Şehir hastanesinde görevli şirketin kullanım bedeli ve hizmet bedeli almaya başlayabilmesi, yapım işinin tamamlanıp kabul edilmesine bağlıdır: Kanun, yapım işinin tamamlanmasından önce hiçbir şekilde bedel ödenemeyeceğini, aşama tamamlamaları ve kısmi hizmete alınmaya ilişkin sözleşme hükümlerinin ise saklı olduğunu öngörür (6428 m.5). Kabulü idarenin görevlendirdiği en az üç kişilik muayene ve kabul komisyonları yapar; kabule engel olmayan kusur ve noksanlıklar tutanakta açıkça gösterilir ve tamamlanmaları için süre verilir; tutanak harcama yetkilisinin onayıyla geçerli olur (Yönetmelik m.55). Sayıştay raporlarına yansıyan sözleşmelerde bu süreç üç aşamalıdır: idare bitirilmemiş işlerin varlığına bakmaksızın aşama fiili tamamlama belgesini düzenler ve ödeme bu tarihte başlar; bitirilmemiş işler belirli sürelerde bildirilir ve giderilir; fiili tamamlamayı izleyen yirmi dört ayın dolmasından itibaren nihai tamamlama belgesi düzenlenir. Sayıştay, yapılmayan, eksik veya projeye aykırı yapılan imalatlar ve teslim edilmeyen ekipmanlar için toplam sabit yatırım tutarının revize edilmediğini, nihai tamamlama süreçlerinin yürütülmediğini ve 2025 yılı itibarıyla hiçbir projede kesin hesap sürecinin sonuçlanmadığını tespit etmiştir. Bu tablo, görevli şirketler için yıllar sonra gelebilecek bir yatırım tutarı revizyonu ve geçmiş ödemelerin mahsubu talebi demektir. Revizyon bir sözleşme değişikliğidir ve kanuni usule tabidir; kabul tutanakları, idare talimatları ve süreler görevli şirketin başlıca savunma araçlarıdır.
Bu konuda hukuki destek almak ister misiniz? Uzman hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı, şehir hastanesi görevli şirketleri, bu şirketlere kredi veren kuruluşlar, yapım yüklenicileri ve ekipman tedarikçileri için yazıldı. Aşama tamamlama, fiili tamamlama, bitirilmemiş işler ve nihai tamamlama kavramları, muayene ve kabul komisyonu, kabul belgeleri ve izinler, fiili tamamlama tarihinin ödeme ve süre bakımından önemi, yer teslimi ve süre hesabı, yapılmayan ve projeye aykırı imalat, eksik ekipman, toplam sabit yatırım tutarı revizyonu, nihai tamamlama ve kesin hesap, mahsuplaşma ve uyuşmazlık yolu, eser sözleşmesine ilişkin hükümlerin rolü, kabulden sonra ortaya çıkan kusurlar ve geç teslim edilen tesisler ele alınır; sonunda toplam sabit yatırım tutarı revizyonu ve mahsup talebine itiraz dilekçesi örneği yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 6428 sayılı Kanun m.1, 3, 4 ve 5; Sağlık Bakanlığı Uygulama Yönetmeliği m.4, 21, 49, 55, 56, 57, 58, 61 ve 62 ile Ek-3; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.146, 147, 474, 475, 477 ve 478; 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname m.9, 10 ve 11; Sayıştay’ın Sağlık Bakanlığı 2019, 2020, 2023 ve 2024 yılı denetim raporları.
Hangi Durumdasınız? Konumunuza Göre İlk Adım
Şehir hastanesinde kabul uyuşmazlıkları yapım döneminin sonunda başlar, ancak işletme döneminin yıllar sonrasına kadar uzanabilir. Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan durumlarda ilk adımı gösterir.
Şehir hastanesinde kabul uyuşmazlığında konumunuza göre ilk adım
| Durum | İlk adım | Dayanak |
|---|---|---|
| Aşamayı tamamladınız, kabul başlamadı | Tamamlama bildirimini yazıyla yapın; sözleşmedeki kabul süresini takip edin | Yönetmelik m.55; sözleşmenin kabul hükümleri |
| Kabul tutanağında kusur ve noksanlık yazıldı | Her kalem için verilen süreyi kaydedin; katılmadığınız kalemlere itiraz edin | Yönetmelik m.55 |
| Fiili tamamlama belgesi düzenlenmedi veya tarihi tartışmalı | Bitirilmemiş işlerin belge düzenlenmesine engel olmadığını hatırlatın; ödeme başlangıcını yazıyla netleştirin | 6428 m.5; sözleşme |
| Bitirilmemiş işler listesi bildirildi | Sözleşmedeki giderme süresinde işleri tamamlayın veya gerekçeli itiraz edin | Sözleşme; Sayıştay 2019, Bulgu 19 |
| İdare yapılmayan imalat nedeniyle yatırım tutarını düşürmek istiyor | Talebin dayanağını ve hesabını isteyin; idarenin vazgeçtiği ve değiştirdiği imalatları ayırın | 6428 m.4; Yönetmelik m.61 |
| Geçmiş ödemeler için mahsup bildirildi | Mahsubun kalem kalem dökümünü isteyin; sözleşmedeki uyuşmazlık prosedürünü işletin | TBK m.139; sözleşme |
| Nihai tamamlama belgesi düzenlenmiyor | Belgenin düzenlenmesini yazıyla isteyin; açık kalan kalemleri listeleyin | Sözleşme; Sayıştay 2023, Bulgu 7-a |
Kabul Zinciri: Aşama Tamamlama, Fiili Tamamlama, Bitirilmemiş İşler ve Nihai Tamamlama
Kanun yalnızca bir kavramı tanımlar: aşama tamamlama, yapım işlerinin her bir aşamasının ihale dokümanları ve sözleşme hükümleri doğrultusunda tamamlandığının idarenin onayıyla kabul edilmesidir (6428 m.1). Diğer kavramlar sözleşmelerdedir. Aşağıdaki açıklamalar, Sayıştay raporlarında aktarılan sözleşme hükümlerine dayanır ve her sözleşmede aynı olmayabilir.
Şehir hastanesinde kabul aşamaları (Sayıştay raporlarına yansıyan sözleşme hükümlerine göre)
| Aşama | İçeriği | Süre | Sonucu |
|---|---|---|---|
| Tamamlama bildirimi | Görevli şirket aşamanın tamamlandığını idareye bildirir | Sözleşmedeki program | Kabul süreci başlar |
| Muayene ve kabul | Komisyon işleri inceler; kabule engel olmayan kusurları tutanağa yazar ve süre verir | Bildirimden itibaren üç ay içinde tamamlanır | Kabul tutanağı; harcama yetkilisinin onayıyla geçerli olur |
| Aşama fiili tamamlama belgesi | İdare, bitirilmemiş işlerin varlığına bakmaksızın düzenler | Kabulün tamamlanmasıyla | Ödeme başlangıç günü belirlenir; hizmet ve ödeme mekanizması başlar |
| Bitirilmemiş işler bildirimi | İdare, işlerin gözlemcisinden bitirilmemiş işleri ve tahmini giderme masraflarını gösteren bildirim ister | Fiili tamamlama belgesinden itibaren doksan iş günü içinde | Giderilecek işler ve maliyetleri belirlenir |
| Bitirilmemiş işlerin giderilmesi | Görevli şirket kusurları giderir | Bildirimden itibaren doksan iş günü içinde | Giderilmeyen işler revizyon ve mahsup konusu olur |
| Nihai tamamlama belgesi | İdare düzenler; açık kalan mahsuplaşmaların kapanması beklenir | Fiili tamamlama belgesini izleyen yirmi dört ayın dolmasından itibaren | Hak ve yükümlülükler kesinleşir |
Bu yapının iki temel özelliği vardır. Birincisi, fiili tamamlama ile işin tamamen bitmesi aynı şey değildir: idare, bitirilmemiş işlerin varlığına bakmaksızın fiili tamamlama belgesini düzenler ve ödeme mekanizması bu tarihte işlemeye başlar (Sayıştay 2019 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 19). İkincisi, fiili tamamlama hesabın kapandığı an değildir: bitirilmemiş işlerin giderilmesi, ekipman farkları ve proje değişiklikleri nihai tamamlamaya kadar açık kalır.
Bitirilmemiş işler, aktarılan sözleşme tanımına göre idarenin sağlık tesislerini kullanmasını ve bunlardan faydalanmasını, tıbbi hizmetlerin idarece veya hizmetlerin şirketçe yürütülmesini esaslı bir şekilde etkilemeyen tamamlanmamış işlerdir. Sayıştay’a göre bu işler kabulü engellemese de kullanım bedelinin hesabına esas alınan toplam sabit yatırım tutarının içindedir ve görevli şirketin sorumluluğundadır.
