İstinat Duvarı ve Bahçe Duvarı: Ruhsat Zorunluluğu, Tesviye Kuralları ve Komşuluk
20 Ağustos 2026

İstinat Duvarı ve Bahçe Duvarı: Ruhsat Zorunluluğu, Tesviye Kuralları ve Komşuluk

📜 Dayanak Mevzuat

  • Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) m.60 — İstinat duvarı için yanal yüzey alanı üzerinden ruhsat mecburiyeti; duvar tamamlanmadan yapı kullanma izni verilmez
  • PAİY m.15-18 — Bahçe tesviyesi esasları; ön, yan ve arka bahçelerin tesviyesi, kazı ve dolgu sınırları
  • PAİY m.23/1-e, m.38 ve m.59 — Bina yüksekliği hesabında istinat duvarı; istinat duvarı üstünde ve alçak bahçe duvarlarında korkuluk; ruhsata tabi olmayan işler ve kazı sahasında istinat duvarı ruhsatı
  • 3194 sayılı İmar Kanunu m.21 ve m.30 — Yapı ruhsatı zorunluluğu ve yapı kullanma izni
  • 3194 sayılı İmar Kanunu m.32 ve m.42 — Ruhsatsız yapıda yaptırım
  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.725, m.730 ve m.737-739 — Taşkın yapı, dava hakları, taşkınlık yasağı, kazı ve yapılarda komşuya zarar vermeme
  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.69, m.70 ve m.72 — Yapı malikinin sorumluluğu, zarar tehlikesini önleme ve zamanaşımı

İstinat duvarı, eğimli arazilerde toprağı tutmak için yapılan mühendislik yapısıdır. Bahçe duvarı ise parsel sınırını belirleyen ve genellikle daha hafif bir yapıdır. İkisi sıklıkla karıştırılır; oysa hukuki rejimleri farklıdır.

Bu yazıda istinat duvarında ruhsat zorunluluğu, iskân şartı, bahçe tesviyesi kuralları, bahçe duvarı yüksekliğinin nasıl belirlendiği, komşuluk hukuku boyutu ve sorumluluk ele alınmaktadır.

Kritik Kural: İstinat Duvarı Ruhsata Tabidir

Bu, arsa sahiplerinin en çok gözden kaçırdığı yükümlülüktür.

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.60/1’e göre; parsel içinde istinat duvarı yapılması gereken hâllerde, belediyenin ilgili biriminden istinat duvarı için, yanal yüzey alanı üzerinden ruhsat alınması mecburidir.

Yükümlülük burada bitmez. Aynı hükmün devamı, iskân sürecini doğrudan bağlar: bu tür parsellerde yapılacak binalara, istinat duvarı tamamlanmadan önce hiçbir şekilde kullanma izni verilmez.

Yani istinat duvarı gereken bir parselde:

  • Duvar için ayrıca ruhsat alınmalıdır,
  • Duvar tamamlanmadan iskân alınamaz.

Uygulamada bu, “binayı bitirdik ama istinat duvarını sonraya bıraktık” durumunda projeyi kilitler. İstinat duvarı, iskân sürecinin son değil ön koşullarındandır. Kullanma izni İmar Kanunu m.30’a göre ruhsat ve eklerine uygunluk tespitiyle verilir; tamamlanmamış istinat duvarı bu tespiti baştan engeller.

Kural yapı ruhsatından önceki kazı aşamasında da geçerlidir. PAİY m.59/3’e göre ruhsattan önce kazı izni verilebilse de kazı sahasında kazık, palplanş, istinat duvarı ve benzeri uygulamalar varsa bu yapıların projelerinin onaylanması ve ruhsatlandırılması zorunludur.

Yapı kullanma izni süreci için yapı kullanma izin belgesi (iskân) sayfasına bakabilirsiniz.

İstinat Duvarı ile Bahçe Duvarı Farkı

Ölçütİstinat duvarıBahçe duvarı
İşleviToprağı tutmak, kot farkını karşılamakParsel sınırını belirlemek, mahremiyet
NitelikMühendislik yapısıGenellikle hafif sınır elemanı
ProjelendirmeMühendislik esaslarına göre projelendirilirPlan notları ve yerel yönetmeliğe göre
RuhsatBelediyenin ilgili biriminden, yanal yüzey alanı üzerinden ruhsat mecburidir (PAİY m.60)Tamiri ruhsata tabi değildir (PAİY m.59/1); yeni yapım için imar birimine sorulmalıdır
İskâna etkisiTamamlanmadan kullanma izni verilmezYerel düzenlemeye göre
Yükseklik hesabıArkasında kullanılan hacim oluşturulmamışsa bina yüksekliğine dâhil edilmez—
Taban alanı ve emsalTaban alanına dâhil edilmez (PAİY m.20/8-ç); emsal harici alanlar arasında sayılır (PAİY m.5)Aynı: taban alanına dâhil edilmez, emsal harici sayılır
KorkulukÜstünde en az 1.10 metre korkuluk mecburidir (PAİY m.38)1.10 metreden düşük düzenlenmişse korkuluk mecburidir (PAİY m.38)
RiskGöçme hâlinde ağır zarar ve sorumlulukSınır uyuşmazlığı

