07.03.2021’den bu yana tasarruf finansman faaliyeti yalnızca BDDK’dan izin almış şirketlerce yürütülebilir; izinsiz tasarruf finansman faaliyetinde bulunanlar iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır (6361 sayılı Kanun m.46/1). Kanun, o tarihte faaliyette olan “evim” şirketlerine intibak süresi tanıdı; BDDK’nın 02.07.2021’de Resmî Gazete’de yayımlanan kararıyla intibak edemeyen 21 şirketin Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu eliyle tasfiyesine, 8 şirketin ise gönüllü tasfiye sürecine yönlendirilmesine karar verildi. 7394 sayılı Kanunla 2022’de getirilen düzenleme üzerine tasfiye edilen şirketlerin yaklaşık 45 bin tasarruf dönemi sözleşmesi Katılımevim, Birevim ve diğer lisanslı şirketlere devredildi. Bu yazı, sözleşmesi bu yolla devredilen müşterilerin bugünkü haklarını, tasfiyedeki alacak kaydını ve bugün izinsiz faaliyet gösteren yapılara para kaptıranların ceza ve hukuk yollarını anlatır.
Sözleşmeniz tasfiye edilen bir şirketten devredildi mi, ya da izinsiz bir yapıya para mı ödediniz?
Hukukçular Evi Ankara — belgelerinizle hangi yolun açık olduğunu birlikte belirleyelim.
⚡ Net Cevap: İzinsiz tasarruf finansman faaliyeti suçtur (6361 m.46/1); izinli izlenimi uyandıran unvan ve ifadeler kullanmak da ayrıca cezalandırılır (m.46/2) ve BDDK izinsiz faaliyet gösteren şirketin tasfiyesine karar verebilir (m.46/5). 2021 intibak sürecinde tasfiye edilen şirketlerin tasarruf dönemindeki sözleşmeleri 6361 sayılı Kanunun geçici 9 uncu maddesi uyarınca lisanslı şirketlere devredildi; devre katılmak istemeyip feshedenlere birikimin tamamı bir ay içinde, organizasyon ücretinin yüzde yirmisi nakden ödendi, kalan yüzde sekseni İİK m.206’ya göre dördüncü sıra alacağı olarak kaydedildi. Sözleşmesi Katılımevim veya Birevim’e devredilen müşteri bugün bu şirketlerin müşterisidir ve 6361 sayılı Kanunun bütün korumalarından yararlanır. İzinsiz bir yapıya para ödeyen kişi ise suç duyurusu, el koyma talebi, katılma ve sebepsiz zenginleşme veya haksız fiil davası yollarını birlikte kullanmalıdır.
Tasarruf Finansman Neden İzne Bağlıdır?
Konut, çatılı iş yeri veya taşıt edinmek isteyenlerden toplu birikim toplayıp çekiliş veya sıra usulüyle finansman sağlayan “evim” sistemi, 2021’e kadar özel bir kanuni düzenlemeye tabi değildi. 7292 sayılı Kanunla 6361 sayılı Kanuna eklenen hükümler 07.03.2021’de yürürlüğe girdi ve bu faaliyeti BDDK’nın izin ve denetimine bağladı. O tarihten sonra tasarruf finansman sözleşmesi, Kanunun 39/A maddesinde tanımlanan ve yalnızca izinli tasarruf finansman şirketlerince kurulabilen bir sözleşmedir.
İzin şartının müşteri bakımından anlamı büyüktür. İzinli şirketin müşterisi; birikimlerin şirket hesaplarından ayrı tutulan ve şirket alacaklılarınca haczedilemeyen tasarruf fon havuzundan (m.39/B), on dört günlük cayma ve fesih hakkından (m.39/A/3-4), altmış günlük iade süresinden (Yön. m.17/8), BDDK denetiminden ve gerektiğinde TMSF gözetiminde yürütülen tasfiye usulünden (m.50/A) yararlanır. İzinsiz bir yapıya ödeme yapan kişi ise bu korumaların hiçbirine sahip değildir; hakları ceza hukuku ve genel borçlar hukuku hükümleriyle sınırlıdır.
| Konu | BDDK izinli tasarruf finansman şirketi | İzinsiz yapı |
|---|---|---|
| Birikimin korunması | Ayrı tasarruf fon havuzu; şirket alacaklılarına karşı haciz yasağı (6361 m.39/B) | Özel bir koruma yok; para şirketin veya kişilerin genel malvarlığına karışır |
| Cayma ve fesih | On dört gün cayma; tasarruf dönemi boyunca fesih (m.39/A/3-4) | Kanuni bir cayma veya fesih düzeni yok |
| İade süresi | Fesihte azami altmış gün (Yön. m.17/8) | Genel hükümlere göre dava ve icra |
| Denetim | BDDK denetimi ve tedbir yetkisi (m.15) | Denetim yok; faaliyet başlı başına suç (m.46/1) |
| Şirket batarsa | TMSF’nin atadığı komisyon eliyle tasfiye (m.50/A) | Genel iflas veya ceza soruşturmasındaki el koyma |
2021 İntibak Süreci: Geçici 7 nci Madde
7292 sayılı Kanun, yürürlüğe girdiği tarihte tasarruf finansman faaliyeti yürüten yapıları bir anda yasaklamak yerine onlara belirli bir süre içinde Kanuna uyum sağlama imkânı tanıdı. 6361 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesiyle düzenlenen bu sürecin ana hatları şunlardır.