Muayene ve Kabul Komisyonu: Kanun ve Yönetmelik Ne Diyor?
Kanun, ihale komisyonlarının yanında idarece en az üç kişiden oluşan muayene ve kabul komisyonlarının görevlendirileceğini öngörür (6428 m.3). Yönetmelik komisyonun çalışmasını şöyle düzenler (m.55):
- Kuruluş. Harcama yetkilisi, sözleşme kapsamında yapılan bütün işlerin muayene ve kabulünü yapmak üzere işin mahiyetine göre ilgili uzman kişilerden oluşan, biri başkan en az üç kişilik komisyonlar kurar; idarede yeterli uzman yoksa diğer kamu idarelerinden görevlendirme yapılabilir.
- Bağımsızlık. İşin denetimini yapanlar komisyonda üye olamaz, ancak kabul işlemlerinde hazır bulunur. İdarece uygun görülürse görevli şirketin temsilcileri de gözlemci olarak bulunabilir.
- İnceleme. Komisyon, ihale dokümanında belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde işleri inceler, muayene eder ve gerekli kısımların işletme ve çalışma testlerini yapar.
- Kusur ve noksanlık. Kabule engel bir durum yoksa kabulü yapar. Kabule engel olmayan kusur ve noksanlıklar tutanakta açıkça gösterilir ve tamamlanmaları için verilen süre tutanakta belirtilir; tutanağın bir nüshası görevli şirkete verilir.
- Onay. Kabul tutanağı harcama yetkilisi tarafından onaylandıktan sonra geçerli olur ve kabul işlemi tamamlanmış sayılır.
- Karar. Komisyon eksiksiz toplanır, kararlarını çoğunlukla alır; çekimser kalınamaz, karşı oy gerekçesi yazılır.
- İtiraz. Görevli şirketin muayene ve kabul raporlarına itirazları ve bunların çözüm usulü sözleşmede belirtilir. Sözleşmede öngörülmüşse kabul tutanağı bağımsız teknik denetçi tarafından da düzenlenebilir.
İhale dokümanında denetim, muayene ve kabul işlemlerine ilişkin şartların, sözleşmede ise tesisi işletmeye alma, muayene ve kabul usul ve esaslarının yer alması zorunludur (Yönetmelik m.21, 49). Sayıştay’ın 2019 yılı raporu, kabul işlemlerinde ayrıca 2016 tarihli bir Bakan oluruyla yürürlüğe konulan usul ve esasların uygulandığını ve bu usul ve esaslarda idarenin ve görevli şirketin komisyona teslim edeceği belgelerin ayrı ayrı sayıldığını aktarır (B bölümü, Bulgu 18).
Yönetmelik’in “kusur ve noksanlıklar tutanakta açıkça gösterilir” kuralı, görevli şirket bakımından önemli bir savunma dayanağıdır: kabul sırasında tespit edilip tutanağa yazılmayan bir eksikliğin, sonradan bitirilmemiş iş olarak ileri sürülmesi tartışmaya açıktır. Bu nedenle tutanakların her kalemi, imza öncesinde görevli şirketçe okunmalı ve katılmadığı kalemler için şerh düşülmelidir.
Kabul Belgeleri, İzinler ve Ruhsatlar
Sayıştay raporları, kabul aşamasındaki belge eksikliklerine ilişkin birden çok tespit içerir. 2019 yılı raporuna göre iki hastanenin kabulünde, inşaat imalatlarındaki değişikliklere ilişkin onaylar, yangın yönetmeliğine uygunluk belgesi, radyasyon lisansları, erişilebilirlik uygunluk belgesi ve heliport işletme ruhsatı gibi belgeler komisyona sunulmamış ve kabul bu eksik belgeler üzerinden yapılmıştır (B bölümü, Bulgu 18). 2020 yılı raporu, sözleşmelerde görevli şirketçe alınacak izinlerin listesini içermesi gereken ekin boş bırakıldığını, buna karşılık bazı lisans, ruhsat ve izinlerin hastaneler hizmete açıldığında alınmamış olduğunu belirtir (B bölümü, Bulgu 9). 2024 yılı raporunda ise yapı kullanma izin belgesinin fiili tamamlama tarihinde alınmamış olması nedeniyle bir sağlık ünitesinin ruhsatlandırılamadığı ve hizmet veremediği aktarılmıştır (B bölümü, Bulgu 4-j).
Bu tespitlerin görevli şirket için üç sonucu vardır:
- Eksik belgeyle yapılan kabul kesin bir güvence değildir. Belgelerin eksik olduğu tutanağa yazılmışsa, idare bunları sonradan bitirilmemiş iş veya sözleşmeye aykırılık olarak ileri sürebilir.
- İzinlerin sorumluluğu sözleşmeden okunur. İzin listesi boş bırakılmış olsa bile, tesislerin yapımı için gereken kanuni izinlerin şirketçe alınacağı sözleşme hükmünden çıkarılmaktadır (2020, Bulgu 9).
- İzin eksikliği hizmet kesintisine dönüşebilir. Ruhsatsız bir ünite hizmet veremez; bu, işletme döneminde kesinti ve hata puanı tartışmasına yol açar. Kesintilerin hesabı ve itirazı şehir hastanesinde kesintiye itiraz yazısında anlatılmıştır.
Fiili Tamamlama Tarihi Neden Bu Kadar Önemli?
Yapım işinin tamamlanmasından önce hiçbir şekilde bedel ödenemez; aşama tamamlamaları ve kısmi hizmete alınma hâlinde idarece yapılacak kısmi kabullere ilişkin sözleşme hükümleri saklıdır (6428 m.5; Yönetmelik m.56). Sayıştay’ın aktardığına göre fiili tamamlama belgesinde belirtilen tarih, görevli şirkete yapılan hizmet ve kullanım bedeli ödemelerinin başlangıç tarihidir (2019 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 18). Bu tarih iki yönden belirleyicidir.
Ödeme. İlk kullanım bedeli bu tarihten itibaren hesaplanır. Ödeme başlangıç gününün ve ilk dönemin kıst hesabının nasıl yapıldığı kullanım bedeli ve hizmet bedelinin hesabı yazısında anlatılmıştır.
Süre. Raporlarda aktarılan sözleşmelere göre, fiili tamamlama tarihi sözleşmedeki tamamlama tarihinden önce gerçekleşirse görevli şirket erken bitirme için prim almaz; ancak aşamayı tamamladığı tarihten itibaren hizmet sunmaya ve kullanım bedelini almaya hak kazanır ve iki tarih arasındaki gün sayısı kadar işletme dönemini uzatma hakkına sahip olur (2020 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 6). Geç tamamlamada ise gecikme cezası ve işletme süresinden kesinti gündeme gelir; bunlar mücbir sebep, maliyet artışı ve kur riski yazısında ele alınmıştır.
Fiili tamamlama belgesinin geç düzenlenmesi, görevli şirket için doğrudan gelir kaybıdır. Sözleşmeye göre kabul, tamamlama bildiriminden itibaren üç ay içinde tamamlanacaksa ve idare bu süreyi aşıyorsa, şirket bu süreyi yazıyla hatırlatmalı ve gecikmenin kendisinden kaynaklanmadığını kayda geçirmelidir. İdarenin bitirilmemiş işlerin varlığını gerekçe göstererek belge düzenlememesi, aktarılan sözleşme hükmüyle bağdaşmaz; çünkü belge bitirilmemiş işlerin varlığına bakılmaksızın düzenlenir. Tesislerin tümünün teslim alındığı tarih, yatırım dönemine bağlı KDV, damga vergisi ve harç istisnalarının sınırını da belirler; bu konu kamu–özel iş birliği projelerinde vergi ve harç yazısında anlatılmıştır.
Yer Teslimi ve Sürenin Başlangıcı
Raporlarda aktarılan sözleşmelere göre sözleşme süresi, idarenin ek istekleri, işlerin askıya alınması, gecikme nedenleri, mücbir sebepler ve şirketin kusuru dışındaki nedenlerden kaynaklanan süre uzatımları hariç, yer teslim tarihinden itibaren belirli bir yıldır. Yer teslimi, inşaat ruhsatının alındığı tarihten itibaren on iş günü içinde denetim mekanizmasınca bir tutanakla yapılır ve görevli şirket yer teslim tarihinden itibaren inşaat işlerine başlar (2020 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 6).
