Fon Mağdurları Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Yapabilir mi? 2026 — Mülkiyet Hakkı (Anayasa m.35), Kamu Gücü Şartı, Başvuru Yollarının Tüketilmesi, 30 Günlük Süre ve AİHM (6216 m.45-50; AİHS Ek 1 No.lu Protokol m.1) (Başvuru Formu Metin Örneğiyle)

Fon mağdurları Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapabilir; ancak bu yol ilk değil, son başvuru yoludur. Anayasanın 148/3 maddesi ve 6216 sayılı Kanunun 45. maddesi uyarınca başvuru, Anayasada ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde birlikte güvence altına alınan bir hakkın kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla ve kanunda öngörülen idari ve yargısal başvuru yollarının tamamı tüketildikten sonra yapılır. Süre, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gündür (m.47/5). Fon dosyalarında öne çıkan haklar mülkiyet hakkı (Anayasa m.35; AİHS Ek 1 No.lu Protokol m.1) ile adil yargılanma hakkıdır (Anayasa m.36). Düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan başvuru yapılamaz (m.45/3). Portföy yönetim şirketinin veya özel bir bankanın işlemleri kamu gücü sayılmaz; başvuru ancak SPK kararları ve mahkeme kararları gibi devlete atfedilebilen işlemler için yapılabilir. Bireysel başvuru kararın icrasını durdurmaz; Anayasa Mahkemesi tedbiri kural olarak yaşam ile maddi ve manevi bütünlüğe yönelik ciddi tehlike hâllerinde verir. İhlal kararı çıkarsa yeniden yargılama veya tazminata hükmedilir (m.50). AYM’den sonra AİHM’e başvuru süresi dört aydır.

Bu Yazı Kimin İçin?

SPK’nın 17 Eylül 2026 kararlarıyla fonları tasfiyeye alınan yatırımcılar arasında, “Bu karar mülkiyet hakkımı ihlal ediyor, Anayasa Mahkemesine gideceğim” düşüncesi yaygındır. Bu düşünce hukuken temelsiz değildir: Fon payı ekonomik değeri olan bir hak olarak mülkiyet güvencesinden yararlanır ve kamu gücünün bu değere ölçüsüz biçimde müdahale etmesi bireysel başvurunun konusu olabilir. Ancak bireysel başvuru, sıradan bir dava yolu değildir; şartları katı, süresi kısa ve kapsamı dardır.

Bu yazı; fon mağdurunun hangi haklar bakımından, kime karşı, hangi aşamadan sonra ve hangi süre içinde Anayasa Mahkemesine başvurabileceğini, başvurunun nasıl yapıldığını, başvuruların çoğunun neden kabul edilemez bulunduğunu, ihlal kararının sonuçlarını ve Anayasa Mahkemesinden sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine gidilmesini anlatır. Sonunda, başvuru formunun olaylar ve ihlal iddiaları bölümü için hazırlanmış bir metin örneği yer alıyor.

Kanun hükümleri 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunun 01.07.2025 tarihli son değişiklikleri işlenmiş metninden ve Anayasanın konsolide metninden; usul bilgileri Anayasa Mahkemesinin “Bireysel Başvuruya Dair Sık Sorulan Sorular” yayınından alınmıştır.

Bireysel Başvuru Nedir, Ne Değildir?

Anayasanın 148/3 maddesi herkese, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurma hakkı tanır ve başvuru için olağan kanun yollarının tüketilmiş olmasını şart koşar. Aynı maddenin dördüncü fıkrası, bireysel başvuruda kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamayacağını belirtir. 6216 sayılı Kanunun 45/1 maddesi bu kapsamı Sözleşmeye ek ve Türkiye’nin taraf olduğu protokollerle birlikte tekrarlar.

Bu iki hüküm, bireysel başvurunun sınırlarını çizer. Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin delilleri değerlendirmesini, zararı hesaplamasını veya kanunu yorumlamasını yeniden denetleyen bir üst derece mahkemesi değildir. 6216 m.49/6 uyarınca bir mahkeme kararına karşı yapılan başvurularda inceleme, bir temel hakkın ihlal edilip edilmediği ve bu ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağıyla sınırlıdır. m.50/1 uyarınca Mahkeme yerindelik denetimi yapamaz ve idari eylem ve işlem niteliğinde karar veremez.