1- Başvuru ve plan bakımından: Maddenin yürürlüğe girdiği tarihte tasarruf finansman faaliyeti yürütenler, yürürlükten itibaren bir ay içinde Kuruma başvurmak ve başvuru sırasında durumlarını en geç altı ay içinde Kanun hükümlerine uygun hâle getireceklerine veya tasfiye olacaklarına dair bir plan sunmak zorundaydı.
2- Süre uzatma bakımından: Kurul bu süreyi altışar ayı geçmemek üzere iki defa daha uzatmaya yetkiliydi.
3- Tasfiye bakımından: Durumlarını öngörülen süre içinde Kanun hükümlerine uygun hâle getirmeyenler hakkında Kurul, 50/A maddesinin birinci fıkrası kapsamında tasfiye kararı verebiliyordu.
4- Mevcut sözleşmeler bakımından: İntibak sürecindeki şirketlerin mevcut sözleşmeleri, Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine göre tadil olmaksızın uygulanmaya devam etti; Kurum bu sözleşmeler hakkında 15 inci maddenin dördüncü fıkrası uyarınca tahsisat tarihlerini ötelemeye yetkili kılındı.
| Aşama | Süre veya işlem | Sonuç |
|---|---|---|
| Başvuru | Yürürlükten itibaren bir ay | Başvurmayan yapı izinsiz faaliyette bulunmuş olur |
| İntibak planı | Uyum için en geç altı ay; Kurulca altışar aylık iki uzatma | Uyum sağlayan şirket faaliyet izni alır |
| Uyum sağlanamaması | Kurulun tasfiye kararı (m.50/A/1) | Tasfiye TMSF’nin atadığı komisyonca yürütülür |
| Süreç boyunca mevcut sözleşmeler | Tadil olmaksızın devam | BDDK tahsisat tarihlerini öteleyebilir (m.15/4) |
02.07.2021 BDDK Kararı: 21 Şirket TMSF Eliyle Tasfiyede
İntibak planları yeterli görülmeyen şirketler için BDDK, 02.07.2021 tarihli ve 31529 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 9647 sayılı Kurul Kararını verdi. Basına yansıyan bilgilere göre bu kararla 21 tasarruf finansman şirketinin TMSF eliyle tasfiyesine, 8 şirketin ise gönüllü tasfiye sürecine yönlendirilmesine karar verildi; bu şirketlerin faaliyetleri 01.07.2021 itibarıyla durdu. Kararın dayanağı, 6361 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinin dördüncü fıkrası ile 50/A maddesiydi.
Tasfiye kararının müşteri bakımından sonucu Kanunun 50/A maddesinde düzenlenmiştir: tasfiyeyi TMSF’nin atadığı komisyon yürütür ve tasfiye hâlinde müşterilerin sözleşmedeki finansman kullanma hakları uygulanmaz. Başka bir deyişle, tasfiye edilen şirketin müşterisi o şirketten artık ev veya araç alamaz; elindeki hak birikiminin ve diğer alacaklarının tasfiyede karşılanmasına dönüşür. Tasfiye edilen şirketlerin kendi duyurularında, tasfiye tarihinden sonra yanlışlıkla yapılan taksit ödemelerinin dilekçe ve dekontla başvurulması hâlinde iade edileceği de bildirilmiştir.
2021’de tasfiye edilen bir “evim” şirketinden alacağınız mı var?
Alacak kaydınızın ve devredilen sözleşmenizin durumunu belgelerinizle birlikte inceleyelim.
