“%100 doğal”, “paraben içermez”, “dermatolojik olarak test edilmiştir”, “hipoalerjenik”, “klinik olarak kanıtlanmış”, “akneye karşı etkili”. Kozmetik ambalajlarında ve satış ilanlarında en çok kullanılan bu ifadeler, TİTCK denetimlerinde, Reklam Kurulu dosyalarında ve sağlık beyanı incelemelerinde de en çok sorgulanan ifadelerdir. Bir ifadenin serbest bir pazarlama dili mi, kanıt isteyen bir iddia mı, yoksa ürünü kozmetik olmaktan çıkaran bir tıbbi iddia mı olduğu, uygulanacak mevzuatı ve yaptırımı belirler. Bu rehber; kozmetik iddialarının hukuki çerçevesini, TİTCK’nin iddialar kılavuzundaki ortak kriterleri, “içermez” ve “hipoalerjenik” iddialarının şartlarını, “doğal” ve “organik” ibarelerinin belge koşulunu, test iddialarının anlamını ve tıbbi iddia yasağının ceza boyutunu madde numaralarıyla anlatır.
Ürününüzün etiketindeki veya ilanındaki bir iddia nedeniyle TİTCK yazısı, Reklam Kurulu bildirimi ya da erişim engeli mi geldi? İddiayı ve kanıt dosyasını birlikte değerlendirelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İçindekiler
- Hukuki çerçeve: dört ayrı düzenleme
- Önce tanım: ürün hâlâ kozmetik mi?
- Yönetmeliğin 23. maddesi: iddia yasağı ve ortak kriterler
- Altı ortak kriter ve kabul edilmeyen örnekler
- “İçermez” iddiaları ve analiz raporu
- “Hipoalerjenik” iddiası
- “Dermatolojik”, “klinik” ve memnuniyet iddiaları
- “Doğal”, “organik”, “vegan”, “helal” ve hayvan testi iddiaları
- Tıbbi iddia yasağı: sağlık beyanı ve 1262 sayılı Kanun
- Reklam Kurulu boyutu
- Kim sorumlu? Sorumlu kişi, dağıtıcı, tanıtımcı
- Yaptırım haritası, merci ve süreler
- Savunmada kullanılabilecek argümanlar
- Örnek dosya: “doğal ve hipoalerjenik” akne serumu
- İddia kontrol listesi
- Sıkça sorulan sorular
Hukuki Çerçeve: Dört Ayrı Düzenleme
Kozmetik iddiaları tek bir metinde düzenlenmez. Aynı ifade, ürün mevzuatı, sağlık beyanı mevzuatı ve ticari reklam mevzuatı bakımından ayrı ayrı incelenebilir. Her rejimin denetleyen kurumu, yaptırımı ve itiraz yolu farklıdır.
| Düzenleme | Yayım | İddialar bakımından kritik hükümler | Denetleyen |
|---|---|---|---|
| 5324 sayılı Kozmetik Kanunu | RG 30/3/2005, S. 25771 | m.4/f ambalaj ve etiket bilgilerinin yönetmeliğe uygunluğu; m.6 uyarı, toplatma, imha | TİTCK |
| Kozmetik Ürünler Yönetmeliği | RG 8/5/2023, S. 32184 (1. mük.) | m.4/ö kozmetik ürün tanımı; m.14 iddia kanıtının ürün bilgi dosyasında bulunması; m.23 iddia yasağı, ortak kriterler, hayvan testi iddiası | TİTCK |
| Kozmetik Ürünlerin İddialarına İlişkin Kılavuz (KÜD-KLVZ-11) | Kurum kılavuzu; son revizyonun yürürlüğü 8/10/2024 | Ek I ortak kriterler; Ek II kanıt türleri; Ek III “içermez”; Ek IV “hipoalerjenik” | TİTCK |
| Kozmetik Ürün Sorumlu Kişisi ve Nihai Kullanıcılar İçin Bilgilendirme Kılavuzu (KÜD-KLVZ-54) | Kurum kılavuzu | m.7 doğal ve organik; m.8 helal; m.9 vegan; m.10 glütensiz; m.13 klinik ve memnuniyet iddiaları | TİTCK |
| Sağlık Beyanı Denetimi Hakkında Yönetmelik | RG 13/6/2023, S. 32220 | m.4/1-d sağlık beyanı tanımı; m.5/2 gıda ve takviye dışı ürünlerde yasak; m.5/4–5 ima ve görsel; m.5/8 müşterek sorumluluk; m.9 tedbir ve yaptırım | TİTCK |
| 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu | 6514 sayılı Kanunla değişik (RG 18/1/2014) | m.18 izinsiz sağlık beyanında idari para cezası ve erişim engeli; m.19/1 hastalığı teşhis ve tedavi beyanıyla satış ve reklamda hapis | TİTCK, savcılık |
| 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği | 6502: RG 28/11/2013; Yönetmelik son değişiklik RG 1/7/2026 | m.61 reklam ilkeleri ve ispat yükü; m.62 haksız ticari uygulama; m.63 Reklam Kurulu; m.77/12 cezalar | Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu |
Kılavuzlar Resmî Gazete’de yayımlanmaz ve kanunun yerine geçmez. İddialar Kılavuzunun dayanağı, 5324 sayılı Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi ve Yönetmeliğin 23. maddesidir (Kılavuz m.3). Yönetmeliğin 23. maddesinin ikinci fıkrası, Kurumun AB Komisyonunun ortak kriterlerini referans alarak “ulusal ortak kriterler listesi” oluşturmasını ve buna aykırı ürünlerin uygunluğunu sağlamak üzere tedbir almasını öngörür. Kılavuzun ekleri bu listedir. Bu nedenle kılavuz, denetimde Kurumun ölçütü olarak fiilen uygulanır. Kılavuzun revizyon tablosu, metnin 25 Haziran 2024’te AB’nin kozmetik iddialarına ilişkin teknik dokümanıyla uyumlu hâle getirildiğini ve 8 Ekim 2024 revizyonunda “içermez” iddialarına ilişkin ekteki bazı satırların güncellendiğini gösterir.
Önce Tanım: Ürün Hâlâ Kozmetik mi?
Bir iddiayı değerlendirmeden önce sorulacak ilk soru, ürünün kozmetik kalıp kalmadığıdır. Yönetmeliğin 4. maddesinin (ö) bendi kozmetik ürünü şöyle tanımlar: “İnsan vücudunun dış kısımlarına; epiderma, tırnaklar, kıllar, saçlar, dudaklar ve dış genital organlarına veya dişler ile ağız mukozasına uygulanmak üzere hazırlanmış, tek veya temel amacı bu kısımları temizlemek, koku vermek, görünümünü değiştirmek, bunları korumak, iyi bir durumda tutmak veya vücut kokularını düzeltmek olan bütün madde veya karışımlar”. Yönetmeliğin 2. maddesinin ikinci fıkrası ise yutulması, solunması, enjekte edilmesi veya vücudun içine yerleştirilmesi amaçlanan maddeleri kapsam dışında tutar.
