Katılımevim ve Birevim Müşterisinin Anayasa Mahkemesi ve AİHM Başvurusu 2026: Otuz Gün ve Dört Ay, Kime Karşı Başvurulur, Mülkiyet ve Adil Yargılanma Hakkı, İhlas Finans Emsali, Harç ve Form Metni Örnekleri (6216 m.45-50; AİHS m.34-35)

Katılımevim veya Birevim müşterisi, iç hukuktaki bütün yollar tükendikten sonra kesin kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapabilir (Anayasa m.148/3; 6216 sayılı Kanun m.45/2, m.47/5). Başvuru şirkete karşı değil, kamu gücüne karşıdır: konusu tüketici hakem heyeti, tüketici mahkemesi, bölge adliye mahkemesi ve Yargıtay kararları ile BDDK işlemleridir. Öne çıkan haklar mülkiyet hakkı (Anayasa m.35), adil yargılanma hakkı (m.36) ve etkili başvuru hakkıdır (m.40). Başvuru resmî formla yapılır ve harca tabidir (m.47/2); harç 2026’da 6.024,10 TL’dir. Anayasa Mahkemesi delilleri yeniden değerlendirmez ve alacağı yeniden hesaplamaz (m.49/6). Anayasa Mahkemesi kararından sonra dört ay içinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurulabilir (AİHS m.35/1); başvuru ücretsizdir, Türkçe yapılabilir ve yalnızca İçtüzüğün 47. maddesine uygun eksiksiz bir formla süreyi keser. Bu rehberde iki başvurunun şartlarını, tasarruf finansman dosyalarına özgü ihlal iddialarını ve beş form metni örneğini bulacaksınız.

İçindekiler

• Kısa cevap: hangi karardan sonra, ne kadar sürede?
• Başvuru kime karşı yapılır?
• Bireysel başvurunun şartları
• Otuz günlük süre ve haklı mazeret
• Tasarruf finansman dosyalarında ileri sürülebilecek haklar
• Kanun yolu şikâyeti mi, anayasal şikâyet mi?
• Şirket tasfiye edilirse: İhlas Finans emsali
• BDDK kararları ve ceza soruşturması
• Başvuru nasıl yapılır: form, harç, ekler
• Tedbir, karar ve sonuçları
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
• Örnek takvim
• Beş form metni örneği
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevap: Hangi Karardan Sonra, Ne Kadar Sürede?

Anayasa Mahkemesine ne zaman gidileceğini, uyuşmazlığın hangi yoldan ilerlediği belirler. Her yolda son karar farklı bir merciden çıkar ve otuz günlük süre o kararın öğrenilmesiyle başlar.

Kararınızın hangi aşamada kesinleştiğini bilmiyorsanız önce kesinlik sınırını hesaplayın: istinaf ve temyiz süresi ile kesinlik sınırı hesaplama aracı. Kesin olmayan bir karar için Anayasa Mahkemesine gidilmez; önce istinaf veya temyiz yolu kullanılır. Kanun yolu açıkken o yolu kullanmayıp bireysel başvuru yapmak, başvurunun yolların tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmasına yol açar.

Başvuru Kime Karşı Yapılır?

1- Anayasa m.148/3 ve 6216 m.45/1 bakımından, bireysel başvuru, Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokolleri kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla yapılır. Katılımevim ve Birevim özel hukuk tüzel kişisidir; şirketin iade yapmaması, tahsisatı geciktirmesi veya sözleşme hükümleri kamu gücü işlemi değildir.

2- Bu nedenle başvurunun konusu, şirketle olan uyuşmazlığı karara bağlayan kamu makamlarının işlemleridir: tüketici hakem heyeti ve mahkeme kararları, icra organlarının işlemleri, BDDK’nın şirket hakkında aldığı kararlar ve savcılık kararları. Şirketin tutumu ancak bu kararların arka planı olarak anlatılır.

3- 6216 m.45/3 bakımından, yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamaz. Tasarruf finansman yönetmeliğinin bir hükmüne veya BDDK’nın genel bir düzenlemesine karşı doğrudan Anayasa Mahkemesine gidilmez; o düzenlemeye dayanan ve sizi etkileyen bir işleme karşı dava açılır ve yargı yolu tüketildikten sonra başvurulur.