7394 Sayılı Kanun ve Geçici 9 uncu Madde: Sözleşmelerin Devri
Tasfiye edilen şirketlerin müşterilerinin mağduriyetini azaltmak için 15.04.2022 tarihli ve 31810 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7394 sayılı Kanunla 6361 sayılı Kanuna geçici 9 uncu madde eklendi. Bu düzenleme, tasfiye hâlindeki şirketlerin henüz teslim almamış müşterilerine ait tasarruf dönemi sözleşmelerinin istekli lisanslı şirketlere devrine imkân verdi. TMSF’nin 15.04.2022’de kamuoyuna aktardığı esaslara göre süreç şöyle işledi.
| Adım | İşlem |
|---|---|
| 1. Başvuru | Sözleşmeleri devralmak isteyen lisanslı şirket TMSF’ye başvurur |
| 2. Onay | TMSF devir için BDDK’nın onayını alır |
| 3. Devir sözleşmesi | TMSF, devreden tasfiye hâlindeki şirket ve devralan şirket arasında imzalanır |
| 4. Müşteriyle iletişim | Devralan şirket, sözleşmelerin fiilen teslim alınmasından sonra müşterilerle iletişime geçer; müşteri devam etmek veya feshetmek arasında seçim yapar |
Devrin kapsamı sınırlıydı. Devre konu olan sözleşmeler, müşterinin henüz ev veya araç teslim almadığı tasarruf dönemi sözleşmeleriydi. Finansman dönemindeki, yani ev veya aracını teslim almış müşterilerin sözleşmeleri ile hukuki süreci devam eden sözleşmeler devre dâhil edilmedi; finansman dönemindeki müşteriler ödeme planlarına aynı şekilde devam etti.
| Seçenek | Sonuç | Kaynak |
|---|---|---|
| Yeni şirkette devam | Önceki birikim yeni sözleşmede değerlendirilir; sözleşme tutarının artırılması hâlinde artan kısım için organizasyon ücretinin yarısı alınır | TMSF açıklaması, 15.04.2022 |
| Feshetme | Fesih dilekçesi devralan şirkete verilir; birikimin tamamı en geç bir ay içinde ödenir | TMSF açıklaması; tasfiye hâlindeki şirket duyuruları |
| Fesihte organizasyon ücreti | Yüzde yirmisi tek seferde nakden ödenir; kalan yüzde seksen İİK m.206’ya göre dördüncü sıra alacağı olarak kaydedilir | Tasfiye hâlindeki şirket duyuruları |
Hangi Şirketin Sözleşmeleri Kime Devredildi?
Anadolu Ajansının 29.04.2022 tarihli haberine göre TMSF, tasfiye hâlindeki şirketlerin yaklaşık 45 bin tasarruf dönemi sözleşmesinin altı lisanslı şirkete devrini onayladı. Haberdeki eşleşme aşağıdadır. Sözleşmeniz bu şirketlerden birinde başladıysa bugün muhatabınız devralan şirkettir.
| Devralan lisanslı şirket | Sözleşmeleri devralınan tasfiye hâlindeki şirketler |
|---|---|
| Birevim | İkizlerevim, Tasarruf Organizasyon, İhtiyaçevim, Gerçekevim |
| Katılımevim | Gelecek Tasarruf, Birlikbirikim, İktisatevim, Değer Tasarruf, Morevim |
| Eminevim | Finansevim, Yaşamevim |
| FuzulEv | Hedefevim, Doğruevim, Finalevim, HH Aydın, Önceevim |
| İmece | Destekevim, Vizyonevim, Varlıkevim |
| Sinpaş Yapı | İstek Evim |
Tabloda şirketler haberde kullanılan kısa adlarıyla gösterilmiştir. Devralan şirketin tam unvanını ve sözleşmenizin yeni numarasını, 2022’de size gönderilen devir bildiriminden veya devralan şirketin müşteri kanalından teyit edin.
Sözleşmesi Katılımevim veya Birevim’e Devredilen Müşterinin Bugünkü Hakları
2022’deki devirle yeni şirkette devam etmeyi seçen müşterinin sözleşmesi, devralan şirketle kurulmuş bir tasarruf finansman sözleşmesi hâline gelmiştir. Bu nedenle bugün bu müşteriye, eski şirketin değil, 6361 sayılı Kanunun ve Yönetmeliğin lisanslı şirket müşterilerine tanıdığı bütün haklar uygulanır.
1- 6361 m.39/A/4 ve Yön. m.17/8 bakımından, fesih ve iade: Tasarruf dönemi bitene kadar sözleşmeyi feshedebilir ve organizasyon ücreti dışındaki birikiminizi iade talebinden itibaren altmış gün içinde alabilirsiniz. Devirde yeni sözleşmede dikkate alınan organizasyon ücretinin hesabını, 2022 tarihli devir belgenizden kontrol edin. İade gecikirse izlenecek yol iade rehberimizde anlatılmıştır.
2- 6361 m.39/B bakımından, birikimin korunması: Devralan şirketteki birikiminiz, diğer müşterilerin birikimleri gibi tasarruf fon havuzunda ve şirket hesaplarından ayrı tutulur.