Sayıştay, incelenen hastanelerin tamamında görevli şirketlerin yer teslimi yapılmadan inşaat işlerine başladığını tespit etmiş ve inşaat dönemi sürelerinin fiilen işe başlanan tarihler esas alınarak hesaplanmasını, işletme sürelerinin de buna göre yeniden hesaplanmasını önermiştir (2020, Bulgu 6). 2023 yılı raporunda aynı tespit, nihai tamamlama süreçlerinde çözülmesi gereken konular arasında yeniden sayılmıştır (B bölümü, Bulgu 7-a ve 7-b).
Bu öneri görevli şirket bakımından işletme süresinin kısaltılması anlamına gelebilir; çünkü fiilen erken başlanan inşaat, erken tamamlama hükmü nedeniyle işletme süresini uzatmış görünür. Şirketin savunması şu noktalara dayanır: sözleşme süreyi açıkça yer teslim tarihinden başlatır; yer teslimi idarenin yükümlülüğüdür ve tarihi idarenin düzenlediği tutanakla belirlenmiştir; yer teslimi öncesi yapılan hazırlık ve inşaat işleri idarenin bilgisi dâhilinde ve müşavir raporlarına yansıyarak yürütülmüştür. Sözleşme süresinin değiştirilmesi bir sözleşme değişikliğidir ve tek taraflı olarak yapılamaz.
Bitirilmemiş İşler: Süreler ve Sonuçları
Aktarılan sözleşme hükümlerine göre bitirilmemiş işlerin varlığı hâlinde idare, fiili tamamlama belgesinin düzenlenmesinden itibaren doksan iş günü içinde, işlerin gözlemcisinden taraflara bitirilmemiş işleri ve bunları ortadan kaldırmanın tahmini masraflarını gösteren bir bildirimde bulunmasını ister. Görevli şirket bu bildirimden itibaren doksan iş günü içinde, idare temsilcisinin görüşünü alarak kusurların ortadan kaldırılmasını sağlar (Sayıştay 2019 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 19).
Sayıştay, iki hastanede kabul komisyonlarının eksik imalatları bitirilmemiş işler kapsamında değerlendirerek ek süre verdiğini, verilen süre sonunda da işlerin tamamlanmadığını, buna rağmen kullanım bedelinin revize edilmediğini tespit etmiştir. Önerilen çözüm, bu imalatlar için bir tutar belirlenerek toplam sabit yatırım tutarından düşülmesi, yeni kullanım bedelinin belirlenmesi ve revizyondan önce yapılan ödemelerin mahsubudur. İdare de bu imalatların bedellerinin mahsuplaşmaya konu edileceğini bildirmiştir (2019, Bulgu 19).
Görevli şirket bakımından sürelerin iki yönlü işlediği gözden kaçırılmamalıdır:
- İdarenin süresi. Bitirilmemiş işler bildirimi fiili tamamlamadan itibaren belirli bir sürede istenir. Bu sürede bildirilmeyen bir kalemin sonradan bitirilmemiş iş olarak ileri sürülüp sürülemeyeceği sözleşmenin yorumuna bağlıdır; şirket bu süreye dayanabilir.
- Şirketin süresi. Bildirimden sonra giderme süresi işlemeye başlar. Süresinde giderilen işlerin giderildiği tutanakla tespit edilmelidir; aksi hâlde aynı kalem yıllar sonra revizyon listesinde yeniden ortaya çıkabilir.
- Tahmini masraf. Bildirimde gösterilen tahmini masraf, revizyonda kullanılacak tutarın dayanağı olabilir. Bu tutara bildirim aşamasında itiraz edilmesi, ileride yapılacak hesap tartışmasını kolaylaştırır.
Yapılmayan, Eksik veya Projeye Aykırı İmalat
Sayıştay raporları, toplam sabit yatırım tutarına dâhil imalatların bir kısmının yapılmadığını, bir kısmının uygulama projesine veya şartnameye aykırı yapıldığını örneklerle gösterir. 2019 yılı raporunda iki hastane için verilen örnekler arasında cephe doğramalarının ve asma tavanların şartlarda öngörülenden farklı malzemeyle yapılması, deprem izolatörlerinin bir kısmının yapılmaması, bir binada kat yüksekliklerinin projeden düşük yapılması, öngörülen jeofizik profil sayısının altında kalınması ve jeneratör kapasitesinin şartnamedeki orana ulaşmaması yer alır (B bölümü, Bulgu 19).
Aynı rapor, yapım işini denetleyen müşavir firmaların raporlarında yer alan yapılmamış veya projeye aykırı imalatların bir kısmının idarece bitirilmemiş işler kapsamında değerlendirilmediğini ve bunların da kullanım bedeli revizyonuna konu edilmesi gerektiğini belirtir (Bulgu 19-b). Bu tespit, kabul tutanağına girmemiş bir kalemin müşavir raporuna dayanılarak sonradan ileri sürülebileceğini gösterir.
Sayıştay’ın 2020 yılı raporu ise önemli bir ayrım yapar: nihai teklif tarihindeki şartları eşitlenmiş proje ve ihtiyaç programında öngörülen imalatların bir kısmından idare vazgeçmiş, bir kısmı ise görevli şirket tarafından yapılmamış veya eksik yapılmıştır; rapor her iki grup için de toplam sabit yatırım tutarının revize edilmesini önerir (B bölümü, Bulgu 7). Görevli şirket bakımından bu iki grubun hukuki durumu aynı değildir:
- İdarenin vazgeçtiği imalat. İdarenin talimatıyla yapılmayan veya değiştirilen imalatta şirketin bir sözleşmeye aykırılığı yoktur. Bu durumda tartışma, vazgeçilen imalatın değeri ile yerine yapılan veya ilave edilen imalatların değerinin birlikte hesaplanmasıdır.
- Şirketin yapmadığı veya eksik yaptığı imalat. Burada şirketin sorumluluğu söz konusudur; ancak tutarın nasıl hesaplanacağı, eşdeğer veya daha üstün bir çözümün uygulanıp uygulanmadığı ve kalemin kabulde nasıl değerlendirildiği savunmanın konusudur.
- Projeye aykırı imalat. Aykırılığın idarenin onayladığı bir proje değişikliğine dayanıp dayanmadığı belirleyicidir. Kesin proje ve uygulama projesindeki değişikliklerin idarenin uygun görüşüne sunulması gerektiğinden (2020 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 9), idarenin yazılı uygun görüşü şirketin elindeki en güçlü belgedir.
Ekipman, Tıbbi Cihaz ve Hizmet Değişikliği
Raporlarda aktarılan sözleşmelere göre toplam sabit yatırım tutarı, sağlık tesisinin yapımının yanında bünyesindeki ekipmanın teminini de kapsar; ekipman, mefruşat, hastane bilgi yönetim sistemi donanımı ve tıbbi ekipman olarak tanımlanmıştır (Sayıştay 2020 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 7). Bu nedenle teslim edilmeyen veya farklı teslim edilen ekipman da yatırım tutarı revizyonunun konusudur.
Sayıştay’ın 2023 yılı raporu, nihai tamamlama süreçlerinde çözülmesi gereken ekipman konularını üç başlıkta toplar: görevli şirketin teklifinde sunduğu tıbbi ekipman listesi ile uygulama projesi hazırlanırken güncellenen liste arasındaki farklar; aşama kabulünden önce sağlanması gereken ekipmanın kurulmaması veya kabulden sonra temin edilmesi; bu eksikliklerin tıbbi ekipman ve mefruşat hizmetlerinde hizmet değişikliği gerektirmesi (B bölümü, Bulgu 7-a).
Ekipman uyuşmazlığında görevli şirketin dosyasında bulunması gerekenler şunlardır: teklif ekindeki ekipman listesi, uygulama projesi aşamasında idarenin onayladığı güncel liste ve bu güncellemenin gerekçesi, teslim ve kurulum tutanakları, kabulden sonra teslim edilen ekipman için idarenin süre onayı. Listenin idarenin talebiyle güncellenmesi ile şirketin taahhüt ettiği ekipmanı teslim etmemesi aynı sonucu doğurmaz. Ekipmanın sonradan teslimi hâlinde, gecikme dönemi için hizmet bedelinde değişiklik yapılıp yapılmayacağı sözleşmenin hizmet şartlarından okunur. Tıbbi donanımın piyasa testiyle yenilenmesi şehir hastanesinde pazar testi yazısında ele alınmıştır.
Toplam Sabit Yatırım Tutarı Revizyonu: Kim, Nasıl, Hangi Usulle?
