“Bir ayda 10 kilo”, “yağ yakıcı kapsül”, “iştah kesen bitkisel formül”, “obeziteye son”. İnternette ve sosyal medyada satılan zayıflama ürünlerinin önemli bir kısmı, kutusunda gıda veya takviye yazsa da ilaç gibi tanıtılır. Bir kısmının içinden ise gerçekten ilaç etken maddesi çıkar. Bu ürünleri satan kişi, ürünü kendisi üretmemiş olsa bile ağır sonuçlarla karşılaşabilir: ilanının kaldırılması, sitesine erişim engeli, idari para cezası, ürünlerin toplatılması ve en önemlisi ceza soruşturması. Bu rehber, internetten zayıflama ürünü satan veya tanıtan kişi açısından hangi ifadenin hangi yaptırımı doğurduğunu, ürünün içeriğinden ne zaman sorumlu tutulduğunu ve savunmanın nasıl kurulacağını madde numaralarıyla anlatır.
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
Zayıflama ürünü nedeniyle ifadeye mi çağrıldınız, ilanınız mı kaldırıldı ya da ceza mı aldınız? Süreleri kaçırmadan dosyanızı birlikte değerlendirelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İçindekiler
- Zayıflama ürünlerinde altı durum, altı farklı sonuç
- Sağlık beyanı: hangi ifade yasak?
- İdari yaptırımlar: 1262 m.18 ve Reklam Kurulu
- Cezai sorumluluk: 1262 m.19, TCK m.186, 187 ve 193
- Ürünün içinden ilaç etken maddesi çıkarsa
- Reçeteli zayıflama ilaçlarını internetten satmak
- Satıcı, tanıtımcı, influencer ve platform: kim neden sorumlu?
- “Bilmiyordum” savunması: kast ve özen
- Hangi karara, nerede, kaç gün içinde itiraz edilir?
- Savunma başlıkları
- Satıştan önce kontrol listesi
- Örnek dosyalar
- Sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Zayıflama Ürünlerinde Altı Durum, Altı Farklı Sonuç
“Zayıflama ürünü” hukuki bir kategori değildir. Aynı başlık altında satılan ürünler; onaylı takviye edici gıda, kozmetik ürün, tıbbi cihaz, ruhsatlı ilaç ya da içinde gizli ilaç etken maddesi bulunan sahte bir ürün olabilir. Satıcının sorumluluğu, önce ürünün hukuki niteliğine, sonra tanıtımın içeriğine göre belirlenir.
| Durum | Örnek | Başlıca sonuç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 1. Onaylı takviye, kılavuzdaki beyanla satılıyor | Kılavuz ekindeki bir beyanı ve zorunlu bilgileri içeren lif takviyesi | Kural olarak sorun yok | Gıda ve TEG Sağlık Beyanı Yön. m.10 |
| 2. Onaylı takviye, yasak zayıflama iddiasıyla satılıyor | “Bir ayda 10 kilo verdirir”, “yağları eritir” | İdari para cezası, ilanın kaldırılması, erişim engeli | 1262 m.18; Sağlık Beyanı Denetimi Yön. m.9 |
| 3. Herhangi bir ürün hastalık iddiasıyla satılıyor | “Obezite tedavisi”, “insülin direncini tedavi eder” | Bir yıldan beş yıla kadar hapis | 1262 m.19/1 |
| 4. Ürünün içinden ilaç etken maddesi çıkıyor | Bitkisel diye satılan kapsülde ilaç etken maddesi | Ceza soruşturması; ürünün kamuoyuna ifşası; toplatma | TCK m.186, 187; 5996 m.40/1-a |
| 5. Ruhsatlı reçeteli ilaç internetten satılıyor | Zayıflama amaçlı kullanılan reçeteli ilaç veya kalem iğne | İnternet satış yasağı; erişim engeli; idari para cezası; ceza riski | 6197 m.24/1 ve m.43; 1262 m.18; TCK m.187, m.193 |
| 6. Kozmetik veya cihaz zayıflatma iddiasıyla satılıyor | “İncelten krem”, “yağ yakan kemer” | Kozmetik veya cihaz mevzuatı ile sağlık beyanı kuralları | Sağlık Beyanı Denetimi Yön.; 5324; tıbbi cihaz mevzuatı |
Tablonun ilk iki satırındaki fark yalnızca kelimelerdedir; ancak sonuçları çok farklıdır. Üçüncü ve dördüncü satırlarda ise dosya idari bir dosya olmaktan çıkar ve ceza soruşturmasına dönüşür. Takviye edici gıda ile ilaç arasındaki sınırın nasıl çizildiği için takviye edici gıda mı, ilaç mı? rehberimize bakabilirsiniz. Takviye edici gıdalarda yetkinin Sağlık Bakanlığına geçmesini öngören 2026 tarihli taslak ve paket için takviye edici gıda kanun taslağı 2026 yazımız güncel durumu anlatır.
Sağlık Beyanı: Hangi İfade Yasak?
Zayıflama ürünlerindeki hukuki risklerin çoğu, ürünün kendisinden değil ilan metninden doğar. Sağlık Beyanı Denetimi Hakkında Yönetmelik, sağlık beyanını “Bir ürünün veya ürün bileşiminde bulunan ögelerin insan sağlığıyla ilişkisini belirten, ileri süren veya ima eden beyan” olarak tanımlar (m.4/1-d). Tanım, açık bir tedavi iddiası aramaz. Ürünle sağlık arasında kurulan herhangi bir ilişki, imayla kurulsa bile sağlık beyanıdır. Görseller, öncesi-sonrası fotoğrafları ve müşteri yorumları da beyanın parçası sayılabilir.