3- 6361 m.11 bakımından, Emlak Katılım devri: Katılımevim ve Birevim paylarının Emlak Katılım’a devri için 25.09.2026’da izin başvuruları yapıldığı açıklanmıştır. Pay devri sözleşmenin tarafı olan şirketi değiştirmez; 2022’de bu şirketlere geçen sözleşmeler de bu devirden farklı bir işlem görmez. Ayrıntı Emlak Katılım devri rehberimizde yer alır.
4- Tahsisat ve ödemeler: Devirle birlikte tahsisat tarihiniz ve ödeme planınız yeni sözleşmede yeniden belirlenmiştir. Tahsisat gecikmesi tahsisat rehberimizde, ödeme güçlüğü ise taksit ödeyemeyenler rehberimizde anlatılmıştır.
Devir sırasında yeni şirkette devam eden müşterinin birikimi yeni sözleşmede peşinat gibi değerlendirilmiş, sözleşme tutarı artırıldıysa artan kısım için organizasyon ücretinin yarısı alınmıştır. Bu nedenle bugün fesih düşünen ve organizasyon ücreti hesabını merak eden müşteri, iade tutarını hesaplarken 2022’de hangi tutarın organizasyon ücreti olarak kaydedildiğini devir belgesinden ve şirket dökümünden birlikte kontrol etmelidir. Şirketin bu konudaki yazılı açıklaması, ileride çıkabilecek bir iade uyuşmazlığında en önemli delil olur.
5- Devirde fesih seçmiş müşteri bakımından, kalan alacak: 2022’de devre katılmayıp fesih seçen ve organizasyon ücretinin yüzde sekseni dördüncü sıra alacağı olarak kaydedilen müşterinin bu alacağı, eski şirketin tasfiyesinde yürür; devralan şirketten değil tasfiye komisyonundan takip edilir. İİK m.206’daki dördüncü sıra, imtiyazsız alacakların yer aldığı sıradır ve bu sıradaki alacaklar ancak önceki sıralardaki alacaklar karşılandıktan sonra, kalan tutardan paylaştırılır. Tasfiye hâlindeki şirketin duyuru sayfasını ve size gönderilen alacak kayıt belgesini saklayın.
| Müşteri tipi | Bugünkü muhatap | Açık yol |
|---|---|---|
| Devirde yeni şirkette devam eden | Devralan lisanslı şirket (ör. Katılımevim, Birevim) | 6361 kapsamındaki bütün haklar; fesih ve altmış günde iade |
| Devirde fesih seçen, birikimini alan | Tasfiye komisyonu (kalan organizasyon ücreti için) | Dördüncü sıra alacağının tasfiyede takibi |
| Finansman dönemindeki (evini veya aracını almış) | Tasfiye hâlindeki şirket veya tasfiye komisyonu | Ödeme planına devam; ipotek veya rehin kaldırma için tasfiye komisyonuna başvuru |
| Sözleşmesi hukuki süreçte olan | Tasfiye hâlindeki şirket | Dava veya icra dosyasının tasfiye komisyonuna karşı sürdürülmesi |
Bugün İzinsiz Tasarruf Finansman: 6361 m.46
İntibak süreci tamamlandıktan sonra tasarruf finansman faaliyeti yalnızca faaliyet izni olan şirketlerce yürütülebilir. Buna rağmen sosyal medyada “faizsiz ev”, “kira öder gibi ev sahibi olun” veya “çekilişle araç” gibi ifadelerle para toplayan yapılar görülebilir. Kanun bu davranışları üç ayrı hükümle karşılar.
| Fıkra | Davranış | Yaptırım |
|---|---|---|
| m.46/1 | İzin almadan finansal kiralama, faktoring, finansman veya tasarruf finansman faaliyetinde bulunmak | İki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası |
| m.46/2 | Unvanda, belgelerde veya duyurularda izinli şirket izlenimi uyandıracak ifadeler kullanmak | Üç aydan bir yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezası |
| m.46/5 | İzinsiz tasarruf finansman faaliyetinde bulunan şirket | Kurul, 50/A maddesinin birinci fıkrası kapsamında tasfiye kararı verebilir |
1- 6361 m.46/1 bakımından: Suç, faaliyetin izinsiz yürütülmesiyle oluşur; ayrıca bir zarar veya aldatma unsuru aranmaz. Bu nedenle toplanan paranın henüz kaybedilmemiş olması suçun oluşmasını engellemez ve şikâyet, paranın geri alınması için de bir baskı unsuru oluşturur.
2- 6361 m.46/2 bakımından: İzinli bir şirketin adını, logosunu veya “BDDK güvencesi” gibi ifadeleri kullanarak izlenim yaratmak ayrı bir suçtur. Lisanslı şirketlerin bayisi veya temsilcisi olduğunu söyleyen kişilere ödeme yapmadan önce, sözleşmenin doğrudan lisanslı şirketle ve onun adına kurulduğunu doğrulayın.
