Fon Davalarında Süre 2026: SPK’ya Tazminat Davası 60 Gün mü, 1 Yıl mı? İmar Bankası Kararları Işığında İYUK m.12 ve m.13

Fon davalarında Sermaye Piyasası Kuruluna (SPK) karşı tazminat talebi, Kurulun gözetim ve denetim görevini gereği gibi yerine getirmediği iddiasına dayanıyorsa idari eylemden doğan tam yargı davasıdır ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m.13’e tabidir. Zarar gören, eylemi öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde önce Kurula yazılı olarak başvurur; ret cevabının tebliğinden veya otuz gün içinde cevap verilmemesinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açar. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu bu sonuca Türkiye İmar Bankası T.A.Ş. dosyasında varmış (04.05.2006, E.2006/109, K.2006/353), Danıştay 13. Dairesi 04.03.2024 tarihli iki kararıyla aynı çizgiyi sürdürmüştür. İdareye başvurmadan altmış gün içinde doğrudan dava açılmasını öngören İYUK m.12 ise yalnızca zarar bir idari işlemden doğduğunda uygulanır.

Giriş: Önce Niteleme, Sonra Süre

Denetim ve gözetim eksikliğine dayanan tazminat taleplerinde izlenecek yol 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 13. maddesidir: önce idareye başvurulur, dava bu başvurunun sonucuna göre açılır. Danıştay bu sonuca Türkiye İmar Bankası T.A.Ş. dosyalarında varmış, Danıştay Onüçüncü Dairesi 2024 yılında verdiği kararlarla aynı çizgiyi sürdürmüştür.

Kamuoyunda “fon davaları” olarak anılan uyuşmazlıklarda da zarar görenlerin önündeki ilk soru aynıdır. Zarar bir idari işlemden mi, yoksa idarenin eyleminden veya hareketsizliğinden mi doğmuştur? Cevap, hem idareye başvurunun zorunlu olup olmadığını hem de sürenin hangi tarihten başlayıp ne zaman dolacağını belirler.

Bu sürelerin tamamı hak düşürücüdür. Yanlış maddeye göre hesap yapan davacı, haklı olduğu bir davayı esasına girilmeden kaybeder. Aşağıda önce incelenen kararların künyesi verilmekte, ardından 12. ve 13. maddeler açıklanmakta, son olarak kararların fon davaları bakımından ne anlama geldiği değerlendirilmektedir. İdari tazminat davasının genel çerçevesi tam yargı davası: idareden tazminat nasıl istenir yazımızda anlatılmıştır.

İncelenen Kararların Künyesi

Değerlendirme bir Kurul kararına ve onu izleyen iki Daire kararına dayanmaktadır. Üçü de Türkiye İmar Bankası T.A.Ş. nedeniyle uğranılan zararın idareden tazmini istemine ilişkindir.

Kurul kararı Danıştay Dergisi’nin 113. sayısında (s.83 vd.) yayımlanmıştır. Daire kararları Danıştay Karar Arama sisteminde (karararama.danistay.gov.tr) yer almaktadır.

Kararların içinde atıf yapılan iki karar daha vardır. Kurul, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 15.03.1979 tarihli, E.1971/9, K.1979/5 sayılı kararına dayanmıştır. E.2019/3042 sayılı dosyada ise ilk derece mahkemesi, Danıştay 13. Dairesinin 29.04.2015 tarihli, E.2013/2150, K.2015/1659 sayılı gerekçeli onama kararını anmıştır. İçtihadı birleştirme kararlarının bağlayıcılığı Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu kararları sayfamızda ele alınmıştır.

İYUK m.12: İdari İşlemden Doğan Tam Yargı Davası

Kanun’un 12. maddesi, zararın kaynağı bir idari işlem olduğunda uygulanır ve idareye önceden başvurmayı şart koşmaz. Madde, hakkı ihlal edilen kişiye dört yol tanır:

• İşleme karşı doğrudan tam yargı davası açmak,
• İptal ve tam yargı davalarını birlikte açmak,
• Önce iptal davası açıp, bu davada verilen kararın (kanun yoluna gidilmişse o yolda verilen kararın) tebliğinden itibaren dava açma süresi içinde tam yargı davası açmak,
• Zarar işlemin icrasından doğmuşsa, icra tarihinden itibaren dava açma süresi içinde tam yargı davası açmak.