Mühendislik Esası

Yönetmelik, istinat duvarını bir inşaat detayı olarak değil mühendislik yapısı olarak ele alır.

PAİY m.15/4’e göre; bahçe tesviyelerinde oluşacak kademelerde çevre binaların, parseldeki binanın ve bahçelerdeki yaşam alanlarının güvenliğini sağlayacak şekilde, teraslama, istinat duvarı ve benzeri uygulamalar mühendislik esaslarına göre projelendirilerek yapılır.

Bu ifade iki sonuç doğurur:

  • Duvar, göz kararı veya usta bilgisiyle yapılamaz; proje gerekir.
  • Projelendirmede yalnızca duvarın kendisi değil, çevre binaların, parseldeki binanın ve bahçedeki yaşam alanlarının güvenliği gözetilir.
  • “Çevre binalar” ifadesi komşu yapıların güvenliğini de projenin konusu yapar (bkz. TMK m.738).

Uygulamada istinat duvarı göçmeleri, hem can güvenliği hem ağır tazminat sorumluluğu doğuran olaylardır. Projesiz yapılmış bir duvarda bu sorumluluk savunulamaz hâle gelir.

Zemin koşullarının belirlenmesi bakımından parsel bazlı zemin etüdü de belirleyicidir; etüt rejimi için zemin etüdü zorunluluğu sayfasına bakınız.

Bina yüksekliği hesabında

İstinat duvarının yükseklik hesabındaki durumu ayrıca düzenlenmiştir. PAİY m.23/1-e uyarınca bina yüksekliği hesabında, arkasında kullanılan hacim oluşturulmamış istinat duvarları yükseklik hesabına dâhil edilmez.

Buradaki ölçüt nettir: duvarın arkasında kullanılan hacim oluşturulmuş mu? Oluşturulmuşsa artık salt istinat duvarı değil, yapının bir parçası sayılır ve yükseklik hesabına girer.

Bu ayrım, eğimli parsellerde emsal ve kat adedi tartışmalarının merkezindedir. Kot ve kat adedi hesabı için kot tespiti ve subasman kotu sayfasına bakabilirsiniz.

Bahçe tesviyesinde temel kurallar
AlanKuralDayanak
Tesviye zeminiTabii zemin veya buna göre düzenlenmiş tesviye zemini bağımsız bölüm oluşturmak maksadıyla hafredilemezPAİY m.15/1
Bahçeler arası bağlantıÖn, yan ve arka bahçeler ile kademeler arasında merdiven veya rampa düzenlenirPAİY m.15/3
Kademe güvenliğiTeraslama ve istinat duvarı, çevre binaların da güvenliği gözetilerek mühendislik esaslarına göre projelendirilirPAİY m.15/4
ErişilebilirlikErişilebilirlik standartlarına uygun düzenleme zorunlu; bahçe girişinden bina girişine eğim %5’i aşarsa öncelikle rampaPAİY m.15/6-7
Ön bahçe (yoldan kot alan parsel)Yol eğimi %15’ten azsa kaldırım seviyesinde; %15’ten fazlaysa kademeler arasında en çok 0.15 m kot farkıyla tesviyePAİY m.16/1
Ön bahçe meyliBina yol cephe hatları ile yollar arasındaki bahçeler yola doğru en fazla %2 meyille tesviye edilirPAİY m.16/2
Köşe başı parselYol cepheleri bina cephe hattı boyunca, komşu parsel sınırına kadar yaya kaldırımı eğimince tesviye edilirPAİY m.16/3
Otopark girişiİstinat duvarı, korkuluk ve benzeri tedbirler alınmak ve ilk 3.00 metresi %7 eğimi geçmemek kaydıyla parsel sınırından başlatılabilirPAİY m.16/4
Otopark rampasıÖn bahçe boyunca yola paralel yapılamazPAİY m.16/5
Yan bahçeArka bahçe tesviye kotu ±0.00’dan düşükse arka bahçe tesviye kotunun, yüksekse ±0.00 kotunun altına inilmeden tesviye veya kademelendirmePAİY m.17
Arka bahçe kazısı±0.00 üstündeki arka bahçe zemini bu kota kadar kazılır; kayalık zeminde veya arka sınırda ortalama tabii zemin +2.00’ın üstündeyse arka cepheden 3.00 metrelik şeridin tesviyesi yeterlidirPAİY m.18/1
Arka bahçe dolgusuEn çok 2.00 metre ve ±0.00 kotunu geçmemek koşuluyla yapılabilirPAİY m.18/3
Birden fazla binaArazi tanzim şekli plan notları ve tesviye hükümlerine göre ilgili idare imar birimince tespit edilirPAİY m.15/8