Toplam sabit yatırım tutarı, raporlara yansıyan sözleşme tanımına göre şirket tarafından sözleşme hükümlerine göre yapılacak yapım işleri ve varsa arazi maliyetine ilişkin olarak sözleşmede belirtilen toplam tutardır. Kullanım bedeli bu tutar esas alınarak belirlendiğinden, tutardaki bir değişiklik kullanım bedelini ve dolayısıyla görevli şirketin otuz yıla yayılan gelirini etkiler.
Revizyon bir sözleşme değişikliğidir. Mücbir sebepler, olağanüstü hâller veya sözleşme ve eklerinin uygulanmasını etkileyen bir durumun ortaya çıkması ya da hükümlerin ihtilaf içermesi hâllerinde, sözleşme bedelini artırmamak kaydıyla Sağlık Bakanı onayıyla sözleşme ve eklerinde değişiklik yapılabilir; bu kapsamda kullanım bedeli veya hizmet bedeli artırılarak ya da azaltılarak değiştirilebilir (6428 m.4). Sözleşme bedeli net bugünkü değer üzerinden Bakanlıkça hesaplanır; değişiklikten önce hesaplamaların Yönetmelik’e uygunluğu konusunda Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınır; değişiklikler için görüş bildirmek üzere teknik heyet kurulabilir (Yönetmelik m.61, Ek-3). Yüksek Planlama Kurulunun yetkilendirme kararından sonra yatırım maliyetinde öngörülen sınırları aşan bir değişiklik olursa belgeler Kurula yeniden sunulur (m.61).
Buradan görevli şirket lehine üç sonuç çıkar:
- Tek taraflı revizyon yoktur. İdarenin bir yazıyla toplam sabit yatırım tutarını düşürdüğünü bildirmesi, sözleşmeyi değiştirmez. Değişiklik, tarafların anlaşması ve Bakan onayıyla ya da uyuşmazlık hâlinde sözleşmedeki çözüm yoluyla yapılır.
- Hesap yöntemi tartışmaya açıktır. Düşülecek tutarın, teklif tarihindeki birim fiyatlarla mı, gerçekleşen maliyetle mi, finansman etkisi gözetilerek net bugünkü değer üzerinden mi hesaplanacağı sözleşmeden okunur. Sayıştay’ın bir iş artışı örneğinde, sözleşmenin değişiklik prosedürüne ilişkin ekinin kullanım bedelinin belirlenmesinde finansal modeldeki iç verimlilik ve borç servis oranlarının dikkate alınmasını öngördüğü aktarılmıştır (2019 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 22). Aynı yaklaşımın azalmada da uygulanması gerektiği savunulabilir.
- Geçmiş ödemelerin mahsubu ayrı bir taleptir. Revizyonun hangi tarihten itibaren uygulanacağı ve geçmiş ödemelerin mahsubu, revizyonun kendisinden ayrı tartışılır. Geriye dönük mahsupta zamanaşımı ve sözleşmedeki mahsup hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.
İdarenin geçmiş ödemeleri geri istemesi ve cari ödemeden mahsup etmesine karşı savunma noktaları kullanım bedeli ve hizmet bedelinin hesabı yazısının geri isteme bölümünde, sözleşme değişikliğinin onay usulü mücbir sebep, maliyet artışı ve kur riski yazısının tadil bölümünde anlatılmıştır.
Nihai Tamamlama ve Kesin Hesap: Yıllardır Açık Kalan Defter
Raporlarda aktarılan sözleşme hükmüne göre idare, fiili tamamlama belgesinin düzenlenmesini izleyen yirmi dört ayın dolmasından itibaren nihai tamamlama belgesini düzenler. Sayıştay, sözleşmedeki yorum kuralıyla birlikte bu hükmün, yirmi dördüncü ayın son iş gününde nihai tamamlama süreçlerinin tamamlanması anlamına geldiği görüşündedir (2023 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 7-a).
Sayıştay’ın 2023 yılı raporuna göre süre geçmesine rağmen nihai tamamlama süreçleri yürütülmemiş; 2021 yılında makam oluruyla çeşitli disiplinlerde mahsuplaşma komisyonları kurulmuş, ancak çalışmalar sonuçlandırılmamıştır. Raporda nihai tamamlama süreçlerinin yürütülmemesi nedeniyle açık kalan konular şöyle sıralanır: proje farklılıklarından kaynaklanan mahsuplaşmaların yapılmaması ve toplam sabit yatırım tutarının revize edilmemesi; ekipman listesi farkları ve eksik ekipman; yer teslimi öncesi başlayan inşaat nedeniyle işletme sürelerinde revizyon yapılmaması; vazgeçilen, yapılmayan imalatlar ve tamamlanmayan bitirilmemiş işler; projeden fazla alanda yürütülen ticari faaliyetler (Bulgu 7-a).
2024 yılı raporunda idarenin cevabına göre mahsuplaşmaların sonuçlandırılması için kesin hesap süreçlerine ilişkin usul ve esaslar hazırlanmış ve makam oluru alınması hâlinde sürecin bu belgeyle yürütüleceği bildirilmiştir; ancak Sayıştay, 2025 yılı itibarıyla hiçbir proje için sürecin sonuçlandırılamadığını tespit etmiş; cevapta süreçlerine yer verilen bir proje için de nihai tamamlama belgesinin düzenlenmediğini ve uyuşmazlıkların sürdüğünü belirtmiştir (B bölümü, Bulgu 4-a).
Görevli şirket için bu tablonun anlamı iki yönlüdür. Bir yandan, nihai tamamlama belgesi düzenlenmediği sürece idarenin revizyon ve mahsup talepleri açık kalır; öte yandan sözleşme belgenin belirli bir sürede düzenlenmesini öngördüğünden, gecikme idarenin yükümlülüğünü yerine getirmemesidir. Şirket, yirmi dört aylık süre dolduğunda nihai tamamlama belgesinin düzenlenmesini yazıyla istemeli, kendi görüşüne göre açık kalan kalemlerin listesini ve her biri için tutumunu bu yazıya eklemelidir. Bu yazı, ileride yapılacak kesin hesapta ve zamanaşımı tartışmasında şirketin elindeki ana belge olur.
Mahsuplaşma Komisyonları ve Uyuşmazlık Yolu
Sayıştay raporlarından anlaşıldığı kadarıyla idare, kabul ve mahsuplaşma konularını 2021 yılında kurulan mahsuplaşma komisyonları aracılığıyla yürütmektedir; görevli şirketler komisyonların hesaplamalarına itiraz etmiş ve uyuşmazlıklar sözleşmedeki uyuşmazlıkların çözümü prosedürü kapsamında üst düzey yöneticilerin müzakeresi aşamasında devam etmektedir (2024 yılı raporu, B bölümü, Bulgu 4-k). Görevli şirketin bu süreçte izleyeceği yol üç basamaklıdır.
- Komisyon aşaması. Komisyonun hesabına yazılı ve gerekçeli itiraz; kalem kalem karşı hesap; idarenin talimat ve onaylarının sunulması.
- Sözleşmedeki prosedür. İtiraz sonuçsuz kalırsa sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm basamakları (üst düzey yönetici müzakeresi, varsa uzman incelemesi) işletilir. Basamakların süreleri ve şekil şartları sözleşmeden okunur.
- Tahkim veya dava. Sözleşme özel hukuka tabi olduğundan uyuşmazlık, sözleşmede tahkim kararlaştırılmışsa hakemde, kararlaştırılmamışsa Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinde görülür (6428 m.4). Tahkim rejimi kamu–özel iş birliği sözleşmesinde tahkim yazısındadır.
Sağlık Bakanlığı genel bütçe kapsamında bir idare olduğundan, adli uyuşmazlıklarda sulh usulü de bir seçenektir: sulhe davet uyuşmazlığın tarafı olan kişilerce de yapılabilir, sulh başvurusunun altmış gün içinde sonuçlandırılması zorunludur ve sulhe davet yazısının tebliğiyle uyuşmazlık konusu hak ve alacağın tabi olduğu kanuni süreler durur (659 sayılı KHK m.9, 10). Onay makamı, tanınan veya vazgeçilen hakkın değerine göre belirlenir (m.11).