Fon Mağduru İçin Hangi Haklar Gündeme Gelir?

Bireysel başvuru yalnızca hem Anayasada hem de Sözleşme ve Türkiye’nin taraf olduğu protokollerde güvence altına alınan haklar için yapılabilir. Fon dosyalarında ağırlık taşıyan haklar şunlardır:

Yatırımın değer kaybetmesi, tek başına bir hak ihlali değildir. Mülkiyet güvencesi, yatırımın kârlı olacağını veya anaparanın korunacağını garanti etmez; devletin mülke müdahalesinin hukuka ve ölçülülüğe uygun olmasını ve mülkiyeti koruma yükümlülüğünü yerine getirmesini güvence altına alır. Bu ayrım, başvurunun “açıkça dayanaktan yoksun” bulunmaması için belirleyicidir.

Kamu Gücü Şartı: Kime Karşı Başvurulur?

Bireysel başvurunun konusu, kamu gücünün işlem, eylem veya ihmalidir. Anayasa Mahkemesinin yayınında da belirtildiği gibi, ancak Türkiye Cumhuriyeti devletinin kamu gücü kullanan organlarına atfedilebilen ihlaller bireysel başvurunun konusu olabilir. Bu şart, fon dosyalarında muhatabın doğru belirlenmesini zorunlu kılar.

Tasfiyeyi yürüten banka bakımından Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Kotov/Rusya kararı yol göstericidir. Büyük Daire, 3 Nisan 2012 tarihli ve 54522/00 başvuru numaralı kararında, özel bir bankanın tasfiyesini yürüten tasfiye memurunun önemli ölçüde operasyonel ve kurumsal bağımsızlığa sahip olduğunu, bu nedenle devletin onun hukuka aykırı eylemlerinden doğrudan sorumlu tutulamayacağını kabul etmiş; devletin pozitif yükümlülüklerini ise iç hukukun tasfiye memuruna karşı tazminat davası açma imkânı tanımasını dikkate alarak yerine getirilmiş bulmuş ve mülkiyet hakkının ihlal edilmediğine karar vermiştir. Bu yaklaşım, tasfiye bankasının satış işlemlerinden doğan zararlar için asıl yolun bankaya karşı tazminat davası olduğunu, bireysel başvurunun ise ancak bu yolun etkisiz kalması hâlinde gündeme gelebileceğini gösterir. Tasfiye bankasına karşı yollar tasfiye bankası fon varlıklarını değerinin altında satarsa yazımızda anlatıldı.

Devletin pozitif yükümlülükleri ayrıca önemlidir. Mülkiyet hakkı yalnızca devletin müdahaleden kaçınmasını değil, bazı durumlarda mülkiyeti korumak için etkili bir hukuki çerçeve ve etkili başvuru yolları sunmasını da gerektirir. Sermaye piyasasında denetim eksikliği iddiası bu çerçevede ileri sürülebilir; ancak bunun için önce SPK’ya karşı tam yargı davası açılması gerekir. Bu dava SPK’ya karşı tam yargı davası yazımızda anlatıldı.

Mülkiyet Hakkı Açısından Fon Payı

Anayasanın 35. maddesi herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğunu, bu hakkın ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabileceğini ve mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı olamayacağını düzenler. Anayasanın 13. maddesi ise temel hakların özlerine dokunulmaksızın, yalnızca Anayasada belirtilen sebeplere bağlı olarak ve kanunla sınırlanabileceğini, bu sınırlamaların demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağını belirtir. Sözleşmeye Ek 1 No.lu Protokolün 1. maddesi de her gerçek veya tüzel kişinin mal ve mülkünün dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkını güvence altına alır.