Buradaki “dava açma süresi”, özel kanunda ayrı bir süre yoksa İYUK m.7 uyarınca idare mahkemelerinde ve Danıştayda altmış gündür. İlgilinin 11. madde uyarınca üst makama başvurma hakkı saklıdır, ancak bu başvuru ihtiyaridir. Maddenin ayrıntısı iptal ve tam yargı davalarının birlikte veya ardışık açılması yazımızda, sürenin gün gün hesabı idari dava süresi hesaplama aracı sayfamızda yer almaktadır.

Bu maddenin uygulanabilmesi için ortada zararı doğuran bir idari işlem bulunmalıdır. Kurul, işlemi şöyle tanımlamıştır:

“İdari işlemler, idari makam ve mercilerin idari faaliyet alanında idare hukuku çerçevesinde, tek taraflı irade açıklamasıyla hukuk aleminde sonuç doğuran kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tasarruflarıdır.”

Danıştay İDDK, 04.05.2006, E.2006/109, K.2006/353

İYUK m.13: İdari Eylemden Doğan Tam Yargı Davası

Zarar bir idari eylemden doğmuşsa dava doğrudan açılamaz; önce idareye başvurulması şarttır. Kanun’un 13. maddesindeki sıra şöyledir:

1. Eylem, yazılı bildirim üzerine veya başka bir yolla öğrenilir.
2. Öğrenme tarihinden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurulur, hakkın yerine getirilmesi istenir.
3. İdare isteği kısmen veya tamamen reddederse, ret işleminin tebliğini izleyen günden itibaren dava açma süresi içinde dava açılır.
4. İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır; dava açma süresi otuz günün bittiği tarihten itibaren işler.

Dava açma süresi burada da altmış gündür. İdarenin cevap verme süresi Kurul kararının verildiği tarihte altmış gündü; 2021 yılında 7331 sayılı Kanunla otuz güne indirilmiştir. Eski kararlar okunurken bu fark gözden kaçmamalıdır. Başvuru şartının işleyişi idari eylemlerden doğan zararlarda önce idareye başvuru şartı yazımızda ayrıca anlatılmıştır.

Başvuru üzerine idarenin verdiği cevaba öğretide ve uygulamada “ön karar” denir. Ön karar şartının nedenini, Kurul kararındaki karşı oy açık biçimde ortaya koymuştur:

“2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 13 üncü maddesi, idari eylemler nedeniyle tam yargı davası açılmadan önce idareye başvuru ve ön karar alınmasını, ortaya çıkan zararın idarece ödenebileceği, olayla ilgili olarak idarenin olumsuz bir tavrı ortaya çıkmadan uyuşmazlığın doğmuş sayılamayacağı gerekçeleriyle zorunlu kılmıştır.”

Danıştay İDDK, 04.05.2006, E.2006/109, K.2006/353, karşı oy

Maddenin ikinci fıkrası bir istisna getirir. Tam yargı davası önce görevli olmayan adli yargıda açılmış ve görev yönünden reddedilmişse, sonradan idari yargıda açılacak davada idareye başvuru şartı aranmaz. Görevli yargı kolunun nasıl belirlendiği dava adli yargıda mı idari yargıda mı açılır yazımızda incelenmiştir.

İki madde arasındaki fark aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.

Kurul Kararı: Denetim Eksikliği Bir İdari Eylemdir

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 04.05.2006 tarihli, E.2006/109, K.2006/353 sayılı kararında, denetim görevini yerine getirmeyen idareye karşı açılan tazminat davasını idari eylemden doğan tam yargı davası saymıştır.

Olay

Davacı, 20.03.2003 tarihinde İmar Bankasına Devlet iç borçlanma senedi bedeli yatırmıştır. Bankanın bankacılık yapma ve mevduat kabul etme izni 03.07.2003 tarihli BDDK kararıyla kaldırılmış, bu aşamada ödenen bedelin karşılığında senet bulunmadığı, aracılık yetkisi olmayan Bankanın açığa satış yaptığı ortaya çıkmıştır.

Davacı tek dilekçeyle iki şey istemiştir: mevduat sahiplerine yapılacak ödemeleri düzenleyen 29.12.2003 tarihli, 2003/6668 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının iptali ve zararının hizmet kusuru bulunan idarelerden tazmini. Danıştay 13. Dairesi iptal istemini reddetmiş, tazminat istemini kabul ederek zararın BDDK ile SPK tarafından yarı yarıya ödenmesine karar vermiştir. Kurul bu kararı bozmuştur.