Bahçe Tesviyesi Kuralları

İstinat duvarı çoğu zaman tesviye ihtiyacından doğar. Bu nedenle tesviye kuralları duvarın gerekliliğini de belirler.

Ön bahçe. Bina yol cephe hatları ile yollar arasında kalan bahçeler, yola doğru en fazla yüzde iki meyil verilerek tesviye edilir (PAİY m.16/2).

Köşe başı parseller. Yol cepheleri bina cephe hattı boyunca, komşu parsel sınırına kadar yaya kaldırımı eğimince tesviye edilir.

Yan bahçe. Arka bahçe tesviye kotunun sıfır kotundan düşük olduğu durumlarda; yan bahçelerde, ön ve arka bahçeler arasında uyum sağlayacak şekilde ve hiçbir biçimde arka bahçe tesviye kotunun altına inilmemek koşuluyla tesviye yapılabileceği gibi kademelendirme de yapılabilir. Arka bahçe tesviye kotu sıfır kotundan yüksekse bu kez ±0.00 kotunun altına inilemez (PAİY m.17).

Otopark girişleri. Otopark giriş eğimleri; istinat duvarı, korkuluk ve benzeri gerekli güvenlik tedbirleri alınmak ve ilk üç metresi yüzde yedi eğimi geçmemek kaydıyla parsel sınırından itibaren başlatılabilir. Ayrıca otopark rampaları ön bahçe boyunca yola paralel yapılamaz.

Erişilebilirlik. Bahçe tesviyelerinde engellilerin ulaşımına ilişkin tedbirlerin alınması zorunludur. Erişilebilirlik yükümlülüğü için yapılarda erişilebilirlik sayfasına bakınız.

Çok binalı parseller. Parselde birden fazla bina yapılması hâlinde arazi tanzim şekli; plan notları ve tesviye hükümleri doğrultusunda ilgili idare imar birimince tespit edilir.

Arka bahçe. PAİY m.18’e göre ±0.00 kotunun üstündeki arka bahçe kural olarak bu kota kadar kazılır, dolgu ise en çok 2.00 metre ve ±0.00 kotunu geçmemek koşuluyla yapılabilir. Bu sınırlar içinde kalınamayan kot farkları çoğu zaman istinat duvarı ihtiyacı ve buna bağlı ruhsat yükümlülüğü doğurur. Ayrıntılı kurallar için arka bahçe kazı ve dolgu kuralları sayfasına bakabilirsiniz.

İstinat duvarı için ruhsat mecburidir (PAİY m.60)

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

Bahçe Duvarı Yüksekliği

Bahçe duvarı yüksekliği, tek bir merkezî kuralla belirlenmez. Belirleyici olan; uygulama imar planı, plan notları ve ilgili idarenin imar yönetmeliğidir.

Bu nedenle yükseklik ve malzeme bakımından şehirden şehre ve hatta ilçeden ilçeye farklılık görülür. Örneğin bazı yerlerde estetik kurul kararlarıyla taş duvar zorunluluğu getirilebilirken, başka yerlerde farklı bir üst sınır uygulanabilir.

Bu nedenle bahçe duvarı yaptırmadan önce yapılacak tek doğru iş şudur: ilgili belediyenin imar biriminden yazılı olarak parseliniz için geçerli yükseklik, malzeme ve izin şartlarını sormak.

Genel uygulamada gözetilen ilkeler ise şunlardır:

  • Ön bahçede duvar, yol güvenliğini ve görüş açısını engellememelidir.
  • Arka ve yan bahçelerde duvar, komşu parselin güneşlenme ve havalandırmasını ölçüsüz biçimde engellememelidir.
  • Yüksekliğin artırılması gerekiyorsa, görüşü kapatmayacak şekilde duvar üstünde korkuluk veya parmaklık çözümü değerlendirilebilir.
  • Kot farkı büyükse duvar, bahçe duvarı olmaktan çıkıp istinat duvarı niteliği kazanır ve ruhsat rejimine girer.