Katılma payı, sahibine fonun net varlık değeri üzerinden pay oranında hak veren ve ekonomik değeri olan bir haktır. Bu nedenle mülkiyet güvencesinin kapsamında değerlendirilmesi mümkündür. Bireysel başvuruda asıl soru, kamu gücünün bu hakka yaptığı müdahalenin hukuka uygun olup olmadığıdır. Bu inceleme genellikle şu sıralamayla yapılır:

Bu tablodaki sorular, Anayasa Mahkemesine gitmeden önce idare mahkemesinde de sorulacak sorulardır. Bireysel başvuruda başarı şansı, bu iddiaların dava dilekçesinden başlayarak derece mahkemeleri önünde ne kadar somut biçimde ileri sürüldüğüne bağlıdır. Kurulun kararlarının yerindeliği ise denetlenemez; SPKn m.117/2 Kurul kararlarının yerindelik denetimine tabi tutulamayacağını, 6216 m.50/1 de Anayasa Mahkemesinin yerindelik denetimi yapamayacağını belirtir. İddialar, kararın hukuka ve ölçülülüğe uygunluğu üzerine kurulmalıdır.

Başvuru Yollarının Tüketilmesi

6216 sayılı Kanunun 45/2 maddesi, ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem veya ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının bireysel başvurudan önce tüketilmesini zorunlu kılar. m.45/3 ise yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamayacağını düzenler. Bu hüküm fon dosyaları için özellikle önemlidir: Tasfiye usul ve esaslarını belirleyen 57/1708 sayılı kararın düzenleyici nitelik taşıdığı kabul edilirse, bu karara karşı doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurulamaz; önce idari yargıda dava açılması ve sonuna kadar takip edilmesi gerekir.

Tüketme şartı yalnızca yolların şeklen kullanılmasını değil, anayasal şikâyetin özünün bu yollarda dile getirilmesini de kapsar. Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerine hiç sunulmamış bir iddiayı ilk kez kendisine getirilen başvurularda tüketme şartı yönünden sorunlu görebilir. Bu nedenle mülkiyet hakkına ve ölçülülüğe ilişkin iddiaların dava dilekçesinde, istinaf ve temyiz dilekçelerinde açıkça Anayasa m.35 ve Ek 1 No.lu Protokol m.1’e dayandırılarak ileri sürülmesi gerekir. İdari yargı yolu ve süreleri SPK’nın tasfiye kararına karşı iptal davası yazımızda, adli yargıda görevli mahkeme ise fon davası hangi mahkemede açılır yazımızda anlatıldı.

Süre: Otuz Gün

6216 m.47/5 uyarınca bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Haklı bir mazereti nedeniyle süresinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle başvurabilir; Mahkeme önce mazeretin geçerli olup olmadığını inceler. Anayasa Mahkemesi adli tatile tabi değildir; bu nedenle başvuru süresi adli tatilde de işler.

Uygulamada süre, kesin kararın başvurucuya tebliğ edildiği veya başvurucunun kararı öğrendiği tarihten başlatılır. Başvuru formuna nihai karar ya da işlemi öğrenme tarihini gösteren belgenin eklenmesi zorunludur. UYAP üzerinden erişilebilir hâle gelen kararlarda öğrenme tarihinin nasıl belirleneceği tartışma doğurabileceğinden, kararın erişime açıldığı tarih esas alınarak en erken son gün hesaplanmalıdır.

Tablonun ilk satırı, bütün zincirin başlangıcıdır. İlk davanın süresinde açılmaması, sonraki bütün aşamaları ortadan kaldırır. CİMER veya benzeri başvuruların bu takvimi durdurup durdurmadığı fon mağdurları CİMER’e başvurursa ne olur yazımızda anlatıldı.

Başvuru Nasıl Yapılır?

6216 m.47/1 uyarınca bireysel başvuru doğrudan Anayasa Mahkemesine ya da mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler aracılığıyla yapılabilir. Başvurular, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 59. maddesi uyarınca İçtüzük ekinde yer alan ve Mahkemenin internet sitesinde yayımlanan başvuru formu kullanılarak yapılır; form kullanılmadan yazılan serbest bir dilekçe yeterli değildir. Başvuru harca tabidir (m.47/2); harcı ödeme gücü bulunmayanlar belgeleriyle birlikte adli yardım talep edebilir. Anayasa Mahkemesinin yayınına göre başvuru veya incelenme sürecinde avukat tutmak zorunlu değildir; ancak başvuru avukat aracılığıyla yapılıyorsa vekâletnamenin sunulması gerekir (m.47/4).