Gıda ve takviye edici gıdalarda sistem kapalı liste esasına dayanır. Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Hakkında Yönetmeliğe göre Kurumun kılavuz eklerinde yer alan beyanlar izin veya bildirim olmaksızın kullanılabilir; kılavuz eklerinde yer almayan sağlık beyanları kullanılamaz (m.10). Aynı Yönetmelik, tanıklık, övgü veya tavsiyeye dayanan beyanları ve kilo kaybının miktarına veya oranına atıf yapan beyanları da yasaklar (m.5/11). Zayıflama ürünleri bakımından bu son kural belirleyicidir: “Bir haftada 3 kilo”, “%20 daha hızlı yağ yakımı”, “Ben bu kapsülle 15 kilo verdim” gibi ifadeler, ürün onaylı bir takviye olsa bile kullanılamaz.
| İfade | Nitelendirme | Risk düzeyi |
|---|---|---|
| “Kılavuz ekinde yer alan beyan” + zorunlu bilgiler | İzinli sağlık beyanı | Düşük |
| “Kilo kontrolünü destekler” (kılavuzda yoksa) | İzinsiz sağlık beyanı | Orta |
| “Bir ayda 10 kilo verdirir”, “günde 500 kalori yakar” | Kilo kaybının miktarına atıf; yasak beyan | Yüksek |
| “Ben kullandım, 15 kilo verdim” (influencer veya müşteri yorumu) | Tanıklığa dayanan beyan | Yüksek |
| “İştahı keser, metabolizmayı hızlandırır” (ilaç gibi sunuş) | Farmakolojik etki çağrışımı; sınır ürün tartışması | Yüksek |
| “Obezite tedavisi”, “diyabeti önler”, “insülin direncini giderir” | Hastalık tedavisi veya önleme iddiası | Çok yüksek (1262 m.19/1) |
Sağlık beyanı yasağı yalnızca gıda ve takviyeler için değildir. Yönetmelik, beşerî tıbbi ürünler, tıbbi cihazlar ve özel tıbbi amaçlı gıdalar dışındaki bütün ürünleri kapsar (m.2/2, m.4/1-h). Bu nedenle “incelten krem” veya “yağ yakan kemer” ilanları da aynı denetime tabidir. Kozmetik ürünlerde iddiaların sınırı için kozmetik ürün iddiaları, sağlık beyanı rejiminin bütünü için sağlık beyanı denetimi rehberlerimize bakabilirsiniz.
İdari Yaptırımlar: 1262 m.18 ve Reklam Kurulu
1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanununun 18. maddesi, 6514 sayılı Kanunla 2014 yılında yeniden düzenlenmiştir. Madde, zayıflama ürünü satıcısını ilgilendiren üç ayrı yaptırım içerir. Müstahzarların, yani ilaçların, Kanuna aykırı tanıtım ve satışını yapanlara ürünün son bir yıllık satış tutarı toplamının beş katına kadar idari para cezası verilir; bu ceza yüz bin liradan aşağı olamaz. Tanıtım veya satışların internet üzerinden yapılması hâlinde Bakanlık derhâl erişimin engellenmesine karar verir ve kararı uygulanmak üzere Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna bildirir. Yetkili merciden izin almaksızın veya verilen izne aykırı olarak sağlık beyanı ile ürün tanıtım ve satışını yapanlara yirmi bin liradan üç yüz bin liraya kadar idari para cezası verilir. Fiillerin tekrarı hâlinde ceza, daha önce verilen cezanın iki katı olarak uygulanır.
| Fiil | Yaptırım (Kanundaki tutar) | Dayanak |
|---|---|---|
| İzinsiz veya izne aykırı sağlık beyanıyla ürün tanıtımı ve satışı | 20.000 – 300.000 TL idari para cezası | 1262 m.18 |
| İlacın Kanuna aykırı tanıtımı ve satışı | Son bir yıllık satış tutarının beş katına kadar; en az 100.000 TL | 1262 m.18 |
| Tanıtım veya satışın internetten yapılması | Bakanlıkça derhâl erişim engeli; BTK’ya bildirim | 1262 m.18; m.19/1 son cümle |
| Fiilin tekrarı | Önceki cezanın iki katı | 1262 m.18 |
| Sağlık beyanı aykırılığında ürün tedbirleri | Tanıtımın ve satışın durdurulması, ıslah, piyasaya arzın durdurulması, toplatma ve imha | Sağlık Beyanı Denetimi Yön. m.9/1–2 |
| Yanıltıcı reklam (internet mecrası) | 2026 için 1.083.706 – 10.837.065 TL (Reklam Kurulu) | 6502 m.61, m.77/12-e |
Kanundaki tutarlar sabit değildir. Bunlar her yıl Kabahatler Kanununun 17. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu nedenle 2026 yılında verilen bir kararda alt ve üst sınırlar Kanundaki rakamlardan yüksek olacaktır; karardaki hesap ayrıca kontrol edilmelidir. Reklam Kurulu tutarları ise sitemizin influencer rehberinde, 23 Aralık 2025 tarihli tebliğe dayanılarak gösterilmiştir. Sağlık beyanı denetimi ile ticari reklam denetimi birbirinden bağımsızdır: Aynı ilan için hem TİTCK hem Reklam Kurulu ayrı işlem yapabilir. Bu durumda aynı fiilden iki ceza verilmesi itirazda ayrıca tartışılmalıdır. Ceza tablolarının bütünü için TİTCK idari para cezaları 2026, influencer ve reklam boyutu için influencer reklamında sorumluluk rehberlerimize bakabilirsiniz.