3- TCK m.157 ve m.158 bakımından: İzinsiz yapı müşteriyi hileli davranışlarla aldatarak para topladıysa, 6361 m.46’daki suçun yanında dolandırıcılık suçu da gündeme gelir. Hangi suç tipinin ve nitelikli hâlin uygulanacağı somut olayın belgelerine göre savcılık ve mahkemece belirlenir.
İzinsiz yapıların kullandığı vaatler çoğu zaman benzer kalıplardadır. Aşağıdaki tablo, sık rastlanan ifadelerin mevzuattaki karşılığını gösterir; bu ifadelerden biriyle karşılaşmanız tek başına suç anlamına gelmez, ancak ödeme yapmadan önce izin durumunun mutlaka doğrulanmasını gerektirir.
| Vaat veya uygulama | Mevzuattaki karşılığı | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| “BDDK güvencesiyle”, “devlet garantili” | Birikimler mevduat değildir ve kamusal sigorta kapsamında değildir; izinli izlenimi yaratan ifade m.46/2 kapsamında suç olabilir | BDDK listesinden izin durumunu kontrol edin |
| “Tasarruf dönemi için senet imzalayın” | İzinli şirkette tasarruf dönemi için senet, ipotek veya rehin alınamaz (Yön. m.17/7) | Senet imzalamayın; izin durumunu sorgulayın |
| “Hemen sözleşme yapın, hediye veriyoruz” | Yeni müşteri kazanımı için teşvik yasaktır (Yön. m.17/6) | Kampanya vaadini yazılı isteyin ve izni doğrulayın |
| “Sıranızı öne alırız, bir sözleşme satın alın” | Üçüncü kişilere menfaat sağlama yasaktır (Yön. m.17/13); devir yalnızca şirket nezdinde yapılır | Resmî devir dışındaki ödemelerden kaçının |
| “Ödemeyi şu kişinin hesabına yapın” | Lisanslı sistemde ödemeler şirketin hesabına yapılır ve havuzda izlenir | Kişisel hesaba ödeme yapmayın |
| “Sözleşme ofiste imzalanmaz, mesajla anlaşırız” | Sözleşme yazılı veya kimlik doğrulamalı uzaktan iletişim araçlarıyla kurulur (6361 m.39/A/2) | Yazılı sözleşme ve örneğini isteyin (Yön. m.17/5) |
Bir Şirketin İzinli Olup Olmadığını Nasıl Anlarsınız?
| Kontrol | Nereden? | Neden? |
|---|---|---|
| Şirket BDDK’nın faaliyet izni verdiği tasarruf finansman şirketleri arasında mı? | BDDK internet sitesindeki güncel liste | İzin yoksa 6361 korumaları uygulanmaz ve faaliyet suçtur |
| Sözleşme doğrudan izinli şirketle mi kuruluyor? | Sözleşmedeki taraf unvanı ve imza | Aracı kişi veya başka bir şirket adına kurulan sözleşme risklidir |
| Ödeme şirket adına açılmış hesaba mı yapılıyor? | Dekonttaki alıcı unvanı | Kişisel hesaba yapılan ödeme tasarruf fon havuzuna girmez |
| Sözleşmede zorunlu unsurlar var mı? | Yön. m.16/4: tutar, vade, tahsisat tarihi, organizasyon ücreti, cayma ve fesih, yetkili hakem heyeti | Eksik sözleşme mevzuata aykırıdır |
| Tasarruf dönemi için senet, ipotek veya rehin isteniyor mu? | Yön. m.17/7 | Tasarruf döneminde bu teminatlar alınamaz |
| Hediye, promosyon veya “sıra öne alma” vaadi var mı? | Yön. m.17/6, m.17/13 | Yeni müşteri için teşvik ve üçüncü kişilere menfaat sağlama yasaktır |
Satış sırasında verilen vaatlerle ilgili sorunlar satışta yanıltılma rehberimizde, kendisini avukat veya kurum yetkilisi olarak tanıtıp “paranızı geri alırız” diyen kişilere karşı uyarılarımız ise kurtarma dolandırıcılığı yazımızda yer almaktadır.
İzinsiz bir yapıya para mı ödediniz?
Suç duyurusu, el koyma talebi ve dava yolunu belgelerinizle birlikte planlayalım: 0554 648 37 15.
İzinsiz Yapıya Para Ödeyenlerin Hakları
İzinsiz yapıya para ödeyen kişi, lisanslı şirket müşterisinin sahip olduğu havuz güvencesinden yararlanamaz. Bu nedenle ceza ve hukuk yollarının birlikte ve hızlı kullanılması, paranın geri alınma ihtimalini doğrudan etkiler.