Son madde belirleyicidir: duvarın adı değil işlevi hukuki rejimini tayin eder.

Korkuluk Zorunluluğu ve Ruhsat Gerektirmeyen İşler

Bahçe duvarı yüksekliği için yönetmelikte merkezî bir ölçü bulunmasa da, düşme güvenliği için bağlayıcı bir alt sınır vardır. PAİY m.38/1’e göre istinat duvarı üstünde, 0.50 metreden daha aşağıda veya yukarıda teşekkül etmiş bahçelerde ve 1.10 metreden düşük düzenlenmiş bahçe duvarlarında, döşeme kotundan itibaren en az 1.10 metre yüksekliğe kadar teknik gereklere ve standartlara uygun korkuluk yapılması mecburidir. Alçak bırakılan duvar, düşme olayında TBK m.69 sorumluluğunu da doğurur.

Hangi iş ruhsata tabi?
İşRuhsat durumuDayanak
İstinat duvarı yapımıRuhsat mecburidir; yanal yüzey alanı üzerindenPAİY m.60/1
Kazı sahasında kazık, palplanş, istinat duvarıProjelerin onaylanması ve ruhsatlandırılması zorunludurPAİY m.59/3
Bahçe duvarı tamiriRuhsata tabi değildirPAİY m.59/1
Korkuluk, pergola, çardak/kameriye yapımıRuhsata tabi değildirPAİY m.59/1
Yeni bahçe duvarı yapımıMuafiyet listesinde sayılmamıştır; plan notları ve yerel yönetmelik için imar birimine sorulmalıdırPAİY m.59/1, İmar K. m.21

İmar Kanunu m.21’in yönetmeliğe bıraktığı muafiyet alanında PAİY m.59/1 bahçe duvarı tamirini saymıştır. Ancak muafiyet, duvarın imar planına, plan notlarına ve komşu hakkına uygun olma yükümlülüğünü kaldırmaz.

Duvar Yaptırmadan Önce Sorulacaklar

SoruNeden önemliNereden
Parselimde istinat duvarı gerekiyor muRuhsat ve iskân şartını belirlerZemin etüdü, mimari proje, imar birimi
Ruhsat gerekiyor muİstinat duvarında ruhsat mecburidir (PAİY m.60); bahçe duvarı tamiri ruhsata tabi değildir (m.59/1)Belediye ilgili birimi
Yükseklik sınırı nedirPlan notları ve yerel yönetmelik belirlerİmar durumu belgesi ve plan notları
Malzeme şartı var mıEstetik kurul kararları uygulanabilirBelediye imar birimi
Kot farkı ne kadarDuvarın niteliğini değiştirirHâlihazır harita ve aplikasyon
Komşu parsele etkisiGüneşlenme, havalandırma ve su akışıProje ve yerinde inceleme
Yağmur suyu nereye gidiyorKomşuya zarar riskiDrenaj projesi

Komşuluk Hukuku Boyutu

Duvar uyuşmazlıkları yalnızca imar mevzuatının değil, komşuluk hukukunun da konusudur.

Türk Medeni Kanunu, taşınmaz malikinin mülkiyet hakkını kullanırken komşularını olumsuz etkileyecek taşkınlıktan kaçınmakla yükümlü kıldığı bir düzen kurar (TMK m.737). Mülkiyet hakkının yasal kısıtlamalarına aykırı kullanılmasından zarar gören veya zarar tehlikesiyle karşılaşan kişi, durumun eski hâline getirilmesini, tehlikenin ve zararın giderilmesini dava edebilir (TMK m.730).

Duvar uyuşmazlıklarında tipik taşkınlık iddiaları şunlardır:

  • Duvarın komşu parselin güneşlenmesini ölçüsüz biçimde engellemesi,
  • Duvarın havalandırmayı kesmesi,
  • Yapılan dolgu veya duvar nedeniyle yağmur suyunun komşu parsele akması,
  • Duvarın parsel sınırını aşması,
  • Duvarın göçme riski taşıması.

Bu iddialar imar mevzuatına uygunlukla otomatik olarak ortadan kalkmaz: ruhsatlı bir duvar dahi komşuluk hukuku bakımından taşkın kullanım oluşturabilir.

Komşuluk uyuşmazlıklarında izlenecek yol için komşuluk ve taşkınlık uyuşmazlıkları sayfasına bakabilirsiniz.

Sınır uyuşmazlığı

Duvarın parsel sınırını aşıp aşmadığı tartışmalıysa, çözüm imar mevzuatında değil kadastro ve tapu kayıtlarındadır.