Cezai Sorumluluk: 1262 m.19, TCK m.186, 187 ve 193
Zayıflama ürünü dosyalarında dört ayrı suç tipi gündeme gelebilir. Hangisinin uygulanacağı, ürünün içeriğine ve tanıtımda kullanılan iddiaya göre belirlenir. Bu suç tiplerinin birbirinden ayrılması, savunmanın ilk adımıdır.
| Suç | Unsur | Ceza | Zayıflama ürünlerinde tipik görünüm |
|---|---|---|---|
| Müstahzar olmayan ürünü tedavi iddiasıyla satma | Ürünün hastalıkları teşhis ve tedavi ettiği beyanıyla satışı, pazarlaması veya reklamı | 1–5 yıl hapis (1262 m.19/1) | “Obezite tedavisi”, “diyabet ve tansiyona iyi gelir” |
| Bozulmuş veya değiştirilmiş gıda veya ilaçların ticareti | Kişilerin hayatı ve sağlığı için tehlike oluşturacak şekilde bozulmuş veya değiştirilmiş yenilecek veya içilecek şeyleri satmak, tedarik etmek, bulundurmak | 1–5 yıl hapis ve 1.500 güne kadar adli para (TCK m.186) | İçine ilaç etken maddesi katılmış “bitkisel” çay veya kapsül |
| Sağlığı tehlikeye sokacak biçimde ilaç yapma veya satma | Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde ilaç üretmek veya satmak | 1–5 yıl hapis ve adli para; tabip veya eczacıda üçte bir artırım (TCK m.187) | Ruhsatsız veya zincir dışı zayıflama ilacı satışı |
| Zehirli madde imal ve ticareti | İçeriğinde zehir bulunan ve satışı izne bağlı maddeyi izinsiz satmak | 2 ay–1 yıl hapis (TCK m.193) | Zehir içerdiği tespit edilen ürünler; ayrıca 6197 m.43’ün atfıyla eczane dışında izinsiz ilaç satışı (zehir içermeyen üründe uygulanabilirliği tartışmalıdır) |
Yargıtay uygulaması, ilaç etken maddesi içeren ruhsatsız ürünlerin satışını çoğu zaman TCK m.187 kapsamında değerlendirmiştir. Hukuk yayınlarında aktarılan kararlara göre Yargıtay 20. Ceza Dairesi, ruhsatsız sildenafil tabletlerinin ele geçirildiği ve Adli Tıp raporunun ürünlerin sağlığa zararlı olabileceğini bildirdiği bir dosyada verilen beraat kararını bozmuş ve fiilin TCK m.187/1 kapsamında kaldığını belirtmiştir (22.01.2018, 2017/6178 E., 2018/384 K.). Başka bir dosyada ise ilk derece mahkemesinin “bozulmuş veya değiştirilmiş gıda veya ilaç ticareti” nitelendirmesiyle verdiği mahkûmiyeti, fiilin TCK m.187/1’e uyduğu gerekçesiyle bozmuştur (15.01.2018, 2017/6174 E., 2018/188 K.). Daire, bir başka kararında, ele geçirilen ilaçların zararlı biçimde bozulup bozulmadığı konusunda bilirkişi raporu alınmadan yalnızca Bakanlık yazısına dayanılarak hüküm kurulamayacağını vurgulamıştır (12.09.2017, 2015/14329 E., 2017/4406 K.).
Bölge adliye mahkemesi kararlarında farklı yaklaşımlar da vardır. Aynı yayında aktarılan bir Ankara Bölge Adliye Mahkemesi kararında, ruhsatsız bir ürün bakımından TCK m.187 yerine 1262 sayılı Kanunun 3. ve 19. maddeleri uygulanmıştır (Ankara BAM 3. CD, 15.11.2017, 2017/953 E., 2017/1335 K.). Bir İzmir Bölge Adliye Mahkemesi kararında ise ürünlerde zehir bulunmadığı için TCK m.193’e göre verilen mahkûmiyet TCK m.187’ye çevrilmiştir (İzmir BAM 3. CD, 26.12.2017, 2017/1203 E., 2017/2119 K.). Bu kararlar zayıflama ürünlerine değil, başka ilaçlara ilişkindir. Ancak nitelendirme tartışmasının zayıflama ürünlerinde de aynı biçimde yaşandığını gösterir. Bu yazı için doğrudan zayıflama ürününe ilişkin bir Yargıtay kararı incelenmemiştir. TCK m.187’nin unsurları için insan sağlığını tehlikeye sokacak ilaç yapma ve satma, ruhsatsız ilaç suçları için sahte ve ruhsatsız ilaç suçları rehberlerimize bakabilirsiniz.
Ürünün İçinden İlaç Etken Maddesi Çıkarsa
Zayıflama ürünlerindeki en ağır risk, “bitkisel” veya “doğal” diye satılan bir ürünün içine ilaç etken maddesi katılmış olmasıdır. Basına yansıyan bir örnekte, bir üniversite hastanesine başvuran hastanın kullandığı zayıflama ürününde sibutramin tespit edilmiştir. Haberde, sibutramin içeren ilaçların ruhsatlarının 2010 yılında askıya alındığı aktarılmıştır (NTV, 7 Şubat 2019). Tarım ve Orman Bakanlığının yayımladığı listelerde de zayıflama çaylarında ilaç etken maddesi tespit edildiğine ilişkin kayıtlar haberlere yansımıştır.
