Şehir Hastanesinde Kullanım Bedeli ve Hizmet Bedeli Nasıl Hesaplanır, Nasıl Güncellenir 2026: Enflasyon Formülü, Asgari Ücret Etkisi, Hesap Hatasına İtiraz, Fark Alacağı, İdarenin Geri İstemesi ve Mahsubu, İtiraz ve Ödeme Talebi Dilekçesi Örneği (6428 m.5; Yönetmelik m.56, Ek-1; TBK m.117, 131, 139, 147)
22 Kasım 2026

Şehir Hastanesinde Kullanım Bedeli ve Hizmet Bedeli Nasıl Hesaplanır, Nasıl Güncellenir 2026: Enflasyon Formülü, Asgari Ücret Etkisi, Hesap Hatasına İtiraz, Fark Alacağı, İdarenin Geri İstemesi ve Mahsubu, İtiraz ve Ödeme Talebi Dilekçesi Örneği (6428 m.5; Yönetmelik m.56, Ek-1; TBK m.117, 131, 139, 147)

Şehir hastanesi sözleşmelerinde idarenin görevli şirkete ödediği bedel iki unsurdan oluşur: tesisin kullanımı karşılığında dönemsel olarak ödenen kullanım bedeli ve sunulan hizmetlerin karşılığı olan hizmet bedeli. Kullanım bedeli, dönem sonunda Türkiye İstatistik Kurumunca belirlenen Üretici Fiyat Endeksi ile Tüketici Fiyat Endeksi toplamının yarısı oranında artırılır (6428 m.5); hesap, Uygulama Yönetmeliği’nin ekindeki formüle göre yapılır ve bedel üçer aylık dönemler için Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında peşin ödenir (m.56, Ek-1). Hizmet bedellerinin hesaplanmasına ve ödenmesine ilişkin usul ve esaslar ise ihale dokümanında ve sözleşmede yer alır; bu bedeller beş yılı geçmeyen aralıklarla piyasa testiyle de güncellenir. Formül kısa görünür, ancak her bileşeni ayrı bir uyuşmazlık kaynağıdır: hangi ayın endeksi, kaç gün, hangi borçlanma oranı, hangi asgari ücret. Sayıştay raporları bu bileşenlerin birçoğunda hesap farkı tespit etmiştir. Hesap görevli şirketin aleyhine yanlışsa yol, ödemeyi çekinceyle alıp yazılı itirazda bulunmak ve farkı faiziyle istemektir; hesap şirketin lehine yanlış bulunursa idare geçmiş dönemler için geri ödeme isteyebilir veya tutarı cari ödemeden düşebilir. İki durumda da belirleyici olan, sözleşmenin ödeme mekanizması ekindeki tanımlar ve görevli şirketin dönem dönem tuttuğu hesap dosyasıdır.

Bu konuda hukuki destek almak ister misiniz? Uzman hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazı, şehir hastanesi sözleşmelerinde dönemsel ödemelerin hesabını idareyle tartışan görevli şirketler, bu gelire dayanarak kredi veren kuruluşlar ve bedel hükümlerini müzakere eden yatırımcılar için yazıldı. Bedelin iki unsuru, kullanım bedeli formülünün bileşenleri, endeks ayı, gün sayısı, kıst dönem ve artık yıl, kur düzeltmesi ve yabancı para borçlanma oranı, toplam sabit yatırım tutarındaki değişikliğin bedele etkisi, hizmet bedelinin belirlenmesi ve güncellenmesi, asgari ücret artışının yansıtılması, hizmet ödemesinden yapılan mahsuplar, hakediş ve ödeme süreci, hesap hatasına itiraz, geçmiş dönem fark alacağı, gecikme faizi, idarenin fazla ödeme iddiasıyla geri istemesi ve mahsubu, sözleşme değişikliğiyle düzeltme ve uyuşmazlığın çözüm yeri ele alınır; sonunda hesaba itiraz ve fark alacağının ödenmesi talebi dilekçesi örneği yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Bu yazının dayanakları. 6428 sayılı Kanun m.4, 5 ve geçici m.1; Sağlık Bakanlığı Uygulama Yönetmeliği m.4, 21, 49, 56, 61, geçici m.1, geçici m.2 ile Ek-1, Ek-2 ve Ek-4; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.77, 82, 100, 117, 120, 122, 131, 139, 146, 147 ve 154; 3095 sayılı Kanun m.2; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.19; 5018 sayılı Kanun m.33, 61 ve 71; 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname m.9, 10 ve 11; Sayıştay’ın Sağlık Bakanlığı 2019, 2020 ve 2024 yılı denetim raporları.

Hangi Durumdasınız? Konumunuza Göre İlk Adım

Bedel uyuşmazlıkları iki yönde çıkar: görevli şirket eksik ödendiğini düşünür veya idare fazla ödediğini ileri sürer. İlk adım, hangi yönde ve bedelin hangi unsurunda olduğunuza göre değişir.

Kullanım ve hizmet bedeli uyuşmazlığında konumunuza göre ilk adım

Durumİlk adımDayanak
İdarenin hesapladığı kullanım bedeli sizin hesabınızdan düşükHesap cetvelini isteyin; farkı bileşen bazında gösterin; ödemeyi çekinceyle alın ve yazılı itirazda bulununYönetmelik m.56, Ek-1; sözleşmenin ödeme mekanizması eki
Hizmet bedelinde güncelleme eksik yapıldı veya asgari ücret artışı yansıtılmadıSözleşmedeki güncelleme hükmünü ve tanımları çıkarın; dönem dönem fark tablosu hazırlayın; farkı yazıyla isteyin6428 m.5; Yönetmelik m.49, 56; sözleşme
Ödeme geciktiVadeyi sözleşmeden belirleyin; gerekiyorsa ihtar çekin; geç ödemeyi faiz hakkını saklı tutarak alınTBK m.117, 120, 131; 3095 sayılı Kanun m.2
İdare geçmiş dönemler için fazla ödeme yapıldığını bildirdi, geri ödeme istiyorYazıya süresinde ve gerekçeli itiraz edin; iddianın dayanağını ve hesabını isteyinSözleşme; TBK m.77, 82
İdare ileri sürdüğü tutarı cari ödemeden düştüMahsubun şartlarını denetleyin; itirazla yetinmeyin, düşülen tutarı ayrıca talep edinTBK m.139; sözleşme
Bedel bir mutabakatla veya sözleşme değişikliğiyle yeniden belirlenecekBakan onayını, net bugünkü değer hesabını ve Hazine ve Maliye Bakanlığı görüşünü dosyaya alın6428 m.4; Yönetmelik m.61
Tesis yeni açıldı, ilk dönem ödemesi hesaplanacakGün sayısını, teslim alınan aşamanın oranını ve sonraki dönemle kıyas kuralını baştan yazıyla netleştirin6428 m.5; Yönetmelik m.56, Ek-1
Önce hesap cetveli. İtirazın da savunmanın da ilk belgesi, idarenin o dönem için yaptığı hesabın bileşen bileşen dökümüdür: esas alınan endeksler ve ayları, gün sayısı, aşama oranı, kesinti oranı, düzeltme katsayısı ve hizmetlerde güncelleme oranı. Bu döküm elinizde yoksa yazıyla isteyin; farkın hangi bileşenden kaynaklandığını göstermeyen bir itiraz sonuç almakta zorlanır.

Bedelin İki Unsuru: Kullanım Bedeli ve Hizmet Bedeli

Yönetmelik bedeli iki unsura ayırır. Kullanım bedeli, tesislerin kullanımı karşılığında dönemsel olarak idare tarafından yükleniciye ödenen ve sözleşmede belirlenen bedeldir. Hizmet bedeli, hizmetlerin sunulması karşılığında idare tarafından yükleniciye ödenen ve beş yılı geçmemek üzere dönemsel piyasa testi ve sözleşme hükümleri ile güncellenen bedeldir (m.4). İki unsurun hukuki rejimi farklıdır; hesap uyuşmazlığında ilk iş, farkın hangi unsurda olduğunu ayırmaktır.

Kullanım bedeli ile hizmet bedelinin karşılaştırması

KonuKullanım bedeliHizmet bedeli
Neyin karşılığıTesisin kullanımıSunulan hizmetler
Tutarın kaynağıSözleşmede veya eklerinde kararlaştırılan başlangıç bedeliSözleşmedeki birim fiyatlar, miktarlar ve ödeme mekanizması
GüncellemeTüketici ve yurt içi üretici fiyat endekslerinin ortalamasındaki değişim; yabancı para borçlanması varsa düzeltme katsayısıSözleşme hükümleri; beş yılı geçmeyen aralıklarla piyasa testi
Ödeme dönemiÜçer aylık dönemler için Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında peşinSözleşmede belirlenen dönem ve usul
KesintiTesisin tamamının veya bir bölümünün kullanılmasını engelleyen kullanım hatası nedeniyleHizmet hatası nedeniyle, sözleşmenin ödeme mekanizmasına göre
Yasal dayanak6428 m.5; Yönetmelik m.4, 56, Ek-16428 m.5; Yönetmelik m.4, 49, 56
Hesap uyuşmazlığının tipik kaynağıEndeks ayı, gün sayısı, aşama oranı, borçlanma oranı, yatırım tutarındaki değişiklikGüncelleme oranı, asgari ücret tanımı, miktar ve garanti hesabı, mahsuplar

İki unsur için ortak dört kural vardır. Yapım işinin tamamlanmasından önce hiçbir şekilde bedel ödemesi yapılamaz; ancak aşama tamamlamaları ve kısmi hizmete alınma hâlinde idarece yapılacak kısmi kabullere ilişkin sözleşme hükümleri saklıdır. Bedel, Bakanlığa veya bağlı kuruluşlarına ait döner sermaye bütçesinden ve/veya merkezi yönetim bütçesinden ödenir. Yüklenicinin öz kaynakları dışındaki toplam borç miktarında yeniden finansman veya borç yapılandırması yoluyla azalma olursa, azalma idare ile yüklenici arasında eşit oranda paylaştırılarak kullanım bedeline yansıtılır (6428 m.5; Yönetmelik m.56). Bedel, bedeldeki değişim ve temerrüt hâlinde uygulanacak usul ve esaslar ise sözleşmede yer alması zorunlu hususlardandır (Yönetmelik m.49).