Tanımdaki amaçlar temizlemek, koku vermek, görünümü değiştirmek, korumak, iyi durumda tutmak ve vücut kokusunu düzeltmektir. Hastalığı önlemek, tedavi etmek veya vücudun fizyolojik işlevini değiştirmek bu amaçlar arasında değildir. İddialar Kılavuzunun 2. maddesi bu sınırı iki cümleyle çizer. Bildirilen ürünün temel işlevini değiştirecek ölçüde uyarlanmış bir iddia, ürünü farklı bir ürün hâline getirir. Ortak kriterler ise ancak ürün kozmetik olarak değerlendirildiğinde devreye girer. Başka bir deyişle, “saç dökülmesini tedavi eder” diyen bir şampuan için önce “bu iddia doğru mu?” diye sorulmaz. Önce “bu ürün hâlâ kozmetik mi?” diye sorulur. Kozmetik ile ilaç, tıbbi cihaz ve biyosidal ürün arasındaki sınır, TİTCK’nin KÜD-KLVZ-06 kodlu sınır ürünler kılavuzunda ayrıca ele alınır. Kılavuzun son değişikliği 11 Ekim 2024’te yürürlüğe girmiştir.
| İfade | Kozmetik amaç mı? | Değerlendirme |
|---|---|---|
| “Cildi nemlendirir”, “kuruluk görünümünü azaltır” | Evet (iyi durumda tutma, görünüm) | Kanıtla desteklenmesi gereken kozmetik iddia |
| “Sivilce görünümünü azaltmaya yardımcı olur” | Sınırda; görünüme ilişkin | İfadenin bütünü ve sunum belirleyici; kanıt şart |
| “Akneyi tedavi eder”, “egzamaya iyi gelir” | Hayır (hastalık tedavisi) | Sağlık beyanı; ürün kozmetik tanımının dışına itilir |
| “Saç dökülmesini durdurur”, “saç çıkarır” | Hayır (fizyolojik işlev) | Sağlık beyanı; ilaç veya ruhsatsız ürün riski |
| “Mantara karşı etkilidir”, “mikropları öldürür” | Hayır (biyosidal veya tedavi) | Biyosidal veya tıbbi ürün rejimi gündeme gelir |
| “Selülit görünümünü azaltır” | Görünüme ilişkin | Ölçülebilir iddia; deneysel çalışma veya tüketici algı testiyle desteklenmeli |
Tablodaki sınıflandırma kesin bir liste değildir. Kurum, ifadeyi tek başına değil; ürün adı, görseller, kullanım talimatı ve tanıtım bütünüyle birlikte değerlendirir. Takviye edici gıda ile ilaç arasındaki benzer sınır tartışması ve TİTCK görüşüne itiraz yolları sınır ürün sınıflandırması rehberimizde anlatılmıştır.
Yönetmeliğin 23. Maddesi: İddia Yasağı ve Ortak Kriterler
23. madde üç fıkradan oluşur. Birinci fıkra genel yasağı koyar: Kozmetik ürünlerin etiketlemesinde, piyasada bulundurulmasında, tanıtımında ve reklamlarında, bu ürünlerin sahip olmadığı özellikler veya fonksiyonların bulunduğunu ima eden metinler, adlar, ticari markalar, tescilli ticari markalar, resimler ve figüratif veya diğer işaretler kullanılamaz. Yasak yalnızca yazılı ifadeyi değil, marka adını ve görseli de kapsar. Bir krem markasının adında geçen “Derma-Tedavi” gibi bir ifade de bu yasak kapsamında değerlendirilebilir.
İkinci fıkra Kuruma ortak kriterler listesi oluşturma ve aykırı ürünlerin uygunluğunu sağlamak üzere “gerekli tedbirleri” alma yetkisi verir. Üçüncü fıkra hayvan testi iddiasını düzenler; bu fıkra aşağıda ayrıca ele alınmaktadır. Yönetmeliğin 14. maddesinin (ç) bendi ise iddianın kanıtını ürün bilgi dosyasına bağlar: Ürünün yapısı veya etkisi gerektiriyorsa, ürün bilgi dosyasında “kozmetik ürünün sahip olduğu iddia edilen etkiye ilişkin kanıt” bulunur. Denetimde ilk istenen belge budur. Dosyada kanıtı bulunmayan bir iddia, ilk aşamada düzeltme talebine konu olur.
| Fıkra veya hüküm | İçerik | Uygulamadaki anlamı |
|---|---|---|
| m.23/1 | Ürünün sahip olmadığı özellik ve fonksiyonları ima eden metin, ad, marka, resim ve işaret yasağı | Etiket, ilan, sosyal medya ve marka adı birlikte denetlenir |
| m.23/2 | Ulusal ortak kriterler listesi; aykırı ürünlerde tedbir | İddialar Kılavuzunun ekleri; düzeltme, piyasadan çekme |
| m.23/3 | Hayvan testi yapılmadığı iddiasının şartları | İmalatçı ve tedarikçiler bakımından belge |
| m.14 (ç) | İddia edilen etkiye ilişkin kanıtın ürün bilgi dosyasında bulunması | Kanıt, iddiadan önce hazır olmalı |
| Kılavuz m.2 | Sorumlu kişi iddianın belgelerle uyumunu sağlar; dağıtıcı iddiayı özünü koruyarak tercüme eder; temel işlevi değiştiren iddia ürünü farklı ürün yapar | Çeviride iddiayı güçlendiren dağıtıcı sorumlu kişi sayılabilir |
Altı Ortak Kriter ve Kabul Edilmeyen Örnekler
İddialar Kılavuzunun Ek I’i, her kozmetik iddianın uyması gereken altı ortak kriteri sayar ve her biri için kabul edilmeyen örnekler verir. Kriterler birbirinden bağımsız değildir. Doğru ama karalayıcı bir iddia adalet kriterine, kanıtlı ama abartılı bir iddia dürüstlük kriterine takılabilir.