Bu durumda satıcıyı aynı anda üç süreç bekleyebilir. Birincisi kamuoyuna ifşadır. Tarım ve Orman Bakanlığı, resmî kontroller sonucunda elde ettiği bilgileri kamuoyuna sunabilir (5996 m.31/6). Sitemizin ilgili rehberinde aktarıldığı üzere Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmeliğin 8. maddesi, insan sağlığını tehlikeye düşürecek şekilde bozulmuş veya değiştirilmiş gıdaların firma adı, ürün adı, markası ve parti numarasıyla yayımlanmasını öngörür. İkincisi idari süreçtir: toplatma, imha ve idari para cezası. Üçüncüsü ceza sürecidir. Sağlığı tehlikeye düşürecek gıdayı üreten, ithal eden veya kendi adıyla piyasaya arz eden işletmeci için 5996 m.40/1-a bir yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası öngörür. Ürünü yalnızca satan kişi bakımından ise TCK m.186 veya ürün ilaç sayılırsa TCK m.187 gündeme gelir.
| Süreç | Satıcının hakkı ve yapması gereken | Not |
|---|---|---|
| Analiz sonucu | Şahit numuneye dayanarak analize itiraz; laboratuvar raporunun incelenmesi | Gıda analizlerinde itiraz süresi kısadır; sitemizin rehberinde 7 gün olarak aktarılmıştır |
| Kamuoyuna ifşa | İfşa işlemine karşı iptal ve yürütmenin durdurulması talepli dava | İdare mahkemesi; 60 gün (İYUK m.7) |
| Toplatma ve imha | Toplatma kararına uyum; stok ve satış kayıtlarının hazırlanması | Karara karşı ayrıca dava açılabilir |
| Ceza soruşturması | Faturalar, tedarikçi bilgileri, onay belgesi ve ilan metninin kaynağı ile ifade | Kast tartışması savunmanın merkezidir |
Analiz itirazı, ifşaya karşı dava ve ceza riski için ürününde ilaç etken maddesi çıktı, numune ve laboratuvar raporuna itiraz için numune analizine itiraz rehberlerimize bakabilirsiniz.
Reçeteli Zayıflama İlaçlarını İnternetten Satmak
Bazı satıcılar ruhsatlı ve orijinal ilaçları, örneğin kilo yönetiminde kullanılan reçeteli ilaçları veya kalem iğneleri, sosyal medya hesapları ya da mesajlaşma uygulamaları üzerinden satar. Ürünün orijinal olması satıcıyı korumaz. 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanunun 24. maddesinin birinci fıkrasına göre ilaçların internet veya başkaca herhangi bir elektronik ortamda satışı yapılamaz. Beşerî ilaçlar münhasıran eczanede satılır (6197 m.28).
Bu fiil, ilacın Kanuna aykırı tanıtım ve satışı olarak 1262 m.18’deki idari para cezasını ve erişim engelini gündeme getirir. Ayrıca 6197 m.43, tıbbi ecza ve müstahzarların müsaadesiz satışını yasaklar ve izinsiz satanları TCK m.193’e göre cezalandırılacak kişiler olarak gösterir; TCK m.193’ün “zehirli madde” unsuru nedeniyle zehir içermeyen ilaçlarda bu atfın uygulanabilirliği uygulamada tartışmalıdır. İlacın yasal tedarik zinciri dışına çıkmış olması, saklama koşullarının bilinmemesi ve reçetesiz kullanıma sunulması ise TCK m.187 tartışmasını doğurur. Soğuk zincirde saklanması gereken bir kalem iğnenin kargoyla gönderilmesi, “kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde” satış unsuru bakımından bilirkişi incelemesinin konusu olur. Ürün yurt dışından getirilmişse kaçakçılık boyutu da ayrıca değerlendirilir. Benzer bir alan için steroid ve sporcu ilacı satmak, kaçakçılık boyutu için kaçak tıbbi cihaz ve kozmetik ithalatı, internet satış yasaklarının bütünü için sağlık ürünlerinin internetten satışı rehberlerimize bakabilirsiniz.
Satıcı, Tanıtımcı, Influencer ve Platform: Kim Neden Sorumlu?
Sağlık Beyanı Denetimi Hakkında Yönetmelik, sorumluluğu yalnızca ürünün sahibine bırakmaz. Yapılan sağlık beyanından ürün sahibi ile tanıtımcı müştereken sorumludur (m.5/8). Yönetmelik bu kişileri ayrı ayrı tanımlar ve her birine ayrı yükümlülükler yükler.
| Kişi | Tanım | Yükümlülük | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Ürün sahibi | İmalatçı, ithalatçı, dağıtıcı ve piyasada bulundurmaya ilişkin sorumluluğu olan diğer kişiler | Tanıtım ve satışların mevzuata uygunluğu; bilgi ve belgeleri saklama; Kuruma sunma; satış mecralarını bildirme | m.4/1-ı, m.6 |
| Tanıtımcı | Ürün tanıtımlarını yapan veya yapılmasını sağlayan kişi | Tanıtımın mevzuata uygunluğu; talep hâlinde ürün sahibinin bilgilerini sunma | m.4/1-g, m.7/1, 7/2, 7/4 |
| Influencer ve ajans | İçeriği üreten veya yayan kişi; “yapan veya yapılmasını sağlayan” ifadesiyle tanıtımcı sayılabilir | Tanıtımcı yükümlülükleri | m.4/1-g, m.7 |
| Aracı hizmet sağlayıcı (pazaryeri) | Başkalarına ait faaliyetlere elektronik ticaret ortamı sağlayan kişi | Kurum talebiyle aykırı içeriği düzeltme, kaldırma veya erişimi engelleme | m.4/1-a, m.7/3 |
İnternet satıcısı çoğu zaman hem dağıtıcı sıfatıyla ürün sahibi hem de ilanı kendisi hazırladığı için tanıtımcıdır. Ürün sahibi, ürünün tanıtım veya satışının yapıldığı mecralara ilişkin her türlü bilgiyi talep hâlinde Kuruma sunmakla yükümlüdür (m.6/3). Bu nedenle satıcının hangi pazaryerinde, hangi sosyal medya hesabında ve hangi influencer iş birliğiyle satış yaptığını kayıt altında tutması gerekir. Ürünün tedarikçisini gösterememek, hem idari dosyada hem ceza dosyasında satıcının aleyhine sonuç doğurur. Influencer iş birliklerinde sözleşme hükümleri ve sorumluluk paylaşımı için influencer reklamında sorumluluk, pazaryeri satıcısının genel durumu için internette kozmetik satmak rehberlerimize bakabilirsiniz.