İşlem ve eylem ayrımı

Kurul önce iki maddenin ayrı usullere bağlandığını saptamış, nitelemenin neden zorunlu olduğunu açıklamıştır:

“Kanunun 13. maddesi uyarınca, idari eylemler nedeniyle uğranılan zararın tazmini için idareye belli süreler içinde başvurulması ve başvurunun kısmen, tamamen veya zımnen reddi halinde tam yargı davası açılması gerekirken; 12. maddedeki düzenlemeye göre, idari işlemlerin yol açtığı hak kayıplarının giderilmesi istemiyle açılacak davalarda idareye başvuru zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu nedenle zarara yol açtığı ileri sürülen tasarrufların idari işlem mi yada eylem mi olduğunun belirlenmesi gerekmektedir.”

Danıştay İDDK, 04.05.2006, E.2006/109, K.2006/353

Ardından idari eylemi, idarenin hareketsizliğini de kapsayacak biçimde tanımlamıştır:

“Temelinde bir idari karar veya işlem olmayan, fizik alanında görülen iş, hareket, ameliye ve çalışmalar ile idarenin hareketsiz kalması ise, idari eylem olarak adlandırılmaktadır.”

Danıştay İDDK, 04.05.2006, E.2006/109, K.2006/353

Bu tanımı olaya uyguladığında vardığı sonuç, kararın asıl emsal değerini taşıyan bölümüdür:

“Bu haliyle dava, herhangi bir idari işlemden dolayı değil, davalı idarelerin T.İmar Bankasının karşılığı olmadığı halde açığa Devlet iç borçlanma senedi satışını engellememeleri, yeterli denetim yapmayıp, hareketsiz kalmaları, bir başka ifadeyle idari eylemleri nedeniyle açılmış bir tam yargı davasıdır. Zira yukarıda da ifade edildiği gibi, idarelerin denetim eksikliği veya hareketsizliği, idari eylem niteliğini taşımaktadır.”

Danıştay İDDK, 04.05.2006, E.2006/109, K.2006/353

Genel nitelikte bir karar ön kararın yerini tutmaz

Davacı idareye başvurmadan dava açmıştı. Bakanlar Kurulu Kararının, senet bedellerini ödeme kapsamı dışında bırakmakla zaten bir ret cevabı oluşturduğu ileri sürülebilirdi. Kurul çoğunluğu bu görüşü kabul etmemiştir:

“İçeriği belirtilen Bakanlar Kurulu Kararı, T.İmar Bankasına yatırılan Devlet İç borçlanma senedi bedellerini kapsam dışında tutmakla birlikte, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 13. maddesine göre ön karar niteliğini taşımamakta; davacı tarafından zarara yol açtığı öne sürülen davalı idare eylemleri ile ilgili bulunmamaktadır.”

Danıştay İDDK, 04.05.2006, E.2006/109, K.2006/353

Karşı oy ise aynı Kararın “davacının uğradığını iddia ettiği zararın ödenmeyeceği yolunda alınmış ön karar niteliğini de” taşıdığını, bu nedenle başvuru aranmadan esasın incelenmesi gerektiğini savunmuştur. Karar oyçokluğuyla verildiğine göre, uygulamada dayanılacak olan çoğunluk görüşüdür: zarar gören, kendi zararı için idareye bizzat başvurmalıdır.

İptal istemi ile eylemden doğan tazminat aynı dilekçede istenemez

Bozmanın doğrudan sebebi İYUK m.5’tir. Kurul, Bakanlar Kurulu Kararının iptali istemi ile idarelerin eyleminden doğan zararın tazmini istemi arasında maddi veya hukuki bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi görmemiş, bu istemler için ayrı ayrı dava açılması gerektiği sonucuna varmıştır. Daire, m.15/1-d uyarınca dilekçeyi reddetmesi gerekirken esasa girdiği için kararı bozulmuştur.

İdareye başvurmadan açılan davanın akıbeti

Kurul, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 15.03.1979 tarihli, E.1971/9, K.1979/5 sayılı kararının geçerliliğini koruduğunu belirtmiştir. Bu karara göre idareye başvurulmadan doğrudan tam yargı davası açılırsa dilekçe, davanın her safhasında ilgili mercie tevdi edilir. Bugünkü karşılığı İYUK m.14/3-b ve m.15/1-e’dir; m.15/2 uyarınca mahkemeye başvuru tarihi idareye başvuru tarihi sayılır.