| Kriter | Ne ister? | Kılavuzdaki kabul edilmeyen örnekler |
|---|---|---|
| Yasal uyumluluk | Ürünün yetkili bir makamca onaylandığını ima eden veya yalnızca yasal bir yükümlülüğü avantaj gibi sunan iddia kullanılmaz | “Ürün Sağlık Bakanlığından onaylıdır.”, “Ürünümüz Kozmetik Mevzuatına uygundur.”, “ÜTS bildirimi vardır” |
| Doğruluk | İddia, ürün ve bileşen hakkında doğru olmalı; doğrulanabilir kanıtı yansıtmayan görüşler iddia gibi sunulmaz | Silikon içeren bir ürün için “silikon içermez” |
| Destekleyici kanıt | İddia uygun ve yeterli kanıtla desteklenir; formül değişince kanıtın geçerliliği yeniden sağlanır | Kanıtı olmayan performans iddiaları |
| Dürüstlük | Performans açıklaması mevcut kanıtın ötesine geçmez; benzer ürünlerin ortak özelliği ayırt edici gibi sunulmaz | “Benzersiz”, “eşsiz”, “en iyi”, “en etkili” gibi üstünlük ifadeleri |
| Adalet (rekabet) | İddia objektif olur; rakipleri ve yasal olarak kullanılan bileşenleri karalamaz | “X ürününün aksine bu ürün tahriş edici olduğu bilinen Y bileşenini içermez.” |
| Bilgiye dayalı karar verme | İddia ortalama nihai kullanıcı için açık ve anlaşılır olur | Teknik terimlerle tüketiciyi yanıltan, anlaşılmaz ifadeler |
Yasal uyumluluk kriterindeki örnekler uygulamada önemlidir. Kozmetik ürün ruhsata değil bildirime tabidir. ÜTS’deki ürün bildirimi bir onay değildir. Bu nedenle “Bakanlık onaylı”, “mevzuata uygun üretilmiştir” veya “ÜTS kayıtlı” ifadeleri, herkesin uymak zorunda olduğu bir yükümlülüğü ürünün ayırt edici avantajı gibi sunar. KÜD-KLVZ-54 kodlu kılavuz da “5324 Sayılı Kozmetik Kanununa göre üretilmiştir” ifadesini ve Sağlık Bakanlığı logosunu uygun görmez. Kılavuz ayrıca ÜTS kaydının Kurumca verilmiş bir ruhsat, izin veya onay anlamı taşımadığını belirtir (m.5). Etikette zorunlu bilgilerin nasıl yer alacağı kozmetik etiketi ve Türkçe etiket rehberimizde ayrıca anlatılmıştır.
“İçermez” İddiaları ve Analiz Raporu
“İçermez” (free from) iddiaları en sık kullanılan ve en sık düzeltme istenen iddialardır. İddialar Kılavuzunun Ek III’ü bu iddiaları ortak kriterler üzerinden değerlendirir ve iki liste verir: kabul edilmeyen örnekler ve diğer kriterler de sağlanmak şartıyla kabul edilebilecek örnekler. Ek III’e göre “içermez” iddialarında, TSE ISO IEC 17025 standardına sahip bir laboratuvardan alınan analiz raporunun bildirim sırasında Ürün Takip Sistemine yüklenmesi gerekir.
| İddia | Kılavuzdaki değerlendirme | Gerekçe |
|---|---|---|
| “Kortikosteroid içermez” | Kabul edilmez | Kozmetikte zaten yasaklı bir bileşen; yasal zorunluluk avantaj gibi sunulur |
| “Paraben içermez” | Kabul edilmez | Bütün paraben grubunu karalar; bazı parabenler kozmetikte izinlidir |
| “Sülfat içermez” | Kabul edilmez | Kılavuz, SLS/SLES bakımından bu ifadeyi yeterli görmez |
| Yüksek alkollü parfümde “koruyucu içermez” | Kabul edilmez | Alkol zaten koruyucu işlev görür; yanıltıcı |
| Parfüm veya koruyucu içermeyen üründe “alerjik maddeler içermez” | Kabul edilmez | Alerji riskinin tamamen yok olduğunu ima eder |
| “Parfüm içermez” | Koşullu | Ürünün kokmadığını gösteren analiz raporu sunulursa |
| Bütün aile için gargarada “alkol içermez” | Koşullu kabul | Hedef kitle için anlamlı bilgi |
| Veganlara yönelik üründe “hayvansal kaynaklı maddeler içermez” | Koşullu kabul | Bilinçli tercih için bilgi |
| “Domuz yağı içermez”, ojede “aseton içermez” | Koşullu kabul | Belirli kullanıcı grubu için anlamlı bilgi |
Bu listenin mantığı şudur: “İçermez” iddiası ya yasal olarak zaten bulunamayacak bir maddeyi avantaj gibi sunuyorsa ya da yasal olarak kullanılabilen bir maddeyi zararlıymış gibi gösteriyorsa ortak kriterlere aykırıdır. Buna karşılık belirli bir kullanıcı grubunun bilinçli seçim yapmasına yarayan bilgi, doğruysa ve analizle kanıtlanmışsa kullanılabilir. Uygulamada en sık yapılan hata, “içermez” iddiasının sonradan etikete eklenip ÜTS’deki bildirimin ve analiz raporunun güncellenmemesidir.
“Hipoalerjenik” İddiası
İddialar Kılavuzunun Ek IV’ü “hipoalerjenik” iddiasının kullanımını ayrıca düzenler. Bu iddia, ürünün alerji yapma ihtimalinin düşük olduğunu söyler; hiç alerji yapmayacağını söylemez. Ek IV’teki şartlar şunlardır:
| Şart | İçerik |
|---|---|
| Tasarım | Ürün, alerji potansiyeli en aza indirilecek şekilde tasarlanmış olmalıdır |
| Kanıt | Sorumlu kişi, çok düşük alerji potansiyelini bilimsel ve istatistiksel olarak güvenilir verilerle (örneğin pazarlama sonrası gözetim verileriyle) doğrulamalıdır |
| Güncelleme | Değerlendirme yeni verilere göre sürekli güncellenmelidir |
| Bileşen | Bilinen alerjenlerin, alerjen öncüllerinin ve bunları içeren karışımların varlığından tamamen kaçınılmalıdır |
| Yasak ima | Ürünün alerji oluşturmayacağına ilişkin iddia ve imalara izin verilmez |
| Tüketici algısı | Tüketicinin iddiayı doğru anlayıp anlamadığı dikkate alınmalıdır |
KÜD-KLVZ-54 kodlu kılavuz da bebek ürünleri bakımından aynı noktaya dikkat çeker. Kılavuza göre bebek kozmetik ürünlerinin ambalajında yer alabilen “Dermatolojik test edilmiştir”, “hipoalerjeniktir”, “sensitive” gibi ibareler, ürünün kesin olarak alerji yapmayacağı anlamını taşımaz (m.15/5). Bu nedenle “alerji yapmaz”, “%100 alerjisiz” veya “her cilt tipinde güvenle kullanılır” gibi ifadeler, ürün gerçekten düşük alerji potansiyeline sahip olsa bile kabul edilmeyen ima niteliğindedir. Bileşen listesinde parfüm alerjeni bulunan bir ürünün “hipoalerjenik” diye sunulması, Ek IV’teki bileşen şartıyla doğrudan çelişir.