Bireysel Başvurunun Şartları

1- 6216 m.45/2 bakımından, ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem veya ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamı tüketilmiş olmalıdır. Tüketme yalnızca şekli değildir: ihlal iddiasının özü, itiraz, istinaf ve temyiz dilekçelerinde de ileri sürülmüş olmalıdır. Anayasa Mahkemesi önünde ilk kez dile getirilen bir şikâyet kabul edilebilirlik aşamasında sorun yaratır.

2- 6216 m.46/1 bakımından, başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen kamu gücü işlemi veya ihmali nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenen kişi tarafından yapılabilir. Sözleşme sahibi kendi adına başvurur; sözleşme sahibi vefat etmişse mirasçıların başvuru ehliyeti ayrıca değerlendirilir (sözleşme sahibi vefat etti).

3- 6216 m.46/2 bakımından, özel hukuk tüzel kişileri yalnızca tüzel kişiliğe ait hakların ihlal edildiği gerekçesiyle başvurabilir. Bir derneğin veya müşteri platformunun üyeleri adına kendi tüzel kişiliğiyle başvuru yapması mümkün değildir; her müşteri kendi adına başvurmalıdır. Aynı şirketin müşterileri aynı avukat aracılığıyla, ortak bir hukuki çerçeveyle ayrı ayrı başvuru yapabilir (müşteriler toplu dava açabilir mi).

4- 6216 m.48/2 bakımından, Anayasa’nın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi açısından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvurular ile açıkça dayanaktan yoksun başvurular kabul edilemez bulunabilir. Küçük tutarlı iade uyuşmazlıklarında bu ölçüt pratik bir engeldir; başvuru formunda zararın başvurucu bakımından önemi (örneğin birikimin hane gelirine oranı veya konut edinme planına etkisi) somut olarak anlatılmalıdır.

5- 6216 m.48/3 ve m.48/4 bakımından, kabul edilebilirlik incelemesi komisyonlarca yapılır ve kabul edilemezlik kararları kesindir. Bu nedenle başvuru formu tek seferde, eksiksiz ve somut hazırlanmalıdır; aynı olay ve iddialarla yapılan ikinci başvuru mükerrer başvuru olarak reddedilir.

Otuz Günlük Süre ve Haklı Mazeret

1- 6216 m.47/5 bakımından, bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır. Uygulamada süre, kesin kararın başvurucuya tebliğ edildiği veya başvurucunun kararı öğrendiği tarihten başlatılır. Kararın UYAP üzerinden erişime açıldığı tarih öğrenme tarihi olarak değerlendirilebileceğinden, süre hesabında en erken tarih esas alınmalıdır.

2- Anayasa Mahkemesi adli tatile tabi değildir; otuz günlük süre adli tatilde de işler. Bu kural, adli tatilde süre uzaması tanıyan HMK m.104’ten farklıdır ve en sık yapılan hesap hatalarındandır.

3- 6216 m.47/5 bakımından, haklı bir mazeret nedeniyle süresi içinde başvuruda bulunamayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle başvurabilir. Mazeretin kabulü Anayasa Mahkemesinin takdirindedir; ağır hastalık gibi belgeyle ispatlanan hâller dışında mazerete güvenmek risklidir.

4- Hakem heyeti yolunda son karar, tüketici mahkemesinin itiraz üzerine verdiği karardır. Bu karara karşı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına kanun yararına temyiz talebiyle başvurmak (HMK m.363) otuz günlük süreyi durdurmaz; iki yol birbirini beklemeden kullanılmalıdır. Süre hesabı için hukuki süre hesaplama aracı kullanılabilir.

Tasarruf Finansman Dosyalarında İleri Sürülebilecek Haklar

1- Mülkiyet hakkı bakımından, Anayasa Mahkemesi ve AİHM, varlığı yeterli derecede belirli ve hukuken tanınmış alacakları mülk kavramı içinde değerlendirir. Sözleşme ve dekontlarla tutarı belli olan ve iade süresi dolmuş bir birikim alacağı bu niteliktedir; henüz doğmamış bir tahsisat beklentisi ise aynı korumadan yararlanmayabilir. İki özel kişi arasındaki uyuşmazlıkta devletin yükümlülüğü, tarafların haklarını etkili biçimde savunabilecekleri yargısal usuller sağlamaktır. Anayasa Mahkemesi bu yüzden derece mahkemesi kararının açıkça keyfî olup olmadığını ve başvurucuya etkili bir yargısal güvence sağlanıp sağlanmadığını inceler; alacağı yeniden hesaplamaz.