Bu kural bir güvence gibi görünse de süreyi kurtarmaz. Dava, bir yıllık başvuru süresi dolduktan sonra açılmışsa tevdi edilen dilekçe de süresinde yapılmış bir başvuru olmaz.

Danıştay 13. Dairesinin 2024 Kararları: Süre Hesabı

Kurul nitelemeyi yapmıştı; sürenin somut olarak nasıl hesaplanacağını Danıştay 13. Dairesinin 04.03.2024 tarihli iki kararı göstermektedir. İkisinde de davacılar idareye 2017 ve 2018 yıllarında başvurmuş, davalar süre aşımından reddedilmiş, Daire bu sonucu oybirliğiyle onamıştır.

Dairenin kendi gerekçesi iki kararda da kısadır: “Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.” Asıl gerekçe, onanan derece mahkemesi kararlarındadır ve aşağıdaki alıntılar Daire kararlarının “Yargılama Süreci” bölümünden alınmıştır.

E.2019/1711, K.2024/1098: mahkeme nitelemeyi kendisi yapar

Davacı, İmar Bank Off Shore hesabındaki paranın ödenmesi için 28.11.2017 tarihinde TMSF’ye başvurmuş, ret cevabı üzerine 09.02.2018 tarihinde bu işlemin iptalini ve 1.000 TL’nin iadesini istemiştir. Dava görünüşte bir işleme karşı açılmıştır.

İlk derece mahkemesi süreyi işlem esasına göre, İYUK m.11 üzerinden hesaplamıştır. Bölge idare mahkemesi sonucu korumuş, ancak gerekçeyi değiştirmiştir. Kullandığı ifade, Kurulun 2006 kararındaki nitelemenin tekrarıdır:

“dava, herhangi bir idarî işlemden dolayı değil, idarî eylemden doğan tam yargı davası olduğu, dolayısıyla idari eylemden doğan zararın tazmini istemiyle açılan davada süre aşımı bulunup bulunmadığının 2577 sayılı Kanun’un 13. maddesi hükmü uyarınca değerlendirilmesi gerektiği”

Danıştay 13. D., 04.03.2024, E.2019/1711, K.2024/1098

Sürenin başlangıcı ve sonu ise şöyle belirlenmiştir:

“davacının idari eylemden ve zararın doğumundan 04/07/2003 tarihinde haberdar olduğunun kabulü gerekeceği, bu durumda, davacı tarafından bu durumun öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve herhâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde en geç 04/07/2008 tarihine kadar başvuruda bulunulması gerekirken, bu süreler geçirildikten çok sonra, 28/11/2017 tarihinde yapılan başvuru üzerine tesis edilen dava konusu işlemin iptali istemiyle 09/02/2018 tarihinde kayda giren dilekçe ile açılan işbu davada süre aşımı bulunduğu”

aynı karar

04.07.2003, Bankanın izninin kaldırılmasına ilişkin BDDK kararının Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihtir. Mahkeme, davacının hem eylemi hem zararı bu tarihte öğrendiğini kabul etmiş, bireysel bir bildirim aramamıştır.

Davacı temyizde, daha önce adli yargıda dava açtığını ve görev yönünden ret kararı üzerine İYUK m.9 uyarınca süresinde idari yargıya geldiğini ileri sürmüştür. Daire bu iddiayı bozma nedeni saymamıştır.

E.2019/3042, K.2024/1102: geç başvuru yeni süre başlatmaz

Davacı, Bankadaki 508.708 TL’nin ödenmesi için 16.11.2018 ve 18.12.2018 tarihlerinde TMSF ile BDDK’ya başvurmuş, 28.11.2018 ve 31.12.2018 tarihli ret cevapları üzerine 24.01.2019 tarihinde bu işlemlerin iptalini ve 10.000 TL tazminat istemiştir. Dava, ret cevaplarından itibaren altmış gün içinde açılmıştır; buna rağmen süresinde sayılmamıştır:

