması, taksitlerin aydan aya ödenmesi ve sürenin üç ayı geçmemesidir (m.111/2). Bir taksit zamanında ödenmezse icra işlemleri ve süreler kaldığı yerden devam eder (m.111/4). Alacaklıyla icra dairesinde yapılan taksit sözleşmesi süresince İİK m.106 ve 150/e’deki süreler işlemez; sözleşmelerin toplamı on yılı aşarsa süreler kaldığı yerden işler (m.111/3).
Haczedilen mal satılacaksa şirket, kıymet takdirinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde rızaen satış yetkisi isteyebilir; icra müdürü 15 günlük süre verir (İİK m.111/a). Bu süreler ve takibin düşmesi için icra takibinde zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Zamanaşımı: Bonoda Süreler Nasıl Hesaplanır?
Senedi düzenleyen şirkete karşı istemler vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar: bonoyu düzenleyen poliçeyi kabul eden gibi sorumludur (TTK m.779/1), kabul edene karşı istemler vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (m.749/1) ve zamanaşımı hükümleri bonoya da uygulanır (m.778/1-h).
Senette zamanaşımı süreleri
| Kime karşı istem? | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Senedi düzenleyen şirket | 3 yıl | Vade | TTK m.749/1, 778/1-h, 779/1 |
| Şirket için aval veren ortak veya yönetici | 3 yıl | Vade | TTK m.702/1, 778/3; m.749/1, 779/1 |
| Hamilin cirantalara karşı istemi | 1 yıl | Süresinde çekilen protesto; “gidersiz iade olunacaktır” kaydı varsa vade | TTK m.749/2, 778/1-h |
| Senedi ödeyen cirantanın diğer cirantalara karşı istemi | 6 ay | Ödeme veya kendisine dava yoluyla başvurulduğu tarih | TTK m.749/3, 778/1-h |
| Zamanaşımına uğramış senette sebepsiz zenginleşme | 1 yıl | Zamanaşımı tarihini takip eden tarih | TTK m.732/4, 778/1-d |
Zamanaşımı dava, takip talebi, davanın ihbarı veya iflas masasına bildirimle kesilir; kesen işlem yalnız hakkında yapıldığı kişiye karşı hüküm doğurur ve aynı uzunlukta yeni süre başlar (TTK m.750-751). Süre dolsa bile düzenleyen, hamilin zararına zenginleştiği ölçüde borçlu kalır (TTK m.732/1). Cirantalara başvuru için ödememe protestosu ödeme gününü izleyen iki iş günü içinde çekilmelidir (TTK m.714/3). Hesap için kambiyo senedi zamanaşımı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Aval Verenler ve Senedi Ciro Eden Şirket
Aval veren, kimin için aval verdiyse aynen onun gibi sorumludur (TTK m.702/1, 778/3); şirket senedine aval veren ortak veya yönetici şirketle birlikte takip edilebilir.
- Şekil: Aval senet veya alonj üzerine “aval içindir” ya da eş anlamlı bir ibareyle yazılıp imzalanır; düzenleyenin imzası dışında senedin yüzüne atılan her imza aval sayılır (TTK m.701/1-3).
- Kimin için: Belirtilmemişse aval bonoyu düzenleyen hesabına verilmiş sayılır (TTK m.701/4, 778/4).
- Bağımsızlık: Güvence altına alınan borç şekil eksikliği dışında bir sebeple batıl olsa da aval geçerlidir (TTK m.702/2).
- Rücu: Ödeyen aval veren, lehine aval verdiği kişiye ve ona karşı sorumlu olanlara karşı senetten doğan hakları kazanır (TTK m.702/3).
- Konkordato: Mühletin takip yasağı “borçlu aleyhine” takipler içindir (İİK m.294/1); muvafakat etmeyen alacaklı birlikte sorumlulara karşı bütün haklarını korur (İİK m.303/1).
Şirketin ciro ettiği senetler de nakit planına girmelidir; vadede ödenmeyen senette hamil cirantalara başvurabilir (TTK m.713/1). Ortakların şahsi teminatları için şirket kredisine kefil yazımıza bakabilirsiniz.
Takiple Birlikte İhtiyati Haciz Gelirse
Rehinle güvence altına alınmamış ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı borçlunun mallarını ve alacaklarını ihtiyaten haczettirebilir; vadesi gelmemiş borçta bu ancak kanunda sayılan iki hâlde mümkündür (İİK m.257/1-2). İtiraz ve teminatla kaldırma için şirkete ihtiyati haciz geldi yazımıza bakabilirsiniz.
Birden Çok Senet Ödenemeyecekse: Konkordato Ne Değiştirir?