1- CMK m.158 bakımından, suç duyurusu: Başvuru Cumhuriyet başsavcılığına yazılı olarak yapılır; 6361 m.46’daki suç şikâyete bağlı değildir ve re’sen soruşturulur. Suç duyurusunda ödeme dekontları, sözleşme veya benzeri belgeler, reklam ve mesaj kayıtları ile ödemenin yapıldığı hesap bilgileri sunulmalıdır. Başvuru metninin yapısı savcılığa şikâyet dilekçesi örneğimizde gösterilmiştir.
2- CMK m.128 ve TCK m.55 bakımından, el koyma ve mağdura iade: Soruşturmada şüphelilerin malvarlığına el konulması talep edilebilir. Suçtan elde edilen değerlerin müsaderesinde, bu değerlerin suçtan zarar görene iade edilebilecek olması müsadereye engeldir. Bu mekanizmanın mağdurun tahsilatı bakımından nasıl işlediği el koyma ve mağdurun tahsilatı yazımızda anlatılmıştır.
3- CMK m.237 bakımından, davaya katılma: Kamu davası açıldığında suçtan zarar gören sıfatıyla davaya katılmak, delil sunma ve karara karşı kanun yoluna başvurma imkânı sağlar. Katılanın hakları katılan ve mağdur hakları yazımızda yer almaktadır.
4- TBK m.27 ve m.77 bakımından, sözleşmenin geçersizliği ve iade: Kanunun emredici hükümlerine aykırı sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür. İzinsiz yürütülen bir tasarruf finansman faaliyeti kapsamında kurulan sözleşmenin bu nedenle geçersiz olduğu ve geçersiz sözleşmeye dayanılarak ödenen paraların, organizasyon ücreti adı altında alınan kısım da dâhil olmak üzere, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenebileceği ileri sürülebilir. Lisanslı şirketlere ilişkin organizasyon ücreti içtihadı bu durumda doğrudan uygulanmaz; çünkü o içtihat geçerli bir 6361 sözleşmesinin müşteri tarafından feshine ilişkindir. Sebepsiz zenginleşme talebi, geri isteme hakkının öğrenildiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde zenginleşmeden başlayarak on yıl içinde ileri sürülmelidir (TBK m.82).
5- TBK m.49 bakımından, haksız fiil sorumluluğu: Suç teşkil eden bir faaliyetle zarar veren kişiler, yöneticiler dâhil, haksız fiil hükümlerine göre kişisel olarak sorumlu tutulabilir. Zarar veren fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza kanunundaki daha uzun dava zamanaşımı tazminat istemi için de uygulanır (TBK m.72).
6- İİK m.257 bakımından, ihtiyati haciz: Alacağın tahsilini güvence altına almak için, dava açılmadan önce veya dava sırasında borçlunun malvarlığına ihtiyati haciz konulması istenebilir. İzinsiz yapıların malvarlığı hızla el değiştirebildiğinden bu talebin erken yapılması önem taşır.
7- 6361 m.46/5 ve m.50/A bakımından, BDDK’nın tasfiye kararı: BDDK izinsiz faaliyet gösteren şirket hakkında tasfiye kararı verirse, alacaklar tasfiye usulüne göre kaydedilir ve takip edilir. Böyle bir karar Resmî Gazete’de yayımlanır; bu durumda bireysel takiplerin tasfiye usulüyle ilişkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
| Yol | Dayanak | Amaç |
|---|---|---|
| Suç duyurusu | 6361 m.46; TCK m.157-158; CMK m.158 | Faaliyetin durdurulması ve sorumluların yargılanması |
| El koyma talebi | CMK m.128; TCK m.55 | Malvarlığının korunması ve mağdura iade |
| Davaya katılma | CMK m.237 | Delil sunma, karara karşı kanun yolu |
| Sebepsiz zenginleşme davası | TBK m.27, m.77, m.82 | Ödenenlerin tamamının iadesi |
| Haksız fiil davası | TBK m.49, m.72 | Zararın yöneticiler dâhil sorumlulardan tahsili |
| İhtiyati haciz | İİK m.257 | Tahsilatın güvenceye alınması |
| BDDK bildirimi | 6361 m.46/5 | Tasfiye kararı ve faaliyetin durdurulması |
Adım Adım: Hangi Durumdasınız?