2- Gerekçeli karar hakkı bakımından, mahkemenin her iddiaya ayrıntılı cevap vermesi gerekmez; ancak davanın sonucunu doğrudan etkileyebilecek esaslı bir iddianın hiç tartışılmaması ihlal sebebi olabilir. Tasarruf finansman dosyasında bunun tipik örneği, sözleşmeden on dört gün içinde cayıldığını gösteren belgeye rağmen organizasyon ücreti talebinin fesih hükümlerine göre reddedilmesi ve cayma iddiasının kararda hiç anılmamasıdır (6361 m.39/A/3).

3- Silahların eşitliği bakımından, belgelerin büyük kısmı şirketin elindedir: hesap dökümü, grup ve çekiliş kayıtları, satış görüşmesi kayıtları. Belge ibrazı talebinin gerekçesiz reddedilmesi veya hiç karara bağlanmaması, başvurucunun iddiasını ispat imkânından yoksun bırakıldığı şikâyetinin temelidir (HMK m.219, m.220). Bu şikâyetin dayanağı olan talep dilekçeleri ve ara kararlar başvuruya eklenmelidir (belge kontrol listesi).

4- Mahkemeye erişim bakımından, kanun yoluna başvuruyu belirli bir parasal sınıra bağlayan kurallar kural olarak meşru kabul edilir; kararınızın kesinlik sınırı altında kalması tek başına ihlal değildir. Şikâyet, sınırın kendisine değil, öngörülemeyen bir usul yorumuyla davanın esasının hiç incelenmemesine yöneltilmelidir.

5- Makul süre bakımından, iddia rakamlandırılmalıdır: başvuru tarihi, ara kararlar, bilirkişi raporu sayısı, ertelemeler ve kesinleşme tarihi bir çizelge hâlinde gösterilir. 6384 sayılı Kanun’daki Tazminat Komisyonu yolu, 7445 sayılı Kanun’la yapılan düzenlemeyle yalnızca 9.3.2023 tarihinde Anayasa Mahkemesinde derdest olan başvurular için öngörülmüştür.

6- Kararın uygulanması bakımından, lehinize verilen bir hakem heyeti veya mahkeme kararının şirket tarafından ödenmemesi, devletin doğrudan sorumluluğunu doğurmaz; borçlu özel bir şirkettir. İncelenebilecek olan, icra organlarının kararın yerine getirilmesine etkili biçimde yardımcı olup olmadığıdır. Bu nedenle önce ilamlı icra takibi yapılmalı ve icra dosyasındaki işlemler belgelenmelidir (icra takibi ve itiraz).

Kanun Yolu Şikâyeti mi, Anayasal Şikâyet mi?

Başvuruların büyük kısmı açıkça dayanaktan yoksun bulunur. Anayasa Mahkemesinin açıkladığı sebeplerden en sık karşılaşılanı, iddiaların salt kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin olmasıdır: delillerin değerlendirilmesi, olguların tespiti, kanunun yorumu ve hesap hataları. Anayasa Mahkemesi dördüncü derece mahkemesi değildir (6216 m.49/6). Aynı olgu iki farklı biçimde kurulabilir ve yalnızca ikincisi incelenir.

Tablodaki ikinci sütun bir şablon değildir. Her iddia, dosyadaki belgeyle ve o iddianın derece mahkemelerinde ileri sürüldüğü dilekçenin tarihiyle desteklenmelidir. Mağdur gruplarında dolaşan hazır metinler çoğu zaman bu bağı kurmaz ve açıkça dayanaktan yoksunluk kararıyla sonuçlanır. Aynı ayrımın fon dosyalarına uygulanışı fon mağdurlarının Anayasa Mahkemesine bireysel başvurusu yazımızda; Katılımevim ve Birevim’le ilgili bütün başlıklar Katılımevim ve Birevim hukuk rehberi sayfamızda. Pay alım teklifi uyuşmazlığına uygulanışı için PEKGY hissedarının Anayasa Mahkemesi ve AİHM başvurusu yazımıza bakabilirsiniz.