Bu son kuralın pratik sonucu şudur: Kanun ve Yönetmelik formülün iskeletini verir, ayrıntı sözleşmenin ödeme mekanizmasını düzenleyen ekindedir. Sözleşmeler kamuya açık değildir; bu yazıda sözleşme hükümlerine ilişkin anlatım, hükümleri aktaran Sayıştay denetim raporlarına dayanır. Raporlarda bulgular iki bölümde ayrı ayrı numaralandığından, atıflarda bölüm de gösterilmiştir; B bölümü, denetim görüşünü etkilemeyen tespitlerin ve diğer bulguların yer aldığı bölümdür. Kendi sözleşmenizin metni her durumda önce gelir. Kullanım bedelinin KDV karşısındaki durumu, hizmet bedelinde tevkifat ve taahhütnameye dayalı kira indirimi şehir hastanesi KDV istisnası ve kira indirimi yazısında ele alınmıştır.

Kullanım Bedeli Formülü: Bileşenler Tek Tek

Yönetmelik’e göre yapılan ihalelerde kullanım bedelinin güncellenmesi Ek-1’de belirlenen esaslara göre yapılır (m.56). Formül, ilgili döneme ait ödemeye konu kullanım bedelini altı bileşenin çarpımı olarak verir:

  • Başlangıç bedeli. Sözleşme veya eklerinde kararlaştırılan kullanım bedeli. Yıllık olarak belirlenir.
  • Gün oranı. İlgili üç aylık dönemdeki işletme gün sayısının üç yüz altmış beşe oranı.
  • Aşama oranı. Aşama tamamlamada teslim alınan kısmın yatırım bedelinin toplam yatırım bedeli içindeki yüzdesi.
  • Enflasyon oranı. Tüketici Fiyatları Endeksi ile Yurt İçi Üretici Fiyatları Endeksinin ortalamasının, başlangıçtaki aynı ortalamaya oranı.
  • Kesinti. Bir eksi kesinti oranı. Kesinti, tesisin tamamında veya bir bölümünde meydana gelen ve ilgili bölümün kullanılmasını engelleyen kullanım hatasından dolayı kesilecek orandır.
  • Düzeltme katsayısı. Yabancı para ile borçlanma oranında, dövizdeki değişimin enflasyondan farklılaşan kısmının borçlanmanın vadesi süresince kullanım bedeline yansıtılmasında kullanılan katsayı.

Formülün iki sürümü vardır. Ek-1 Yönetmelik’e göre yapılan ihalelerde uygulanır. Ek-2 ise 1 Mart 2014 tarihi itibarıyla ihale süreci devam eden veya sözleşmesi imzalanmış işler içindir; yüklenicinin Yönetmelik’in yürürlüğe girmesinden itibaren üç ay içinde başvurması hâlinde Bakan onayıyla uygulanır (geçici m.1). İki ekte de 2020 yılında değişiklik yapılmış ve bu değişiklikler daha önce imzalanmış sözleşmelere de uygulanır hâle getirilmiştir (geçici m.2). Sözleşmenizin hangi eke tabi olduğu ve 2020 değişikliğinin sözleşmeye hangi mutabakatla işlendiği, hesap denetiminin başlangıç noktasıdır.

Aşağıdaki bölümler bileşenleri sırayla ele alır. Kur düzeltmesi, taban ve tavan ile net bugünkü değer sınırı mücbir sebep, maliyet artışı ve kur riski yazısında ayrıntılı olarak anlatıldığından burada yalnızca hesap uyuşmazlığı yönüyle değinilmiştir.

Enflasyon Güncellemesi: Hangi Endeks, Hangi Ay?

Kanun, kullanım bedelinin Üretici Fiyat Endeksi ile Tüketici Fiyat Endeksi toplamının yarısı oranında artırılmasını öngörür (6428 m.5). Yönetmelik bunu iki endeksin ortalamasının başlangıç değerine oranı olarak formüle eder ve hangi ayın endeksinin alınacağını tanımlar (Ek-1):

  • Güncel endeks. Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan ve hesaplama tarihinden bir önceki üç aylık dönemin son ayına ait endeks.
  • Başlangıç endeksi. Nihai teklif tarihinin gerçekleştiği aydan bir önceki aya ait endeks.

Bu tanımlardan üç sonuç çıkar.

Güncelleme kümülatiftir. Her dönemde güncel endeks, bir önceki dönemin endeksine değil başlangıç endeksine oranlanır. Başlangıç ayı sözleşme süresince sabittir; bu ayın bir ay ileri veya geri alınması, bütün dönemlerin ödemesini aynı yönde etkiler. Nihai teklif tarihinin hangi gün olduğu ve “bir önceki ay”ın hangisi olduğu ilk hesapta yazıyla tespit edilmelidir.

Güncel endeks bir dönem geriden gelir. Ödeme dönemin başında peşin yapıldığından, hesapta o dönemin değil bir önceki üç aylık dönemin son ayının endeksi kullanılır. Hesaplama tarihinde ilgili ayın endeksinin yayımlanmış olup olmadığı ve yayımlanmamışsa hangi verinin kullanılacağı sözleşmeden okunur; sözleşmede hüküm yoksa bu nokta yazışmayla açıklığa kavuşturulmalıdır.

İki endeksin ağırlığı eşittir. Hesap iki endeksin aritmetik ortalaması üzerinden yapılır; yalnızca birinin veya farklı ağırlıkların kullanılması formüle aykırıdır.

Enflasyon güncellemesi ile kur düzeltmesi birbirinin yerine geçmez. Düzeltme katsayısı yalnızca kurdaki değişimin enflasyondan farklılaşan kısmını ve yalnızca yabancı para ile borçlanma oranında bedele yansıtır; düzeltme iki yönlüdür.

Gün Sayısı, Kıst Dönem ve Artık Yıl

Formüldeki gün oranı basit görünür, ancak Sayıştay raporlarına en çok yansıyan hesap farkları bu bileşendedir.

İlk dönem ve kıst gün. Tesis dönemin ortasında hizmete açıldığında ilk kullanım bedeli, açılış tarihinden dönem sonuna kadar olan gün sayısı üzerinden hesaplanır. Sayıştay, bazı şehir hastanelerinde ilk kullanım bedelinin kıst gün üzerinden ödendiğini, ancak ikinci dönem ödemesi hesaplanırken ilk dönemin tam gün üzerinden yeniden hesaplanarak kıyasa esas alındığını tespit etmiştir. Rapora göre sözleşmelerin ödeme mekanizması ekinde, ilgili dönem kullanım bedelinin döviz karşılığının bir önceki dönem kullanım bedelinin döviz karşılığından düşük olamayacağı yolunda bir koşul bulunmakta ve “bir önceki dönem kullanım bedeli”, bir önceki hesaplama tarihinde hesaplanan ve ödenmiş olan bedel olarak tanımlanmaktadır. Sayıştay bu tanımdan hareketle kıyasta fiilen ödenen kıst tutarın esas alınması gerektiği sonucuna varmış; idare, araştırma başlatılacağını ve fazla ödeme tespit edilirse şirketten geriye dönük tahsil edileceğini bildirmiştir (2019 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 21).

Ödeme başlangıç günü. İlk döneme ilişkin bir başka tespit, sürenin hangi günden başlatılacağıdır. Rapora göre sözleşmeler ilk kullanım bedeli ödemesinin, ilgili aşamanın fiili tamamlama tarihinden başlayan ve bir sonraki hesaplama dönemi sonunda biten süre için yapılacağını düzenlemekte, “ödeme başlangıç günü”nü ise fiili tamamlama tarihinin akabindeki gün olarak tanımlamaktadır. Sayıştay, bazı hastanelerde bu günün hatalı belirlendiğini tespit etmiştir (2020 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 2). Bir günlük fark küçük görünür, ancak yıllık bedelin üç yüz altmış beşte biridir ve idarenin geri isteme talebine konu olabilir.

Bu kıyas koşulunun bugünkü durumu sözleşmeye göre değişir. Koşul Yönetmelik’in Ek-2’sinde de yer almaktaydı ve 2020 değişikliğiyle bu ekten çıkarılmıştır. Sözleşmenizin ödeme mekanizması ekinde koşulun durup durmadığı ve 2020 değişikliğinden sonra yapılan mutabakatta nasıl ele alındığı kontrol edilmelidir.

Artık yıl. Başlangıç bedeli yıllık olarak kararlaştırılır ve dönemlere gün sayısının üç yüz altmış beşe oranıyla dağıtılır. Sayıştay, artık yılda birinci çeyrek hesabına şubatın fazladan gününün dâhil edilmesi hâlinde yıllık toplamın kararlaştırılan yıllık bedeli aşacağını belirtmiş, bazı hastanelerde 2020 yılının birinci çeyreğinde gün sayısının fazla alındığını tespit etmiş ve fazla ödemenin sonraki kullanım bedellerinden mahsup edilmesini önermiştir (2020 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 5). Formül “ilgili üç aylık dönemdeki işletme gün sayısı”ndan söz ettiğinden, artık yıldaki fazladan günün sayılması gerektiği de ileri sürülebilir; uyuşmazlığı sözleşmenin ödeme mekanizması ekindeki tanım çözer.

Aşama oranı. Tesis aşamalar hâlinde teslim alınıyorsa kullanım bedeli, teslim alınan kısmın yatırım bedelinin toplam yatırım bedeline oranı kadar ödenir. Oranın hesabında hangi yatırım tutarının esas alındığı ve aşamanın hangi tarihte teslim alınmış sayıldığı, kabul tutanaklarıyla birlikte dosyada bulunmalıdır.