Ödenemeyecek senetler dağınık bir alacaklı kitlesine yayılmışsa tek tek vade uzatımı yerine konkordato değerlendirilmelidir; çünkü mühlet bütün takipleri birlikte durdurur. Mühlet içinde 6183 sayılı Kanuna göre yapılanlar dahil hiçbir takip yapılamaz, başlamış takipler durur, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları uygulanmaz, bir takip işlemiyle kesilebilen zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez (İİK m.294/1); geçici mühlet de bu sonuçları doğurur (İİK m.288/1). Tasdik edilen proje aksini öngörmüyorsa kesin mühletten itibaren rehinle güvence altına alınmamış alacaklara faiz işlemesi durur (m.294/3). Takip yasağı borçlu şirket aleyhine takipleri kapsar; muvafakat etmeyen alacaklının aval verenlere karşı hakları saklıdır (m.303/1).
Kambiyo takiplerine etkisi için kambiyo takiplerinde mühlet yazımıza ve mühlette takipler yazımıza, yol seçimi için konkordato, uzlaşma ve iflas karar tablomuza, erken değerlendirme için erken uyarı yazımıza bakabilirsiniz.
Tipik Senaryolar
Sık görülen durumlar ve değerlendirme
| Senaryo | Değerlendirme | Öne çıkan adım |
|---|---|---|
| Vadeye on gün var, lehtar tedarikçi “bekleriz” diyor | Sözlü söz icra mahkemesinde yeterli değildir | İmzaları noterde onaylı vade uzatım protokolü (İİK m.169/a, 71) |
| Tedarikçi senedi faktoring şirketine devretmiş | Tedarikçiyle anlaşma yeni hamili bağlamaz | Görüşmeyi hamille yapmak (TTK m.687) |
| Borcun yarısı ödendi, senedin tamamı için ödeme emri geldi | Ödeme belgeyle ispatlanabiliyorsa kısmi itiraz | 5 gün içinde ödenen tutarı açıkça göstererek borca itiraz (İİK m.62/4, 168/5) |
| Teminat senedi verildi, iş yapılmadı, vade gelmedi | Takipten önce dava açılırsa takip durdurulabilir | En az yüzde 15 teminatla tedbir talepli menfi tespit (İİK m.72/2) |
| Takip kesinleşti, araçlara haciz kondu, şirket üç ayda ödeyebilir | Satış talebinden önce taksit imkânı | Her biri borcun dörtte birinden az olmayan aylık taksit (İİK m.111) |
| Onlarca senet, birden çok takip ve ihtiyati haciz; işletme kâr üretebilir | Tek tek anlaşma gerçekçi değil | Konkordato değerlendirmesi; aval veren ortakların ayrıca planlanması (İİK m.294, 303) |
Yapılmaması Gerekenler
- Sözlü vade uzatımına güvenmek: mehil ancak resmî veya imzası ikrar edilmiş belgeyle ispatlanır (İİK m.169/a/1).
- İtirazı icra dairesine yapmak: kambiyo takibinde merci icra mahkemesidir (İİK m.168).
- Zaman kazanmak için imzayı inkâr etmek: para cezası ve tazminat doğurur (İİK m.168/4, 170/3).
Bu Hafta Yapılacaklar
- Verilen, ciro edilen ve aval verilen bütün senetleri vade sırasıyla listeleyin.
- Her senedin bugün kimde olduğunu öğrenin; görüşmeyi hamille yapın.
- Önümüzdeki 30 günün nakit akışına göre ödenecek ve ertelenecek senetleri ayırın.
- Ertelenecek senetler için imzaları noterde onaylı protokol hazırlayın; yeni senette eski senedi geri alın.
- Her kısmi ödemeyi senede yazdırın, imzalı makbuz alın.
- Dayanaksız senetler için vade gelmeden menfi tespiti teminat imkânıyla birlikte değerlendirin.
- Ödeme emri gelirse tebliğ tarihini not edip 5 ve 10 günlük süreleri takvime işleyin.
Senet borçları için şirkete özel yol haritası
Vade uzatım protokolü, yeni senet, kısmi ödeme, ödeme emrine itiraz, menfi tespit ve konkordato birbirine bağlı kararlardır. Senet listenizi ve nakit takviminizi birlikte inceleyerek doğru sırayı belirleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Sık Sorulan Sorular
Senedi vadesinde ödemezsem ne olur?
Alacaklı kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir; icra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse hemen ödeme emri gönderir (İİK m.167, 168). Hamil bedeli, vadeden itibaren faizi, giderleri ve binde üçü aşmayan komisyonu isteyebilir (TTK m.698/2, 725/1, 779/1).
Bonoya dayalı ödeme emrine itiraz süresi kaç gündür?
Borca itiraz, imza itirazı ve şikâyet için 5 gün, ödeme için 10 gündür (İİK m.168). Süreler ödeme emrinin tebliğinden itibaren işler; genel haciz yolundaki 7 günlük süre ve icra dairesine itiraz kambiyo takibinde uygulanmaz (İİK m.62/1, 168, 170/b).
İtiraz edince takip durur mu?