“Bilmiyordum” Savunması: Kast ve Özen
İdari yaptırımlar ile suçlar arasında önemli bir fark vardır. TCK m.186 ve m.187’deki suçlar kasten işlenebilen suçlardır. Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir (TCK m.21). Satıcı, ürünün içinde ilaç etken maddesi bulunduğunu bilmiyorsa ve bilmesini gerektiren bir durum yoksa, ceza dosyasında bu savunma önemlidir. Ancak bu savunmanın inandırıcı olması için somut belgelerle desteklenmesi gerekir.
| Kastı zayıflatan olgu | Kastı güçlendiren olgu |
|---|---|
| Ürünün Tarım ve Orman Bakanlığı onay numarası bulunan bir takviye olması | Ürünün onaysız, etiketsiz veya yabancı dilde etiketli olması |
| Ürünün faturayla, bilinen bir yurt içi tedarikçiden alınması | Ürünün faturasız, elden veya yurt dışından gizli yollarla temin edilmesi |
| İlan metninin tedarikçinin onaylı etiketinden alınması | İlanda “ilaç etkisi”, “reçetesiz ilaç gücü” gibi ifadeler kullanılması |
| Şikâyet veya uyarı alındığında satışın derhâl durdurulması | Uyarıya, ifşaya veya müşteri şikâyetlerine rağmen satışa devam edilmesi |
| Fiyatın piyasa koşullarına uygun olması | Ürünün “etkisi garantili” diye olağandışı yüksek fiyatla satılması |
İdari yaptırımlarda ise durum farklıdır. 1262 m.18’deki sağlık beyanı cezası, ilanı yayımlayan kişinin bu ilanın mevzuata uygunluğunu kontrol etmesini bekler. Satıcı, tedarikçinin hazırladığı metni kullandığını ileri sürse bile, kendi mağazasında yayımlanan ilandan tanıtımcı olarak sorumlu tutulabilir. Bu nedenle tedarikçi ile yapılan sözleşmeye, ilan metninin mevzuata uygun olduğuna ilişkin taahhüt ve rücu hükmü konulmalıdır.
Ceza soruşturmasında ifadeden önce ürünün kaynağını, faturalarını ve ilan geçmişini birlikte düzenleyelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
Hangi Karara, Nerede, Kaç Gün İçinde İtiraz Edilir?
Zayıflama ürünü dosyalarında farklı kurumlardan farklı kararlar gelir ve her birinin yolu ayrıdır. Yanlış merciye veya süre geçtikten sonra yapılan başvuru hak kaybına yol açar.
| Karar | Merci | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 1262 m.18 sağlık beyanı cezası (tek başına) | Sulh ceza hâkimliği | Tebliğden itibaren 15 gün | Kabahatler K. m.27/1 |
| İdari para cezası ile birlikte tanıtımın durdurulması, toplatma veya imha | İdare mahkemesi | 60 gün | Kabahatler K. m.27/8; İYUK m.7 |
| Erişim engeli kararı (1262 m.18) | İdare mahkemesi | 60 gün | İYUK m.7 |
| Tanıtımın durdurulması, toplatma, imha (Sağlık Beyanı Denetimi Yön. m.9) | İdare mahkemesi | 60 gün | İYUK m.2, m.7 |
| Reklam Kurulu kararı | İdare mahkemesi | Tebliği izleyen günden itibaren 30 gün | 6502 m.78/2 |
| Hileli veya sağlığı tehlikeye düşürecek ürün listesinde ifşa | İdare mahkemesi | 60 gün | İYUK m.7 |
| Ceza soruşturması | Cumhuriyet başsavcılığı; ceza mahkemesi | İfade ve savunma aşamaları | TCK; CMK |
Geri dönüşü olmayan sonuçlarda, özellikle imha ve erişim engelinde, dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması da istenmelidir (İYUK m.27). Erişim engeline karşı yollar ve ilk 72 saatte yapılacaklar için TİTCK erişim engeli, savunma istem yazısına cevap için TİTCK savunma istem yazısı, iptal davası ve yürütmenin durdurulması için TİTCK kararlarına karşı iptal davası rehberlerimize bakabilirsiniz. Ceza soruşturmasının akışı için TİTCK firmamı savcılığa bildirdi rehberimiz yol gösterir.