“davacının 04/07/2003 tarihinde idari eylemden ve zararın doğumundan haberdar olduğunun kabulü gerekeceğinden, Kanun hükmü uyarınca davacı tarafından bu durumun öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve herhâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde en geç 04/07/2008 tarihine kadar başvuruda bulunulması gerekirken, bu süreler geçirildikten çok sonra yapılan başvuru üzerine tesis edilen işlemlere karşı 24/01/2019 tarihinde kayda giren dilekçe ile açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenme olanağı bulunmadığı”

Danıştay 13. D., 04.03.2024, E.2019/3042, K.2024/1102

Davacı temyizde iki şey ileri sürmüştür: yüzde yüz görme engelli olduğu için süreleri izleyemediğini ve ortada bir idari eylem bulunmadığını. Daire ikisini de bozma nedeni saymamıştır. Karar, kişisel mazeretlerin bu süreleri uzatmadığını ve nitelemeye davacının itirazının sonucu değiştirmediğini göstermektedir.

İki kararın ortak sonucu

• Denetim eksikliğine dayanan tazminat talebi, ret cevabının iptali biçiminde kurulsa da eylemden doğan tam yargı davası sayılır ve süre m.13’e göre hesaplanır.
• Bir yıllık süre, eylemin ve zararın öğrenildiği kabul edilen tarihten başlar; bu tarih, idarenin kararının kamuya duyurulduğu gün olabilir.
• Süre geçtikten sonra yapılan başvuruya idarenin cevap vermesi, dava açma süresini yeniden başlatmaz.

Fon Davaları Bakımından Sonuçlar

Fon davalarında ileri sürülen zarar, Sermaye Piyasası Kurulunun gözetim ve denetim görevini gereği gibi yerine getirmediği iddiasına dayandığı ölçüde idari eylemden doğmaktadır. Bu kurguda izlenecek yol İYUK m.13’tür: zarar gören bir yıl içinde Kurula başvurur, davayı bu başvurunun cevabına göre açar. Kurulun gözetim ve denetim görevinin kapsamı SPK’nın denetim ve tedbir yetkileri yazımızda, davanın bütün aşamaları fon mağdurunun dava yolu baştan sona yazımızda anlatılmıştır.

İmar Bankası dosyalarıyla benzerlik burada belirginleşir. O dosyalarda da ortada idari işlemler vardı: Bankanın iznini kaldıran BDDK kararı ve ödemeleri düzenleyen Bakanlar Kurulu Kararı. Danıştay buna rağmen zararın kaynağını bu işlemlerde değil, daha önceki denetim eksikliğinde görmüştür. Fonlar hakkında Kurul kararları bulunması da, zararın o kararlardan doğduğu anlamına gelmez. İddia “zamanında denetlemedin, engellemedin” ise kaynak eylemdir ve işlemden doğan, m.12’ye dayalı bir tam yargı davası açma olanağı yoktur.

Kararlardan çıkan yol şu adımlarla özetlenebilir:

1. Önce niteleme yapılır. Talebin dayandığı tasarruf belirlenir. Denetim ve gözetim eksikliği eylemdir, m.13 uygulanır. Talep Kurulun belirli bir kararının hukuka aykırılığına dayandırılacaksa tablo değişir; o zaman m.12 ve altmış günlük süre gündeme gelir.
2. Öğrenme tarihi en erken ihtimale göre saptanır. 2024 kararları, idarenin kararının Resmî Gazete’de yayımlandığı günü öğrenme tarihi saymıştır. Fonlarda da Kurul kararının kamuoyuna duyurulduğu tarihin esas alınması beklenmelidir. Bir yıl bu tarihten hesaplanmalıdır.
3. Kurula yazılı başvuru yapılır. Başvuruda zarara yol açan denetim eksikliği, zararın tutarı ve tazmin istemi açıkça yazılır. Başvurunun kayda girdiği tarih belgelenir.
4. Dava cevaba göre açılır. Ret cevabının tebliğinden, cevap verilmezse otuz günün dolmasından itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde tam yargı davası açılır.
5. İptal istemi aynı dilekçeye eklenmez. Kurul, düzenleyici bir kararın iptali ile eylemden doğan tazminatın tek dilekçede istenmesini İYUK m.5’e aykırı bulmuştur.
6. Genel açıklamalar başvurunun yerini tutmaz. İdarenin kamuoyuna dönük bir kararı veya duyurusu ön karar sayılmaz; her zarar gören kendi başvurusunu yapmalıdır.