Şirket Tasfiye Edilirse: İhlas Finans Emsali

1- 6361 m.50/A bakımından, BDDK bir tasarruf finansman şirketinin faaliyet iznini kaldırıp tasfiyesine karar verirse müşterilerin finansman kullanma hakları uygulanmaz ve tasfiye, TMSF’nin atadığı komisyon tarafından yürütülür. Müşteriler alacaklarını komisyona bildirir. 2021’de izinsiz faaliyet gösteren şirketlerin tasfiyesinde yaşananlar tasfiye edilen evim şirketleri, Katılımevim ve Birevim için olası senaryo Katılımevim veya Birevim tasfiye edilirse ne olur yazılarımızda anlatıldı. 27 Ekim 2026 itibarıyla iki şirket hakkında açıklanmış böyle bir karar yoktur.

2- Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, 14.09.2023 tarihli Kenan Yıldırım kararında (B. No: 2017/28711), BDDK’nın faaliyet iznini kaldırdığı özel finans kurumu İhlas Finans’a kâr ve zarara katılma hesabı sözleşmesiyle döviz yatıran başvurucunun durumunu inceledi. Başvurucunun icra takibine yaptığı itirazın iptali davası, alacağın muaccel olmadığı ve şirketin tasfiye sürecinde olduğu gerekçesiyle reddedilmişti. Mahkeme, yirmi yılı aşkın süredir devam eden tasfiye sürecinin başvurucu açısından katlanılabilir ve öngörülebilir olmadığını, teorik olarak etkili olan yolların somut olayda etkili bir çözüm sağlamadığını belirterek mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verdi (Anayasa m.35, m.40).

3- Bu emsalden tasarruf finansman müşterisi için üç sonuç çıkar. Birincisi, emsal tasfiyenin varlığını değil, makul olmayan ölçüde uzamasını ve yargı yollarının bu nedenle sonuçsuz kalmasını ihlal saymıştır; tasfiye kararı verilir verilmez ihlal iddiasında bulunmak erkendir. İkincisi, emsalin koruduğu kişi alacağını dava ve icra yoluyla ileri sürmüş kişidir; hakkını hiç aramamış bir müşteri bu emsale dayanamaz. Üçüncüsü, derece mahkemesinin bir talebi “tasfiye bitmeden alacak muaccel değildir” gerekçesiyle esastan incelemeden reddetmesi hâlinde, bu kararın gerekçesi ve kanun yollarının tüketildiğini gösteren belgeler ileride yapılacak başvurunun temelidir.

4- AİHM’in Kotov/Rusya kararı (Büyük Daire, 3.4.2012, B. No: 54522/00), özel bir bankanın tasfiyesini yürüten tasfiye memurunun önemli ölçüde bağımsız olduğu durumda yatırımcının parasını alamamasının tek başına devletin sorumluluğunu doğurmadığını gösterir. Bu nedenle tasfiye senaryosunda şikâyet, komisyonun her işlemine değil, devletin sağladığı yargısal yolların etkililiğine yöneltilmelidir.

BDDK Kararları ve Ceza Soruşturması

1- İYUK m.2/1-a ve m.7 bakımından, BDDK’nın şirket hakkında aldığı ve müşterinin menfaatini etkileyen kararlar idari işlemdir; ilan veya tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Düzenleyici ve denetleyici kurulların kararlarına karşı açılan davalarda Danıştay’a temyiz yolu dava değerinden bağımsız olarak açıktır. Bu yolda son karar Danıştay kararıdır ve otuz günlük süre onun öğrenilmesiyle başlar. İdari yargıdaki aşamaların ayrıntısı fon mağdurunun dava yolu baştan sona yazımızda; aynı kurallar BDDK kararlarına karşı açılan davalar için de geçerlidir.

2- BDDK’ya yapılan şikâyetin sonuçsuz kalması tek başına bireysel başvuru konusu yapılamaz; şikâyet şirketin denetlenmesini sağlar, alacağı ödetmez ve kendisi bir dava yolu değildir (Katılımevim ve Birevim şikâyet nereye yapılır).

3- 6361 m.49/A bakımından, cayma veya fesih hâlinde iade yükümlülüğüne aykırılık suçtur. Savcılığın kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesi hâlinde tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilir (CMK m.173); itirazın reddi kesindir ve otuz günlük süre bu kararın öğrenilmesiyle başlar. Ceza soruşturmasına ilişkin şikâyetlerin kabul edilebilirliği, alacak için hukuk yolunun açık olup olmadığıyla birlikte değerlendirilir; iade alacağı bakımından asıl yol hakem heyeti veya mahkemedir.