Savunma Başlıkları
| Savunma | Dayanak | Gerekli belge |
|---|---|---|
| İfade sağlık beyanı değildir | Sağlık Beyanı Denetimi Yön. m.4/1-d | İlanın tam metni ve bağlamı; ifadenin sağlıkla ilişki kurmadığı |
| Beyan kılavuz ekinde yer alır | Gıda ve TEG Sağlık Beyanı Yön. m.10 | Kılavuz ekindeki beyan ve zorunlu bilgiler |
| Satıcı tanıtımcı değildir | Sağlık Beyanı Denetimi Yön. m.4/1-g | İçeriğin satıcı dışında biri tarafından yayımlandığını gösteren kayıtlar |
| İçerik uyarı üzerine kaldırıldı | Ölçülülük; Yön. m.9 | Kaldırma tarihleri ve sistem kayıtları |
| Hastalık iddiası yoktur | 1262 m.19/1 | İlan metni; ifadenin tedavi değil beslenme veya görünüm ile ilgili olduğu |
| Ürün ilaç değildir | TCK m.187 | Onay belgesi, analiz raporu, bilirkişi incelemesi |
| Sağlık için somut tehlike yoktur | TCK m.186, m.187 | Bilirkişi raporu; doz ve etken madde analizi |
| Kast yoktur | TCK m.21 | Fatura, tedarikçi belgeleri, onay numarası, satışın durdurulduğu tarih |
| Aynı fiil için iki ayrı ceza verilmiştir | Kabahatler K. m.15 | TİTCK ve Reklam Kurulu kararları |
Bu başlıklar birbirinin alternatifi değildir; dosyanın niteliğine göre birlikte kullanılır. Ancak idari dosyada yapılan bir kabul, ceza dosyasında aleyhe kullanılabilir. Örneğin TİTCK’ye verilen savunmada “ürünün iştah kestiğini müşterilerden duyduk” demek, ceza dosyasında hastalık tedavisi iddiasının bilinçli olarak kullanıldığı yönünde yorumlanabilir. Bu nedenle idari ve cezai savunmalar birlikte planlanmalıdır.
Satıştan Önce Kontrol Listesi
- Ürünün niteliğini belirleyin. Ürün takviye mi, gıda mı, kozmetik mi, tıbbi cihaz mı, ilaç mı? İlaç ise internetten satılamaz.
- Onay numarasını doğrulayın. Takviye edici gıdalarda Tarım ve Orman Bakanlığı onayı ve onay numarası bulunmalıdır.
- Faturalı ve bilinen tedarikçiden alın. Faturasız, elden veya yurt dışından gizli yollarla gelen ürünleri satmayın.
- Etiketi kontrol edin. Türkçe etiket, üretici veya ithalatçı bilgisi, parti numarası ve son tüketim tarihi bulunmalıdır.
- İlan metnini temizleyin. Kilo miktarı, yüzde, süre (“bir ayda 10 kilo”) ve hastalık adı içeren ifadeleri kaldırın.
- Yalnızca kılavuzdaki beyanları kullanın. Kılavuz ekinde olmayan sağlık beyanını ilanınıza koymayın.
- Öncesi-sonrası görsellerini ve tanıklıkları kaldırın. Müşteri yorumlarında yer alan kilo ve hastalık iddialarını yayımlamayın.
- Influencer iş birliklerini sözleşmeye bağlayın. Paylaşım metnini önceden onaylayın; mevzuata uygunluk ve rücu hükmü koyun.
- Mecra kaydı tutun. Ürünün hangi sitede, hangi pazaryerinde ve hangi hesapta tanıtıldığını tarihleriyle kaydedin.
- Şikâyette satışı durdurun. Yan etki şikâyeti, ifşa veya resmî uyarı gelirse satışı derhâl durdurun ve belgeleyin.
Örnek Dosyalar
Aşağıdaki örnekler, yazıdaki hükümlerin uygulamada nasıl birleştiğini göstermek için kurgulanmıştır. Gerçek bir dosyaya veya karara dayanmaz.
Örnek 1: Onaylı lif takviyesi ve “bir ayda 8 kilo” ilanı
Bir pazaryeri satıcısı, onay numarası bulunan bir lif takviyesini “bir ayda 8 kilo verdirir” başlığıyla satar ve ilanına müşterilerin öncesi-sonrası fotoğraflarını ekler. Kurum, ilanda kilo kaybının miktarına atıf yapan ve tanıklığa dayanan beyanlar bulunduğunu tespit eder. Satıcıya 1262 m.18 uyarınca idari para cezası verilir, ilanın kaldırılması istenir. Ürün onaylı olduğu ve hastalık iddiası bulunmadığı için ceza soruşturması gündeme gelmez. Ceza tek başına verildiği için başvuru yeri, tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğidir.
Örnek 2: Sosyal medyada “obezite tedavisi” diye satılan çay
Bir sosyal medya hesabı, kendi karışımı olan bitki çayını “obezite ve insülin direncine kesin çözüm” sözleriyle satar. Ürünün onayı yoktur. Kurum hesaba erişim engeli getirilmesi için işlem yapar (1262 m.18). Hastalık tedavisi iddiası nedeniyle dosya savcılığa da bildirilir (1262 m.19/1). Ürünün analizinde ilaç etken maddesi bulunursa TCK m.186 veya m.187 tartışması da eklenir. Bu dosyada savunmanın merkezinde ilan metninin kimin tarafından hazırlandığı ve satış miktarı bulunur.
Örnek 3: Mesajlaşma uygulamasıyla satılan kalem iğne
Bir kişi, eczaneden reçeteyle alınan zayıflama amaçlı kalem iğneleri mesajlaşma uygulamasındaki bir grup üzerinden reçetesiz satar ve kargoyla gönderir. Ürünler orijinaldir. Ancak ilacın internet veya elektronik ortamda satışı yasaktır (6197 m.24/1). Ürünün soğuk zincir dışında kargoyla gönderilmesi ve reçetesiz kullanıma sunulması, TCK m.187 bakımından bilirkişi incelemesini gerektirir. Erişim engeli ve 1262 m.18’deki idari para cezası da ayrıca gündeme gelir.
Sık Yapılan Hatalar
- “Bitkisel” ifadesine güvenmek: Bitkisel diye satılan ürünlerde de ilaç etken maddesi çıkabilir; satıcı içerikten de sorumlu tutulabilir.
- Onay numarasını yeterli saymak: Onaylı bir takviye de yasak bir beyanla satıldığında idari para cezası doğar.
- Kilo ve süre vaadi kullanmak: Kilo kaybının miktarına veya oranına atıf yapan beyanlar takviyelerde kullanılamaz.