Eser Sözleşmesi Hükümleri: Kabulün Sonuçları ve Zamanaşımı
Şehir hastanesi sözleşmesi yapım, finansman, bakım ve hizmet unsurlarını bir arada içeren özel hukuk sözleşmesidir. Kabul, bitirilmemiş işler ve kusur sorumluluğu sözleşmede ayrıntılı düzenlendiğinden öncelikle sözleşme uygulanır. Sözleşmede hüküm bulunmayan noktalarda, yapım unsuru bakımından Türk Borçlar Kanunu’nun eser sözleşmesine ilişkin hükümlerine başvurulabileceği savunulabilir. Bu hükümlerin görevli şirket bakımından önemli olanları şunlardır:
- Gözden geçirme ve bildirim. İş sahibi, eserin tesliminden sonra işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıpları varsa uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmek zorundadır; taraflardan her biri eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini isteyebilir (TBK m.474).
- Kabulün sonucu. Eserin açıkça veya örtülü olarak kabulünden sonra yüklenici her türlü sorumluluktan kurtulur; ancak kasten gizlenen ve usulüne göre gözden geçirme sırasında fark edilemeyecek ayıplar için sorumluluğu devam eder. Gözden geçirmeyi ve bildirimi ihmal eden iş sahibi eseri kabul etmiş sayılır; sonradan ortaya çıkan ayıp da gecikmeksizin bildirilmezse eser kabul edilmiş sayılır (m.477).
- Zamanaşımı. Ayıplı eser nedeniyle açılacak davalar, teslim tarihinden başlayarak taşınmaz yapılarda beş yılın, yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar (m.478).
Bu hükümler, kabul tutanağında yer almayan ve müşavir raporlarına dayanılarak yıllar sonra ileri sürülen kusur iddialarına karşı görevli şirketin elindeki argümanlardır. Ancak sözleşmenin bitirilmemiş işler ve nihai tamamlama hükümleri, kabulden sonra da belirli bir süre boyunca işlerin açık kalacağını öngördüğünden, eser sözleşmesi hükümlerinin bu sözleşmelere ne ölçüde uygulanacağı tartışmalıdır. Ayrıca idarenin talebi kusurlu ifadan doğan bir tazminat talebi olarak değil, sözleşmeye göre hesaplanan bedelin düzeltilmesi olarak kurulabilir; bu durumda genel zamanaşımı hükümleri gündeme gelir: her alacak için on yıl, dönemsel edimler için beş yıl (TBK m.146, 147). İnşaatta ayıp sorumluluğunun genel çerçevesi inşaatta ayıplı imalat yazısında anlatılmıştır.
Kabulden Sonra Ortaya Çıkan Kusurlar ve İşletme Dönemi
Fiili tamamlamadan sonra ortaya çıkan bir kusur, yapım dönemi uyuşmazlığından işletme dönemi uyuşmazlığına dönüşür. İşletme döneminde görevli şirketin taahhütlerini yerine getirememesi hâlinde idare, sağlık hizmetlerinin sürdürülemez hâle gelmesi durumu hariç, noter aracılığıyla ihtar ederek işin mahiyetine uygun süre verir ve durumu finans sağlayıcılara da bildirir. Verilen sürede talimata uyulmazsa iş idare tarafından pazarlık usulüyle görevli şirketin namı hesabına yaptırılarak şirkete ödenecek bedelden mahsup edilir. Sağlık hizmetlerinin sürdürülemez hâle gelmesi durumunda iş ivedilikle şirket namı hesabına yaptırılır (Yönetmelik m.57).
Yönetmelik sürdürülemezlik hâllerini sayar; aralarında tıbbi gaz ve sterilizasyon şartlarını sağlayan havalandırma sisteminin çalışmaması, hasta asansörlerinin çalışmaması nedeniyle acil, ameliyathane ve yoğun bakım hizmetlerinin verilememesi, jeneratör ve kesintisiz güç kaynaklarının bakımsızlığı nedeniyle hizmetin kesintiye uğraması bulunur (m.57). Bu hâllerin bir kısmı, yapım dönemindeki bir imalat kusurundan kaynaklanabilir; örneğin kapasitesi şartnamenin altında kalan bir jeneratör.
Görevli şirket bakımından iki ayrım önemlidir. Birincisi, kusurun yapımdan mı yoksa bakım ve işletmeden mi kaynaklandığıdır; yapım kusuru yapım yüklenicisine rücu konusu olabilir, bakım kusuru ise hizmet sözleşmesinin konusudur. İkincisi, kusur nedeniyle uygulanan hata puanı ve kesinti ile aynı kusur nedeniyle istenen yatırım tutarı revizyonunun aynı zararı iki kez karşılayıp karşılamadığıdır. İşletme döneminde sözleşmede belirtilen hata puanının üzerine çıkılması feshe kadar götürebileceğinden (m.62), kesinti tartışmaları erkenden ele alınmalıdır. Kesintiye itiraz şehir hastanesinde kesintiye itiraz, fesih ihtarına cevap fesih ihtarı yazılarındadır.
Geç Teslim Edilen Tesisler: Trijenerasyon Örneği
Sayıştay’ın 2020 yılı raporuna göre, o yıl faaliyette bulunan bir hastane dışındaki bütün şehir hastanelerinde, doğal gazdan elektrik üreten ve elektrik giderlerinde tasarruf sağlaması beklenen trijenerasyon tesisi fiili tamamlama tarihinde teslim edilmemiştir (B bölümü, Bulgu 8). Raporda, geç teslim nedeniyle oluşan zararın tazmin edilmediği, hizmet ödemelerinden kesinti yapılmadığı ve bir hastanede ihale dokümanındaki şartlardan farklı kapasitede bir sistemin kurulduğu belirtilmiştir. İdare cevabında, ihtiyaç değerlendirilerek farklı bir sistem kurulduğunu ve maliyet farkının mahsuplaşmaya konu edileceğini bildirmiş; Sayıştay, sonuçlanmış bir çalışma bulunmadığını tespit etmiştir. Aynı konu 2019 yılı raporunda da yer almıştır (B bölümü, Bulgu 9). 2023 yılı raporunda ise bu sistemlerin fayda-maliyet analizlerinin yapılmadığına ilişkin ayrı bir alt başlık bulunmaktadır (B bölümü, Bulgu 7-d).
Örnek, kabul uyuşmazlıklarının üç farklı talebi bir arada doğurabileceğini gösterir: geç teslim için zarar ve gecikme talebi, teslim edilmeyen dönem için hizmet ödemelerinde kesinti ve şartnameden farklı kurulan sistem için yatırım tutarı mahsubu. Görevli şirketin savunması da buna göre ayrışır: geç teslimin sebebi ve idarenin süre onayı; kesintinin sözleşmede öngörülüp öngörülmediği; farklı sistemin idarenin ihtiyaç değerlendirmesi ve onayıyla kurulup kurulmadığı. Son nokta özellikle önemlidir: idarenin talebiyle değiştirilen bir sistemde maliyet farkı mahsup edilse bile, bunun bir kusur değil kararlaştırılmış bir değişiklik olduğu kayıt altına alınmalıdır.
Sayıştay Raporlarına Yansıyan Kabul Tespitleri: Toplu Bakış
Aşağıdaki tablo, yukarıda anlatılan tespitleri bir arada gösterir. Tespitlerin muhatabı idaredir; ancak her biri görevli şirkete yöneltilebilecek bir revizyon veya mahsup talebinin kaynağı olabilir.
Sayıştay raporlarına yansıyan şehir hastanesi kabul tespitleri
| Konu | Raporda tespit edilen | Görevli şirketin bakacağı nokta | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Kabul belgeleri | Kabulün eksik belgeler üzerinden yapılması | Eksik belgelerin tutanakta nasıl gösterildiği ve sonradan tamamlanıp tamamlanmadığı | 2019, B bölümü, Bulgu 18 |
| İzin ve ruhsatlar | Bazı izin ve ruhsatların hizmete açılışta alınmamış olması; izin listesinin boş bırakılması | İzinlerin alınma tarihleri ve bu sürede verilemeyen hizmetler | 2020, B bölümü, Bulgu 9; 2024, B bölümü, Bulgu 4-j |
| Bitirilmemiş işler | Verilen sürede tamamlanmayan işler için kullanım bedeli revizyonu yapılmaması | Bildirim ve giderme süreleri; giderildiğine dair tutanaklar | 2019, B bölümü, Bulgu 19 |
| Müşavir raporları | Raporlarda yer alan eksik imalatların bitirilmemiş işlere alınmaması | Raporlara verilen cevaplar; idarenin onayladığı değişiklikler | 2019, B bölümü, Bulgu 19-b |
| Vazgeçilen ve yapılmayan imalat | Toplam sabit yatırım tutarının revize edilmemesi | İdare talimatıyla vazgeçilen ve şirketçe yapılmayan imalatın ayrılması | 2020, B bölümü, Bulgu 7; 2024, B bölümü, Bulgu 4-c |
| Yer teslimi | Yer teslimi öncesi inşaata başlanması; işletme sürelerinin yeniden hesaplanmaması | Sözleşmedeki süre başlangıcı ve yer teslim tutanağı | 2020, B bölümü, Bulgu 6; 2023, B bölümü, Bulgu 7-b |
| Trijenerasyon ve benzeri tesisler | Fiili tamamlamada teslim edilmemesi; farklı kapasitede kurulması | Süre onayı; idarenin değişiklik kararı | 2019, B bölümü, Bulgu 9; 2020, B bölümü, Bulgu 8 |
| Nihai tamamlama | Yirmi dört aylık süre geçmesine rağmen nihai tamamlama ve kesin hesabın yapılmaması | Belgenin düzenlenmesi talebi; açık kalemler listesi | 2023, B bölümü, Bulgu 7-a; 2024, B bölümü, Bulgu 4-a |
Toplam Sabit Yatırım Tutarı Revizyonu ve Mahsup Talebine İtiraz Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, idarenin mahsuplaşma komisyonu çalışmasına dayanarak yapılmayan ve projeye aykırı imalatlar ile eksik ekipman nedeniyle toplam sabit yatırım tutarının düşürüleceğini ve geçmiş kullanım bedeli ödemelerinin mahsup edileceğini bildirdiği bir görevli şirket için hazırlanmıştır. Somut dosyada yalnızca ilgili başlıklar kullanılır.