Bu hâlde yapılacak iş, aplikasyon işlemiyle sınırın zeminde belirlenmesidir. Sınır ve kadastro uyuşmazlıkları için kadastro tespitine itiraz sayfasına bakınız.

Duvarın komşu parsele taşması hâlinde ise taşkın yapı hükümleri gündeme gelebilir; bu konu için haksız inşaat (TMK m.722 vd.) sayfasına bakabilirsiniz.

Taşkın yapının akıbeti TMK m.725’e göre belirlenir. İrtifak hakkı yoksa ve zarar gören malik taşmayı öğrendiği tarihten başlayarak on beş gün içinde itiraz etmemişse, durum ve koşullar da haklı gösteriyorsa, taşkın yapıyı iyiniyetle yapan kişi uygun bir bedel karşılığında taşan kısım için irtifak hakkı kurulmasını veya o arazi parçasının mülkiyetinin kendisine devredilmesini isteyebilir.

Sorumluluk: Duvar Göçerse

İstinat duvarı göçmeleri ağır sonuçlar doğurur ve sorumluluk rejimi katıdır.

Türk Borçlar Kanunu m.69, bir binanın veya diğer yapı eserlerinin malikini; bunların yapımındaki bozukluklardan veya bakımındaki eksikliklerden doğan zarardan sorumlu tutar.

Bu sorumluluğun iki özelliği vardır:

  • Kusur aranmaz. Malikin kusuru olmasa dahi sorumluluk doğabilir.
  • Malike yönelir. Duvarı yapan usta veya müteahhit ayrı olsa da, zarar gören öncelikle malike başvurabilir. Malikin kendisine karşı sorumlu olan kişilere rücu hakkı saklıdır; intifa ve oturma hakkı sahipleri de bakım eksikliğinden doğan zararlardan malikle birlikte müteselsilen sorumludur.

Zararın doğmasını beklemek de gerekmez. TBK m.70’e göre başkasına ait bir bina veya yapı eserinden zarar görme tehlikesiyle karşılaşan kişi, tehlikenin giderilmesi için gerekli önlemlerin alınmasını hak sahiplerinden isteyebilir. Tazminat istemi ise zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yılda, her hâlde fiil tarihinden itibaren on yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.72).

Bu nedenle istinat duvarının projeli, ruhsatlı ve bakımlı olması yalnızca idari bir yükümlülük değil, malikin kendi korunması bakımından da zorunludur.

Yapı malikinin sorumluluğu için yapı malikinin sorumluluğu sayfasına bakabilirsiniz. Göçme, çatlak veya komşu kazısı nedeniyle hasar tespiti ve dava yolu için ofisimize 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Ruhsatsız Duvarın Sonucu

İstinat duvarı ruhsat rejimine tabi olduğundan, ruhsatsız yapılması imar mevzuatı bakımından aykırılık oluşturur.

Bu hâlde uygulanacak süreç, ruhsatsız yapıların genel rejimiyle aynıdır:

  • Yapı tatil tutanağı düzenlenir, yapı mühürlenir ve inşaat derhal durdurulur; tutanak yapı yerine asılmakla tebliğ edilmiş sayılır (İmar Kanunu m.32).
  • Aykırılık bilgisi, tapu kütüğünün beyanlar hanesine işlenmek üzere en geç yedi gün içinde tapu müdürlüğüne bildirilir; aykırılık giderilmeden bu kayıt kaldırılamaz.
  • Yapı sahibi en çok bir ay içinde yapıyı ruhsata uygun hâle getirmez veya ruhsat almazsa ruhsat iptal edilir ve belediye encümeni ya da il idare kurulu kararıyla yıktırılır; masraf yapı sahibinden alınır.
  • İdari para cezası uygulanır.
  • Ayrıca kullanma izni verilmez; istinat duvarı tamamlanmadan iskân alınamayacağı gibi, ruhsatsız duvar da bu şartı karşılamaz.

Yaptırım süreçlerinin ayrıntısı için yapı tatil tutanağı ve mühürleme ve imar para cezası (m.42) sayfalarına bakınız.

Bitişik Nizamda Yangın Duvarı

Duvar konusunun bir başka boyutu, bitişik yapılaşmadaki yangın güvenliğidir. İnternette sıkça aktarılan “hımış ve yarım kagir binalarda komşu sınırına en az bir tuğla kalınlığında yangın duvarı” kuralı yürürlükteki Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nde yer almaz.

Bugün bitişik yapılarda yangın güvenliği, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik çerçevesinde projelendirilir.

Yangın güvenliğinin bütünü ve kaçış yolları için binalarda yangın güvenliği sayfasına bakabilirsiniz.

