Borçlu olmadığınızı ispat için menfi tespit davası açabilirsiniz (İİK m.72). Takipten önce açarsanız, alacağın %15’inden az olmamak üzere teminatla takip durdurulabilir. Takipten sonra açarsanız takip durdurulamaz — yalnızca vezneye giren paranın alacaklıya ödenmesi engellenebilir.
… ASLİYE HUKUK / ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ’NE
DAVACI (BORÇLU): [Ad Soyad] (T.C. [—]), [Adres]
VEKİLİ: Av. [Ad Soyad]
DAVALI (ALACAKLI): [Ad Soyad / Unvan], [Adres]
KONU: Davalıya borçlu olmadığımızın tespiti ile ihtiyati tedbir talebimizin sunulmasıdır.
HARCA ESAS DEĞER: … TL (borçlu olunmadığı iddia edilen miktar)
AÇIKLAMALAR:
1. Davalı, … İcra Müdürlüğü’nün 20…/……… E. sayılı dosyasından müvekkil aleyhine … TL bedelli icra takibi başlatmıştır. [Alternatif: Davalı henüz takip başlatmamış olmakla birlikte, elindeki senede dayanarak takip tehdidinde bulunmaktadır.]
2. Müvekkil, davalıya hiçbir şekilde borçlu değildir. Şöyle ki: [Aşağıdakilerden dosyanıza uygun olanı seçiniz]
a) Takibe dayanak senet teminat senedi olarak verilmiş olup, teminat konusu ilişki sona ermiş, muaccel bir borç doğmamıştır.
b) Senet bedelsizdir; karşılığında hiçbir edim alınmamıştır.
c) Borç ödenmiştir (ekte sunulan …/…/20… tarihli dekont).
d) Senet boş imzalanmış, bedel ve vade alanları anlaşmaya aykırı doldurulmuştur.
e) Alacak zamanaşımına uğramıştır.
3. İHTİYATİ TEDBİR TALEBİ:
[Takipten ÖNCE dava açılıyorsa] İİK m.72/2 uyarınca, alacağın %15’inden az olmamak üzere mahkemece takdir edilecek teminat karşılığında icra takibinin durdurulmasına ilişkin ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep ederiz.
[Takipten SONRA dava açılıyorsa] İİK m.72/3 uyarınca takibin ihtiyati tedbirle durdurulması mümkün olmadığından; gecikmeden doğan zararları karşılamak üzere alacağın %15’inden az olmamak üzere göstereceğimiz teminat karşılığında, icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesine ilişkin ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep ederiz.
HUKUKİ SEBEPLER: İİK m.72, HMK m.389 vd., TBK ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: … İcra Müdürlüğü’nün 20…/……… E. sayılı takip dosyası, takibe dayanak senet aslı, [sözleşme, dekontlar, yazışmalar, ticari defterler], bilirkişi incelemesi, tanık, yemin ve her türlü yasal delil.
SONUÇ ve TALEP: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
a) İhtiyati tedbir talebimizin kabulüne,
b) Müvekkilin davalıya … TL borçlu OLMADIĞININ TESPİTİNE,
c) Takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşıldığında, takip konusu alacağın %20’sinden az olmamak üzere kötü niyet tazminatının davalıdan tahsiline,
d) Yargılama gideri ve vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine
karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz.
Tarih: …/…/20…
Davacı Vekili
Av. [Ad Soyad] — İmza
Takipten Önce mi, Sonra mı? — Fark Çok Büyük
Menfi tespit davasının ne zaman açıldığı, takibin durup durmayacağını belirler.
Takipten ÖNCE açılırsa (İİK m.72/2): Mahkeme, talep üzerine, alacağın %15’inden az olmamak üzere gösterilecek teminat karşılığında icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir. Alacaklı takip başlatsa bile işlemler durur, haciz uygulanamaz.
Takipten SONRA açılırsa (İİK m.72/3): İhtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar VERİLEMEZ. Bu, kanunun açık hükmüdür. Borçlu yalnızca, gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın %15’inden az olmamak üzere teminat göstermek kaydıyla, icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir.