Başvuru evrakında eksiklik varsa, 6216 m.47/6 uyarınca başvurucuya on beş günü geçmemek üzere süre verilir ve eksiklik bu sürede tamamlanmazsa başvurunun reddedileceği bildirilir. Süresinde yapılmayan veya şekil şartlarını taşımayan başvurular idari yönden reddedilir; bu karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde Komisyona itiraz edilebilir. Aynı olay ve iddialara dayanılarak yapılan ikinci başvuru mükerrer başvuru olarak reddedilir. Başvurunun aşamaları e-Devlet üzerinden takip edilebilir.

Başvuruların Çoğu Neden Kabul Edilemez Bulunur?

6216 m.48/2, Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi açısından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvurular ile açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verilebileceğini düzenler. Kabul edilebilirlik incelemesi komisyonlarca yapılır ve kabul edilemezlik kararları kesindir (m.48/3-4).

Anayasa Mahkemesinin yayını, açıkça dayanaktan yoksunluk kararının dört durumda verildiğini açıklar: ihlal iddialarının temellendirilememesi, iddiaların salt kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin olması, başvurunun karmaşık veya zorlama şikâyetlerden ibaret olması ve temel haklara yönelik bir müdahalenin bulunmaması veya müdahalenin meşru olduğunun açık olması. Fon dosyalarında en sık risk, ikinci durumdur.

Görüldüğü gibi, aynı olgu bir “kanun yolu şikâyeti” olarak da, bir “temel hak şikâyeti” olarak da kurulabilir. Anayasa Mahkemesi yalnızca ikincisini inceler. Bu nedenle başvuru formunda derece mahkemesinin kararına sadece itiraz etmek değil, hangi anayasal güvencenin nasıl zedelendiğini göstermek gerekir.

Tasfiyeyi Durdurmak İçin Tedbir İstenebilir mi?

6216 m.49/5, bölümlerin esas inceleme aşamasında başvurucunun temel haklarının korunması için zorunlu gördükleri tedbirlere karar verebileceğini düzenler. Ancak Anayasa Mahkemesinin yayınında açıkça belirtildiği gibi, bireysel başvuru kesinleşen kamu gücü işleminin icrasını durdurmaz ve bunun istisnası başvurucunun yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike bulunması hâlidir. Başvuru formunda da tedbir talebi, İçtüzüğün 73. maddesi kapsamında maddi ve manevi bütünlüğe yönelik olarak düzenlenmiştir.

Bu nedenle fon tasfiyesinin veya varlık satışlarının Anayasa Mahkemesinden alınacak bir tedbirle durdurulması gerçekçi bir beklenti değildir. Tasfiye sürecine karşı acil koruma, idari yargıda iptal davasıyla birlikte istenecek yürütmenin durdurulması kararıyla aranmalıdır. Kaldı ki bireysel başvuru ancak yollar tüketildikten sonra yapılabildiğinden, o aşamaya gelindiğinde tasfiye büyük olasılıkla tamamlanmış olacaktır.

İhlal Kararı Çıkarsa Ne Olur?

6216 m.50/1 uyarınca esas inceleme sonunda başvurucunun hakkının ihlal edildiğine veya edilmediğine karar verilir; ihlal kararı verilirse ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir. m.50/2 uyarınca tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa dosya yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılamada hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapan mahkeme, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.

İhlal kararının fon zararının tamamını karşılaması beklenmemelidir. Anayasa Mahkemesinin asıl işlevi, ihlali tespit etmek ve yargı sürecini yeniden açmaktır. Asıl tazmin, çoğunlukla yeniden yapılan yargılamada veya genel mahkemelerde sağlanır.