“Dermatolojik”, “Klinik” ve Memnuniyet İddiaları
Test iddiaları tüketiciye testin belirli bir uzman gözetiminde ve belirli bir yöntemle yapıldığı mesajını verir. İddialar Kılavuzunun Ek II’si ile KÜD-KLVZ-54’ün 13. maddesi bu ifadelerin ne anlama geldiğini tanımlar. Etikette kullanılan ifade, dosyadaki çalışmanın gerçekte ne olduğuyla birebir örtüşmelidir.
| İfade | Anlamı (kılavuz tanımı) | Dosyada bulunması gereken | Dayanak |
|---|---|---|---|
| “Tolerans testi yapılmıştır” | Hedef grupta yapılan çalışmada ürünün iyi tolere edildiği, yani sonucun olumlu olduğu | Çalışma raporu; hedef grup ve sonuçlar | KÜD-KLVZ-11 Ek II |
| “Tıbbi gözlem altında test edilmiştir” | Tıbbi yeterliliği olan bir profesyonelin gözetiminde test | Gözetimi yapan profesyonelin kimliği ve rapor | KÜD-KLVZ-11 Ek II |
| “Dermatolojik olarak test edilmiştir” | Bir dermatoloji uzmanı gözetiminde insanlar üzerinde test | Dermatoloğun gözetimini gösteren protokol ve rapor | KÜD-KLVZ-11 Ek II; KÜD-KLVZ-54 m.13/2 |
| “Oftalmolojik olarak test edilmiştir” | İlgili profesyonel gözetiminde, çalışmanın tüm gereklilikleri yerine getirilerek test | Protokol ve rapor | KÜD-KLVZ-54 m.13/2 |
| “Klinik olarak test edilmiştir” | Klinik araştırma kapsamında tüm gereklilikler yerine getirilerek test | Ürünü tanımlayan, amaç, protokol, istatistik ve sorumlu imzası içeren rapor | KÜD-KLVZ-11 Ek II; KÜD-KLVZ-54 m.13/2 |
| “Komedojenik değildir” | Bu özelliğin ilgili uzman gözetiminde yapılan çalışmayla tespit edildiği | Çalışma raporu | KÜD-KLVZ-54 m.13/3 |
| “Kullanıcıların %85’i cildini daha nemli buldu” | Memnuniyete dayalı test sonucu | Memnun olan veya etkiyi onaylayan kullanıcı yüzdesi ve tüketici algı testi | KÜD-KLVZ-54 m.13/1; KÜD-KLVZ-11 Ek II |
Ek II, tüketici algı testlerinin hedef popülasyondan istatistiksel olarak seçilmiş bir grupla yürütülmesini ve iddiaların doğrudan sorularla kanıtlanmasını ister. Kılavuzun ifadesiyle “Ölçülen etkiler abartılmadan verilmelidir.” Laboratuvar ortamında (in vitro) veya bilgisayar modeliyle (in silico) elde edilen sonuçlar, insan üzerinde (in vivo) bir sonuç varmış gibi sunulamaz. Uygulamada sık görülen sorun, bileşen tedarikçisinin hammadde üzerindeki in vitro çalışmasının bitmiş ürünün klinik sonucu gibi etikete taşınmasıdır. “Dermatolog onaylı” veya “doktorların önerdiği” gibi ifadeler ise ayrıca reklam mevzuatındaki tanıklık kurallarıyla birlikte değerlendirilir (aşağıda Reklam Kurulu bölümü).
“Doğal”, “Organik”, “Vegan”, “Helal” ve Hayvan Testi İddiaları
“Doğal” ve “organik” iddiaları İddialar Kılavuzunda ayrıca düzenlenmemiştir. Bu iddiaların kuralı KÜD-KLVZ-54 kodlu kılavuzun 7. maddesindedir. Kılavuz bu konuda şunları öngörür:
- Ürün organik veya doğal ürün olma özelliği taşımıyorsa, ürünün ticari adında “organik” ya da “doğal” ibaresi kullanılmamalı ve tüketiciyi yanıltıcı unsurlara yer verilmemelidir (m.7/1).
- “Organik” veya “doğal” iddialarını, bunlara ilişkin görselleri veya bunları ima eden ifade ve şekilleri etiket, ambalaj ve her türlü tanıtımda kullanabilmek için bu ifadelerin gerekliliklerini sağladığını kanıtlayan belgelere sahip olmak gerekir (m.7/2).
- “Organik” iddiası için uluslararası kabul gören belgelendirme kuruluşlarınca belgelendirme yapılmış olması gerekir. Değerlendirmede TS ISO 16128-1/ISO 16128-1, ISO 16128-2 standartları veya uluslararası kabul gören belgelendirme kuruluşlarının kriterleri dikkate alınır (m.7/3).
- Organik bileşen içeren üründe içindekiler listesinde hangi bileşenlerin organik olduğu belirtilir (m.7/4).
| İddia | Şart | Dayanak |
|---|---|---|
| “Doğal”, “%… doğal kökenli” | Gerekliliklerin sağlandığını kanıtlayan belge; hesaplamada ISO 16128 yöntemi veya belgelendirme kuruluşu kriterleri | KÜD-KLVZ-54 m.7/1–3 |
| “Organik”, “organik sertifikalı” | Uluslararası kabul gören belgelendirme kuruluşunca belgelendirme | KÜD-KLVZ-54 m.7/3 |
| “Vegan” | İçerikte hayvanlardan elde edilen hiçbir bileşenin kullanılmadığının kanıtlanması | KÜD-KLVZ-54 m.9 |
| “Helal” | “TS OIC/SMIIC 4 Helal Kozmetikler – Genel Kurallar” kriterlerine uygunluk | KÜD-KLVZ-54 m.8 |
| “Glütensiz” | İçerikte glüten bulunmadığının kanıtlanması | KÜD-KLVZ-54 m.10 |
| “Hayvanlar üzerinde test edilmemiştir” | İmalatçı veya tedarikçileri bitmiş üründe, prototipinde ya da herhangi bir bileşende hayvan testi yapmamış veya yaptırmamış olmalı ya da başkalarınca yeni ürün geliştirmek amacıyla hayvanlarda test edilmiş bir bileşen kullanılmamış olmalı | Yön. m.23/3 |
“Doğal” kelimesinin kendisi uygulamada en çok tartışılan ifadedir. Kılavuz bir yüzde eşiği belirlemez. Ölçüt, belgelendirme kuruluşu kriterleri veya ISO 16128 standardına göre yapılan hesaplamadır. Bu nedenle “%95 doğal kökenli bileşen” gibi bir ifade, hesaplama yöntemi belirtilip belgeyle desteklendiğinde, belgesiz bir “tamamen doğal” ifadesine göre çok daha savunulabilir bir iddiadır. Doğal kaynaklı ürünlerin raf ömrünün daha kısa olabileceğine dair uyarı ise kılavuzun 7. maddesinin beşinci fıkrasındadır.