Kur Düzeltmesi ve Yabancı Para Borçlanma Oranı

Düzeltme katsayısının hesabında en çok tartışılan girdi, yabancı para ile borçlanma oranıdır. Yönetmelik bu oranı, yabancı para ile borçlanmanın nihai teklif tarihi itibarıyla Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden hesaplanan Türk lirası karşılığının, toplam sabit yatırım tutarının aynı tarihteki Türk lirası karşılığına oranı olarak tanımlar (Ek-1).

Sayıştay iki ayrı sorun tespit etmiştir. Birincisi, aynı proje için idarenin merkez ve taşra teşkilatının farklı oranlar kullanmasıdır: bir şehir hastanesinde ilk kullanım bedeli görevli şirketin hakediş ekinde bildirdiği oranla hesaplanmış, kullanım bedeli revizyonuna ilişkin tadil sözleşmesinde ise Bakanlık daha düşük bir oran kullanmıştır. İdare, farkın Merkez Bankasınca yayımlanan farklı kurların esas alınmasından kaynaklandığını bildirmiştir (2020 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 3). İkincisi, kur düzeltmesinin yalnızca borçlanma için değil öz kaynak tutarı için de uygulanmasıdır; Sayıştay, Kanun’un kur farkının yabancı para ile borçlanma oranında bedele yansıtılmasını öngördüğünü belirtmiştir (2019 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 7; 2020 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 4).

Görevli şirket için çıkan sonuç şudur: borçlanma oranı her hakedişte yeniden beyan edilen bir rakam olmamalı, bir kez belgeyle tespit edilmeli ve idarenin merkez teşkilatıyla yazılı olarak teyitleşilmelidir. Hesapta kullanılan kur türü (alış kuru), kur tarihi ve finansman anlaşmalarındaki döviz cinsleri ile ağırlıkları aynı tespitte yer almalıdır. Düzeltme katsayısının işleyişi, başlangıç ve güncel kurun tanımı, taban ve tavan hesabı mücbir sebep, maliyet artışı ve kur riski yazısındadır.

Toplam Sabit Yatırım Tutarı Değişirse: Yapılmayan İmalat, İş Artışı ve Revizyon

Kullanım bedeli yatırımın karşılığıdır; yatırım tutarı değişirse bedelin de değişmesi gündeme gelir. Değişiklik iki yönde olabilir.

Azalma: yapılmayan veya eksik yapılan imalat. Sayıştay, nihai teklif tarihindeki proje ve ihtiyaç programında öngörülen ancak idarenin yaptırmaktan vazgeçtiği ya da görevli şirketin yapmadığı veya eksik yaptığı imalatlar ile teslim edilmeyen ekipmanın toplam sabit yatırım tutarında azalma doğurduğunu, tutarın buna göre revize edilmesi gerekirken bunun yapılmadığını ve etkilenen hizmetlerde de değişiklik yapılmadığını birden çok yıl tespit etmiştir (2024 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 4-c; aynı yönde 2019 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 19). Bu bulgunun görevli şirket bakımından anlamı, idarenin kabul tutanakları ve müşavir raporlarına dayanarak yatırım tutarını ve buna bağlı olarak kullanım bedelini geriye dönük biçimde düşürmek isteyebileceğidir. Savunmanın dayanağı, imalatın neden yapılmadığını gösteren kayıtlardır: idarenin yazılı vazgeçme talimatı, değişiklik onayı, yerine yapılan imalat ve bunların maliyet karşılaştırması.

Artış: iş artışı. İş artışı hâlinde uygulanacak usul ve esaslar sözleşmede yer alır (Yönetmelik m.49). Sayıştay bir şehir hastanesinde, toplam sabit yatırım tutarının yüzde 16,54’ü oranında iş artışı yapılmasına karşılık kullanım bedelinin yüzde 33 oranında artırıldığını tespit etmiş; aynı bulguda sözleşmenin değişiklik prosedürüne ilişkin ekinin, iş artışı sonucu kullanım bedeli belirlenirken projenin finansal modelindeki iç verimlilik ve borç servis oranlarının dikkate alınmasını öngördüğünü aktarmıştır (2019 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 22). Kullanım bedelindeki artışın yatırım tutarındaki artışla aynı oranda olması gerekmediği, finansman maliyetinin de bedele yansıdığı bu hükümle savunulabilir; ancak hesabın finansal modele dayandığını gösteren çalışma dosyada bulunmalıdır.

İki yönde de değişiklik bir sözleşme değişikliğidir ve onay usulüne tabidir. Yüksek Planlama Kurulunun yetkilendirme kararından sonra ihale dokümanındaki yatırım maliyetinde öngörülen sınırları aşan bir değişiklik olması hâlinde belgelerin Kurula yeniden sunulması da öngörülmüştür (Yönetmelik m.61).

Hizmet Bedeli Nasıl Belirlenir ve Güncellenir?

Kullanım bedelinden farklı olarak hizmet bedeli için Kanun’da ve Yönetmelik’te bir formül yoktur. Yüklenici tarafından verilen hizmetlerin karşılığı olarak ödenecek hizmet bedellerinin hesaplanmasına ve ödenmesine ilişkin usul ve esaslara ihale dokümanında ve sözleşmede yer verilir (6428 m.5). Sözleşmede, hizmet bedellerinin sözleşme şartlarına ve beş yılı geçmemek üzere piyasa testi ile güncellenmesine ilişkin usul ve esaslar gösterilir (Yönetmelik m.49, 56).

Hizmet bedelinde bu nedenle iki ayrı güncelleme vardır:

  • Dönemsel güncelleme. Piyasa testleri arasındaki dönemde bedel, sözleşmenin ödeme mekanizması ekindeki formüle göre güncellenir. Formülün hangi endekse dayandığı, hangi sıklıkla işlediği ve asgari ücret değişiminin hesaba girip girmediği bu ekten okunur.
  • Piyasa testi. Hizmetler, beş yılı geçmemek üzere sözleşmede belirlenecek sürelerde piyasa testi ile güncellenerek satın alınır. Usul şehir hastanesinde pazar testi yazısında anlatılmıştır.

Sayıştay raporlarından anlaşıldığı kadarıyla sözleşmeler hizmetleri miktara bağlı olanlar ve olmayanlar olarak ayırmaktadır. Miktara bağlı hizmetlerde idare belirli bir doluluk oranına göre hesaplanan miktarların ödenmesini garanti etmekte, gerçekleşen miktar garantinin altında kalsa da garanti tutarı ödenmekte, her işletme yılının sonunda ise aylar arasında mahsuplaşma yapılması öngörülmektedir (2019 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 20). Garanti ve yıl sonu mahsuplaşması talep garantisi ve katkı payı uyuşmazlıkları yazısında ele alındığından burada yinelenmemiştir.

Hizmet bedelinde hesap uyuşmazlığı dört noktada toplanır: güncelleme oranının hangi veriyle hesaplandığı, miktarın nasıl ölçüldüğü, garanti ve mahsuplaşma hesabı ve hizmet ödemesinden yapılan mahsuplar. İlki bir sonraki bölümün konusudur.

Asgari Ücret Etkisi: Endeks mi, Asgari Ücret mi?

Hizmetlerin bir bölümünde maliyetin ağırlığı işçiliktir ve asgari ücret, fiyat endekslerinden farklı bir hızla artabilir. Sözleşmenin dönemsel güncelleme formülü yalnızca fiyat endeksine dayanıyorsa, asgari ücretteki artış bedele yansımaz. Sayıştay’ın 2019 yılı raporu (B bölümü, Bulgu 8) bu konunun sözleşmelerde nasıl ele alındığını ayrıntılı olarak gösterir.

Sonradan eklenen hüküm. Rapora göre incelenen sözleşmelerde ve eklerinde başlangıçta fiyat farkı hesabına asgari ücret değişim oranının etkisi olduğuna dair bir hüküm yokken, sonradan yapılan sözleşme değişiklikleriyle hizmet bedeli hesabına asgari ücret değişim oranı dâhil edilmiştir. Değişikliklerin bir bölümünde, personel giderinin toplam maliyet içinde az yer tuttuğu hizmetler için de fiyat farkının, yurt içi fiyat endeksleri ile asgari ücret artış oranından yüksek olanı üzerinden hesaplanması öngörülmüştür.

Sayıştay’ın eleştirisi. Rapor, maliyetin büyük kısmı makine, teçhizat ve sarf malzemesinden oluşan hizmetlerde fiyat farkının tamamının asgari ücret artışına bağlanmasını sakıncalı bulmuş; kamu ihale mevzuatında işçilik için işveren maliyetindeki gerçek artışın ödendiğini hatırlatmıştır. Aynı raporda, şehir hastanesi projelerinin 4734 sayılı Kanun’a tabi olmadığı, bu mevzuatın yalnızca referans alınabileceği de belirtilmiştir. Kamu ihale sözleşmelerindeki fiyat farkı rejimi kamu sözleşmelerinde fiyat farkı ve değişiklik yazısında anlatılmıştır.

İdarenin attığı adım. İdarenin cevabına göre 2020 yılında bazı hastanelerde yapılan mutabakatlarla hizmetler için işçilik oranları belirlenmiş ve o tarihten itibaren personel dışındaki maliyet unsurlarının güncellenmesinde asgari ücret artışının esas alınmayacağı kararlaştırılmıştır.

Tanım sorunu. Asgari ücret değişim oranı, güncel asgari ücretin başlangıçtaki asgari ücrete oranıdır. Rapora göre “güncel” asgari ücretin tanımı sözleşmeden sözleşmeye değişmektedir: bir grup sözleşmede hesaplamanın yapıldığı tarihten bir önceki yılın aralık ayında yürürlükte olan brüt asgari ücret esas alınırken, tanımın açık olmadığı sözleşmelerde ödemenin yapıldığı yılda geçerli asgari ücret kullanılmıştır. İkinci yöntem daha yüksek bir oran ve daha yüksek hizmet bedeli verir. Bakanlık önce bir önceki yılın asgari ücretinin esas alınması yönünde görüş bildirmiş, kısa süre sonra mevcut uygulamalara devam edilmesi yönünde görüşünü değiştirmiştir.