Başvuru Nasıl Yapılır: Form, Harç, Ekler

1- 6216 m.47/1 bakımından, bireysel başvuru doğrudan Anayasa Mahkemesine ya da mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler aracılığıyla yapılabilir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü m.59 uyarınca başvuru, İçtüzük ekinde yer alan ve Mahkemenin internet sitesinde yayımlanan başvuru formuyla yapılır; serbest dilekçe yeterli değildir. Mahkemenin başvuru kılavuzuna göre form, ekleri hariç on sayfayı geçmemeli; geçmesi hâlinde en fazla on sayfalık bir özet eklenmelidir.

2- 6216 m.47/2 bakımından, başvuru harca tabidir. Harç 2026 yılı tarifesine göre 6.024,10 TL olarak uygulanmaktadır; ödeme öncesinde güncel tutar Anayasa Mahkemesinin internet sitesinden teyit edilmelidir. Harcı ödeme gücü bulunmayanlar mali durumlarını gösteren belgelerle adli yardım talep edebilir.

3- 6216 m.47/3 ve m.47/4 bakımından, başvuruda ihlal edildiği ileri sürülen hak ve özgürlük, dayanılan Anayasa hükmü, ihlal gerekçeleri ve deliller ile başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin aşamalar ve tüketme tarihi gösterilir; dayanılan delillerin, ihlale neden olan kararın ve harç makbuzunun örnekleri eklenir. Başvuru avukat aracılığıyla yapılıyorsa vekâletname sunulur; avukat tutmak zorunlu değildir.

4- 6216 m.47/6 bakımından, başvuru evrakında eksiklik varsa on beş günü geçmemek üzere süre verilir; mazeretsiz olarak tamamlanmazsa başvuru reddedilir. Süresinde yapılmayan veya şekil şartlarını taşımayan başvurular idari yönden reddedilir; bu karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde Komisyona itiraz edilebilir. Başvurunun aşamaları e-Devlet üzerinden takip edilebilir. Genel usul için bireysel Anayasa Mahkemesi başvurusu nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.

Tedbir, Karar ve Sonuçları

1- 6216 m.49/5 ve İçtüzük m.73 bakımından, bölümler esas inceleme aşamasında başvurucunun temel haklarının korunması için zorunlu gördükleri tedbirlere karar verebilir. Ancak bireysel başvuru kesinleşen kararın icrasını durdurmaz ve tedbir uygulamada başvurucunun yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike hâlinde verilir. Bir icra takibinin veya tasfiye işleminin Anayasa Mahkemesinden alınacak tedbirle durdurulması gerçekçi bir beklenti değildir.

2- 6216 m.50/1 bakımından, esas inceleme sonunda başvurucunun hakkının ihlal edildiğine veya edilmediğine karar verilir; ihlal kararı verilirse ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir. İdari eylem ve işlem niteliğinde karar verilemez.

3- 6216 m.50/2 bakımından, tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir; yeniden yargılamada hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Anayasa Mahkemesi iade alacağını şirkete ödetmez; ihlal kararı dosyanın yeniden ve hakka uygun biçimde görülmesini sağlar.

4- 6216 m.51 bakımından, bireysel başvuru hakkının açıkça kötüye kullanıldığı tespit edilirse başvurucu aleyhine disiplin para cezasına hükmedilebilir. Gerçeğe aykırı beyan veya belge sunmak bu kapsamdadır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

1- AİHS m.34 ve m.35/1 bakımından, Sözleşme’de tanınan haklarının ihlal edildiğini ileri süren kişi, iç hukuk yolları tüketildikten sonra ve kesin iç hukuk kararından itibaren dört ay içinde AİHM’e başvurabilir. Dört aylık süre 15 No.lu Protokol’le getirildi ve 1 Şubat 2022’den beri uygulanıyor. Türkiye bakımından Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, 23 Eylül 2012’den sonra kesinleşen kararlar için tüketilmesi gereken bir iç hukuk yolu kabul edildiğinden süre kural olarak Anayasa Mahkemesi kararının öğrenilmesiyle işler.