Toplu Başvuru Mümkün mü?

6216 m.46/1 uyarınca bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilir. m.46/2’ye göre özel hukuk tüzel kişileri yalnızca tüzel kişiliğe ait hakların ihlal edildiği gerekçesiyle başvurabilir. Bu nedenle bir derneğin veya platformun, üyeleri adına kendi tüzel kişiliğiyle bireysel başvuru yapması mümkün değildir; her yatırımcı kendi adına başvurmalıdır.

Aynı fonun yatırımcıları, ortak bir hukuki çerçeve ve ortak deliller üzerinden aynı avukat aracılığıyla ayrı ayrı başvuru yapabilir. Benzer olgulara dayanan başvurular Mahkemece birlikte ele alınabilir ve içtihadın ortaya konulması açısından ilkesel önemi haiz kararlar Resmî Gazetede de yayımlanır. Ancak her başvurunun süresi, başvurucunun kendi kesin kararına göre ayrı ayrı hesaplanır.

Anayasa Mahkemesinden Sonra: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine gitmeden önce tüketilmesi gereken bir iç hukuk yoludur. Sözleşmenin 35/1 maddesi uyarınca AİHM’e iç hukuk yolları tüketildikten sonra başvurulabilir. 15 No.lu Protokolün 1 Ağustos 2021’de yürürlüğe girmesiyle bu süre altı aydan dört aya indirilmiş, yeni süre 1 Şubat 2022 itibarıyla uygulanmaya başlanmıştır.

AİHM önünde de aynı sınırlar geçerlidir: Şikâyetin özü iç hukukta dile getirilmiş olmalı, ihlal devlete atfedilebilmelidir. Kotov/Rusya kararı, özel bir bankanın tasfiye sürecinde yatırımcının parasını alamamasının tek başına devletin sorumluluğunu doğurmadığını, iç hukukun etkili bir tazminat yolu sunmasının devletin koruma yükümlülüğü bakımından önemli olduğunu gösterir. AİHM’in bir ihlal kararı vermesi hâlinde, iç hukukta yargılamanın iadesi yoluna gidilebilir; HMK m.375/1-(ı) bu kararı yargılamanın iadesi sebepleri arasında sayar. Bu yol yargılamanın iadesi yazımızda, AİHM başvurusunun usulü ise AİHM başvurusu ve dört aylık süre yazımızda anlatıldı.

Bireysel Başvuru Hakkını Bugünden Korumak

Bireysel başvurunun kaderi, çoğu zaman Anayasa Mahkemesine gidilmeden yıllar önce, ilk dava dilekçesinde belirlenir. Anayasa Mahkemesi; iddianın derece mahkemelerine sunulup sunulmadığını, kanun yollarının kullanılıp kullanılmadığını ve sürelere uyulup uyulmadığını dosya üzerinden inceler. Aşağıdaki tablo, her aşamada yapılması gerekenleri gösterir.

Bireysel Başvuru Formu İçin Metin Örneği

Aşağıdaki metin, SPK’nın tasfiye kararına karşı açılan iptal davasının idare mahkemesi, bölge idare mahkemesi ve Danıştay aşamalarında reddedilmesi üzerine yapılacak bir bireysel başvurunun “olaylar”, “ihlal iddiaları” ve “talepler” bölümleri için hazırlanmış bir çerçevedir. Başvuru, Anayasa Mahkemesinin resmî başvuru formu kullanılarak yapılmalı; bu metin formun ilgili bölümlerine uyarlanmalıdır. Köşeli parantezli kısımlar dosyaya göre doldurulmalı, derece mahkemelerinde ileri sürülmemiş bir iddia eklenmemelidir.

Aynı çerçeve, tazminat davasının reddedilmesi üzerine yapılacak bir başvuruya da uyarlanabilir. O durumda ağırlık, mülkiyet hakkının doğrudan müdahale boyutundan çok, adil yargılanma hakkının unsurlarına ve devletin mülkiyeti koruma yükümlülüğüne kayar. Başvurunun sonuç doğurabilmesi, dava dilekçesinden itibaren iddiaların bu çerçeveye uygun kurulmasına bağlı olduğundan, dava stratejisinin baştan buna göre planlanması gerekir. Avukatla çalışmanın bu noktadaki önemi fon mağduru avukat tutmak zorunda mı yazımızda ele alındı.