Görevli şirket için bu bulgudan üç sonuç çıkar. Asgari ücret artışının bedele yansıması bir kanun hükmüne değil sözleşmeye dayanır; sözleşmede hüküm yoksa talep, sözleşme değişikliği veya şartları varsa uyarlama yoluyla ileri sürülebilir. Hüküm varsa tanımı belirleyicidir; tanım açık değilse idarenin yazılı görüşü ve yerleşmiş ödeme uygulaması, sonradan yapılacak bir geri isteme talebine karşı savunmanın dayanağıdır. Hükmün sözleşmeye hangi usulle girdiği de önemlidir: Bakan onayı bulunmayan veya yeni bir metin oluşturulmadan sözleşme ekinin üzerine el yazısıyla yapılan değişiklikler aynı raporda ayrıca eleştirilmiştir.

Yeni mutabakatta işçilik oranına dikkat. Hizmet bazında işçilik oranı belirleyen bir mutabakat, o hizmetin bedelinin hangi kısmının asgari ücrete, hangi kısmının fiyat endeksine göre güncelleneceğini sözleşme süresince sabitler. Oran, hizmetin gerçek maliyet yapısını gösteren belgelere dayanmalı ve piyasa testinden sonra nasıl güncelleneceği aynı metinde yazılmalıdır.

Hizmet Ödemesinden Yapılan Mahsuplar: Enerji, Eksik Hizmet, Hata Puanı

Hizmet ödemesinin brüt tutarı ile ödenen net tutar arasındaki fark üç kalemden doğabilir.

Enerji ve su tüketimi. Sayıştay’ın aktardığı sözleşme hükmüne göre görevli şirketin belirli hizmetleri sunabilmek için tesis içinde kullandığı doğal gaz, elektrik ve su tüketimi idarece ölçülür ve ilgili hizmet ödemelerinden mahsup edilir. Bu hizmetler çamaşır ve çamaşırhane, yemek, laboratuvar, görüntüleme ile sterilizasyon ve dezenfeksiyon hizmetleridir; hükme göre idare, sayılan hizmetler dışında veya başka bir sebeple şirketten tüketim bedeli kesemez. Sayıştay, bazı hastanelerde bu hizmetler için doğrudan tüketimin mahsup edildiğini, ancak hizmet alanlarının ısıtma ve soğutmasına ilişkin enerji tüketiminin hesaplanmadığını tespit etmiş; ölçüm yapılamıyorsa teknik bir çalışmayla fiyatlandırma yapılarak mahsup edilmesini önermiştir (2024 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 4-g). İdarenin bu bulguya dayanarak yapacağı bir mahsupta denetlenecek noktalar şunlardır: ölçüm gerçek mi tahmini mi, tahmin hangi yönteme dayanıyor, mahsup sözleşmede sayılan hizmetlerle sınırlı mı ve geçmiş dönemler için mi yapılıyor.

Eksik sunulan hizmet. Hizmetin hiç verilmediği veya eksik verildiği dönemler için idare ödemeyi azaltabilir. Burada tartışma, eksikliğin tespit usulü ve tutarın hesabıdır.

Hata puanı ve kesinti. Kullanım ve hizmet hatalarının sözleşmede belirtilen sürelerde giderilmesi hâlinde, sözleşmede aksi belirtilmedikçe ceza uygulanmaz; kullanım hatası ile hizmet hatası birlikte gerçekleşmişse büyük olan ceza uygulanır ve ilgili dönemdeki ilgili hizmet bedelinin yüzde yirmisini aşmamak üzere hizmet bedelinden kesilir, aşan kısım kullanım bedelinin yüzde onuna kadar kullanım bedelinden kesilir (Yönetmelik Ek-1). Kesintiye itirazın usulü ve savunmaları şehir hastanesinde kesintiye itiraz yazısındadır.

Bu üç kalem hesap cetvelinde ayrı ayrı gösterilmelidir. Tek satırda “mahsup” olarak düşülen bir tutar, hangi kaleme ait olduğu açıklanmadıkça denetlenemez; dökümü yazıyla isteyin. Ticari alanların iklimlendirme ve enerji giderleri ile fazla ticari alan nedeniyle yapılan mahsuplar şehir hastanesinde ticari alanlar yazısında ele alınmıştır.

Ödeme Süreci: Hakediş, İmza, Ödeme Emri

Kullanım bedeli, her takvim yılında üçer aylık dönemlere karşılık gelen peşin ödemeler şeklinde yapılır: Ocak–Mart dönemi için Ocak, Nisan–Haziran dönemi için Nisan, Temmuz–Eylül dönemi için Temmuz ve Ekim–Aralık dönemi için Ekim ayında (Yönetmelik m.56). Hizmet bedelinin ödeme dönemi ve usulü sözleşmededir; ihale dokümanında da bedelin belirleme yöntemleri, ödeme dönemleri ve şartları gösterilir (m.21).

İşletme döneminde harcama yetkilisi, ilgili taşra biriminin en üst yöneticisidir (Yönetmelik m.4). Ödeme genel kamu harcama usulüne göre yürür: gerçekleştirme görevlileri ödeme için gerekli belgeleri hazırlar; muhasebe yetkilisi ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde yetkililerin imzasını, belgelerin tamam olmasını, maddi hata bulunup bulunmadığını ve hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri kontrol eder; hata veya eksiklik varsa ödeme yapamaz (5018 sayılı Kanun m.33, 61). Sayıştay, bazı şehir hastanelerinde kullanım bedeli ve hizmet ödemelerine ilişkin hakedişlerde görevli şirket yetkilisinin imzası bulunmadan ödeme yapıldığını tespit etmiştir (2020 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 27).

Görevli şirket bakımından hakediş üç işlev görür. Ödemenin dayanağıdır; eksik veya imzasız belge ödemeyi geciktirir. Hesabın kaydıdır; her dönemin hakedişi ve eki hesap cetveli, yıllar sonra yapılacak bir denetimde hesabın nasıl yapıldığını gösteren tek belgedir. İtirazın yeridir; idarenin hesabına katılmayan şirket, çekincesini hakedişe yazarak veya aynı gün ayrı bir yazıyla bildirerek hakkını korur. İmzasız bırakılan hakediş ise ne itiraz ne kabul sayılır ve iki taraf için de belirsizlik üretir.

Ödeme, ödenek yetersizliği veya idare içi yazışmalar nedeniyle gecikirse izlenecek yol Bakanlıktan alacak ve il sağlık müdürlüğünden ve döner sermayeden alacak yazılarında anlatılmıştır.

Sayıştay Raporlarına Yansıyan Hesap Uyuşmazlıkları: Toplu Bakış

Aşağıdaki tablo, yukarıda anlatılan tespitleri bir arada gösterir. Her satır, görevli şirketin kendi dosyasında bakması gereken bir kontrol noktasıdır.

Sayıştay raporlarına yansıyan kullanım ve hizmet bedeli hesap uyuşmazlıkları

KonuRaporda tespit edilenGörevli şirketin bakacağı noktaKaynak
İlk dönem kıyasıKıst gün üzerinden ödenen ilk bedelin, ikinci dönem kıyasında tam gün üzerinden yeniden hesaplanmasıSözleşme ekindeki “bir önceki dönem bedeli” tanımı; kıyas koşulunun güncel durumu2019, B bölümü, Bulgu 21
Ödeme başlangıç günüİlk ödemenin başlangıç gününün hatalı belirlenmesiFiili tamamlama tarihi ve tanımdaki “akabindeki gün”2020, B bölümü, Bulgu 2
Artık yılBirinci çeyrekte gün sayısının fazla alınmasıÖdeme mekanizması ekindeki gün tanımı; yıllık toplam2020, B bölümü, Bulgu 5
Yabancı para borçlanma oranıMerkez ve taşra teşkilatının aynı proje için farklı oran kullanmasıOranın belgeyle bir kez tespiti; kur türü ve tarihi2020, B bölümü, Bulgu 3
Öz kaynak için kur düzeltmesiDüzeltme katsayısının öz kaynak tutarına da uygulanmasıSözleşme ekindeki revizyon hükmü; 2020 sonrası mutabakat2019, B bölümü, Bulgu 7; 2020, B bölümü, Bulgu 4
Asgari ücret ve endeksPersonel dışı maliyetler için de asgari ücret artışının esas alınması; asgari ücret tanımının sözleşmeler arasında farklı olmasıGüncelleme hükmünün kapsamı, tanımı ve sözleşmeye giriş usulü2019, B bölümü, Bulgu 8
Miktara bağlı hizmetlerde yıl sonu mahsuplaşmasıGaranti miktarının altında ve üstünde kalan aylar için yıl sonu mahsuplaşmasının yapılmamasıMahsuplaşmanın ana kalem mi alt kırılım mı üzerinden yapılacağı2019, B bölümü, Bulgu 20
Yapılmayan veya eksik yapılan imalatToplam sabit yatırım tutarının ve buna bağlı kullanım bedelinin revize edilmemesiVazgeçme talimatı, değişiklik onayı ve maliyet karşılaştırması2024, B bölümü, Bulgu 4-c; 2019, B bölümü, Bulgu 19
İş artışıKullanım bedelindeki artışın iş artış oranını aşmasıFinansal modele dayanan hesap çalışması2019, B bölümü, Bulgu 22
Enerji mahsubuHizmet alanlarının ısıtma ve soğutma giderinin hizmet ödemesinden mahsup edilmemesiÖlçüm yöntemi; mahsubun sözleşmede sayılan hizmetlerle sınırı2024, B bölümü, Bulgu 4-g
Hakediş imzasıGörevli şirket yetkilisinin imzası bulunmayan hakedişle ödeme yapılmasıHer dönem hakedişinin imzalı ve çekinceli örneği2020, B bölümü, Bulgu 27

Bu tespitlerin büyük bölümü, idarenin fazla ödeme yaptığı yönündedir. Sayıştay kamu idaresini denetler; bulguların muhatabı idaredir ve rapor görevli şirket hakkında kendiliğinden bir borç doğurmaz. Ancak yukarıda aktarılan bulguların birkaçında idare, geri alma veya mahsup yoluna gideceğini bildirmiştir. Bu nedenle bir bulgunun sizin sözleşmenizle ilgili olup olmadığını, idareden yazı gelmeden önce kendi hesap dosyanızda kontrol etmek, itirazı hazırlamak için zaman kazandırır.