| Durum | İlk adım | Sonraki adım |
|---|---|---|
| Sözleşmem 2022’de Katılımevim veya Birevim’e devredildi | Devir bildirimini ve yeni sözleşme numaranızı bulun | Şirketin güncel müşterisi olarak haklarınızı kullanın; fesih veya bekleme kararını belgelere göre verin |
| Devirde fesih seçtim, organizasyon ücretimin bir kısmı kaldı | Alacak kayıt belgenizi bulun | Tasfiye hâlindeki şirketin duyurularını ve tasfiyenin durumunu takip edin |
| Evimi veya aracımı almıştım, şirket tasfiye edildi | Ödeme planınızın ve ipotek veya rehnin durumunu kontrol edin | Borç kapandıysa ipotek veya rehnin kaldırılması için tasfiye komisyonuna başvurun |
| Bugün izinsiz bir yapıya para ödedim | Dekont, mesaj ve reklam kayıtlarını toplayın; ödemeyi durdurun | Suç duyurusu, el koyma ve ihtiyati haciz talebi; ardından dava |
| Emin değilim, şirket izinli mi? | BDDK’nın güncel listesini kontrol edin | İzinliyse 6361 haklarınızı, izinsizse ceza ve hukuk yollarını kullanın |
İzinsiz Tasarruf Finansman Faaliyeti Suç Duyurusu Örneği
Aşağıdaki metin, BDDK izni olmadan “evim sistemi” veya benzeri adlarla para toplayan bir yapıya ödeme yapan kişi için hazırlanmıştır. Parantez içindeki alanlar doldurulmalı, dosyaya uymayan hususlar çıkarılmalıdır.
Diğer şablonlar dilekçe örnekleri dizinimizde yer almaktadır. Avukatla çalışmanın koşulları avukat tutmak zorunda mıyım yazımızda anlatılmıştır. Dosyanızın değerlendirilmesi için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Şirketin izinli olduğunu kontrol etmeden ödeme yapmak: İzin yoksa birikiminiz hiçbir havuz güvencesine sahip değildir.
- Kişisel hesaba ödeme yapmak: Lisanslı sistemde ödemeler şirket adına yapılır; kişisel hesap ciddi bir uyarı işaretidir.
- 2022 devir belgelerini saklamamak: Devredilen sözleşmenin numarası, birikim ve organizasyon ücreti hesabı bu belgelerdedir.
- Tasfiyedeki alacağı devralan şirketten istemek: Devirde fesih seçenlerin kalan alacağı eski şirketin tasfiyesinde takip edilir.
- Yalnızca suç duyurusuyla yetinmek: Paranın geri alınması için el koyma, ihtiyati haciz ve dava yolları birlikte kullanılmalıdır.
- Zamanaşımını kaçırmak: Sebepsiz zenginleşme talebi öğrenmeden itibaren iki yıl içinde ileri sürülmelidir (TBK m.82).
Sık Sorulan Sorular
Tasarruf finansman şirketleri ne zamandan beri izne tabi?
7292 sayılı Kanunla 6361 sayılı Kanuna eklenen hükümler 07.03.2021’de yürürlüğe girdi. O tarihten sonra tasarruf finansman faaliyeti yalnızca BDDK’dan faaliyet izni alan şirketlerce yürütülebilir.
İzinsiz tasarruf finansman faaliyetinin cezası nedir?
İki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır (6361 m.46/1). İzinli şirket izlenimi uyandıracak ifadeler kullanmak ayrıca üç aydan bir yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezası gerektirir (m.46/2).
2021’de kaç tasarruf finansman şirketi tasfiye edildi?
BDDK’nın 02.07.2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 9647 sayılı kararıyla, basına yansıyan bilgilere göre 21 şirketin TMSF eliyle tasfiyesine, 8 şirketin ise gönüllü tasfiye sürecine yönlendirilmesine karar verildi.
Tasfiye edilen şirketin müşterileri ev veya araç alabildi mi?
Tasfiye hâlinde müşterilerin sözleşmedeki finansman kullanma hakları uygulanmaz (6361 m.50/A). Bu nedenle tasfiye edilen şirketten finansman alınamadı; tasarruf dönemi sözleşmeleri 2022’de lisanslı şirketlere devredildi.
Sözleşmeler hangi kanunla devredildi?
15.04.2022 tarihli ve 31810 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7394 sayılı Kanunla 6361 sayılı Kanuna eklenen geçici 9 uncu madde uyarınca, TMSF’nin başvurusu ve BDDK onayıyla.
Hangi şirketlerin sözleşmeleri Katılımevim’e devredildi?
Anadolu Ajansının 29.04.2022 tarihli haberine göre Gelecek Tasarruf, Birlikbirikim, İktisatevim, Değer Tasarruf ve Morevim’in sözleşmeleri Katılımevim’e devredildi.
Hangi şirketlerin sözleşmeleri Birevim’e devredildi?
Aynı habere göre İkizlerevim, Tasarruf Organizasyon, İhtiyaçevim ve Gerçekevim’in sözleşmeleri Birevim’e devredildi.
Devirde fesih seçenlere ne ödendi?