Tazminat talebi ile iptal istemi ayrı yollardır. Kurulun 17 Eylül 2026 tarihli işleme kapatma ve tasfiye kararlarının iptali istenecekse altmış günlük dava açma süresi bu kararların ilanından işler; ayrıntılar SPK’nın fon tasfiye ve işleme kapatma kararına karşı iptal davası yazımızdadır. Fon uyuşmazlığının hangi yargı kolunda ve hangi mahkemede görüleceği fon davası hangi mahkemede açılır yazımızda, Kurul kararlarına karşı bütün yollar SPK kararlarına karşı yargı yolları sayfamızda yer almaktadır.

Tasfiyenin Sonucunu Beklemek Süreyi Durdurmaz

Fonların tasfiyesi sürerken zararın henüz kesinleşmediği, bu yüzden sürenin de işlemediği düşünülebilir. Benzer bir görüş 2006 dosyasında Danıştay Savcısınca dile getirilmiş, iflas ve tasfiye işlemleri sonuçlanmadığı için “bu aşamada gerçekleşmiş bir zararın varlığından söz etmeye olanak” bulunmadığı belirtilmiştir (Danıştay İDDK, E.2006/109, K.2006/353, Savcı düşüncesi).

Kurul kararını bu görüşe dayandırmamıştır. 2024 kararları ise zararın doğumunu ve öğrenilmesini, tasfiyenin bittiği tarihe değil, Bankanın izninin kaldırıldığının duyurulduğu güne bağlamıştır. Tasfiyenin sonucunu bekleyen yatırımcı, bir yıllık süreyi kaçırma riskini üstlenir. Zararın doğması ile tutarın kesinleşmesi arasındaki fark tasfiye bitmeden dava açılabilir mi yazımızda ele alınmıştır.

Bu Değerlendirmenin Sınırı

İncelenen kararların üçü de İmar Bankasına ilişkindir; fon uyuşmazlıkları bakımından emsal değerleri kıyas yoluyladır. Nitelemeyi son aşamada mahkeme yapar. Bu nedenle süre hesabında her zaman en erken tarih ve en kısa süre esas alınmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Fon zararı için SPK’ya tazminat davası kaç gün içinde açılır?

Zarar, Sermaye Piyasası Kurulunun gözetim ve denetim görevini gereği gibi yerine getirmediği iddiasına dayanıyorsa idari eylemden doğar ve İYUK m.13 uygulanır. Önce, eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde Kurula yazılı başvuru yapılır. Dava, ret cevabının tebliğinden veya otuz gün içinde cevap verilmemesinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılır.

SPK’ya başvurmadan doğrudan tazminat davası açılabilir mi?

Denetim eksikliğine dayanan taleplerde açılamaz; idareye başvuru ve ön karar alınması dava şartıdır. İdareye başvurulmadan açılan davada dilekçe İYUK m.15/1-e uyarınca ilgili idareye tevdi edilir ve mahkemeye başvuru tarihi idareye başvuru tarihi sayılır. Ancak bir yıllık başvuru süresi dolduktan sonra açılmış dava bu yolla kurtarılamaz.

İYUK m.12 ile m.13 arasındaki fark nedir?

m.12, zararın kaynağı bir idari işlem veya işlemin icrası olduğunda uygulanır; idareye başvuru zorunlu değildir ve dava altmış gün içinde açılır. m.13, zararın kaynağı idari eylem veya idarenin hareketsizliği olduğunda uygulanır; önce bir yıl içinde idareye başvurulur, dava başvurunun cevabına göre altmış gün içinde açılır.

Denetim eksikliği neden idari eylem sayılıyor?

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 04.05.2006 tarihli, E.2006/109, K.2006/353 sayılı kararında, temelinde bir idari karar veya işlem olmayan iş ve hareketlerle birlikte idarenin hareketsiz kalmasını da idari eylem olarak tanımlamış; idarelerin denetim eksikliğinin veya hareketsizliğinin idari eylem niteliği taşıdığını belirtmiştir.

Bir yıllık süre hangi tarihten başlar?

Eylemin ve zararın öğrenildiği tarihten başlar. Danıştay 13. Dairesinin 04.03.2024 tarihli kararlarında onanan mahkeme kararları, İmar Bankasının izninin kaldırılmasına ilişkin kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 04.07.2003 tarihini öğrenme tarihi kabul etmiş, bireysel bildirim aramamıştır. Fonlarda da Kurul kararının kamuoyuna duyurulduğu tarihin esas alınması beklenmelidir.