Ürününüzde “doğal”, “hipoalerjenik” veya “içermez” iddiası mı kullanıyorsunuz? Kanıt dosyasını ve ÜTS kaydını piyasaya çıkmadan önce birlikte kontrol edelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
Tıbbi İddia Yasağı: Sağlık Beyanı ve 1262 Sayılı Kanun
Kozmetik iddialarındaki en ağır risk, iddianın sağlık beyanına dönüşmesidir. Sağlık Beyanı Denetimi Hakkında Yönetmelik sağlık beyanını, bir ürünün veya ürün bileşiminde bulunan ögelerin insan sağlığıyla ilişkisini belirten, ileri süren veya ima eden beyan olarak tanımlar (m.4/1-d). Yönetmeliğin 5. maddesinin ikinci fıkrası kesindir: Gıda ve takviye edici gıda dışındaki ürünlerde sağlık beyanı kullanılamaz. Kozmetik ürünler bu yasağın kapsamındadır. Beşerî tıbbi ürünler, tıbbi cihazlar ve özel tıbbi amaçlı gıdalar ise Yönetmeliğin kapsamı dışındadır ve kendi mevzuatlarına tabidir.
| Hüküm | İçerik | Kozmetikte örnek |
|---|---|---|
| m.5/2 | Gıda ve takviye edici gıda dışındaki ürünlerde sağlık beyanı yasağı | “Bağışıklığı güçlendirir”, “egzamayı iyileştirir” |
| m.5/4 | Bileşenlerin, ürünü çağrıştıracak şekilde sağlığa faydalı olduğu, hastalıklara karşı etkili olduğu, koruduğu veya tedavi ettiği belirtilemez | “İçindeki çay ağacı yağı akneyi tedavi eder” |
| m.5/5 | Sağlık beyanını çağrıştıracak görsel yasağı | Hastalıklı deriyle önce-sonra görseli, organ çizimi |
| m.5/8 | Ürün sahibi ve tanıtımcı müştereken sorumludur | Marka ile paylaşımı yapan influencer |
| m.9/1 | Tanıtım ve satışın durdurulması, ıslah, piyasaya arzın durdurulması, toplatma, imha | Ürünün ve ilanın düzeltilmesi |
| m.9/3 | Aykırı sağlık beyanıyla tanıtım, satış, pazarlama veya reklam yapanlara 1262 m.18 ve 19 uygulanır | İdari para cezası, hapis riski |
| m.9/4 | İnternette veya elektronik ortamda 1262 m.18 ve 5651 sayılı Kanun uygulanır | Erişim engeli |
Yaptırımın kanuni dayanağı 1262 sayılı Kanundur. Kanunun 6514 sayılı Kanunla değişik 18. maddesine göre, yetkili merciden izin almaksızın veya verilen izne aykırı olarak sağlık beyanıyla ürün tanıtımı ve satışı yapanlara yirmi bin Türk lirasından üç yüz bin Türk lirasına kadar idari para cezası verilir. Tanıtım veya satış internet üzerinden yapılıyorsa Bakanlık derhâl erişimin engellenmesine karar verir. Bu tutarlar kanun metnindeki tutarlardır ve Kabahatler Kanununun 17. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Kozmetikte sağlık beyanına izin verilmediği için kozmetikte kullanılan sağlık beyanı, izinsiz beyan olarak değerlendirilmeye açıktır.
Daha ağır olan hüküm 19. maddenin birinci fıkrasıdır. Bu hüküm, müstahzar olmadığı hâlde hastalıkları teşhis ve tedavi ettiği beyanıyla herhangi bir ürünün satışını, pazarlamasını veya reklamını yapanlar için bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörür. Bu nedenle “egzamayı tedavi eden krem” diye satılan bir ürün, idari dosyanın ötesinde ceza soruşturmasına da konu olabilir. Bu suçun unsurları ve savunma sahte ve ruhsatsız ilaç suçları rehberimizde, TİTCK’nin suç duyurusundan sonraki süreç ise TİTCK suç duyurusu rehberimizde ele alınmıştır. Sağlık beyanı rejiminin bütün ayrıntıları için sağlık beyanı denetimi rehberimize, internetteki erişim engeline itiraz için TİTCK erişim engeli rehberimize bakılabilir.
Reklam Kurulu Boyutu
Aynı iddia bir reklamda, internet ilanında veya sosyal medya paylaşımında yer alıyorsa Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulunun denetimi de gündeme gelir. 6502 sayılı Kanunun 61. maddesi reklamların doğru ve dürüst olmasını ister ve reklam verene reklamdaki iddiaların doğruluğunu ispatlama yükü yükler. Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinin 9. maddesi, sunulan raporların iddiayı reklamın yayınlandığı dönemde kanıtlar nitelikte olmasını ister. Aynı Yönetmeliğin 16. maddesi gerçek olmayan tanıklığı ve doktor, eczacı veya sağlık kuruluşu izlenimi veren sağlık beyanlı tanıklığı yasaklar. 17. maddesi ise çevreye ilişkin beyanların kanıtlanmasını ister. “Dermatolog önerisi” ve “çevre dostu formül” gibi ifadeler bu hükümler yönünden de risk taşır.
| Reklam Kurulu yaptırımı | 2026 tutarı veya içeriği | Dayanak |
|---|---|---|
| Durdurma ve aynı yöntemle düzeltme | Reklamın yayınının sona erdirilmesi, aynı mecrada düzeltme | 6502 m.63/1, m.77/12 |
| İdari para cezası: uydu televizyon veya internet | 1.083.706 – 10.837.065 TL | 6502 m.77/12-e |
| İdari para cezası: diğer mecralar | 108.370 – 1.083.706 TL | 6502 m.77/12-g |
| Tedbiren durdurma | Üç aya kadar | 6502 m.63/1 |
| Dava | İdare mahkemesi; dava süresi 30 gün; dava açılması kararın yerine getirilmesini durdurmaz | 6502 m.78/2-3 |
Reklam Kurulu ile TİTCK’nin dosyaları birbirinden bağımsızdır. Reklam Kurulunun dosyası kapandığında TİTCK’nin dosyası açık kalabilir; tersi de mümkündür. Influencer paylaşımlarında 1 Ağustos 2026’dan itibaren uygulanan “Reklam” veya “Tanıtım” etiketi kuralı ve markanın sorumluluğu influencer reklamında sorumluluk rehberimizde, Reklam Kuruluna şikâyet ve dava yolu yanıltıcı reklam rehberimizde anlatılmıştır.
Kim Sorumlu? Sorumlu Kişi, Dağıtıcı, Tanıtımcı
| Kişi | Sorumluluğu | Dayanak |
|---|---|---|
| Sorumlu kişi (imalatçı, ithalatçı, markasını koyan) | İddianın ortak kriterlere uygunluğu ve belgelerle uyumu; kanıtın ürün bilgi dosyasında bulunması | Yön. m.14 (ç), m.23; KÜD-KLVZ-11 m.2 |
| Dağıtıcı (mağaza, eczane, pazaryeri satıcısı) | Sorumlu kişinin iddiasını özünü koruyarak tercüme etmek; aksi hâlde sorumlu kişi sayılabilir | KÜD-KLVZ-11 m.2 |
| Ürün sahibi ve tanıtımcı (influencer, ajans) | Sağlık beyanında müşterek sorumluluk | Sağlık Beyanı Yön. m.5/8, m.6, m.7 |
| Reklam veren, reklam ajansı, mecra kuruluşu | Ticari reklam kurallarına uyum; iddianın ispatı reklam verende | 6502 m.61/6–7, m.77/12 |
| Aracı hizmet sağlayıcı (pazaryeri, platform) | Kurumun talebi hâlinde aykırı içeriği düzeltmek veya kaldırmak | Sağlık Beyanı Yön. m.7 |
Dağıtıcı bakımından kritik kural, İddialar Kılavuzunun 2. maddesindeki tercüme kuralıdır. Yurt dışındaki üreticinin “helps reduce the appearance of blemishes” ifadesini “sivilceleri tedavi eder” diye çeviren bir ithalatçı veya satıcı, iddiayı değiştirmiş olur. Bu hem iddiayı sağlık beyanına dönüştürür hem de çeviriyi yapanı sorumlu kişi konumuna yaklaştırır. Pazaryeri satıcısının rolü internette kozmetik satmak rehberimizde, ithalatçının sorumlu kişi sıfatı kozmetik ithalatı rehberimizde anlatılmıştır.