Hesap Hatasına İtiraz: Ne Zaman, Nasıl?

İdarenin hesabı ile görevli şirketin hesabı arasında fark varsa itiraz, farkın ortaya çıktığı dönemde ve yazılı olarak yapılmalıdır. Dört kural önemlidir.

Dönemi kaçırmayın. Sözleşmenin ödeme mekanizması eki veya uyuşmazlık çözüm maddesi, hesap bildirimine itiraz için bir süre öngörmüş olabilir; süre varsa ona uyulur. Süre öngörülmemiş olsa bile itirazın geciktirilmesi iki sonuç doğurur: yanlış bileşen sonraki dönemlerin hesabına da girer ve idare, uzun süre itirazsız kabul edilen hesabın benimsendiğini savunur.

Ödemeyi çekinceyle alın. Eksik hesaplanan ödemenin alınması, kalan kısımdan vazgeçildiği anlamına gelmez. Buna karşılık hakedişin hiçbir kayıt düşülmeden imzalanması, idareye hesabın kabul edildiği savunmasını verir. Çekince hakedişe yazılır veya aynı gün evrak kaydına alınan ayrı bir yazıyla bildirilir. Faiz bakımından kural daha da serttir: asıl borç ifa ile sona erdiğinde işlemiş faizi isteme hakkı, sözleşmeyle veya ifa anına kadar yapılacak bir bildirimle saklı tutulmuşsa ya da durum ve koşullardan saklı tutulduğu anlaşılıyorsa devam eder (TBK m.131).

Farkı bileşen bazında gösterin. İtiraz yazısında idarenin kullandığı veri ile kullanılması gereken veri karşılıklı gösterilir: hangi ayın endeksi alınmış, hangisi alınmalıydı; kaç gün sayılmış, kaç gün sayılmalıydı; hangi asgari ücret esas alınmış, sözleşmedeki tanım hangisini gösteriyor. Her bileşenin tutara etkisi ayrı satırda hesaplanır. “Hesap hatalıdır” demekle yetinen itiraz, idarenin dosyasında cevapsız kalmaya elverişlidir.

Her dönem yineleyin. Kullanım bedelinde başlangıç endeksi gibi sabit bir bileşendeki hata bütün dönemleri etkiler. İlk itirazda hatanın süreklilik taşıdığı ve sonraki dönemler için de itirazın geçerli olduğu belirtilir; yine de her dönemin hakedişine çekince düşülmesi ispatı kolaylaştırır.

İtiraz reddedilir veya cevapsız kalırsa izlenecek yol sözleşmenin uyuşmazlık çözüm maddesinde yazılıdır. Sayıştay raporlarından anlaşıldığı kadarıyla sözleşmeler kademeli bir uyuşmazlık çözüm prosedürü öngörmektedir; prosedürün basamakları ve tahkim kamu–özel iş birliği sözleşmesinde tahkim yazısında anlatılmıştır.

Fark Alacağı: Geçmiş Dönemler İçin Talep ve Zamanaşımı

Hesap hatası sonradan fark edilmişse görevli şirket geçmiş dönemlerin farkını da isteyebilir. Talep şu sırayla kurulur.

Hesap. Yanlış bileşen düzeltilerek her dönem yeniden hesaplanır; ödenmesi gereken tutar ile ödenen tutar arasındaki fark dönem dönem gösterilir. Kullanım bedelinde bir dönemin farkı diğerinden bağımsız bir alacaktır; her biri kendi ödeme ayında muaccel olur.

Zamanaşımı. Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146); kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi diğer dönemsel edimlerde süre beş yıldır (m.147). Kullanım bedeli ve hizmet bedeli dönemsel olarak ödendiğinden, fark alacağında hesabın beş yıl üzerinden yapılması ihtiyatlı olandır. Süre her dönemin farkı için ayrı işler; bu nedenle talebin geciktirilmesi en eski dönemlerin kaybına yol açabilir.

Zamanaşımının kesilmesi ve durması. Borçlu borcu ikrar etmişse, özellikle faiz ödemiş veya kısmen ifada bulunmuşsa zamanaşımı kesilir; alacaklının dava veya def’i yoluyla mahkemeye veya hakeme başvurması ya da icra takibinde bulunması da zamanaşımını keser (TBK m.154). İdareye gönderilen itiraz veya talep yazısı tek başına zamanaşımını kesmez. İdareyle sulh görüşmesi yapılacaksa, sulhe davet yazısının karşı tarafa tebliği ile uyuşmazlık konusu hak ve alacağın tabi olduğu kanuni süreler durur; sulh sağlanamazsa bu husus tutanağa bağlanır ve süreler tutanak tarihinden itibaren yeniden işlemeye başlar (659 sayılı KHK m.10).

Faiz. Her dönemin farkı için faiz, o dönemin vadesinden veya temerrüt tarihinden itibaren ayrı ayrı hesaplanır; ayrıntı aşağıdadır.

Kullanım bedeli alacağı kredi verenlere temlik veya rehin edilmişse, fark alacağının bu güvencenin kapsamında olup olmadığı ve talebi kimin ileri süreceği finansman belgelerinden okunmalıdır. Kredi verenlerin konumu borç üstlenimi ve fesih tazminatı yazısında ele alınmıştır.

Geciken Ödemede Faiz

Bedel, bedeldeki değişim ve temerrüt hâlinde uygulanacak usul ve esaslar sözleşmede yer alır (Yönetmelik m.49). Geciken ödemede faizin oranı ve başlangıcı bu nedenle öncelikle sözleşmeden belirlenir. Sözleşmede hüküm yoksa veya hüküm yetersizse genel kurallar uygulanır.

Temerrüt. Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; borcun ifa edileceği gün birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle temerrüt kendiliğinden gerçekleşir (TBK m.117). Yönetmelik kullanım bedelinin ödeneceği ayı gösterir, günü göstermez. Sözleşme ödeme gününü belirlemişse ihtara gerek kalmaz; belirlememişse ödeme ayının sona ermesiyle temerrüdün kendiliğinden oluştuğu ileri sürülebilir, ancak tartışmayı önlemek için gecikme hâlinde ihtar çekilmesi güvenli yoldur.

Oran. Bir miktar paranın ödenmesinde temerrüde düşen borçlu, sözleşmeyle aksi kararlaştırılmadıkça geçmiş günler için temerrüt faizi öder; oran sözleşmede kararlaştırılmamışsa faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuata göre belirlenir (3095 sayılı Kanun m.2; TBK m.120). Ticari işlerde, Merkez Bankasının kısa vadeli avanslar için uyguladığı oran üzerinden temerrüt faizi istenebilir (3095 sayılı Kanun m.2); taraflardan yalnız biri için ticari iş niteliğinde olan sözleşmeler, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça diğeri için de ticari iş sayılır (TTK m.19). Güncel oranlar ve dönem dönem hesap için yasal faiz hesaplama ve kamudan alacakta faiz hesabı yazılarına bakılabilir.

Kısmi ödeme. Borçlu, faiz veya giderleri ödemede gecikmemişse kısmen yaptığı ödemeyi ana borçtan düşme hakkına sahiptir (TBK m.100). İdare gecikmiş bir dönemin yalnızca anaparasını ödediğinde, işlemiş faizin ayrıca istenebilmesi için ödemenin faiz hakkı saklı tutularak alınması gerekir (m.131).

Faizi aşan zarar, örneğin gecikme nedeniyle kredi sözleşmesinde doğan temerrüt maliyeti, ayrıca istenebilir: alacaklı temerrüt faizini aşan bir zarara uğramışsa, borçlu kendisinin hiçbir kusurunun bulunmadığını ispat etmedikçe bu zararı da gidermekle yükümlüdür (TBK m.122). Zararın varlığını ve tutarını ispat yükü şirkettedir. Bu talebin şartları munzam zarar yazısında anlatılmıştır.

İdare Fazla Ödediğini İleri Sürerse: Geri İsteme ve Mahsup

Hesap uyuşmazlığının öbür yüzü, idarenin geçmiş dönemler için fazla ödeme yaptığını ileri sürmesidir. Bu talep bir denetim bulgusunun ardından gelebilir ve iki biçim alır: idare yazıyla geri ödeme ister veya tutarı cari dönemin ödemesinden düşer.

Talebin dayanağı. Kamu zararı, kamu görevlilerinin mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında eksilmeye neden olunmasıdır; belirlenmesinde, iş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması esas alınan hâllerdendir ve tespit edilen kamu zararı ilgililerden tahsil edilir (5018 sayılı Kanun m.71). Bu hüküm idarenin harekete geçme yükümlülüğünü açıklar; ancak görevli şirkete karşı ileri sürülecek talebin hukuki sebebi sözleşmedir veya sebepsiz zenginleşmedir. Sebepsiz zenginleşme, haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından zenginleşmeyi gerektirir (TBK m.77). Görevli şirketin ana savunması bu nedenle, aldığı ödemenin haklı sebebinin sözleşme olduğunu göstermektir.

Savunma noktaları.