T.C.
SAĞLIK BAKANLIĞINA
(… Genel Müdürlüğü)
Başvuran: … A.Ş., adres.
Vekili: Av. …
Konu: … tarihli ve … sayılı yazınızla bildirilen toplam sabit yatırım tutarı revizyonu ve geçmiş dönem kullanım bedeli ödemelerinin mahsubu talebine itirazımızdır.
Açıklamalar
1. Müvekkil şirket, Bakanlığınız ile … tarihinde imzalanan sözleşme uyarınca … sağlık tesisini yapmış ve işletmektedir. Tesisin aşama fiili tamamlama belgeleri … tarihlerinde düzenlenmiştir.
2. Yazınızda, mahsuplaşma komisyonunun … tarihli raporuna dayanılarak, … kalem imalatın yapılmadığı veya projeye aykırı yapıldığı ve … kalem ekipmanın teslim edilmediği gerekçesiyle toplam sabit yatırım tutarının … TL azaltılacağı, kullanım bedelinin buna göre yeniden hesaplanacağı ve fiili tamamlama tarihinden bu yana yapılan ödemelerden … TL’nin cari ödemelerden mahsup edileceği bildirilmiştir.
6428 sayılı Kanun m.4 (dokuzuncu fıkra) ve Uygulama Yönetmeliği m.61 yönünden: toplam sabit yatırım tutarı tek taraflı olarak değiştirilemez
3. Toplam sabit yatırım tutarı sözleşmenin … maddesinde belirlenmiştir ve kullanım bedelinin dayanağıdır. Bu tutarın ve kullanım bedelinin değiştirilmesi bir sözleşme değişikliğidir. Kanun ve Yönetmelik, sözleşme değişikliğini tarafların anlaşmasına, Bakan onayına, net bugünkü değer hesabına ve Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşüne bağlamıştır.
4. Yazınızla bildirilen revizyon, bu usul izlenmeden ve müvekkilin rızası alınmadan yapılmak istenmektedir. Bir komisyon raporu veya denetim bulgusu sözleşmeyi değiştirmez. Revizyonun usulüne uygun bir sözleşme değişikliğiyle yapılmadıkça uygulanmaması gerekir.
Sözleşmenin … maddesi yönünden: idarenin vazgeçtiği ve değiştirdiği imalatlar şirketin eksik ifası sayılamaz
5. Listenin … numaralı kalemleri, Bakanlığınızın … tarihli ve … sayılı yazılarıyla yaptırılmasından vazgeçilen veya değiştirilmesi istenen imalatlardır. Bu kalemler müvekkilin yapmadığı imalat değil, idarenin talimatıyla yapılan değişikliklerdir. Aynı yazılarla müvekkilden istenen ve sözleşme kapsamında olmayan … kalem ilave imalat yapılmıştır; ilave imalatların değeri ekli tabloda gösterilmiştir.
6. Bir değişikliğin yatırım tutarına etkisi ancak vazgeçilen ve ilave edilen imalatlar birlikte değerlendirilerek belirlenebilir. Yalnızca vazgeçilen imalatların bedelinin düşülmesi, değişikliğin bir yarısını hesaba katmak anlamına gelir.
Uygulama Yönetmeliği m.55 (üçüncü fıkra) yönünden: kabul tutanağında gösterilmeyen kalemler sonradan eksik ifa olarak ileri sürülemez
7. Yönetmelik’e göre kabul sırasında tespit edilen kusur ve noksanlıklar tutanakta açıkça gösterilir ve tamamlanmaları için verilen süre tutanakta belirtilir. Listenin … numaralı kalemleri, ilgili aşamanın kabul tutanağında kusur veya noksanlık olarak yer almamaktadır; komisyon bu kalemleri incelemiş ve kabul etmiştir.
8. Sözleşmeye göre bitirilmemiş işlerin bildirimi fiili tamamlama belgesinden itibaren … iş günü içinde yapılır. … numaralı kalemler bu süre içinde yapılan bildirimde yer almamaktadır. Bildirimde yer alan … kalemin ise süresi içinde giderildiği … tarihli tutanaklarla tespit edilmiştir.
Sözleşmenin … numaralı eki yönünden: ekipman listesi idarenin onayıyla güncellenmiştir
9. Teslim edilmediği ileri sürülen … kalem ekipman, uygulama projesi hazırlık sürecinde Bakanlığınızın … tarihli onayıyla güncellenen ekipman listesinde yer almamaktadır. Güncel listedeki ekipmanın tamamı … tarihli tutanaklarla teslim edilmiştir.
Türk Borçlar Kanunu m.146 ve m.147 yönünden: geçmiş ödemelerin mahsubu ayrıca değerlendirilmelidir
10. Kullanım bedeli sözleşmedeki toplam sabit yatırım tutarı esas alınarak hesaplanmış ve Bakanlığınızca onaylanarak ödenmiştir. Bu ödemelerin haklı sebebi sözleşmedir. Geriye dönük mahsup talebi, en azından zamanaşımına uğramış dönemler bakımından dayanaksızdır; müvekkil zamanaşımı def’ini ileri sürmektedir.
Hesap yöntemi yönünden: revizyon tutarının dayanağı gösterilmemiştir
11. Yazınızda düşülecek tutarın hangi birim fiyatlarla, hangi tarih esas alınarak ve finansman etkisi gözetilerek mi hesaplandığı gösterilmemiştir. Komisyon raporunun, kalem kalem hesap cetvelinin, dayanılan müşavir raporlarının ve keşiflerin bir örneğinin tarafımıza verilmesini talep ediyoruz.
Sonuç ve İstem
12. Açıklanan sebeplerle; toplam sabit yatırım tutarının tek taraflı olarak revize edilmesinden ve geçmiş ödemelerin cari ödemelerden mahsup edilmesinden vazgeçilmesine, … numaralı kalemlerin idarenin talimatıyla yapılan değişiklikler olarak ilave imalatlarla birlikte değerlendirilmesine, kabul tutanaklarında ve süresinde yapılan bitirilmemiş işler bildiriminde yer almayan kalemlerin listeden çıkarılmasına, komisyon raporu ile hesap cetvelinin ve dayanak belgelerin tarafımıza verilmesine, sözleşmenin … maddesindeki uyuşmazlıkların çözümü prosedürünün bu yazıyla başlatılmış sayılmasına ve sözleşmenin … maddesi uyarınca nihai tamamlama belgesinin düzenlenmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz. Müvekkilin dava ve tahkim yoluna başvurma hakkı saklıdır.
Başvuran vekili
Av. …
Ekler: 1. Kabul tutanakları ve fiili tamamlama belgeleri. 2. Bitirilmemiş işler bildirimi ve giderildiğine dair tutanaklar. 3. İdarenin değişiklik talimatları ve onayları. 4. İlave imalatlara ilişkin değer tablosu. 5. Onaylı güncel ekipman listesi ve teslim tutanakları. 6. Müşavir raporlarına verilen cevaplar. 7. Vekâletname.