- Hastalık adı kullanmak: “Obezite”, “diyabet”, “tansiyon” gibi ifadeler 1262 m.19/1 kapsamında ceza riskini doğurur.
- Müşteri yorumlarını denetlememek: Kilo ve hastalık iddiası içeren yorumların yayımlanması da sağlık beyanı sayılabilir.
- Orijinal ilacı internetten satmak: Ruhsatlı ilacın da internetten satışı yasaktır (6197 m.24/1).
- Faturasız ürün satmak: Tedarikçiyi gösterememek, kast tartışmasında satıcının aleyhine olur.
- İdari savunmada ceza dosyasını unutmak: TİTCK’ye verilen savunmadaki ifadeler ceza dosyasına girebilir.
- Sulh ceza ve idare mahkemesi sürelerini karıştırmak: Tek başına verilen para cezasında süre 15 gündür.
Sıkça Sorulan Sorular
İnternetten zayıflama ürünü satmak yasak mı?
Hayır, ürün onaylı bir takviye edici gıda veya mevzuata uygun bir ürünse internetten satılabilir. Ancak ilaçlar internetten satılamaz (6197 m.24/1). İlanlarda da sağlık beyanı kurallarına uyulmalıdır.
“Bir ayda 10 kilo verdirir” yazmak suç mu?
Bu ifade tek başına suç değildir; ancak takviyelerde kilo kaybının miktarına veya oranına atıf yapan beyanlar kullanılamaz. İzinsiz sağlık beyanıyla tanıtım ve satış yapanlara Kanundaki tutarıyla 20.000–300.000 TL idari para cezası verilir (1262 m.18).
Hangi ifade hapis cezası gerektirir?
Müstahzar olmadığı hâlde bir ürünün hastalıkları teşhis ve tedavi ettiği beyanıyla satışı, pazarlaması veya reklamı bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası gerektirir (1262 m.19/1). “Obezite tedavisi” veya “diyabeti tedavi eder” gibi ifadeler bu kapsama girebilir.
Sattığım ürünün içinden ilaç çıktı, ben de suçlu muyum?
Ürünün içinde ilaç etken maddesi bulunduğunu bilerek satmışsanız TCK m.186 veya m.187 gündeme gelir. Bu suçlar kasten işlenir (TCK m.21). Fatura, tedarikçi bilgisi, onay numarası ve satışı durdurduğunuz tarih, kastın bulunmadığını göstermek için önemlidir.
TCK 186 ile TCK 187 arasındaki fark nedir?
TCK m.186 bozulmuş veya değiştirilmiş gıda veya ilaçların ticaretini, TCK m.187 ise kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde ilaç üretme veya satmayı düzenler. Her ikisinin cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir. Yargıtay, ilaç etken maddeli ruhsatsız ürünlerde çoğu zaman TCK m.187’yi uygulamıştır.
Ruhsatlı zayıflama ilacını internetten satabilir miyim?
Hayır. İlaçların internet veya başkaca herhangi bir elektronik ortamda satışı yapılamaz (6197 m.24/1). Ürünün orijinal olması bu yasağı ortadan kaldırmaz.
Influencer da sorumlu mu?
Evet. Sağlık beyanından ürün sahibi ile tanıtımcı müştereken sorumludur (Sağlık Beyanı Denetimi Yön. m.5/8). Ürün tanıtımını yapan veya yapılmasını sağlayan kişi tanıtımcı sayılır.
Pazaryeri de sorumlu tutulur mu?
Aracı hizmet sağlayıcı, Kurumun talebi üzerine aykırı içeriği düzeltmek, kaldırmak veya erişimi engellemekle yükümlüdür (Sağlık Beyanı Denetimi Yön. m.7/3). İlan içeriğinden doğan asıl sorumluluk ise ürün sahibi ve tanıtımcıdadır.
Erişim engeli ne zaman verilir?
Tanıtım veya satışların internet üzerinden yapılması hâlinde Bakanlık derhâl erişimin engellenmesine karar verir ve kararı BTK’ya bildirir (1262 m.18). Bu karara karşı 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir.
Sağlık beyanı cezasına nereye itiraz edilir?
Ceza tek başına verilmişse tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur (Kabahatler K. m.27/1). Ceza; tanıtımın durdurulması, toplatma veya erişim engeliyle birlikte verilmişse 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır (m.27/8).
Ceza tutarları 2026’da ne kadar?
Kanundaki tutarlar 20.000–300.000 TL’dir ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (Kabahatler K. m.17/7). 2026 yılında uygulanan tutar, ceza kararında gösterilir ve hesabı ayrıca kontrol edilmelidir.
Ürün listede ifşa edildi, ne yapmalıyım?
Analiz raporunu ve şahit numune hakkınızı inceleyin; analize itiraz süresi kısadır. İfşa işlemine karşı idare mahkemesinde iptal ve yürütmenin durdurulması istenebilir. Aynı anda ceza soruşturmasına da hazırlık yapılmalıdır.
Müşteri yorumlarından da sorumlu muyum?
Kendi mağazanızda yayımlanan ve kilo ya da hastalık iddiası içeren yorumlar, tanıtımın parçası olarak değerlendirilebilir. Bu tür yorumları yayımlamamak veya kaldırmak riski azaltır.
“İştah keser” ifadesi kullanılabilir mi?
Bu ifade kılavuz ekinde yer almıyorsa izinsiz sağlık beyanıdır. Ayrıca ürünü farmakolojik etkili gibi sunduğu için ilaç sınırı tartışmasını da doğurabilir.
Zayıflama kremi veya kemeri satarken de bu kurallar geçerli mi?