Yaptırım Haritası, Merci ve Süreler
Kozmetik iddiası nedeniyle gelebilecek kararlar, iddianın niteliğine göre farklı kurumlardan ve farklı kanunlara dayanılarak verilir. 5324 sayılı Kanunun 5. maddesi, 4. maddenin (f) bendindeki ambalaj ve etiket yükümlülüğüne bağlı bir ceza kalemi içermez. Bu nedenle kozmetik amacı aşmayan, yalnızca kanıtsız veya ortak kriterlere aykırı bir iddiada ilk sonuç çoğu zaman Yönetmeliğin 23. maddesinin ikinci fıkrası ve 28. maddesi uyarınca düzeltici önlem talebidir. İddia sağlık beyanına dönüşmüşse 1262 sayılı Kanun, reklamda yer alıyorsa 6502 sayılı Kanun devreye girer.
| İddia türü | İlk sonuç | Para cezası veya ceza | Merci ve süre |
|---|---|---|---|
| Kozmetik amaç içinde, kanıtsız veya ortak kriterlere aykırı (ör. “paraben içermez”, “en etkili”) | Düzeltici önlem, etiketin ıslahı (Yön. m.23/2, m.28) | 5324 m.5’te doğrudan karşılığı yok; dayanak gösterilen bent ayrıca incelenir | Tedbir kararına karşı idare mahkemesi, 60 gün (İYUK m.7) |
| “Bakanlık onaylı”, “ÜTS kayıtlı” | Islah | Reklamda yer alıyorsa 6502 m.77/12 | Reklam Kurulu kararına karşı 30 gün |
| Sağlık beyanı (ör. “akneyi tedavi eder”) | Tanıtım ve satışın durdurulması, ıslah, toplatma (Sağlık Beyanı Yön. m.9/1) | 1262 m.18: kanunda 20.000 – 300.000 TL; tekrarında artırım | Para cezası tek başınaysa sulh ceza hâkimliği, 15 gün; tedbirle birlikteyse idare mahkemesi, 60 gün (Kabahatler m.27/8) |
| İnternette sağlık beyanı | Erişim engeli (1262 m.18; 5651) | Aynı | İdare mahkemesi, 60 gün |
| Hastalığı teşhis ve tedavi beyanıyla satış veya reklam | Suç duyurusu | 1262 m.19/1: 1–5 yıl hapis | Ceza soruşturması |
| Yanıltıcı reklam | Durdurma, düzeltme | 6502 m.77/12 (mecraya göre) | İdare mahkemesi, 30 gün (6502 m.78/2) |
Aynı paylaşım için hem TİTCK’den hem Reklam Kurulundan karar gelebilir. Her kararın süresi kendi tebliğ tarihinden işler. TİTCK’nin para cezası ile tedbiri aynı işlemde vermesi hâlinde yolun idari yargıya dönmesi kozmetik cezalarında sık rastlanan bir durumdur. Merci tereddüdü varsa en kısa süre esas alınmalıdır. Kozmetik cezalarında merci ayrımının ayrıntıları için kozmetik cezasına itiraz rehberimize, 2026 ceza tutarları için TİTCK idari para cezaları 2026 rehberimize, genel usul için idari para cezalarına itiraz rehberimize bakılabilir.
Savunmada Kullanılabilecek Argümanlar
- Kozmetik amaç: İfadenin görünüm, temizlik, koruma veya iyi durumda tutma amacına ilişkin olduğu, hastalık tedavisi iddiası taşımadığı ileri sürülür (Yön. m.4/ö).
- Sağlık beyanı tanımı: İfadenin ürünün insan sağlığıyla ilişkisini “belirten, ileri süren veya ima eden” bir beyan olmadığı gösterilir (Sağlık Beyanı Yön. m.4/1-d). İfadenin tartışmalı olduğu hâllerde Kurumun bilimsel danışma görüşüne başvurup başvurmadığı sorulur.
- Kanıt: İddianın kanıtının ürün bilgi dosyasında, iddia kullanılmaya başlamadan önce bulunduğu belgelenir (Yön. m.14 (ç); Reklam Yön. m.9).
- Kılavuzun niteliği: Kılavuz hükümleri kanunla belirlenmiş bir yaptırımın yerine geçmez. Para cezası kararında gösterilen kanun maddesinin iddia aykırılığını gerçekten kapsayıp kapsamadığı sorgulanır (Kabahatler m.4).
- Önce düzeltme: Yönetmeliğin 23. maddesinin ikinci fıkrası ve 28. maddesi ürünün uygunluğunun sağlanmasını öngörür. Doğrudan toplatma veya imha kararının ölçülülüğü tartışılır.
- Muhatap: Tedbirin veya cezanın, iddiayı kullanan ürün sahibine veya tanıtımcıya mı, yoksa yalnızca ürünü satan bir dağıtıcıya mı yöneltildiği incelenir (Sağlık Beyanı Yön. m.4, 5/8).
- Kaldırma ve düzeltme: İçeriğin uyarı üzerine kaldırıldığı ve etiketin düzeltildiği belgelenir. Reklam mevzuatında sonradan düzeltme sorumluluğu kaldırmaz (Reklam Yön. m.32), ancak tedbir ve miktar tartışmasında önem taşır.
- Delil: Tespitin yayın tarihini, süresini ve erişim koşullarını gösterip göstermediği; yalnızca ekran görüntüsüne dayanıp dayanmadığı incelenir.
- Ceza dosyasında: 1262 m.19/1 için “hastalıkları teşhis ve tedavi” beyanının bulunup bulunmadığı ve kastın varlığı ayrıca tartışılır.
Savunma yazısının yapısı ve süresi için TİTCK savunma istem yazısı rehberimize, kozmetikte idari yaptırım kararlarının bütün usulü için Kozmetik Kanunu ve TİTCK idari yaptırım kararları rehberimize bakılabilir.