  • Sözleşme metni. Ödeme, sözleşmenin ödeme mekanizması ekindeki formüle ve tanıma uygun yapılmışsa fazla ödeme yoktur. Denetim raporundaki yorum, sözleşmenin olası yorumlarından biridir.
  • Mutabakat ve idarenin yazılı görüşü. Tartışmalı bileşen bir mutabakatla veya Bakanlığın yazılı görüşüyle belirlenmişse, ödeme bu belgeye dayanır. Belgenin usulüne uygun onaylanmış olması savunmayı güçlendirir.
  • Hesabın gösterilmesi. İdare hangi dönem için, hangi bileşenden, hangi tutarı istediğini açıklamak zorundadır. Toplu bir rakam bildiren yazıya, dökümü isteyen bir itirazla cevap verilir.
  • Zamanaşımı. Sebepsiz zenginleşmeden doğan istem, hak sahibinin geri isteme hakkını öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar (TBK m.82). İdare talebini sözleşmeye veya kamu zararına ilişkin mevzuata dayandırarak daha uzun bir süre ileri sürebilir; hangi sürenin uygulanacağı talebin hukuki sebebine göre belirlenir.
  • Mahsubun şartları. İdare alacağını görevli şirkete olan muaccel borcuyla takas edebilir; alacağın çekişmeli olması takasa engel değildir (TBK m.139). Bu nedenle mahsuba itiraz etmek yetmez; düşülen tutar ayrıca talep edilmeli, gerekirse dava veya tahkim yoluyla istenmelidir. Sözleşmede mahsubu düzenleyen özel bir hüküm varsa öncelikle o uygulanır.
Denetim bulgusu hüküm değildir. Sayıştay raporundaki tespit idareye yöneliktir; görevli şirket denetimin tarafı değildir ve rapor şirket bakımından kesinleşmiş bir borç doğurmaz. İdarenin geri isteme yazısına verilecek cevapta bu nokta açıkça yazılmalı, ardından bulgunun esasına ilişkin savunma sözleşme hükümleriyle birlikte ortaya konmalıdır. Yalnızca usule dayanan bir cevap, mahsubu önlemeye yetmeyebilir.

Mahsup cari dönem ödemesini düşürdüğünde iki ek sonuç doğar. Görevli şirketin alt yüklenicilere ve kredi verenlere karşı kendi ödeme yükümlülükleri etkilenir; finansman sözleşmesi bildirim gerektiriyorsa kredi verenler aynı gün bilgilendirilmelidir. Kullanım bedelinde taban öngörülmüşse, mahsuptan sonra kalan tutarın tabanın altına inip inemeyeceği sözleşmeden ve 2020 sonrası mutabakattan okunur. Denetim sonrası geri isteme sürecinin genel işleyişi Sayıştay kamu zararı çıkardı, idare parayı yükleniciden istiyor yazısında, kamu görevlilerinin sorumluluğu yönü ihale ve yapım işlerinde kamu zararı yazısında anlatılmıştır. Yapılmayan imalat ve eksik ekipman nedeniyle yatırım tutarının düşürülmesi ve geçmiş ödemelerin mahsubu şehir hastanesinde kabul ve yatırım tutarı revizyonu yazısında ele alınmıştır.

Sözleşme Değişikliğiyle Düzeltme: Mutabakat ve Bakan Onayı

Hesap uyuşmazlıklarının bir bölümü yazışmayla değil mutabakatla kapanır. Burada bir ayrım yapılmalıdır. Sözleşmedeki formülün doğru veriyle uygulanmasını istemek bir ifa talebidir; sözleşme değişikliği gerektirmez. Formülün kendisini, bir tanımı veya bedelin unsurları arasındaki dağılımı değiştirmek ise sözleşme değişikliğidir ve kanuni usule tabidir.

Sözleşme ve eklerinin uygulanmasını etkileyen bir durumun ortaya çıkması veya hükümlerin ihtilaf içermesi hâlinde, sözleşmenin uygulanabilirliğini veya anlaşılabilirliğini sağlamak amacıyla, sözleşme bedelini artırmamak kaydıyla Sağlık Bakanı onayıyla sözleşme ve eklerinde değişiklik yapılabilir; bu kapsamda kullanım bedeli veya hizmet bedeli artırılarak ya da azaltılarak değiştirilebilir (6428 m.4). Sözleşme bedeli net bugünkü değer üzerinden Bakanlıkça hesaplanır ve değişiklikten önce hesaplamaların Yönetmelik’e uygunluğu konusunda Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınır (Yönetmelik m.61).

Tanımı belirsiz bir güncelleme hükmünün açıklığa kavuşturulması, “hükümlerin ihtilaf içermesi” hâlinin tipik örneğidir. Böyle bir mutabakatta üç noktaya dikkat edilir: değişikliğin geçmiş dönemlere etkisi (geçmiş ödemeler kesinleşiyor mu, yeniden mi hesaplanıyor), sözleşme bedelini artırmama sınırının nasıl gözetildiği ve onayın usulüne uygun alınıp alınmadığı. Onay usulü ve sınırı mücbir sebep, maliyet artışı ve kur riski yazısının sözleşme tadili bölümünde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Uyuşmazlık Nerede Çözülür? Sulh, Tahkim, Dava

Sözleşmedeki basamaklar. İlk yol, sözleşmenin uyuşmazlık çözüm maddesindeki basamaklardır. Sözleşmede anlaşmazlıkların çözümüne ilişkin hükümlere yer verilmesi zorunludur (Yönetmelik m.49). Müzakere veya uzman incelemesi gibi basamaklar öngörülmüşse bunlar tüketilmeden dava veya tahkim yoluna gidilmesi usul itirazıyla karşılaşabilir.

Sulh. Sağlık Bakanlığı genel bütçe kapsamında bir idaredir ve adli uyuşmazlıklarda sulh usulüne tabidir. İdarelerin dava açmadan veya icra takibine başlamadan önce karşı tarafı sulhe davet etmesi esastır; sulhe davet, uyuşmazlığın tarafı olan gerçek veya tüzel kişilerce de yapılabilir. Sulhe davette karşı tarafa otuz güne kadar süre verilir; sulh başvurularının altmış gün içinde sonuçlandırılması zorunludur ve bu sürede sonuçlandırılmayan istek reddedilmiş sayılır (659 sayılı KHK m.9). Sulh anlaşmasına ilişkin tutanak ilam hükmündedir; vadeye bağlanmamış alacaklarda tutanağın imzalandığı tarihten itibaren iki aylık süre dolmadan icraya konulamaz (m.10). Onay makamı, tanınan veya vazgeçilen hakkın değerine göre belirlenir (m.11).

Tahkim veya dava. Sözleşmede tahkim kararlaştırılmışsa fark alacağı ve mahsuba itiraz hakemde ileri sürülür; kararlaştırılmamışsa uyuşmazlık Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinde görülür (6428 m.4). Sözleşme özel hukuk hükümlerine tabi olduğundan görevli yargı kolu adli yargıdır. Tahkim şartının kapsamı, hakem kararının idareye karşı icrası ve iptal davası kamu–özel iş birliği sözleşmesinde tahkim yazısında anlatılmıştır.

Hangi yol seçilirse seçilsin talep, dönem dönem ve bileşen bazında hazırlanmış bir hesap dosyasına dayanmalıdır. Yargılamada bilirkişi veya hakem heyeti aynı soruları soracaktır: sözleşmedeki tanım ne diyor, hangi veri kullanıldı, fark kaç lira.

Hesaba İtiraz ve Fark Alacağının Ödenmesi Talebi Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki örnek, bir dönemin kullanım bedeli hesabında başlangıç endeksinin yanlış aya göre alındığını, hizmet bedelinde asgari ücretin sözleşmedeki tanımdan farklı uygulandığını ve cari ödemeden geçmiş dönem gerekçesiyle mahsup yapıldığını ileri süren görevli şirket için hazırlanmıştır. Somut dosyada yalnızca ilgili başlıklar kullanılır.

T.C.
… VALİLİĞİ
İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE

Başvuran: … A.Ş., adres.

Vekili: Av. …

Konu: … dönemine ait kullanım bedeli ve hizmet bedeli hesabına itirazımız ile … TL fark alacağının ve mahsup edilen … TL’nin faiziyle birlikte ödenmesi talebidir.

Açıklamalar

1. Müvekkil şirket, Sağlık Bakanlığı ile … tarihinde imzalanan sözleşme uyarınca … sağlık tesisini işletmekte ve sözleşmede sayılan hizmetleri sunmaktadır.

2. … dönemine ait kullanım bedeli ve hizmet ödemesi … tarihinde yapılmıştır. Müdürlüğünüzce düzenlenen hesap cetveline göre kullanım bedeli … TL, hizmet bedeli … TL olarak hesaplanmış, toplamdan “geçmiş dönem fazla ödemesi” açıklamasıyla … TL düşülmüştür. Müvekkil ödemeyi, hakedişe düştüğü kayıtla ve … tarihli yazısıyla haklarını saklı tutarak almıştır.

3. Müvekkilin hesabına göre aynı dönem için ödenmesi gereken kullanım bedeli … TL, hizmet bedeli … TL’dir. Karşılaştırmalı hesap tablosu ekte sunulmuştur.

Uygulama Yönetmeliği Ek-1 yönünden: başlangıç endeksi yanlış aya göre alınmıştır

4. Yönetmelik’in Ek-1’inde başlangıç endeksi, nihai teklif tarihinin gerçekleştiği aydan bir önceki aya ait endeks olarak tanımlanmıştır. Nihai teklif … tarihinde verilmiştir; buna göre başlangıç endeksi … ayına ait endekstir.

5. Hesap cetvelinde başlangıç endeksi olarak … ayının endeksi kullanılmıştır. Bu fark, güncelleme oranını … yerine … olarak vermekte ve dönemin kullanım bedelini … TL eksik göstermektedir. Başlangıç endeksi bütün dönemlerin hesabına girdiğinden, aynı fark … döneminden bu yana her dönemde oluşmuştur; dönem dönem fark tablosu ekte sunulmuştur.