2- AİHS m.35/2 ve m.35/3 bakımından, isimsiz başvurular, daha önce incelenmiş veya başka bir uluslararası mercie sunulmuş ve yeni bilgi içermeyen başvurular, açıkça dayanaktan yoksun veya kötüye kullanma niteliğindeki başvurular ile başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvurular kabul edilemez bulunabilir. Tasarruf finansman dosyalarında ileri sürülebilecek başlıca haklar Sözleşme m.6 (adil yargılanma), m.13 (etkili başvuru) ve Ek 1 No.lu Protokol m.1’dir (mülkiyetin korunması).

3- AİHM İçtüzüğü m.47 bakımından, dört aylık süre yalnızca İçtüzüğe uygun eksiksiz bir başvuru gönderildiğinde kesilir. Mahkemenin Türkçe başvuru notlarına göre olaylar, ihlal iddiaları ve kabul edilebilirlik açıklamaları formdaki ayrılmış alanlara yazılmalıdır; “ekli belgeye bakınız” denilerek boş bırakılamaz. Ayrı bir ek açıklama belgesi en fazla yirmi sayfa olabilir ve yeni şikâyet içeremez. İç hukuktaki bütün kararlar ve dilekçelerin örnekleri tarih sırasıyla, sayfa numaralı olarak eklenir; asıl belge değil, kopya gönderilir.

4- Başvuru yalnızca posta yoluyla kabul edilir ve son günden önce postaya verilmiş olmalıdır; adres The Registrar, European Court of Human Rights, Council of Europe, 67075 Strasbourg Cedex, France’tır. Avukat zorunlu değildir; temsil yetkisi formdaki ilgili bölümün başvurucu ve temsilci tarafından ıslak imzayla imzalanmasıyla verilir, ayrı vekâletname kural olarak gönderilmez. Başvuru ücretsizdir ve Sözleşme’ye taraf devletlerin resmî dillerinden biri olan Türkçe ile yapılabilir.

5- AİHM İçtüzüğü m.39 bakımından geçici tedbir, telafisi imkânsız bir zarar tehlikesinin bulunduğu istisnai hâllerde verilir ve uygulamada esas olarak yaşam hakkı ve kötü muamele gibi alanlarla sınırlıdır; para alacağına ilişkin bir uyuşmazlıkta beklenmemelidir. İhlal kararında Mahkeme AİHS m.41 uyarınca adil tazmine hükmedebilir; kararlar AİHS m.46 uyarınca bağlayıcıdır ve uygulanması Bakanlar Komitesince denetlenir.

6- HMK m.375/1-i ve m.377/1 bakımından, kararın Sözleşme’nin ihlali suretiyle verildiği AİHM’in kesinleşmiş kararıyla tespit edilmişse veya başvuru dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyonla düşmüşse, AİHM kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yargılamanın iadesi istenebilir (yargılamanın iadesi). Başvuru metninin kurgusu için AİHM başvurusu dilekçesi örneği yazımıza da bakabilirsiniz.

Örnek Takvim

Aşağıdaki takvim, değeri 682.000 TL’nin altında olan ve tüketici mahkemesinde görülen bir iade davası için varsayımsal tarihlerle hazırlanmıştır. Gerçek dosyada her tarih tebliğ belgesine göre yeniden hesaplanmalıdır.

Beş Form Metni Örneği

Aşağıdaki metinler Anayasa Mahkemesinin ve AİHM’in resmî başvuru formlarının ilgili bölümlerine uyarlanmak üzere hazırlanmıştır; formun yerine geçmez. Köşeli parantezli kısımları dosyanıza göre doldurun ve derece mahkemelerinde ileri sürülmemiş hiçbir iddiayı eklemeyin. Her iddia, dayandığı belgeye ve o iddianın ileri sürüldüğü dilekçenin tarihine bağlanmalıdır.

Örnek 1: Anayasa Mahkemesi: hakem heyeti yolundan gelen kesin karar (gerekçeli karar ve mülkiyet hakkı)

Örnek 2: Anayasa Mahkemesi: bölge adliye mahkemesi kararı (silahların eşitliği)

Örnek 3: Anayasa Mahkemesi: tasfiye senaryosu (mülkiyet ve etkili başvuru hakkı)

Örnek 4: Anayasa Mahkemesi: adli yardım talebi ve haklı mazeret açıklaması

Örnek 5: AİHM başvuru formu: olaylar, ihlal iddiaları ve kabul edilebilirlik bölümleri

Sık Yapılan Hatalar

1- Şirkete karşı başvurmak. Katılımevim ve Birevim’in işlemleri kamu gücü değildir; başvurunun konusu mahkeme kararları ve kamu makamlarının işlemleridir (6216 m.45/1).