Uygulama İçin Kontrol Listesi

  • Parselin eğimini ve kot farkını ölçtürün; istinat duvarı gerekip gerekmediğini belirleyin.
  • Gerekiyorsa duvarı mühendislik esaslarına göre projelendirtin.
  • Belediyenin ilgili biriminden istinat duvarı ruhsatı alın.
  • Duvarı iskân başvurusundan önce tamamlayın.
  • Bahçe duvarı için yükseklik, malzeme ve izin şartlarını yazılı olarak sorun.
  • Yağmur suyu drenajını projeye dâhil edin.
  • Parsel sınırını aplikasyonla zeminde belirletin.
  • Bahçe tesviyesinde engelli erişimi tedbirlerini uygulayın.
  • Duvarın periyodik kontrolünü ve bakımını yaptırın.

Sık Yapılan Hatalar

  • İstinat duvarını ruhsatsız yapmak; ruhsat mecburidir.
  • Duvarı iskân sonrasına bırakmak; tamamlanmadan kullanma izni verilmez.
  • Duvarı projesiz, usta bilgisiyle yaptırmak.
  • Bahçe duvarı sandığı duvarın fiilen istinat duvarı olduğunu fark etmemek.
  • Yükseklik ve malzeme şartını belediyeye sormadan uygulamak.
  • Drenaj çözmeden dolgu yapıp komşuya su akıtmak.
  • Sınırı aplikasyonla belirletmeden duvar örmek.
  • Ruhsatlı olduğu için komşuluk hukuku iddialarından muaf sanmak.
Bu içerik İmar ve Şehircilik Hukuku alanındadır. Konunun bütününü İmar Hukuku Rehberi sayfasında, gayrimenkul hukukunun genel çerçevesini ise Gayrimenkul Hukuku Rehberi sayfasında bulabilirsiniz.

Adım Adım Süreç

  1. Eğim ve kot farkını ölçtürün — Parselde istinat duvarı gerekip gerekmediğini teknik olarak belirleyin.
  2. Projelendirin — İstinat duvarını mühendislik esaslarına göre projelendirtin.
  3. Ruhsat alın — Belediyenin ilgili biriminden istinat duvarı için ruhsat alın; bu mecburidir.
  4. İskân öncesi tamamlayın — İstinat duvarı tamamlanmadan yapıya kullanma izni verilmez.
  5. Bahçe duvarı şartlarını sorun — Yükseklik, malzeme ve izin şartlarını belediyeden yazılı olarak öğrenin.
  6. Drenajı çözün — Yağmur suyunun komşu parsele akmaması için drenajı projeye dâhil edin.
  7. Sınırı belirletin — Parsel sınırını aplikasyonla zeminde tespit ettirin.
  8. Bakımı sürdürün — Duvarın periyodik kontrolünü yaptırın; yapı malikinin sorumluluğu kusursuzdur.

İmar uyuşmazlığında süre kaybetmeyin

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

İstinat duvarı ve tesviye uyuşmazlığınız için görüşelim

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

İlgili Konular ve Kaynaklar

İmar mevzuatı ve yapılaşma

Yapı güvenliği ve denetim

Komşuluk ve mülkiyet

Sorumluluk ve tazminat

Yaptırımlar

Kazı ve Yapı Yaparken Komşuya Zarar Vermeme Yükümlülüğü (TMK m.738)

İstinat duvarı uyuşmazlıklarında komşuluk hukukunun genel taşkınlık hükmü çoğu zaman öne çıkarılır; oysa kazı ve yapı faaliyeti için Türk Medeni Kanunu’nda ayrı ve daha doğrudan bir hüküm bulunur. Aşağıdaki tablo bu hükmü ve doğurduğu dava yollarını bir arada gösteriyor.