Sözleşmenin ödeme mekanizması eki yönünden: asgari ücret sözleşmedeki tanıma göre esas alınmalıdır

6. Sözleşmenin ödeme mekanizması ekinin … maddesi, hizmet bedelinin güncellenmesinde esas alınacak asgari ücreti … olarak tanımlamaktadır. Müdürlüğünüz … dönemine kadar hesabı bu tanıma göre yapmış, itiraza konu dönemde ise … tarihinde yürürlükte olan asgari ücreti esas almıştır.

7. Sözleşmenin bu hükmünde bir değişiklik yapılmamıştır. Tanımın farklı yorumlanması gerektiği yolunda bir denetim değerlendirmesi bulunsa dahi, bu değerlendirme sözleşme hükmünü değiştirmez; hükmün değiştirilmesi ancak 6428 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki usulle mümkündür. Hizmet bedelindeki eksik ödeme … TL’dir.

Türk Borçlar Kanunu m.139 yönünden: mahsubun dayanağı ve hesabı gösterilmemiştir

8. Cari ödemeden düşülen … TL’nin hangi döneme, hangi bileşene ve hangi hesaba dayandığı müvekkile bildirilmemiştir. Müvekkil, geçmiş dönemlerde kendisine yapılan ödemelerin sözleşmeye uygun olduğunu, bu ödemelerin Müdürlüğünüzce hesaplanıp onaylandığını ve iade edilecek bir tutarın bulunmadığını bildirir.

9. İddia edilen fazla ödemenin dökümü ve dayanağı olan belgeler tarafımıza verilmedikçe mahsubun yerinde olup olmadığı denetlenemez. Bu belgelerin bir örneğinin verilmesini ve düşülen tutarın ödenmesini talep ediyoruz.

Türk Borçlar Kanunu m.117 ve m.120 ile 3095 sayılı Kanun m.2 yönünden: faiz

10. Kullanım bedeli, Yönetmelik’in 56. maddesi ve sözleşme uyarınca dönemin ilk ayında ödenir. Eksik ödenen tutarlar bakımından Müdürlüğünüz, her dönemin ödeme tarihinden itibaren temerrüttedir. Fark alacağına, her dönem için kendi ödeme tarihinden itibaren sözleşmedeki oranda, sözleşmede oran bulunmayan hâllerde avans faizi oranında faiz yürütülmesini talep ediyoruz.

Türk Borçlar Kanunu m.131 yönünden: ödemeler haklar saklı tutularak alınmıştır

11. Müvekkil, itiraza konu dönem dâhil bütün ödemeleri fark ve faiz haklarını saklı tutarak almıştır. Bundan sonraki dönemlerde yapılacak ödemelerin aynı hesap yöntemiyle yapılması hâlinde de bu çekincemiz geçerlidir.

Sonuç ve İstem

12. Açıklanan sebeplerle; … dönemine ait kullanım bedelinin ve hizmet bedelinin ekli tabloya göre yeniden hesaplanmasına, bu döneme ait … TL ile geçmiş dönemlere ait … TL fark alacağının ödenmesine, cari ödemeden düşülen … TL’nin iadesine, bu tutarlara her birinin vadesinden itibaren faiz yürütülmesine, izleyen dönemlerde hesabın sözleşmedeki tanımlara göre yapılmasına ve mahsubun dayanağı olan belgelerin bir örneğinin tarafımıza verilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz. Sözleşmenin … maddesindeki uyuşmazlık çözüm usulüne başvurma hakkımız saklıdır.

Başvuran vekili
Av. …

Ekler: 1. İdarenin hesap cetveli. 2. Karşılaştırmalı hesap tablosu. 3. Dönem dönem fark tablosu. 4. Nihai teklif tarihini gösteren belge. 5. Sözleşmenin ilgili maddeleri ve ödeme mekanizması eki. 6. Çekince içeren hakediş ve yazılar. 7. Endeks ve asgari ücret verileri. 8. Vekâletname.

Yazı, ödemeyi yapan birime verilir; sözleşme bildirimlerin Bakanlığın merkez teşkilatına da yapılmasını öngörüyorsa bir örneği oraya gönderilir. Evrak kayıt tarihi ve sayısı alınır. Tutarlar yazıda rakamla gösterilir; “fazlaya ilişkin haklar saklıdır” kaydı hesabın yerini tutmaz. İdarenin bildirim adresleri ve ihtarın şekli için belediyeye ve kamu kurumuna ihtarname örneği yazısındaki belge setinden yararlanılabilir.

Süreler

Kullanım ve hizmet bedelinde süreler ve dönemler

KonuSüre veya dönemDayanak
Kullanım bedelinin ödenmesiÜçer aylık dönemler için Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında peşinYönetmelik m.56
Güncel endeksHesaplama tarihinden bir önceki üç aylık dönemin son ayına ait endeksYönetmelik Ek-1
Başlangıç endeksiNihai teklif tarihinin gerçekleştiği aydan bir önceki aya ait endeksYönetmelik Ek-1
Kur düzeltmesinde güncel kurBir önceki hesaplama döneminin son on iş gününün ortalamasıYönetmelik Ek-1
Hizmetlerin piyasa testiyle güncellenmesiBeş yılı geçmemek üzere sözleşmede belirlenen sürelerdeYönetmelik m.56
Eksik veya hatalı ödeme belgesinin harcama yetkilisine iadesiEn geç bir iş günü içinde5018 sayılı Kanun m.61
Sulhe davette karşı tarafa verilecek süreOtuz güne kadar659 sayılı KHK m.9
Sulh başvurusunun sonuçlandırılmasıAltmış gün; sonuçlandırılmazsa istek reddedilmiş sayılır659 sayılı KHK m.9
Sulh tutanağının icraya konulmasıVadeye bağlanmamış alacakta imzadan itibaren iki ay dolmadan konulamaz659 sayılı KHK m.10
Fark alacağında zamanaşımıGenel süre on yıl; dönemsel edimlerde beş yılTBK m.146, 147
Sebepsiz zenginleşmeye dayanan geri istemeÖğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde on yılTBK m.82

Hesap bildirimine itiraz, uyuşmazlık çözüm basamakları ve hizmet bedelinin ödeme günü gibi süreler Yönetmelik’te değil sözleşmededir; tabloya alınmamıştır.

Dosyada Bulunması Gereken Belgeler

  • Sözleşmenin bedel, ödeme, değişiklik ve uyuşmazlık çözüm maddeleri ile ödeme mekanizması eki; varsa tanımlar eki.
  • Nihai teklif tarihini ve başlangıç kullanım bedelini gösteren belgeler.
  • Her dönemin hakedişi, idarenin hesap cetveli ve ödeme belgesi.
  • Görevli şirketin kendi hesap tablosu: endeksler ve ayları, gün sayısı, aşama oranı, kesinti oranı, düzeltme katsayısı.
  • Yabancı para borçlanma oranının tespitine ilişkin belgeler ve idareyle teyit yazışması; finansman anlaşmaları ve geri ödeme planı.
  • Aşama tamamlama ve kabul tutanakları; ödeme başlangıç gününü gösteren belge.
  • Hizmet bedeli için: birim fiyatlar, miktar kayıtları, garanti hesabı, yıl sonu mahsuplaşma tablosu.
  • Asgari ücret ve endeks verileri; güncelleme hükmünün sözleşmeye girdiği mutabakat ve onayı.
  • Enerji ve su tüketimi ölçüm kayıtları ve mahsup dökümleri.
  • Çekince içeren hakediş ve yazılar; itiraz yazıları ve evrak kayıt bilgileri.
  • İdarenin geri isteme yazısı, dayandığı hesap ve varsa denetim bulgusunun ilgili bölümü.
  • Sözleşme değişiklikleri, mutabakatlar, Bakan onayları ve Bakanlığın yazılı görüşleri.

Sık Yapılan Hatalar

  • Hakedişi çekincesiz imzalamak. İdareye hesabın kabul edildiği savunmasını verir; faiz hakkı bakımından sonuç daha da ağırdır.
  • İtirazı tutar göstermeden yapmak. Farkın hangi bileşenden kaynaklandığını ve kaç lira olduğunu göstermeyen itiraz sonuçsuz kalmaya elverişlidir.
  • Başlangıç endeksini ilk hesapta tespit etmemek. Bu ay bütün sözleşme süresince hesaba girer; hata yıllar içinde büyür.
  • Borçlanma oranını her hakedişte yeniden beyan etmek. Oran bir kez belgeyle tespit edilmeli ve idarenin merkez teşkilatıyla teyitleşilmelidir.
  • Asgari ücret tanımını sözleşmeden değil uygulamadan okumak. Uygulama değişebilir; tanım belirsizse yazılı görüş alınmalıdır.
  • Mahsuba yalnızca itiraz etmek. Alacağın çekişmeli olması takasa engel değildir; düşülen tutar ayrıca talep edilmelidir.
  • Denetim bulgusunu görmezden gelmek. Bulgu şirketi doğrudan bağlamaz, ancak idarenin geri isteme talebinin habercisidir.
  • Geçmiş dönem farkını ertelemek. Dönemsel edimlerde beş yıllık süre her dönem için ayrı işler.
  • Yazışmanın zamanaşımını kestiğini sanmak. İtiraz yazısı zamanaşımını kesmez; ikrar, dava, tahkim veya icra takibi keser.
  • Onayı görülmemiş mutabakata dayanmak. Bedel hükmünü değiştiren mutabakat Bakan onayına tabidir.
  • Kesinti, mahsup ve eksik ödemeyi tek kalem saymak. Her birinin dayanağı ve itiraz yolu farklıdır.

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?