Sık Yapılan Hatalar

• SPK kararına karşı dava açmadan doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurmak. Başvuru yolları tüketilmeden yapılan başvuru kabul edilemez bulunur.
• Düzenleyici nitelikteki usul ve esaslara karşı doğrudan bireysel başvuru yapmak. 6216 m.45/3 buna izin vermez.
• Mülkiyet hakkı iddiasını ilk kez Anayasa Mahkemesinde ileri sürmek. Anayasal şikâyetin özü derece mahkemelerinde de dile getirilmelidir.
• Portföy yönetim şirketi veya özel bir banka hakkında doğrudan bireysel başvuru yapmak. Özel kişilerin işlemleri kamu gücü değildir.
• Otuz günlük süreyi, kararın UYAP’ta görüldüğü tarih yerine sonraki bir tarihe göre hesaplamak. Süre hesabında en erken tarih esas alınmalıdır.
• Resmî başvuru formunu kullanmadan serbest dilekçe göndermek veya zorunlu belgeleri eklememek.
• Başvuruda yalnızca derece mahkemesinin delil ve hesap değerlendirmesine itiraz etmek. Bu, kanun yolu şikâyeti olarak kabul edilemez bulunur.
• Bireysel başvurunun tasfiyeyi durduracağını düşünmek. Tedbir istisnaidir; acil koruma idari yargıda yürütmenin durdurulmasıyla aranmalıdır.
• Derneğin üyeleri adına kendi tüzel kişiliğiyle başvuru yapması. Her yatırımcı kendi adına başvurmalıdır.
• Anayasa Mahkemesi kararından sonra AİHM için eski altı aylık süreyle hareket etmek. Süre dört aydır.

Sıkça Sorulan Sorular

Fon mağduru Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapabilir mi?

Evet; ancak Anayasa m.148/3 ve 6216 m.45 uyarınca Anayasada ve AİHS’te birlikte güvence altına alınan bir hakkın kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla ve başvuru yolları tüketildikten sonra.

SPK’nın tasfiye kararına karşı doğrudan Anayasa Mahkemesine gidebilir miyim?

Hayır. 6216 m.45/2 uyarınca önce idari yargı yolları tüketilmelidir; düzenleyici işlemler aleyhine ise m.45/3 uyarınca doğrudan başvuru yapılamaz.

Bireysel başvuru süresi ne kadar?

6216 m.47/5 uyarınca başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gündür; haklı mazeret hâlinde mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde başvurulabilir.

Adli tatilde bireysel başvuru süresi durur mu?

Hayır. Anayasa Mahkemesinin açıklamasına göre Mahkeme adli tatile tabi değildir ve süreler işlemeye devam eder.

Fon payı mülkiyet hakkının kapsamında mıdır?

Ekonomik değeri olan bir hak olarak mülkiyet güvencesi kapsamında değerlendirilebilir (Anayasa m.35; Ek 1 No.lu Protokol m.1). Ancak mülkiyet güvencesi yatırımın kârlı olacağını garanti etmez.

Portföy yönetim şirketi hakkında bireysel başvuru yapılabilir mi?

Hayır. Bireysel başvuru kamu gücünün işlemlerine karşıdır; özel hukuk kişilerinin işlemleri için yol tazminat davasıdır. Davadaki yargılama süreci ise sonradan bireysel başvuru konusu olabilir.

Tasfiye bankasının işlemleri kamu gücü sayılır mı?

Tartışmalıdır. AİHM Kotov/Rusya kararında bağımsız tasfiye memurunun işlemlerinden devleti doğrudan sorumlu tutmamış, iç hukukta tazminat yolu bulunmasını yeterli görmüştür.

Anayasa Mahkemesi SPK kararını iptal edebilir mi?