Pratik sonuç: Takip tehdidi altındaysanız, ödeme emrini beklemeden dava açmak size çok daha güçlü bir koruma sağlar.
Dava Kimin Lehine Sonuçlanırsa Ne Olur?
Borçlu (davacı) kazanırsa (m.72/5):
- Takip derhal durur.
- İlamın kesinleşmesi üzerine, ayrıca hükme gerek kalmadan icra eski hâle iade edilir: hacizler kalkar, satılmışsa bedel borçluya ödenir.
- Takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, borçlunun talebi üzerine alacaklı, takip konusu alacağın %20’sinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.
Alacaklı (davalı) kazanırsa (m.72/4):
- İhtiyati tedbir kararı kalkar.
- Alacaklı, tedbir nedeniyle alacağını geç almaktan doğan zararlarını gösterilen teminattan alır.
- Bu zarar, %20’den aşağı tayin edilemez.
Yani menfi tespit davası, kaybedilirse borçlu için maliyetlidir. Dayanaksız açılmamalıdır.
Borç Ödenirse: Dava İstirdat Davasına Dönüşür
Borçlu ihtiyati tedbir kararı alamamış ve bu arada borcu ödemek zorunda kalmışsa, menfi tespit davasına kendiliğinden istirdat davası olarak devam edilir (İİK m.72/6). Borçlunun ayrıca talepte bulunmasına gerek yoktur; mahkeme resen bu şekilde devam eder.
Bağımsız istirdat davası (İİK m.72/7): Takibe hiç itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış olması nedeniyle, borçlu olmadığı bir parayı ödemek zorunda kalan kişi, ödediği tarihten itibaren bir yıl içinde genel hükümlere göre paranın geri verilmesini dava edebilir.
İspat yükü: İstirdat davasında davacı, yalnızca paranın verilmesi gerekmediğini ispatla yükümlüdür.
Yetkili ve Görevli Mahkeme
Yetki (İİK m.72/8): Menfi tespit ve istirdat davaları, borçlunun seçimine göre:
- Takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde, veya
- Davalı alacaklının yerleşim yeri mahkemesinde
açılabilir.
Görev: Alacağın niteliğine göre belirlenir — asliye hukuk, asliye ticaret veya tüketici mahkemesi. Ticari nitelikteki para alacaklarında dava şartı arabuluculuk gündeme gelebilir; bu husus somut dosyada mutlaka değerlendirilmelidir.
Harç: Harçlar, davacının borçlu olmadığını ileri sürdüğü miktar üzerinden hesaplanır.
📖 İlgili Rehberler
Sık Sorulan Sorular
Menfi tespit davası takibi durdurur mu?
Takipten önce açılırsa, alacağın %15’inden az olmamak üzere teminat karşılığında ihtiyati tedbirle takip durdurulabilir. Takipten sonra açılırsa takip durdurulamaz; yalnızca veznedeki paranın alacaklıya ödenmemesi sağlanabilir (İİK m.72).
Menfi tespit davasında teminat ne kadardır?
Alacağın %15’inden az olmamak üzere mahkemece takdir edilir. Teminatın türünü (nakit, teminat mektubu vb.) mahkeme belirler.
Davayı kaybedersem ne olur?
İhtiyati tedbir kalkar ve alacaklı, alacağını geç almaktan doğan zararını gösterdiğiniz teminattan alır. Bu zarar %20’den aşağı tayin edilemez (İİK m.72/4).
Borcumu ödedim, menfi tespit davam ne olur?
Tedbir kararı almamışsanız ve borç ödenmişse, davaya kendiliğinden istirdat davası olarak devam edilir (İİK m.72/6). Ayrıca talepte bulunmanıza gerek yoktur.
İstirdat davası süresi nedir?
Takibe itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış borçlu, borçlu olmadığı parayı ödediği tarihten itibaren 1 yıl içinde istirdat davası açabilir (İİK m.72/7).
Menfi tespit davasını nerede açarım?
Borçlunun seçimine göre, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde veya davalı alacaklının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (İİK m.72/8).