Kendiliğinden durmaz; itiraz satıştan başka işlemleri durdurmaz. Mahkeme belgeler yeterliyse veya imza itirazını ciddi görürse takibi geçici olarak durdurabilir (İİK m.169, 169/a/2, 170/2).
Alacaklıyla sözlü vade uzatımı yeterli mi?
Takip bakımından yeterli değildir. Erteleme ancak resmî veya imzası ikrar edilmiş belgeyle ispatlanırsa itiraz kabul edilir (İİK m.169/a/1); takip kesinleştikten sonra noterden tasdikli veya imzası ikrar edilmiş belge aranır (İİK m.71/1).
Yeni senet verirsem eski senet geçersiz olur mu?
Kendiliğinden olmaz. Yeni senet düzenlenmesi, açık yenileme iradesi yoksa yenileme sayılmaz (TBK m.133); eski senedin aslını geri alın.
Alacaklı kısmi ödemeyi reddedebilir mi?
Senette hayır. Hamil kısmi ödemeyi reddedemez; borçlu ödemenin senede yazılmasını ve makbuz verilmesini isteyebilir (TTK m.709/2-3).
Senet ciro edildiyse lehtarla yaptığım anlaşmayı ileri sürebilir miyim?
Kural olarak hayır. Önceki hamille ilişkiye dayanan savunmalar senedi devralan hamile karşı ileri sürülemez; hamil bile bile borçlunun zararına hareket etmişse istisna vardır (TTK m.687).
İmza itirazı haksız çıkarsa ne olur?
İmza borçluya ait çıkar ve takip itiraz nedeniyle durdurulmuşsa borçlu, alacağın en az yüzde 20’si oranında inkâr tazminatına ve yüzde 10’u oranında para cezasına mahkûm edilir (İİK m.170/3).
Menfi tespit davası takibi durdurur mu?
Takipten önce açılan davada mahkeme, alacağın en az yüzde 15’i teminat karşılığında takibin durdurulmasına karar verebilir; takipten sonra açılan davada takip durdurulamaz, yalnız teminatla icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesi istenebilir (İİK m.72/2-3).
Borçlu olmadığım parayı ödedim, geri alabilir miyim?
Evet. Ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde istirdat davası açılabilir (İİK m.72/7).
Bonoda zamanaşımı süresi nedir?
Düzenleyene ve onun için aval verene karşı vadeden itibaren 3 yıl; hamilin cirantalara karşı istemlerinde protesto tarihinden (gidersiz iade kaydı varsa vadeden) itibaren 1 yıl; ödeyen cirantanın diğer cirantalara karşı istemlerinde ödeme veya dava tarihinden itibaren 6 aydır (TTK m.702/1, 749, 778/1-h, 779/1).
Takip kesinleşti, taksitle ödeyebilir miyim?
Satış talebinden önce, yeterli mal haczedilmişse, her taksit borcun dörtte birinden az olmamak, aydan aya ödenmek ve süre üç ayı geçmemek şartıyla taksit taahhüdü verilebilir; ilk taksit hemen ödenirse icra işlemleri durur (İİK m.111).
Konkordato aval veren ortağı da korur mu?
Hayır. Mühletin takip yasağı borçlu şirket aleyhine takipler içindir (İİK m.294/1); konkordatoya muvafakat etmeyen alacaklı birlikte sorumlulara karşı bütün haklarını korur (İİK m.303/1). Aval veren, kimin için aval verdiyse aynen onun gibi sorumludur (TTK m.702/1).
İlgili Rehberler
- Konkordato Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Likidite Krizi Hukuk Rehberi: Nakit Sıkışıklığındaki Şirketler İçin
- Çekimi Ödeyemeyeceğim, Vadesi Yaklaşıyor: Şirket ve Yetkili Ne Yapmalı?
- Şirkete İhtiyati Haciz Geldi: Ne Yapmalı?
- Hesap Kat İhtarnamesi Geldi: Şirket Kredisi Muaccel Oldu, Ne Yapmalı?
- Konkordato mu, Uzlaşma mı, İflas mı? Karar Tablosu
- Konkordato Öncesi Erken Uyarı ve Ön Hukuki Değerlendirme
- Kambiyo Senetlerine Mahsus Takip (İİK m.167-176/b)
- Kambiyo Senedi (Çek-Bono) Takibi Geldi: 5 Günde Nasıl İtiraz Edilir?
- Borca İtiraz ile İmzaya İtiraz Arasındaki Fark ve Sonuçları
- Kambiyo Senedine İtiraz Dilekçesi Örneği
- Menfi Tespit ve İstirdat Davası (İİK m.72)
- Kambiyo Senedi Zamanaşımı Hesaplama Aracı
- Finansçıya veya Tefeciye Fahiş Senet İmzaladım: Şirket Ödemek Zorunda mı?
- Konkordato Mühletinde İcra Takipleri Durur mu? (İİK 294)
- Param Fonda Kilitli, Senedimi Ödeyemiyorum: Bireysel Borçlu İçin