KonuDayanakHüküm
Genel taşkınlık yasağı4721 SK m.737Herkes, taşınmaz mülkiyetinden doğan yetkilerini kullanırken komşularını olumsuz etkileyecek taşkınlıktan kaçınmakla yükümlüdür; taşınmazın durumuna, niteliğine ve yerel âdete göre komşular arasında hoş görülebilecek dereceyi aşan duman, buğu, kurum, toz, koku çıkartarak, gürültü veya sarsıntı yaparak rahatsızlık vermek yasaktır
Kazı ve yapılarda kural4721 SK m.738Malik, kazı ve yapı yaparken komşu taşınmazlara, onların topraklarını sarsmak veya tehlikeye düşürmek ya da üzerlerindeki tesisleri etkilemek suretiyle zarar vermekten kaçınmak zorundadır
Aykırılığın sonucu4721 SK m.738Komşuluk hukuku kurallarına aykırı yapılar hakkında taşkın yapılara ilişkin hükümler uygulanır
Taşkın yapı4721 SK m.725Bir yapının başkasına ait araziye taşırılan kısmı, yapıyı yapan malik taşırılan arazi üzerinde bir irtifak hakkına sahip bulunuyorsa ona ait taşınmazın bütünleyici parçası olur
İtiraz edilmeyen taşkın yapı4721 SK m.725İrtifak yoksa ve zarar gören malik taşmayı öğrendiği tarihten itibaren on beş gün içinde itiraz etmemişse, iyiniyetli yapan uygun bedelle irtifak veya mülkiyet devri isteyebilir
Özel kanunlara yollama4721 SK m.739Kazı ve yapılarda uyulması gerekli kurallar özel kanunlarla belirlenir
Dava yolları4721 SK m.730Zarar gören veya zarar tehlikesi altında bulunan kimse, durumun eski hâline getirilmesini, tehlikenin ve uğradığı zararın giderilmesini dava edebilir
Denkleştirme4721 SK m.730Hâkim, yerel âdete uygun ve kaçınılmaz taşkınlıklardan doğan zararların uygun bir bedelle denkleştirilmesine karar verebilir
Ruhsat zorunluluğu3194 SK m.21Kanun kapsamına giren bütün yapılar için, 26. maddedeki istisna dışında, belediye veya valiliklerden yapı ruhsatı alınması mecburidir
Zarar tehlikesi6098 SK m.70Yapı eserinden zarar görme tehlikesiyle karşılaşan kişi, tehlikenin giderilmesi için gerekli önlemlerin alınmasını isteyebilir

Tablodaki iki maddenin lafzı arasındaki fark belirleyicidir. Yedi yüz otuz yedinci madde, komşular arasında “hoş görülebilecek dereceyi aşan” bir taşkınlık arar; yani bir eşik ölçütü içerir. Yedi yüz otuz sekizinci madde ise böyle bir eşik koymaz. Kazı ve yapı yaparken komşu taşınmazın toprağını sarsmaktan, onu tehlikeye düşürmekten veya üzerindeki tesisleri etkilemekten doğrudan kaçınma yükümlülüğü getirir. İstinat duvarı, kazı ve tesviye işleri tam olarak bu maddenin konusuna girer. Dolayısıyla dilekçede yalnızca genel taşkınlık hükmüne dayanmak, tartışmayı gereksiz yere bir hoşgörü sınırı değerlendirmesine taşır; oysa asıl dayanak kazı ve yapılara özgü hükümdür. Komşuluk kaynaklı diğer uyuşmazlıklar için komşuluk ve taşkınlık yazısına bakılabilir.

Maddenin ikinci cümlesi ayrı bir zincir kurar: komşuluk hukuku kurallarına aykırı yapılar hakkında taşkın yapılara ilişkin hükümler uygulanır. Bu yollama, uyuşmazlığı 725. maddenin rejimine taşır. Orada bir yapının başkasına ait araziye taşan kısmının akıbeti, yapıyı yapanın taşılan arazi üzerinde irtifak hakkı bulunup bulunmadığına göre belirlenir. Uygulamada sınıra çok yakın veya sınırı aşan istinat duvarlarında bu iki maddeyi birlikte okumak gerekir; çünkü duvarın yıkılması ile duvarın hukuken meşrulaştırılması arasındaki tercih büyük ölçüde bu rejimde şekillenir.

Yedi yüz otuzuncu madde ise elde edilecek sonucu belirler ve üç ayrı talep sunar: durumun eski hâline getirilmesi, tehlikenin giderilmesi ve zararın giderilmesi. Bunlardan ikincisi çoğu zaman gözden kaçar, oysa en değerlisidir; çünkü zararın fiilen doğmuş olmasını beklemeyi gerektirmez. Komşu parselde açılan derin bir kazı henüz somut bir çatlak doğurmamış olsa bile, tehlikenin giderilmesi istemiyle dava açılabilir. Aynı madde hâkime, yerel âdete uygun ve kaçınılmaz taşkınlıklardan doğan zararları uygun bir bedelle denkleştirme yetkisi de tanır; yani her durumda yıkım kararı beklenmemeli, bedel yoluyla çözüm ihtimali de değerlendirilmelidir. Somut zarar doğmuşsa izlenecek yol için komşu kazı ve inşaat nedeniyle bina hasarı tazminat dilekçesi incelenmelidir.