2- Kanun yolu açıkken doğrudan Anayasa Mahkemesine gitmek. İstinaf veya temyiz yolu açıksa önce o yol kullanılmalıdır (6216 m.45/2).

3- Süreyi adli tatille uzatmak. Otuz günlük süre adli tatilde de işler.

4- Şikâyeti ilk kez Anayasa Mahkemesinde dile getirmek. İhlal iddiasının özü itiraz, istinaf ve temyiz dilekçelerinde de bulunmalıdır.

5- Delil ve hesap tartışması yapmak. “Bilirkişi yanlış hesapladı” türünden şikâyetler kanun yolu şikâyeti sayılır ve açıkça dayanaktan yoksun bulunur (6216 m.49/6).

6- Serbest dilekçe göndermek veya ekleri eksik bırakmak. Resmî form zorunludur; tebliğ belgesi, kararlar, dilekçeler ve harç makbuzu eklenmelidir (6216 m.47/3; İçtüzük m.59).

7- Tedbirle icrayı veya tasfiyeyi durdurmayı beklemek. Tedbir istisnaidir ve para alacağı uyuşmazlıklarında beklenmemelidir (6216 m.49/5).

8- AİHM süresini altı ay sanmak veya eksik form göndermek. Süre dört aydır ve yalnızca eksiksiz bir başvuruyla kesilir (AİHS m.35/1; İçtüzük m.47).

9- Hakkını hiç aramadan tasfiye emsaline dayanmak. Kenan Yıldırım kararı, alacağını dava ve icra yoluyla ileri sürmüş kişiyi korur.

Sıkça Sorulan Sorular

Katılımevim veya Birevim müşterisi Anayasa Mahkemesine başvurabilir mi?

Evet, ama şirkete karşı değil. Bireysel başvuru kamu gücünün işlemlerine karşı yapılır (Anayasa m.148/3; 6216 m.45/1). Konusu, uyuşmazlığı karara bağlayan hakem heyeti ve mahkeme kararları, icra işlemleri, BDDK kararları ve savcılık kararlarıdır.

Anayasa Mahkemesine başvuru süresi ne kadar?

Başvuru yollarının tüketildiği, yani kesin kararın öğrenildiği tarihten itibaren otuz gündür (6216 m.47/5). Anayasa Mahkemesi adli tatile tabi değildir; süre adli tatilde de işler.

Hakem heyeti kararına itiraz reddedildi. Doğrudan Anayasa Mahkemesine gidebilir miyim?

Evet. İtiraz üzerine verilen tüketici mahkemesi kararı kesindir (TKHK m.70/5); başka bir kanun yolu bulunmadığından bu karar son karardır ve otuz günlük süre bu kararın öğrenilmesiyle başlar.

Bölge adliye mahkemesi kararından sonra mı, Yargıtay’dan sonra mı başvurmalıyım?

Kararın kesin olduğu aşamadan sonra. 2026’da açılan ve değeri 682.000 TL’yi geçmeyen davalarda bölge adliye mahkemesi kararı kural olarak kesindir (HMK m.362/1-a); temyiz yolu açıksa önce Yargıtay’a gidilmelidir, aksi hâlde yollar tüketilmemiş olur.

Anayasa Mahkemesi param ödenmeli mi diye karar verir mi?

Hayır. Anayasa Mahkemesi delilleri yeniden değerlendirmez ve alacağı yeniden hesaplamaz (6216 m.49/6). Bir temel hakkın ihlal edilip edilmediğini inceler; ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa dosyayı yeniden yargılama için ilgili mahkemeye gönderir (m.50/2).

Hangi haklar ileri sürülebilir?

Tasarruf finansman dosyalarında öne çıkanlar mülkiyet hakkı (Anayasa m.35), adil yargılanma hakkının unsurları olan gerekçeli karar, silahların eşitliği, mahkemeye erişim ve makul sürede yargılanma (m.36) ile etkili başvuru hakkıdır (m.40).

