3465 sayılı Kanun, Karayolları Genel Müdürlüğü dışındaki sermaye şirketlerinin otoyolların ve üzerindeki tesislerin yapımı, bakımı ve işletilmesiyle görevlendirilmesini ve süre sonunda yol ve tesislerin Genel Müdürlüğe devrini düzenler. Görev, otoyolun bütün tesisleriyle yapımı ve işletilmesi olabileceği gibi, otoyollar üzerindeki akaryakıt istasyonu, lokanta ve otel gibi hizmet tesislerinin yapımı ve işletilmesi ya da mevcut bir otoyolun işletme hakkının devri şeklinde de verilebilir. Sözleşmeler en çok kırk dokuz yıl sürelidir (m.5). Bu Kanun’u 3996 sayılı yap-işlet-devret rejiminden ayıran üç nokta vardır: geçiş ücreti tarifesi görevli şirketin talebi ve Karayolları Genel Müdürünün teklifi üzerine Bakan onayıyla belirlenir (m.7); görevlendirmelerde kamu ihale mevzuatının ceza, yasaklama ve sözleşmenin feshi hükümleri uygulanır (m.5/A); görev süresi sonunda otoyol bütün tesisleriyle her türlü borç ve taahhütten ari, kullanılabilir durumda, bedelsiz ve kendiliğinden Genel Müdürlüğe geçer (m.6). Ayrıntılar 1993 tarihli Uygulama Yönetmeliği’ndedir; teminat oranları, süre uzatımı, görev devri, fesih ve devir-teslim usulü orada yazılıdır. Yönetmelik 2006’dan sonra değiştirilmediğinden bazı hükümleri Kanun’un sonraki değişiklikleriyle birlikte okunmalıdır.
Bu konuda hukuki destek almak ister misiniz? Uzman hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı, Karayolları Genel Müdürlüğüyle 3465 sayılı Kanun kapsamında sözleşme imzalamış otoyol ve otoyol hizmet tesisi görevli şirketleri, bu görevlendirmelere katılmayı düşünen yatırımcılar, görevli şirketlere kredi veren kuruluşlar ve tesisleri alt sözleşmeyle işleten şirketler için yazıldı. Kanun’un kapsamı, 3996 sayılı Kanun’la farkları, sözleşmenin hukuki niteliği ve uyuşmazlığın görüleceği yer, görevlendirme süreci, teminatlar, görev süresi ve süre uzatımı, yapım dönemi, kabul ve işletme izni, ilave işler, geçiş ücreti tarifesi, hasılattan pay, ihlalli geçiş alacağının tahsili, bakım ve sorumluluk, görevin devri, üçüncü kişilere iş yaptırma, fesih, ihale yasaklaması ve süre sonunda devir ele alınır; sonunda devir-teslim tespitine itiraz ve işletme teminatının iadesi talebi dilekçesi örneği yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 3465 sayılı Kanun m.1–11 ve 5/A; 3465 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği (Bakanlar Kurulunun 93/4186 sayılı Kararı) m.6, 7, 10, 12, 20, 22, 26–35, 45–62, 64, 67–80; 3996 sayılı Kanun m.5, 7, 11, 12, 13, 14 ve geçici m.1; 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun m.14, 15, 29 ve 30; Ücretli Karayollarında Yabancı Plakalı Araçlara Ait Geçiş Ücretleri ve İdari Para Cezaları ile Cezaların Tahsiline İlişkin Yönetmelik m.6 ve 11; 4734 sayılı Kanun m.17 ve 58; 4735 sayılı Kanun m.20, 22, 23, 25 ve 26; Anayasa m.47, 125 ve 155; 2575 sayılı Danıştay Kanunu m.23 ve 24; 2577 sayılı Kanun m.2; 4501 sayılı Kanun m.2; Sayıştay’ın Karayolları Genel Müdürlüğü 2021 yılı denetim raporu.
Hangi Durumdasınız? Konumunuza Göre İlk Adım
3465 sayılı Kanun kapsamındaki görevlendirmelerde uyuşmazlıklar görev süresinin farklı evrelerinde çıkar. Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan durumlarda ilk adımı ve dayanağını gösterir.