Tasfiye hâlindeki şirketlerin duyurularına göre birikimin tamamı en geç bir ay içinde, organizasyon ücretinin yüzde yirmisi tek seferde nakden ödendi; kalan yüzde seksen İİK m.206’ya göre dördüncü sıra alacağı olarak kaydedildi.
Organizasyon ücretimin kalan yüzde sekseni ne olacak?
Bu alacak eski şirketin tasfiyesinde imtiyazsız alacaklar arasında, dördüncü sırada takip edilir ve önceki sıralar karşılandıktan sonra kalan tutardan paylaştırılır. Tasfiye hâlindeki şirketin duyurularını ve alacak kayıt belgenizi takip edin.
Sözleşmem Katılımevim’e devredildi; bugün hangi haklarım var?
Devralan şirketin müşterisisiniz ve 6361 sayılı Kanunun bütün korumaları uygulanır: tasarruf fon havuzu, fesih hakkı ve altmış gün içinde iade (m.39/A/4; Yönetmelik m.17/8).
Emlak Katılım devri 2022’de devredilen sözleşmemi etkiler mi?
Hayır. Açıklanan işlem Katılımevim ve Birevim paylarının devridir; sözleşmenin tarafı olan şirket değişmez ve 2022’de bu şirketlere geçen sözleşmeler diğer sözleşmelerle aynı konumdadır.
Evimi almıştım, şirket tasfiye edildi; ipoteği kim kaldıracak?
Finansman dönemindeki sözleşmeler devre dâhil edilmedi. Borcunuz kapandıysa ipotek veya rehnin kaldırılması için tasfiye hâlindeki şirketi temsil eden tasfiye komisyonuna başvurun.
Bir şirketin izinli olup olmadığını nasıl anlarım?
BDDK’nın internet sitesinde faaliyet izni olan tasarruf finansman şirketlerinin güncel listesi yayımlanır. Sözleşmenin doğrudan bu şirketle kurulduğunu ve ödemenin şirket adına açılmış hesaba yapıldığını da kontrol edin.
İzinsiz yapıya ödediğim parayı nasıl geri alırım?
Suç duyurusuyla birlikte el koyma talebinde bulunun (CMK m.128; TCK m.55), kamu davasına katılın ve sebepsiz zenginleşme veya haksız fiil hükümlerine göre dava açın; tahsilatı güvenceye almak için ihtiyati haciz isteyin (İİK m.257).
İzinsiz yapıya ödediğim organizasyon ücretini de geri alabilir miyim?
İzinsiz faaliyet kapsamında kurulan sözleşmenin kanuna aykırılık nedeniyle geçersiz olduğu ve ödenen paraların tamamının sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenebileceği ileri sürülebilir (TBK m.27, m.77). Lisanslı şirketlere ilişkin organizasyon ücreti içtihadı bu durumda doğrudan uygulanmaz.
İzinsiz faaliyet suçu şikâyete bağlı mı?
Hayır. 6361 m.46’daki suç re’sen soruşturulur; ancak savcılığın harekete geçmesi ve malvarlığına el konulabilmesi için mağdurların belgeli başvurusu belirleyicidir.
Dava açmak için ne kadar sürem var?
Sebepsiz zenginleşme talebi, geri isteme hakkının öğrenildiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde on yıl içinde ileri sürülmelidir (TBK m.82). Haksız fiil fiili aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza kanunundaki daha uzun zamanaşımı uygulanır (TBK m.72).
Bu yazının kaynakları. 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu (m.11, 15/4, 39/A, 39/B, 46/1, 46/2, 46/5, 50/A, geçici m.7, geçici m.9); 7292 sayılı Kanun (yürürlük 07.03.2021); 7394 sayılı Kanun (RG 15.04.2022, S.31810); BDDK’nın 9647 sayılı Kurul Kararı (RG 02.07.2021, S.31529 Mükerrer); Tasarruf Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Yönetmelik (m.16/4, 17/6, 17/7, 17/8, 17/13); TMSF’nin 15.04.2022 tarihli açıklaması ve Anadolu Ajansının 29.04.2022 tarihli haberi; tasfiye hâlindeki şirketlerin müşteri duyuruları; 5237 sayılı TCK (m.55, 157, 158); 5271 sayılı CMK (m.128, 158, 237); 6098 sayılı TBK (m.27, 49, 72, 77, 82); 2004 sayılı İİK (m.206, 257).
📚 İlgili Rehberler
Tasarruf finansman uyuşmazlığınız için değerlendirme
Devredilen sözleşme, tasfiye alacağı veya izinsiz yapı: belgelerinizle doğru yolu birlikte belirleyelim.
Bu içerik tüketici hukuku ve tasarruf finansman kümesindedir.
Katılımevim ve Birevim Hukuk Rehberi · Tüketici Hukuku Rehberi · Tüm hukuk dalları