Son olarak 739. madde, iki hukuk alanı arasındaki köprüyü kurar: kazı ve yapılarda uyulması gerekli kurallar özel kanunlarla belirlenir. Bu yollama sayesinde İmar Kanunu ve ilgili yönetmeliklerdeki ruhsat, proje ve mühendislik kuralları komşuluk uyuşmazlığında da ölçüt hâline gelir. Pratik sonucu şudur: ruhsatsız veya projesine aykırı yapılmış bir istinat duvarı yalnızca idari yaptırıma konu olmakla kalmaz, aynı zamanda özel hukuk davasında da malikin özen yükümlülüğünü ihlal ettiğinin somut göstergesi olarak kullanılır. Bu nedenle ruhsat dosyasının ve statik projenin idareden getirtilmesi, tazminat davasında bilirkişi incelemesinden önce atılması gereken adımdır. Ruhsat rejiminin ayrıntısı için yapı ruhsatı ve ruhsat süresi yazısına bakılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İstinat duvarı ruhsata tabi mi?

Evet. PAİY m.60/1 uyarınca parsel içinde istinat duvarı yapılması gereken hâllerde belediyenin ilgili biriminden, yanal yüzey alanı üzerinden ruhsat alınması mecburidir.

İstinat duvarı olmadan iskân alınabilir mi?

Hayır. Bu tür parsellerde yapılacak binalara istinat duvarı tamamlanmadan önce hiçbir şekilde kullanma izni verilmez.

İstinat duvarı nasıl yapılır?

PAİY m.15/4 uyarınca çevre binaların, parseldeki binanın ve bahçelerdeki yaşam alanlarının güvenliğini sağlayacak şekilde, mühendislik esaslarına göre projelendirilerek yapılır.

İstinat duvarı bina yüksekliğine dâhil mi?

Arkasında kullanılan hacim oluşturulmamış istinat duvarları bina yüksekliği hesabına dâhil edilmez.

Ön bahçe nasıl tesviye edilir?

Bina yol cephe hatları ile yollar arasında kalan bahçeler yola doğru en fazla yüzde iki meyil verilerek tesviye edilir.

Otopark rampası nereye yapılamaz?

Otopark rampaları ön bahçe boyunca yola paralel yapılamaz.

Bahçe duvarı yüksekliği kaç metredir?

Tek bir merkezî kural yoktur; uygulama imar planı, plan notları ve ilgili idarenin imar yönetmeliği belirleyicidir.

Bahçe duvarı ne zaman istinat duvarı sayılır?

Kot farkını karşılamak ve toprağı tutmak işlevi görüyorsa niteliği değişir ve ruhsat rejimine girer.

Duvar komşumu rahatsız ediyorsa ne olur?

Komşuluk hukuku bakımından taşkın kullanım iddiası ileri sürülebilir; ruhsatlı olması tek başına bu iddiayı ortadan kaldırmaz.

Duvar göçerse kim sorumlu?

Yapı eserlerinin malikleri, yapımındaki bozukluklardan veya bakımındaki eksikliklerden doğan zarardan kusur aranmaksızın sorumlu tutulur.

Ruhsatsız duvarın sonucu nedir?

Yapı mühürlenir ve inşaat durdurulur; bir ay içinde ruhsat alınmaz veya aykırılık giderilmezse encümen kararıyla yıkım ve idari para cezası gündeme gelir (İmar Kanunu m.32, m.42). Ayrıca kullanma izni verilmez.

Bahçe duvarı tamiri için ruhsat gerekir mi?

Hayır. PAİY m.59/1 uyarınca bölme duvar, bahçe duvarı, duvar kaplamaları ve benzeri elemanların tamiri ruhsata tabi değildir. Yeni bahçe duvarı yapımı bu listede sayılmamıştır.

İstinat duvarının üstüne korkuluk zorunlu mu?

Evet. PAİY m.38/1 uyarınca istinat duvarı üstünde ve 1.10 metreden düşük düzenlenmiş bahçe duvarlarında, döşeme kotundan itibaren en az 1.10 metre yüksekliğe kadar standartlara uygun korkuluk yapılması mecburidir.

Komşunun duvarı arazime taştıysa ne yapmalıyım?

Taşmayı öğrendiğiniz tarihten itibaren on beş gün içinde itiraz edin. TMK m.725’e göre itiraz edilmezse, iyiniyetli yapan kişi uygun bir bedelle taşan kısım için irtifak hakkı veya mülkiyet devri isteyebilir.

Yıkım kararı, para cezası veya ruhsat reddi mi aldınız?

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş veya reklam niteliği taşımaz. İdari dava süreleri hak düşürücüdür; ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Somut dosyanız için tebligat tarihiniz ve yürürlükteki mevzuat esas alınmalıdır. Nihai hukuki değerlendirme avukata aittir.

Post by Av. Fatma Öztürk