Süre geçtikten sonra SPK’ya başvurup ret cevabı alırsam yeni dava süresi başlar mı?

Başlamaz. E.2019/3042, K.2024/1102 sayılı kararda dava, ret cevaplarından itibaren altmış gün içinde açılmış olmasına rağmen süresinde sayılmamıştır; çünkü idareye başvuru bir yıllık ve beş yıllık süreler geçtikten çok sonra yapılmıştır.

SPK’nın bülteni veya genel duyurusu ret cevabı yerine geçer mi?

Geçmez. Kurul çoğunluğu, İmar Bankasına ilişkin Bakanlar Kurulu Kararının İYUK m.13 anlamında ön karar niteliği taşımadığına karar vermiştir. İdarenin kamuoyuna dönük kararı veya duyurusu ön karar sayılmaz; her zarar gören kendi zararı için idareye bizzat başvurmalıdır.

İptal davası ile tazminat talebi aynı dilekçede istenebilir mi?

Tazminat talebi idarenin denetim eksikliğine dayanıyorsa istenemez. Kurul, düzenleyici bir kararın iptali istemi ile idarelerin eyleminden doğan zararın tazmini istemi arasında İYUK m.5’in aradığı bağlılığı görmemiş, bu istemler için ayrı ayrı dava açılması gerektiği sonucuna varmıştır.

Tasfiyenin bitmesini beklemek süreyi durdurur mu?

Durdurmaz. 2024 kararları zararın doğumunu ve öğrenilmesini tasfiyenin bittiği tarihe değil, Bankanın izninin kaldırıldığının duyurulduğu güne bağlamıştır. Tasfiyenin sonucunu bekleyen yatırımcı bir yıllık başvuru süresini kaçırma riskini üstlenir.

Hangi durumda altmış günlük süre uygulanır?

Talep, Kurulun belirli bir kararının hukuka aykırılığına dayandırılıyorsa zarar işlemden doğar; İYUK m.12 ve m.7 uyarınca altmış günlük dava açma süresi uygulanır. Kurul kararının iptali istemiyle açılacak davada da süre altmış gündür.

İmar Bankası kararları fon davalarında bağlayıcı mıdır?

İncelenen üç karar İmar Bankasına ilişkindir; fon uyuşmazlıkları bakımından emsal değerleri kıyas yoluyladır. Nitelemeyi son aşamada mahkeme yapar. Bu nedenle süre hesabında her zaman en erken tarih ve en kısa süre esas alınmalıdır.

Görme engeli gibi kişisel mazeretler süreyi uzatır mı?

E.2019/3042, K.2024/1102 sayılı dosyada davacı, yüzde yüz görme engelli olduğu için süreleri izleyemediğini ileri sürmüş, Daire bunu bozma nedeni saymamıştır. Karar, kişisel mazeretlerin bu süreleri uzatmadığını göstermektedir.

Sonuç

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 04.05.2006 tarihli, E.2006/109, K.2006/353 sayılı kararı, idarenin denetim eksikliğini ve hareketsizliğini idari eylem saymış, bu tür zararların tazminini İYUK m.13’teki ön karar usulüne bağlamıştır. Danıştay 13. Dairesinin 04.03.2024 tarihli, E.2019/1711, K.2024/1098 ve E.2019/3042, K.2024/1102 sayılı kararları aynı nitelemeyi sürdürmüş, bir yıllık sürenin idari kararın kamuya duyurulduğu günden başlatılabileceğini ve geç başvurunun süreyi canlandırmadığını göstermiştir.

Fon davalarında zarar görenler için bunun anlamı açıktır. Önce talebin işleme mi eyleme mi dayandığı belirlenmeli, denetim eksikliğine dayanan taleplerde bir yıl içinde Kurula başvurulmalı, dava bu başvurunun cevabına göre ve altmış gün içinde açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücüdür; mahkeme süre aşımını kendiliğinden gözetir ve kaçırılan süre sonradan telafi edilemez. Başvuru ve dava metinleri için tam yargı davası dilekçesi örneği ile SPK’ya karşı tazminat davası dilekçe örneği sayfalarımıza, süre hesabı için fon uyuşmazlığı süre hesaplama aracı sayfamıza, denetim kusurunun esası için SPK’ya karşı tam yargı davası ve denetim kusuru yazımıza bakabilirsiniz.