Başvurular neden çoğunlukla kabul edilemez bulunur?

En sık sebep, iddiaların salt kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara, yani delil değerlendirmesine ve hesap hatalarına ilişkin olmasıdır. Bu tür başvurular açıkça dayanaktan yoksun bulunabilir (6216 m.48/2). Şikâyet, hangi anayasal güvencenin nasıl zedelendiğini göstermelidir.

Başvuru harcı ne kadar?

Başvuru harca tabidir (6216 m.47/2); harç 2026 yılı tarifesine göre 6.024,10 TL olarak uygulanmaktadır. Ödeme öncesinde güncel tutar Anayasa Mahkemesinin internet sitesinden teyit edilmelidir. Harcı ödeyemeyenler belgeleriyle adli yardım talep edebilir.

Avukat tutmak zorunlu mu?

Hayır. Anayasa Mahkemesine ve AİHM’e avukatsız başvurulabilir. Başvuru avukat aracılığıyla yapılıyorsa Anayasa Mahkemesine vekâletname sunulur (6216 m.47/4); AİHM’de ise yetki, formdaki ilgili bölümün ıslak imzayla imzalanmasıyla verilir.

Formda eksik varsa başvurum reddedilir mi?

Eksiklik için on beş günü geçmeyen bir süre verilir; mazeretsiz olarak tamamlanmazsa başvuru reddedilir (6216 m.47/6). İdari ret kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde Komisyona itiraz edilebilir.

Bireysel başvuru icra takibini veya tasfiyeyi durdurur mu?

Hayır. Başvuru kesinleşen kararın icrasını durdurmaz. Tedbir uygulamada yaşam ile maddi ve manevi bütünlüğe yönelik ciddi tehlike hâllerinde verilir (6216 m.49/5; İçtüzük m.73); para alacağı uyuşmazlıklarında beklenmemelidir.

Katılımevim veya Birevim tasfiye edilirse Anayasa Mahkemesine gidebilir miyim?

Tasfiye kararının kendisine karşı önce idari yargıda dava açılmalıdır. Tasfiye makul olmayan ölçüde uzar ve alacağınızı dava ve icra yoluyla ileri sürmenize rağmen bu yollar sonuçsuz kalırsa, Anayasa Mahkemesinin Kenan Yıldırım kararı (B. No: 2017/28711) mülkiyet hakkıyla bağlantılı etkili başvuru hakkı ihlali bakımından yol göstericidir.

Dernek veya platform üyeleri adına başvurabilir mi?

Hayır. Özel hukuk tüzel kişileri yalnızca kendi tüzel kişiliklerine ait hakların ihlali gerekçesiyle başvurabilir (6216 m.46/2). Her müşteri kendi adına başvurmalıdır; aynı avukat aracılığıyla ortak bir çerçeveyle ayrı başvurular yapılabilir.

AİHM’e ne zaman ve ne kadar sürede başvurulur?

Anayasa Mahkemesi kararının öğrenilmesinden itibaren dört ay içinde (AİHS m.35/1). Süre 1 Şubat 2022’den beri dört aydır ve yalnızca AİHM İçtüzüğü m.47’ye uygun eksiksiz bir başvuru gönderildiğinde kesilir.

AİHM başvurusu Türkçe yapılabilir mi, ücretli mi?

Türkçe yapılabilir ve ücretsizdir. Başvuru yalnızca posta yoluyla kabul edilir; formdaki olaylar, ihlaller ve kabul edilebilirlik alanları doldurulmalı, ek açıklama yirmi sayfayı geçmemelidir.

Anayasa Mahkemesine gitmeden doğrudan AİHM’e başvurabilir miyim?

Kural olarak hayır. Türkiye bakımından Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, 23 Eylül 2012’den sonra kesinleşen kararlar için tüketilmesi gereken bir iç hukuk yolu kabul edilir. Bu yol kullanılmadan yapılan AİHM başvurusu kabul edilemez bulunabilir.

AİHM ihlal kararı verirse davam yeniden görülür mü?

Kararın Sözleşme’nin ihlali suretiyle verildiği AİHM’in kesinleşmiş kararıyla tespit edilirse yargılamanın iadesi istenebilir (HMK m.375/1-i). Talep, AİHM kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılır (HMK m.377/1).