Sağlık Beyanı Denetimi Hakkında Yönetmelik beşerî tıbbi ürünler, tıbbi cihazlar ve özel tıbbi amaçlı gıdalar dışındaki bütün ürünleri kapsar. Kozmetik bir krem için kozmetik mevzuatı, tıbbi cihaz niteliğindeki bir ürün için cihaz mevzuatı ayrıca uygulanır.
TİTCK ve Reklam Kurulu aynı ilan için ayrı ceza verebilir mi?
İki kurum ayrı mevzuata göre işlem yapar. Bir fiille birden fazla kabahat işlenmişse en ağır idari para cezasını gerektiren uygulanır (Kabahatler K. m.15/1). Bu ilke itirazda ileri sürülmelidir.
Ürünü yurt dışından getirip satıyorum; ek risk var mı?
Evet. Ürün Türkiye’de onaysızsa idari yaptırım, ilaç etken maddesi içeriyorsa ceza riski ve gümrük işlemleri dışında getirilmişse kaçakçılık boyutu ayrıca değerlendirilir.
Savcılıktan ifadeye çağrıldım; ne yapmalıyım?
İfadeden önce faturaları, tedarikçi yazışmalarını, onay belgesini, ilan metinlerinin geçmişini ve satışı durdurduğunuz tarihi belgeleyin. İdari dosyadaki savunmanızla ceza dosyasındaki açıklamalarınızın tutarlı olmasına dikkat edin.
Zayıflama ürünü ilanınızı, ürün dosyanızı ve savunmanızı birlikte gözden geçirelim; idari ve cezai süreci tek elden yönetelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İlgili Rehberler
- TİTCK Rehberi — sağlık ürünleri rehberlerinin tamamı
- Sağlık Beyanı Denetimi — kurallar ve yaptırımlar
- Influencer Reklamında Sorumluluk — tanıtımcı ve Reklam Kurulu
- Ürününde İlaç Etken Maddesi Çıktı — ifşa, itiraz ve ceza riski
- Takviye Edici Gıda mı, İlaç mı? — sınır ürün
- Takviye Edici Gıda Kanun Taslağı 2026 — yeni dönem
- Sağlık Ürünlerinin İnternetten Satışı — yasaklar
- Steroid ve Sporcu İlacı Satmak — benzer ceza dosyaları
- Sahte ve Ruhsatsız İlaç Suçları — 1262 m.19 ve TCK 187
- İnsan Sağlığını Tehlikeye Sokacak İlaç Satma — TCK m.187
- TİTCK Firmamı Savcılığa Bildirdi — soruşturma süreci
- TİTCK Erişim Engeli — itiraz yolları
- TİTCK Savunma İstem Yazısı — savunma dilekçesi
- Numune Analizine İtiraz — laboratuvar raporu
- TİTCK İdari Para Cezaları 2026 — ceza tablosu
- TİTCK Kararlarına Karşı İptal Davası — yürütmeyi durdurma
- Kaçak Tıbbi Cihaz ve Kozmetik İthalatı — kaçakçılık boyutu
- Kozmetik Ürün İddiaları — incelten krem iddiaları
- İnternette Kozmetik Satmak — pazaryeri satıcısı
- İnternetten Haşere İlacı ve Dezenfektan Satmak — internet satıcısının diğer riskleri
- Zayıflama İğnesi (Semaglutid) Reçetesiz Satışı — eczacı, satıcı ve kullanıcının hukuki durumu
- İnternetten Alınan İlaç veya Zayıflama Hapı Sahte Çıktı — şikâyet ve tazminat
- Aynı Reklama İki Ceza: Reklam Kurulu ve TİTCK — Kabahatler m.15 ve yargı yolları
- Sağlık Ürünü Satan Pazaryerinin Sorumluluğu — aracı hizmet sağlayıcı ve TİTCK talepleri
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosya için hukuki danışmanlık yerine geçmez. 1262 sayılı Kanunun 18 ve 19. maddeleri ile Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi kararları hukuk yayınlarından; Sağlık Beyanı Denetimi Hakkında Yönetmelik ve Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Hakkında Yönetmelik hükümleri, 6197 m.24 ve m.28, 5996 m.31/6 ve m.40/1-a, Reklam Kurulu tutarları ve itiraz süreleri sitemizin ilgili rehberlerinden alınmıştır. Sibutramin örneği basın haberine dayanır. Doğrudan zayıflama ürününe ilişkin bir Yargıtay kararı bu yazı için incelenmemiştir. Yargıtay 20. Ceza Dairesinin kararları, Dairenin o tarihteki görev alanına ilişkindir. Resmî Gazete ve mevzuat.gov.tr’ye erişilemediği için uygulamadan önce güncel resmî metin kontrol edilmelidir. Son güncelleme: 14 Ekim 2026.
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Boşanma Davası Açtım, Eşim Hakkımda Asılsız Suç Duyurusunda Bulundu: İftira (TCK 267; HMK 165; TMK 166)
- ▸ Evlilik İçinde Cinsel Saldırı: Eşe Karşı Suç, Şikâyet ve Boşanma (TCK 102/2, 73; CMK 253; 6284; TMK 162)
- ▸ Eşimden Şikâyetçi Oldum, Geri Çekebilir miyim? Eşe Karşı Yaralamada Şikâyet ve Uzlaşma (TCK 86, 73; CMK 253)
- ▸ Fon Soruşturmasında Eşimin, Annemin veya Çocuğumun Malvarlığı Donduruldu 2026: Yönetici Yakınlarına Banka, Tapu ve Noter Kısıtı (21 Eylül Müzekkereleri) — Hukuki Dayanak, Zorunlu Ödeme İzni, İtiraz ve Kaldırma Yolları (Anayasa m.13, 35, 38; CMK m.127, 128, 131, 268; TMK m.223)
Bu konuda hukuki destek almak için