Hayır. 6216 m.50/1 uyarınca idari işlem niteliğinde karar veremez ve yerindelik denetimi yapamaz; ihlali tespit eder ve giderilmesi için yeniden yargılama veya tazminata hükmeder.

İhlal kararı çıkarsa ne olur?

İhlal mahkeme kararından kaynaklanıyorsa dosya yeniden yargılama için ilgili mahkemeye gönderilir; hukuki yarar yoksa tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava yolu gösterilebilir (m.50/2).

Bireysel başvuru tasfiyeyi durdurur mu?

Hayır. Başvuru kamu gücü işleminin icrasını durdurmaz; tedbir kural olarak yaşam ile maddi ve manevi bütünlüğe yönelik ciddi tehlike hâlinde verilir. Acil koruma idari yargıda yürütmenin durdurulmasıyla aranmalıdır.

Başvuruların çoğu neden kabul edilemez bulunur?

6216 m.48/2 uyarınca açıkça dayanaktan yoksun başvurular reddedilir; en sık sebep, derece mahkemesinin delil ve hukuk değerlendirmesine yönelik kanun yolu şikâyetleridir.

Mülkiyet hakkı iddiasını ilk kez AYM’de ileri sürebilir miyim?

Risklidir. Anayasal şikâyetin özünün derece mahkemeleri önünde de dile getirilmiş olması beklenir; iddialar dava dilekçesinden itibaren ileri sürülmelidir.

Başvuru için avukat zorunlu mu?

Anayasa Mahkemesinin açıklamasına göre zorunlu değildir; avukat aracılığıyla yapılan başvurularda vekâletname sunulur (m.47/4).

Başvuru nasıl yapılır?

Resmî başvuru formu kullanılarak, doğrudan Anayasa Mahkemesine ya da mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler aracılığıyla yapılır (m.47/1; İçtüzük m.59). Başvuru harca tabidir.

Harcı ödeyemezsem ne olur?

Adli yardım talep edilebilir; mali duruma ilişkin belgeler başvuru formuna eklenir ve talebin açıkça dayanaksız olmaması gerekir.

Başvuru formunda eksik varsa başvuru reddedilir mi?

6216 m.47/6 uyarınca on beş günü geçmeyen bir süre verilir; eksiklik tamamlanmazsa başvuru reddedilir ve bu karara karşı yedi gün içinde Komisyona itiraz edilebilir.

Dernek üyeleri adına başvuru yapabilir mi?

Hayır. 6216 m.46/2 uyarınca özel hukuk tüzel kişileri yalnızca kendi haklarının ihlali gerekçesiyle başvurabilir; her yatırımcı kendi adına başvurmalıdır.

Aynı konuda ikinci kez başvurabilir miyim?

Aynı olay ve iddialara dayanan ikinci başvuru mükerrer başvuru olarak reddedilir.

Anayasa Mahkemesinden sonra AİHM’e gidebilir miyim?

Evet. AİHS m.35/1 uyarınca iç hukuk yolları tüketildikten sonra; 15 No.lu Protokolle süre 1 Şubat 2022’den itibaren dört aydır.

AİHM ihlal kararı verirse ne olur?

İç hukukta yargılamanın iadesi yoluna gidilebilir; HMK m.375/1-(ı) AİHM’in ihlal kararını yargılamanın iadesi sebepleri arasında sayar.

Yargılama çok uzun sürerse bireysel başvuru yapılabilir mi?

Makul sürede yargılanma hakkı adil yargılanma hakkının bir unsurudur ve bireysel başvurunun konusu olabilir; başvuru koşulları Anayasa Mahkemesinin içtihadıyla belirlenmiştir.

İlgili Rehberler

• SPK’nın tasfiye kararına karşı iptal davası
• SPK’ya karşı tam yargı davası
• Fon davası hangi mahkemede açılır
• Fon davası ne kadar sürer
• Fon uyuşmazlığı süre hesaplama aracı
• Durumunuza göre hukuki yol haritası
• Fon mağdurları CİMER’e başvurursa ne olur
• Fon Tasfiyesi Hukuk Rehberi