Yazı evrak kaydına alınır ve kayıt tarihi ile sayısı saklanır. Sözleşmedeki uyuşmazlık prosedürünün başlatılması belirli bir şekil veya muhatap gerektiriyorsa, yazı ayrıca o şekilde ve o muhataba da gönderilir. Kredi verenlerin finansman sözleşmesi gereği bilgilendirilmesi gerekiyorsa aynı gün bildirim yapılır. Revizyonun kredinin geri ödemesine etkisi ve borç servisi karşılama oranı için borç üstlenimi ve fesih tazminatı yazısına bakılabilir.
Süreler
Şehir hastanesinde kabul ve revizyon süreçlerinde süreler
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Yer teslimi | İnşaat ruhsatının alındığı tarihten itibaren on iş günü içinde | Sözleşme (Sayıştay 2020, Bulgu 6) |
| Aşamanın kabul işlemi | Tamamlama bildiriminden itibaren üç ay içinde | Sözleşme (Sayıştay 2019, Bulgu 19) |
| Bitirilmemiş işler bildirimi | Fiili tamamlama belgesinden itibaren doksan iş günü içinde | Sözleşme (Sayıştay 2019, Bulgu 19) |
| Bitirilmemiş işlerin giderilmesi | Bildirimden itibaren doksan iş günü içinde | Sözleşme (Sayıştay 2019, Bulgu 19) |
| Nihai tamamlama belgesi | Fiili tamamlama belgesini izleyen yirmi dört ayın dolmasından itibaren | Sözleşme (Sayıştay 2023, Bulgu 7-a) |
| Sulh başvurusunun sonuçlandırılması | Altmış gün; sonuçlandırılmazsa istek reddedilmiş sayılır | 659 sayılı KHK m.9 |
| Ayıplı taşınmaz yapı nedeniyle dava | Teslimden itibaren beş yıl; ağır kusurda yirmi yıl | TBK m.478 |
| Genel zamanaşımı | On yıl; dönemsel edimlerde beş yıl | TBK m.146, 147 |
Tablodaki sözleşme süreleri Sayıştay raporlarına yansıyan sözleşmelerden alınmıştır; her sözleşmede aynı olmayabilir. Kendi sözleşmenizin kabul, bitirilmemiş işler, nihai tamamlama ve uyuşmazlık çözüm maddelerindeki süreler esas alınmalıdır.
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
- Sözleşme ve ekleri; özellikle tanımlar, inşaat hususları, ekipmanlar, kabul programı, ödeme mekanizması ve uyuşmazlıkların çözümü ekleri.
- Nihai teklif tarihindeki şartları eşitlenmiş proje ve ihtiyaç programı; kesin proje ve uygulama projesi ile bunların onayları.
- Yer teslim tutanağı ve inşaat ruhsatı.
- İdarenin değişiklik talimatları, vazgeçme yazıları ve proje değişikliği onayları.
- Her aşamanın tamamlama bildirimi, muayene ve kabul tutanakları, harcama yetkilisi onayı ve fiili tamamlama belgesi.
- Bitirilmemiş işler bildirimi, tahmini masraf listesi ve giderildiğine dair tutanaklar.
- Müşavir firma raporları ve bunlara verilen cevaplar.
- Teklifteki ve onaylı güncel ekipman listesi; teslim ve kurulum tutanakları.
- İzin, ruhsat ve lisansların alınma tarihlerini gösteren belgeler; yapı kullanma izin belgesi.
- Mahsuplaşma komisyonu yazıları ve raporları; bunlara verilen itirazlar.
- Nihai tamamlama belgesinin düzenlenmesine ilişkin talep yazıları.
- Yapım yüklenicisi ve ekipman tedarikçileriyle yapılan alt sözleşmeler ve ayıp bildirimleri.
Sık Yapılan Hatalar
- Kabul tutanağını şerh düşmeden imzalamak. Katılınmayan kalemler için şerh düşülmezse tutanak, şirket aleyhine delil olarak kullanılabilir.
- Bitirilmemiş işlerin giderildiğini tutanağa bağlamamak. Giderilen kalem yıllar sonra revizyon listesinde yeniden ortaya çıkabilir.
- İdarenin sözlü talimatıyla imalat değiştirmek. Yazılı talimat veya onay olmadan yapılan değişiklik, sonradan şirketin projeye aykırı imalatı sayılabilir.
- Vazgeçilen ve ilave edilen imalatları ayrı ayrı belgelemek. İkisi birlikte hesaplanmazsa yalnızca vazgeçilen kısım düşülür.
- Ekipman listesindeki güncellemeyi onaya bağlamamak. Onaysız güncelleme, teslim edilmeyen ekipman olarak değerlendirilebilir.
- Müşavir raporlarına cevap vermemek. Raporlarda yer alan tespitler, kabulde yer almasa bile sonradan revizyon konusu yapılabilir.
- Nihai tamamlama belgesini istememek. Belge düzenlenmedikçe revizyon ve mahsup talepleri açık kalır.
- Revizyon yazısını sözleşme değişikliği gibi kabullenmek. Revizyon, kanuni usulde yapılmış bir sözleşme değişikliği olmadıkça sözleşmeyi değiştirmez.
- Zamanaşımını ileri sürmemek. Zamanaşımı bir def’idir; ileri sürülmedikçe dikkate alınmaz.
- Alt yükleniciye ayıp bildirimini geciktirmek. İdareye karşı üstlenilen sorumluluğun yapım yüklenicisine aktarılması, alt sözleşmedeki bildirim ve süre kurallarına bağlıdır.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Hukukçular Evi, şehir hastanesi görevli şirketlerine, kredi verenlere ve yapım yüklenicilerine kabul ve kesin hesap süreçlerinde destek verir. Kabul tutanaklarına itiraz ve şerh, bitirilmemiş işler bildirimine cevap, fiili ve nihai tamamlama belgelerinin düzenlenmesi taleplerinin hazırlanması üstlenilir. Toplam sabit yatırım tutarı revizyonu ve mahsup taleplerine karşı kalem kalem savunma, mahsuplaşma komisyonlarına itiraz ve sözleşmedeki uyuşmazlık prosedürü yürütülür. Sulh görüşmeleri ile tahkim ve dava süreçleri takip edilir; idareye karşı üstlenilen sorumluluğun yapım yüklenicisine ve tedarikçilere rücu edilmesi sağlanır.
Dosyanızı değerlendirmek için Av. Fatma Öztürk ve ekibine 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Görüşmeye sözleşmeyi, kabul tutanaklarını ve idarenin son yazılarını getirmeniz ilk değerlendirmeyi hızlandırır. Şehir hastanesi ve yap-işlet-devret sözleşmelerinin diğer uyuşmazlık başlıkları kamu–özel iş birliği uyuşmazlıkları merkezinde toplanmıştır.
İlgili Rehberler
- Yap-İşlet-Devret ve Şehir Hastanesi Uyuşmazlıkları Merkezi
- Kamu–Özel İş Birliği ve Şehir Hastanesi Projelerinde KDV, Damga Vergisi ve Harç: Taahhütname ve Kira İndirimi
- Şehir Hastanesinde Kullanım Bedeli ve Hizmet Bedeli Hesabı
- Mücbir Sebep, Maliyet Artışı ve Kur Riski
- Şehir Hastanesinde Ticari Alan Kiralama
- Şehir Hastanesinde Kesintiye İtiraz
- Şehir Hastanesinde Pazar Testi
- Şehir Hastanesi ve Yap-İşlet-Devret Sözleşmesinde Fesih İhtarı
- Borç Üstlenimi ve Fesih Tazminatı
- Kamu–Özel İş Birliği Sözleşmesinde Tahkim
- Görevli Şirket Alt Yükleniciye Ödemiyor
- İnşaatta Ayıplı İmalat: İş Sahibinin Hakları
- Kesin Hesap Çıkarılmıyor, Teminat Kesintisi İade Edilmiyor
- Sözleşme Dışı İlave İşin Bedeli
- Gecikme Cezasına İtiraz
- Sayıştay Kamu Zararı Çıkardı, İdare Parayı Yükleniciden İstiyor
- Kamu-Özel İşbirliği: Modeller ve Sözleşme Çerçevesi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
Şehir hastanesinde aşama tamamlama nedir?
Kanuna göre aşama tamamlama, yapım işlerinin her bir aşamasının ihale dokümanları ve sözleşme hükümleri doğrultusunda tamamlandığının idarenin onayıyla kabul edilmesidir (6428 m.1). Yapım işinin tamamlanmasından önce bedel ödenemez; aşama tamamlamaları ve kısmi hizmete alınmaya ilişkin sözleşme hükümleri saklıdır (m.5).
Muayene ve kabul komisyonu nasıl çalışır?