Örnek Dosya: “Doğal ve Hipoalerjenik” Akne Serumu
Aşağıdaki örnek varsayımsaldır ve aynı ürün üzerindeki iddiaların hangi rejime girdiğini göstermek için hazırlanmıştır. Bir marka, kendi adıyla piyasaya arz ettiği bir yüz serumunun etiketinde ve internet ilanında şu ifadeleri kullanıyor. Bir influencer da ürünü “sivilcelerimi iki haftada geçirdi” diyerek paylaşıyor.
| İfade | Değerlendirme | Dayanak | Muhtemel sonuç |
|---|---|---|---|
| “%100 doğal” | Belge yoksa yanıltıcı; formülde sentetik koruyucu varsa doğruluk kriterine aykırı | KÜD-KLVZ-54 m.7; KÜD-KLVZ-11 Ek I | Islah talebi |
| “Paraben ve sülfat içermez” | Kılavuzda kabul edilmeyen örnekler | KÜD-KLVZ-11 Ek III | Islah talebi |
| “Hipoalerjenik, alerji yapmaz” | “Alerji yapmaz” imasına izin yok; formülde parfüm alerjeni varsa bileşen şartıyla çelişir | KÜD-KLVZ-11 Ek IV | Islah talebi |
| “Dermatolojik olarak test edilmiştir” | Dermatolog gözetiminde insan çalışması varsa kullanılabilir | KÜD-KLVZ-11 Ek II | Rapor istenir |
| “Akneyi tedavi eder” | Sağlık beyanı; ürün kozmetik tanımının dışına itilir | Sağlık Beyanı Yön. m.5/2; 1262 m.18 | Durdurma, ıslah, idari para cezası, internet ilanına erişim engeli |
| Influencer: “sivilcelerimi geçirdi” | Tanıklığa dayalı sağlık beyanı; marka ile influencer müştereken sorumlu | Sağlık Beyanı Yön. m.5/8; 6502 m.61 | TİTCK ve Reklam Kurulu dosyası |
| “Sağlık Bakanlığı onaylıdır” | Yasal uyumluluk kriterine aykırı | KÜD-KLVZ-11 Ek I; KÜD-KLVZ-54 m.5 | Islah; reklamda yanıltıcılık |
Bu dosyada en büyük risk, “akneyi tedavi eder” ifadesi ile influencer paylaşımının birlikte değerlendirilmesidir. İfade ürün etiketinden ve ilandan kaldırılmadan diğer iddialar düzeltilse bile sağlık beyanı dosyası sürer. Doğru sıra şudur: önce tedavi iddiası tüm mecralardan kaldırılır, ardından ortak kriterlere aykırı iddialar düzeltilir, son olarak kalan iddiaların kanıtları ürün bilgi dosyasına ve ÜTS’ye eklenir.
İddia Kontrol Listesi
- İddia ürünün kozmetik amacı içinde mi; hastalık, tedavi veya fizyolojik işlev ima ediyor mu (Yön. m.4/ö; Sağlık Beyanı Yön. m.5/2)?
- Bileşen anlatımı ürünü çağrıştıracak biçimde sağlık faydası veriyor mu (Sağlık Beyanı Yön. m.5/4)?
- Görseller (önce-sonra, hastalıklı deri, beyaz önlük) sağlık beyanı çağrıştırıyor mu (m.5/5)?
- Her iddianın kanıtı ürün bilgi dosyasında, iddia kullanılmadan önce hazır mı (Yön. m.14 (ç))?
- “Onaylı”, “mevzuata uygun”, “ÜTS kayıtlı” gibi yasal uyumluluk ifadeleri çıkarıldı mı (KÜD-KLVZ-11 Ek I)?
- Üstünlük ifadeleri (“en iyi”, “eşsiz”) ve rakip karalaması var mı (Ek I)?
- “İçermez” iddiası kılavuzda kabul edilmeyenler arasında mı; analiz raporu ÜTS’ye yüklendi mi (Ek III)?
- “Hipoalerjenik” iddiası için veri ve bileşen şartı sağlandı mı; “alerji yapmaz” iması var mı (Ek IV)?
- Test iddiası (“dermatolojik”, “klinik”) dosyadaki çalışmanın niteliğiyle birebir örtüşüyor mu (Ek II; KÜD-KLVZ-54 m.13)?
- “Doğal”, “organik”, “vegan”, “helal” iddialarının belgesi var mı (KÜD-KLVZ-54 m.7–10)?
- “Hayvanlar üzerinde test edilmemiştir” iddiası imalatçı ve tedarikçiler bakımından belgelendi mi (Yön. m.23/3)?
- Yabancı dildeki iddianın Türkçe çevirisi iddianın özünü koruyor mu (KÜD-KLVZ-11 m.2)?
- İnfluencer ve ajans sözleşmesinde iddia sınırları ve “Reklam” etiketi yazılı mı (Sağlık Beyanı Yön. m.5/8; Reklam Yön. m.23/A)?
İddialarınızı piyasaya çıkmadan önce kontrol etmek ya da TİTCK veya Reklam Kurulu dosyasında savunma hazırlamak için hemen ulaşın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
Sıkça Sorulan Sorular
Kozmetik üründe hangi iddialar kullanılabilir?
Kozmetik amaçla (temizleme, koku verme, görünümü değiştirme, koruma, iyi durumda tutma) sınırlı, doğru, kanıtlı ve ortak kriterlere uygun iddialar kullanılabilir (Yön. m.4/ö, m.23; KÜD-KLVZ-11 Ek I). Kanıt ürün bilgi dosyasında bulunmalıdır (m.14 (ç)).
Ortak kriterler nelerdir?
Yasal uyumluluk, doğruluk, destekleyici kanıt, dürüstlük, adalet ve bilgiye dayalı karar verme. Bu kriterler TİTCK’nin İddialar Kılavuzunun Ek I’inde sayılır.
Etikete “Sağlık Bakanlığı onaylı” yazabilir miyim?
Hayır. Kılavuz “Ürün Sağlık Bakanlığından onaylıdır.”, “Ürünümüz Kozmetik Mevzuatına uygundur.” ve “ÜTS bildirimi vardır” ifadelerini kabul etmez. Kozmetik ürün bildirimi bir onay değildir.
“Paraben içermez” iddiası neden kabul edilmiyor?
Kılavuzun Ek III’üne göre bu iddia, bazıları kozmetikte izinli olan bütün paraben grubunu karalar. “Sülfat içermez” ve “kortikosteroid içermez” de kabul edilmeyen örnekler arasındadır.
“İçermez” iddiası için ne gerekir?
Kılavuzun Ek III’üne göre TSE ISO IEC 17025 standardına sahip bir laboratuvardan alınan analiz raporunun bildirim sırasında ÜTS’ye yüklenmesi gerekir. İddia ayrıca ortak kriterlere uygun olmalıdır.
“Parfüm içermez” yazabilir miyim?
Kılavuz bu iddiayı ancak ürünün kokmadığını gösteren bir analiz raporu sunulursa kabul eder (Ek III).
“Hipoalerjenik” iddiasının şartları nelerdir?
Ürün alerji potansiyeli en aza indirilecek şekilde tasarlanmalı, çok düşük alerji potansiyeli bilimsel ve istatistiksel verilerle doğrulanmalı, bilinen alerjenlerden tamamen kaçınılmalıdır. Ürünün alerji yapmayacağına ilişkin iddia ve imaya izin verilmez (Ek IV).
“Dermatolojik olarak test edilmiştir” ne demektir?