Hukukçular Evi, şehir hastanesi sözleşmelerinde kullanım bedeli ve hizmet bedeli uyuşmazlıklarında görevli şirketlere ve kredi verenlere destek verir. Sözleşmenin ödeme mekanizması eki ile dönemsel hesap cetvelleri karşılaştırılır, fark bileşen bazında tespit edilir ve itiraz yazısı hazırlanır. Geçmiş dönem fark alacağı faiziyle birlikte hesaplanır; talep idareye, sonuç alınamazsa sulh, tahkim veya dava yoluyla ileri sürülür. İdarenin geri isteme yazılarına ve mahsup işlemlerine karşı savunma hazırlanır. Güncelleme hükmünü açıklığa kavuşturan veya bedeli yeniden belirleyen mutabakatların metni ve onay süreci izlenir.

Dosyanızı değerlendirmek için Av. Fatma Öztürk ve ekibine 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Görüşmeye sözleşmenin ödeme mekanizması ekini, son dönemlerin hakediş ve hesap cetvellerini ve idareyle yapılan yazışmaları getirmeniz ilk değerlendirmeyi hızlandırır. Bu sözleşmelerin diğer uyuşmazlık başlıkları yap-işlet-devret ve şehir hastanesi uyuşmazlıkları merkezinde toplanmıştır.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Şehir hastanesinde kullanım bedeli nedir?

Kullanım bedeli, bedelin bir unsuru olup tesislerin kullanımı karşılığında dönemsel olarak idare tarafından yükleniciye ödenen ve sözleşmede belirlenen bedeldir (Uygulama Yönetmeliği m.4). Her takvim yılında üçer aylık dönemler için Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında peşin ödenir (m.56).

Hizmet bedeli nedir, kullanım bedelinden farkı ne?

Hizmet bedeli, hizmetlerin sunulması karşılığında idare tarafından yükleniciye ödenen ve beş yılı geçmemek üzere dönemsel piyasa testi ve sözleşme hükümleri ile güncellenen bedeldir (Uygulama Yönetmeliği m.4). Kullanım bedeli için Yönetmelik’te bir formül vardır; hizmet bedellerinin hesaplanmasına ve ödenmesine ilişkin usul ve esaslar ise ihale dokümanında ve sözleşmede yer alır (6428 m.5).

Kullanım bedeli enflasyona göre nasıl güncellenir?

Dönem sonunda Türkiye İstatistik Kurumunca belirlenen Üretici Fiyat Endeksi ile Tüketici Fiyat Endeksi toplamının yarısı oranında kullanım bedeli artışı yapılır (6428 m.5). Yönetmelik’in Ek-1’indeki formülde iki endeksin ortalaması, başlangıçtaki aynı ortalamaya oranlanır; güncelleme her dönemde başlangıç değerine göre, kümülatif olarak hesaplanır.

Güncellemede hangi ayın endeksi esas alınır?

Güncel endeks, hesaplama tarihinden bir önceki üç aylık dönemin son ayına ait endekstir. Başlangıç endeksi, nihai teklif tarihinin gerçekleştiği aydan bir önceki aya ait endekstir (Uygulama Yönetmeliği Ek-1). Başlangıç ayı sözleşme süresince sabit olduğundan, bu ayın yanlış alınması bütün dönemlerin ödemesini etkiler.

İlk kullanım bedeli nasıl hesaplanır?

Formüldeki gün oranı, ilgili üç aylık dönemdeki işletme gün sayısının üç yüz altmış beşe oranıdır; tesis dönemin ortasında açılmışsa ilk ödeme kıst gün üzerinden yapılır. Sayıştay raporlarına göre sözleşmeler ödeme başlangıç gününü fiili tamamlama tarihinin akabindeki gün olarak tanımlamakta; bazı hastanelerde bu günün hatalı belirlendiği ve ikinci dönem kıyasında ilk dönemin tam gün üzerinden yeniden hesaplandığı tespit edilmiştir (2019 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 21; 2020 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 2).

Asgari ücret artışı hizmet bedeline yansır mı?

Bu konuda bir kanun hükmü yoktur; sonuç sözleşmenin güncelleme hükmüne bağlıdır. Sayıştay’ın 2019 yılı raporuna göre (B bölümü, Bulgu 8) incelenen sözleşmelerde başlangıçta böyle bir hüküm bulunmamakta, sonradan yapılan değişikliklerle hizmet bedeli hesabına asgari ücret değişim oranı dâhil edilmiştir. Hüküm varsa esas alınacak asgari ücretin tanımı belirleyicidir; tanım sözleşmeden sözleşmeye değişmektedir.

İdarenin hesabı eksikse ödemeyi almalı mıyım?

Ödeme alınabilir; eksik ödemenin alınması kalan kısımdan vazgeçildiği anlamına gelmez. Ancak hakediş çekincesiz imzalanmamalı, çekince hakedişe yazılmalı veya aynı gün ayrı bir yazıyla bildirilmelidir. İşlemiş faizi isteme hakkı, sözleşmeyle veya ifa anına kadar yapılacak bir bildirimle saklı tutulmuşsa ya da durum ve koşullardan saklı tutulduğu anlaşılıyorsa devam eder (TBK m.131).

Geçmiş dönemlerin fark alacağı kaç yıl geriye istenebilir?

Genel zamanaşımı süresi on yıldır (TBK m.146); kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi diğer dönemsel edimlerde süre beş yıldır (m.147). Kullanım bedeli ve hizmet bedeli dönemsel olarak ödendiğinden hesabın beş yıl üzerinden yapılması ihtiyatlı olandır. Süre her dönemin farkı için ayrı işler.

İdareye yazdığım itiraz zamanaşımını keser mi?

Hayır. Zamanaşımı, borçlunun borcu ikrar etmesi, alacaklının dava veya def’i yoluyla mahkemeye veya hakeme başvurması ya da icra takibinde bulunmasıyla kesilir (TBK m.154). İdareyle sulh yoluna gidilirse, sulhe davet yazısının karşı tarafa tebliği ile uyuşmazlık konusu alacağın tabi olduğu kanuni süreler durur (659 sayılı KHK m.10).

Geciken kullanım bedeli için faiz istenebilir mi?

Temerrüt hâlinde uygulanacak usul ve esaslar sözleşmede yer alır (Uygulama Yönetmeliği m.49); oran ve başlangıç öncelikle sözleşmeden belirlenir. Sözleşmede hüküm yoksa temerrüde düşen borçlu geçmiş günler için temerrüt faizi öder; ticari işlerde avans faizi oranı istenebilir (3095 sayılı Kanun m.2; TBK m.120). Geç ödeme, faiz hakkı saklı tutularak alınmalıdır.

Sayıştay raporunda fazla ödeme tespit edildi. Şirket bu parayı iade etmek zorunda mı?

Rapor tek başına şirket hakkında borç doğurmaz; Sayıştay idareyi denetler ve görevli şirket denetimin tarafı değildir. İdarenin şirketten talebi sözleşmeye veya sebepsiz zenginleşmeye dayanmak zorundadır. Şirketin ana savunması, ödemenin sözleşmedeki formüle, tanıma veya usulüne uygun bir mutabakata dayandığını göstermektir.

İdare iddia ettiği fazla ödemeyi cari hakedişten düşebilir mi?

İdare alacağını şirkete olan muaccel borcuyla takas edebilir; alacağın çekişmeli olması takasa engel değildir (TBK m.139). Bu nedenle mahsuba itiraz etmek yetmez; düşülen tutar ayrıca talep edilmeli, sonuç alınamazsa dava veya tahkim yoluyla istenmelidir. Sözleşmede mahsubu düzenleyen özel bir hüküm varsa öncelikle o uygulanır.

Yapılmayan imalat nedeniyle kullanım bedeli düşürülebilir mi?

Sayıştay, yapılmayan veya eksik yapılan imalatlar ile teslim edilmeyen ekipman nedeniyle toplam sabit yatırım tutarının revize edilmesi gerektiğini birden çok raporda belirtmiştir (2024 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 4-c). İdare bu bulguya dayanarak yatırım tutarını ve kullanım bedelini düşürmek isteyebilir. Savunmanın dayanağı, imalatın neden yapılmadığını gösteren vazgeçme talimatı, değişiklik onayı ve maliyet karşılaştırmasıdır.

Bedel hükmü mutabakatla değiştirilebilir mi?

Evet, ancak kanuni usulle. Sözleşmenin uygulanmasını etkileyen bir durumun ortaya çıkması veya hükümlerin ihtilaf içermesi hâlinde, sözleşme bedelini artırmamak kaydıyla Sağlık Bakanı onayıyla değişiklik yapılabilir; bu kapsamda kullanım bedeli veya hizmet bedeli artırılarak ya da azaltılarak değiştirilebilir (6428 m.4). Sözleşme bedeli net bugünkü değer üzerinden hesaplanır ve Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınır (Yönetmelik m.61).

Uyuşmazlık idareyle çözülemezse nereye başvurulur?

Önce sözleşmenin uyuşmazlık çözüm maddesindeki basamaklar tüketilir. İdare sulhe davet edilebilir; sulh başvurusunun altmış gün içinde sonuçlandırılması zorunludur (659 sayılı KHK m.9). Sözleşmede tahkim kararlaştırılmışsa talep hakemde, kararlaştırılmamışsa Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinde ileri sürülür (6428 m.4).

Kaynakça

  • 6428 sayılı Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m.4, 5, geçici m.1.
  • Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği (Resmî Gazete 09.05.2014, 28995) m.4, 21, 49, 56, 61, geçici m.1, geçici m.2, Ek-1, Ek-2, Ek-4 (2049 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla değişik, Resmî Gazete 25.01.2020, 31019).
  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.77, 82, 100, 117, 120, 122, 131, 139, 146, 147, 154.
  • 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m.2; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.19.
  • 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.33, 61, 71.
  • 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname m.9, 10, 11.
  • T.C. Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu, B bölümü (Bulgu 7, 8, 19, 20, 21, 22).
  • T.C. Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu, B bölümü (Bulgu 2, 3, 4, 5, 27).
  • T.C. Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu, B bölümü (Bulgu 4-c, 4-g).

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, belgeleri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Somut olayınıza özgü değerlendirme için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

Post by Av. Fatma Öztürk