Harcama yetkilisi, en az üç kişilik muayene ve kabul komisyonları kurar. Komisyon işleri inceler, gerekli testleri yapar; kabule engel olmayan kusur ve noksanlıkları tutanakta açıkça gösterir ve tamamlanmaları için süre verir. Tutanak harcama yetkilisinin onayıyla geçerli olur; görevli şirketin itirazlarının çözüm usulü sözleşmede belirtilir (Yönetmelik m.55).
Fiili tamamlama belgesi neden önemlidir?
Sayıştay’ın aktardığına göre fiili tamamlama belgesinde belirtilen tarih, görevli şirkete yapılan hizmet ve kullanım bedeli ödemelerinin başlangıç tarihidir. Raporlara yansıyan sözleşmelerde idare bu belgeyi bitirilmemiş işlerin varlığına bakmaksızın düzenler; erken tamamlama hâlinde görevli şirket aradaki gün sayısı kadar işletme dönemini uzatma hakkına sahiptir.
Bitirilmemiş iş nedir?
Sayıştay raporlarında aktarılan sözleşme tanımına göre bitirilmemiş işler, idarenin sağlık tesislerini kullanmasını ve tıbbi hizmetlerin veya şirket hizmetlerinin yürütülmesini esaslı bir şekilde etkilemeyen tamamlanmamış işlerdir. Bu işler kabulü engellemez, ancak toplam sabit yatırım tutarının içindedir ve görevli şirketin sorumluluğundadır.
Bitirilmemiş işler ne kadar sürede giderilir?
Raporlara yansıyan sözleşmelere göre idare, fiili tamamlama belgesinden itibaren doksan iş günü içinde bitirilmemiş işleri ve tahmini giderme masraflarını gösteren bir bildirim ister; görevli şirket bu bildirimden itibaren doksan iş günü içinde kusurları giderir. Süreler sözleşmeden sözleşmeye değişebilir.
Nihai tamamlama belgesi ne zaman düzenlenir?
Raporlara yansıyan sözleşme hükmüne göre idare, fiili tamamlama belgesini izleyen yirmi dört ayın dolmasından itibaren nihai tamamlama belgesini düzenler. Sayıştay, süre geçmesine rağmen nihai tamamlama süreçlerinin yürütülmediğini ve 2025 yılı itibarıyla hiçbir projede kesin hesap sürecinin sonuçlanmadığını tespit etmiştir (2023, Bulgu 7-a; 2024, Bulgu 4-a).
İdare toplam sabit yatırım tutarını tek taraflı düşürebilir mi?
Toplam sabit yatırım tutarı ve buna bağlı kullanım bedeli sözleşmede belirlenmiştir; değiştirilmesi bir sözleşme değişikliğidir. Kanun ve Yönetmelik sözleşme değişikliğini Bakan onayına, net bugünkü değer hesabına ve Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşüne bağlar (6428 m.4; Yönetmelik m.61). Bir komisyon raporu veya denetim bulgusu tek başına sözleşmeyi değiştirmez.
İdarenin vazgeçtiği imalat yatırım tutarından düşülür mü?
Sayıştay, idarenin vazgeçtiği imalatlar için de toplam sabit yatırım tutarının revize edilmesini önermiştir (2020, Bulgu 7). Ancak idarenin talimatıyla yapılmayan veya değiştirilen imalatta görevli şirketin bir sözleşmeye aykırılığı yoktur; bu durumda vazgeçilen imalatın değeri ile yerine yapılan veya ilave edilen imalatların değerinin birlikte hesaplanması gerekir.
Kabul tutanağında yer almayan bir eksiklik sonradan ileri sürülebilir mi?
Yönetmelik kabul sırasında tespit edilen kusur ve noksanlıkların tutanakta açıkça gösterilmesini öngörür (m.55). Tutanakta yer almayan bir eksikliğin sonradan bitirilmemiş iş olarak ileri sürülmesi tartışmaya açıktır. Sayıştay ise müşavir raporlarında yer alan eksik imalatların da revizyona konu edilmesi gerektiği görüşündedir (2019, Bulgu 19-b); görevli şirketin savunması kabul tutanaklarına, sürelere ve idarenin onaylarına dayanır.
Eser sözleşmesindeki örtülü kabul hükmü uygulanır mı?
Sözleşmede hüküm bulunmayan noktalarda, yapım unsuru bakımından eser sözleşmesi hükümlerine başvurulabileceği savunulabilir. Buna göre eserin açıkça veya örtülü olarak kabulünden sonra yüklenici, kasten gizlenen ayıplar dışında sorumluluktan kurtulur (TBK m.477). Ancak sözleşmenin bitirilmemiş işler ve nihai tamamlama hükümleri nedeniyle bu hükmün uygulanma ölçüsü tartışmalıdır.
Geçmiş ödemelerin mahsubunda zamanaşımı var mı?
Talebin niteliğine göre değişir. Ayıplı taşınmaz yapı nedeniyle açılacak davalar teslimden itibaren beş yılda, ağır kusurda yirmi yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.478). Bedelin düzeltilmesine dayanan taleplerde genel zamanaşımı on yıl, dönemsel edimlerde beş yıldır (m.146, 147). Zamanaşımı bir def’idir ve görevli şirketçe ileri sürülmelidir.
Yer teslimi öncesi inşaata başlamak işletme süresini etkiler mi?
Sayıştay, görevli şirketlerin yer teslimi yapılmadan inşaata başladığını tespit etmiş ve inşaat dönemi ile işletme sürelerinin fiilen işe başlanan tarihlere göre yeniden hesaplanmasını önermiştir (2020, Bulgu 6). Görevli şirket, sözleşmenin süreyi yer teslim tarihinden başlattığını ve sözleşme süresinin ancak sözleşme değişikliğiyle değiştirilebileceğini ileri sürebilir.
Eksik ekipman yatırım tutarı revizyonuna konu olur mu?
Raporlara yansıyan sözleşmelerde toplam sabit yatırım tutarı tesisin yapımının yanında mefruşat, hastane bilgi yönetim sistemi donanımı ve tıbbi ekipmanın teminini de kapsar. Sayıştay, teklif listesi ile güncellenen liste arasındaki farkların ve teslim edilmeyen ekipmanın revizyona konu edilmesi gerektiğini belirtmiştir (2023, Bulgu 7-a). Listenin idarenin onayıyla güncellenmiş olması görevli şirketin savunmasının dayanağıdır.
Mahsuplaşma uyuşmazlığı nerede çözülür?
Önce idarenin komisyon hesabına itiraz edilir, ardından sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm prosedürü işletilir. Sözleşme özel hukuka tabi olduğundan uyuşmazlık, tahkim kararlaştırılmışsa hakemde, kararlaştırılmamışsa Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinde görülür (6428 m.4). Genel bütçeli idarelerle adli uyuşmazlıklarda sulh yolu da mümkündür (659 sayılı KHK m.9, 10).
Kabulden sonra ortaya çıkan kusur için idare ne yapabilir?
İşletme döneminde idare noter aracılığıyla ihtar ederek süre verir ve durumu finans sağlayıcılara bildirir; süresinde giderilmezse iş pazarlık usulüyle görevli şirket namı hesabına yaptırılarak ödenecek bedelden mahsup edilir. Sağlık hizmetlerinin sürdürülemez hâle gelmesi durumunda iş ivedilikle şirket namı hesabına yaptırılır (Yönetmelik m.57).
Kaynakça
- 6428 sayılı Kanun (Resmî Gazete 09.03.2013, 28582) m.1, 3, 4, 5.
- Sağlık Bakanlığınca Kamu Özel İş Birliği Modeli ile Tesis Yaptırılması, Yenilenmesi ve Hizmet Alınmasına Dair Uygulama Yönetmeliği m.4, 21, 49, 55, 56, 57, 58, 61, 62 ve Ek-3.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.146, 147, 474, 475, 477, 478.
- 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname m.9, 10, 11.
- T.C. Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu, B bölümü (Bulgu 9, 18, 19, 22).
- T.C. Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu, B bölümü (Bulgu 6, 7, 8, 9).
- T.C. Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2023 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu, B bölümü (Bulgu 7-a, 7-b, 7-d).
- T.C. Sayıştay Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu, B bölümü (Bulgu 4-a, 4-c, 4-j, 4-k).
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, belgeleri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
İlgili ana rehberler
Yap-İşlet-Devret ve Şehir Hastanesi Uyuşmazlıkları Merkezi · Kamu İhale Hukuku Rehberi · Tahkim Rehberi · İdare Hukuku Rehberi · Dilekçe Örnekleri · İletişim
Somut olayınıza özgü değerlendirme için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.