Ürünün bir dermatoloji uzmanı gözetiminde insanlar üzerinde test edildiği anlamına gelir (KÜD-KLVZ-11 Ek II). Bu ifade ürünün kesin olarak alerji yapmayacağı anlamını taşımaz (KÜD-KLVZ-54 m.15/5).
“Klinik olarak test edilmiştir” için ne gerekir?
Klinik araştırma kapsamında tüm gereklilikler yerine getirilerek yapılmış bir çalışma ve ürünü tanımlayan, amacı, protokolü, istatistiği ve sorumlunun imzasını içeren bir rapor gerekir (Ek II; KÜD-KLVZ-54 m.13/2).
Memnuniyet yüzdesi kullanabilir miyim?
Kullanabilirsiniz. Ambalajda memnun olan kullanıcı yüzdesi veya iddia edilen etkiyi onaylayanların yüzdesi belirtilir (KÜD-KLVZ-54 m.13/1). Tüketici algı testi istatistiksel olarak seçilmiş bir grupla yapılmalı ve sonuçlar abartılmamalıdır (Ek II).
“Doğal” veya “organik” demek için ne gerekir?
İddianın gerekliliklerini sağladığını kanıtlayan belge gerekir. “Organik” için uluslararası kabul gören bir kuruluşun belgelendirmesi aranır. Değerlendirmede ISO 16128 standartları veya belgelendirme kuruluşu kriterleri dikkate alınır (KÜD-KLVZ-54 m.7).
“Vegan” veya “helal” ibaresi kullanmanın şartı nedir?
Vegan için içerikte hayvansal kaynaklı hiçbir bileşen kullanılmadığının kanıtlanması (m.9), helal için TS OIC/SMIIC 4 kriterlerine uygunluk (m.8) gerekir (KÜD-KLVZ-54).
“Hayvanlar üzerinde test edilmemiştir” ne zaman yazılabilir?
İmalatçı veya tedarikçileri bitmiş üründe, prototipinde ya da bileşenlerinde hayvan testi yapmamış veya yaptırmamışsa ve başkalarınca hayvanlarda test edilmiş bir bileşen kullanılmamışsa yazılabilir (Yön. m.23/3).
Kozmetik ürün “akneyi tedavi eder” diye satılabilir mi?
Hayır. Gıda ve takviye edici gıda dışındaki ürünlerde sağlık beyanı kullanılamaz (Sağlık Beyanı Yön. m.5/2). Bu iddia ürünü kozmetik tanımının dışına iter. 1262 sayılı Kanunun 18. maddesindeki idari para cezası ve erişim engeli gündeme gelir.
Tedavi iddiası hapis cezası gerektirir mi?
Müstahzar olmadığı hâlde hastalıkları teşhis ve tedavi ettiği beyanıyla bir ürünün satışını, pazarlamasını veya reklamını yapanlar için bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür (1262 m.19/1).
Influencer’ın paylaşımından marka sorumlu mu?
Sağlık beyanında ürün sahibi ile tanıtımcı müştereken sorumludur (Sağlık Beyanı Yön. m.5/8). Reklam mevzuatında da reklam veren, ajans ve mecra kurallara uymakla yükümlüdür (6502 m.61/7).
Yabancı dildeki iddiayı Türkçeye nasıl çevirmeliyim?
Dağıtıcı, sorumlu kişinin iddiasını iddianın özünü koruyacak şekilde tercüme etmelidir; aksi hâlde sorumlu kişi sayılabilir (KÜD-KLVZ-11 m.2). Çeviride iddiayı güçlendirmek, onu sağlık beyanına dönüştürebilir.
İddia nedeniyle gelen karara nereye itiraz edilir?
Islah, durdurma, toplatma ve erişim engeli gibi tedbirlere karşı 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır. 1262 m.18 para cezası tek başına verilmişse 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Reklam Kurulu kararına karşı dava süresi 30 gündür (6502 m.78/2).
İlgili Rehberler
- TİTCK Rehberi — sağlık ürünleri rehberlerinin tamamı
- Kozmetik Etiketi ve Türkçe Etiket — zorunlu bilgiler ve eksik etiketin cezası
- Sağlık Beyanı Denetimi — hangi üründe ne söylenebilir?
- Influencer Reklamında Sorumluluk — kozmetik, takviye, tıbbi cihaz
- Yanıltıcı Reklam ve Reklam Kurulu — şikâyet ve dava
- Sınır Ürün Sınıflandırması — takviye mi, ilaç mı?
- Güvenlilik Değerlendirmesi ve Ürün Bilgi Dosyası — iddia kanıtı
- Kozmetik Ürün Bildirimi — sorumlu kişi ve ÜTS
- Kozmetik İthalatı — sorumlu kişi ve Türkçe etiket
- İnternette Kozmetik Satmak — pazaryeri satıcısı
- Kozmetik Kanunu ve İdari Yaptırım Kararları — savunma ve tedbirler
- Kozmetik Cezasına İtiraz — sulh ceza mı, idare mahkemesi mi?
- TİTCK İdari Para Cezaları 2026 — ceza tablosu
- TİTCK Erişim Engeli — site ve hesap kapatılmasına itiraz
- TİTCK Savunma İstem Yazısı — savunma dilekçesi
- Sahte ve Ruhsatsız İlaç Suçları — 1262 m.19
- TİTCK Suç Duyurusu — savcılık süreci
- İdari Para Cezalarına İtiraz — genel usul
- Kozmetik Yönetmeliği Taslağı (2026) — siloksan yasağı, saç boyası uyarıları ve karekod
- Aynı Reklama İki Ceza: Reklam Kurulu ve TİTCK — Kabahatler m.15 ve yargı yolları
- TİTCK Davalarında Bilirkişi İncelemesi — teknik itirazların ispatı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosya için hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kozmetik Ürünler Yönetmeliğinin 2, 4/ö, 14 ve 23. maddeleri Yönetmelik metnini yayımlayan TEİS sayfasından; İddialar Kılavuzunun (KÜD-KLVZ-11) madde ve ekleri, 8 Ekim 2024 revizyonlu metnin kamuya açık kopyasından ve Lexpera’nın görünen bölümünden; KÜD-KLVZ-54 ve KÜD-KLVZ-06 kılavuzları Lexpera’nın görünen bölümlerinden; Sağlık Beyanı Denetimi Hakkında Yönetmeliğin 4, 5, 6, 7 ve 9. maddeleri Lexpera’dan; 1262 sayılı Kanunun 18 ve 19. maddeleri Kanun metnini yayımlayan bir hukuk yayınından kontrol edilmiştir. 6502 sayılı Kanun ile Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği hükümleri ve 2026 reklam cezası tutarları sitemizin yanıltıcı reklam rehberindeki incelemeye dayanır; bu yazı için ayrıca birincil kaynaktan karşılaştırılmamıştır. Resmî Gazete ve mevzuat.gov.tr’ye erişilemediği için uygulamadan önce güncel resmî metin kontrol edilmelidir. Kozmetik iddialarına ilişkin yayımlanmış bir yargı kararı bu yazı için incelenmemiştir. Son güncelleme: 14 Ekim 2026.