3465 sayılı Kanun kapsamındaki görevlendirmelerde konumunuza göre ilk adım
| Durum | İlk adım | Dayanak |
|---|---|---|
| Görevlendirme ihalesinde teklifiniz değerlendirme dışı bırakıldı veya başka istekli görevlendirildi | Komisyon kararını ve Bakan onayını isteyin; iptal davası süresini hesaplayın | Yönetmelik m.30, 31, 33, 34 |
| Görevlendirme kararı size tebliğ edildi | On beş gün içinde kesin teminatı verip sözleşmeyi imzalayın | Yönetmelik m.51, 53 |
| Yıllık işletme teminatı istendi | Teminatı süresinde verin; gecikme feshe ve teminatın gelir kaydına yol açar | Yönetmelik m.49 |
| Yapım döneminde mücbir sebep yaşandı | Süresinde bildirin ve süre uzatımı isteyin | Yönetmelik m.58; sözleşme |
| Geçiş ücreti tarifesinin artırılmasını istiyorsunuz | Sözleşmedeki tarife hükmüne dayanarak yazılı talepte bulunun | Kanun m.7; Yönetmelik m.76; 6001 m.14 |
| Ücret ödemeden geçen araçlardan alacağınız var | Araç sahibine kanuni bilgilendirmeyi yapın; alacağı genel hükümlere göre takip edin | 6001 m.30 |
| Görevi veya şirket paylarını devretmek istiyorsunuz | Genel Müdürlüğün uygun görüşünü ve Bakan onayını devirden önce alın | Kanun m.10; Yönetmelik m.59 |
| Fesih ihtarı aldınız | Süreyi hesaplayın, ihlali giderin veya gerekçeli cevap verin | Kanun m.5/A, 6; Yönetmelik m.55; 4735 m.20 |
| Görev süresi sona eriyor | Devir-teslim komisyonunun zamanında kurulmasını isteyin; eksiklikleri süre içinde giderin | Kanun m.6; Yönetmelik m.50, 78 |
3465 Sayılı Kanun Kimlere Uygulanır?
Kanun’un amacı, sermaye şirketlerinin otoyolların ve üzerindeki bütün tesislerin yapımı, bakımı ve işletilmesiyle görevlendirilmesine ve süresi sonunda yol ve tesislerin Karayolları Genel Müdürlüğüne devrine ait esasları düzenlemektir (m.1). Görevli şirket, Kanun hükümlerine göre görev verilen ve Türkiye’de kurulmuş sermaye şirketidir (m.3). Kanun üç tür görevlendirmeye uygulanır.
- Otoyolun yapımı ve işletilmesi. Erişme kontrollü karayollarının, yani otoyolların, bütün tesisleriyle birlikte projelendirilerek veya projesine göre yapımı, bakımı ve işletilmesi (m.4, 5).
- Otoyol hizmet tesisleri. Genel Müdürlükçe yapılmış veya yapılmakta olan otoyollar üzerindeki hizmet tesislerinin yapımı ve işletilmesi (m.4). Hizmet tesisleri; otel, motel, lokanta, akaryakıt istasyonu ve diğer tesislerdir (m.3). Kanun’daki “yolculukla ilgili tesisler” ifadesi 2010 yılında “hizmet tesisleri” olarak değiştirilmiştir; Yönetmelik ise eski ifadeyi korumaktadır.
- Mevcut otoyollarda bakım, iyileştirme, genişletme ve işletme hakkı devri. Görev, 4046 sayılı Kanun kapsamına alınanlar hariç otoyolların, işletme ve bakım tesislerinin veya hizmet tesislerinin bakımı, iyileştirilmesi, genişletilmesi veya işletme haklarının devri şeklinde de olabilir (m.5).
İkinci grubun boyutu Sayıştay raporundan izlenebilir. Sayıştay’ın Karayolları Genel Müdürlüğü 2021 yılı raporuna göre, 3465 sayılı Kanun kapsamında yap-işlet-devret modeliyle gerçekleştirilen otoyol hizmet tesisleri için 57 tesise ilişkin 27 sözleşme imzalanmış; bunların 3’ü yapım aşamasında, 24’ü işletme dönemindedir (A bölümü, Bulgu 12). Bu yazıda “görevli şirket” ifadesi, aksi belirtilmedikçe hem otoyol hem hizmet tesisi görevlendirmelerini kapsar.
Kapsam dışında kalanlar. Genel Müdürlüğün sorumluluğundaki otoyolların işletme haklarının Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca 4046 sayılı Kanun çerçevesinde verilmesi ayrı bir rejimdir. 6001 sayılı Kanun’a göre bu kapsamda işletme haklarının verilmesi imtiyaz sayılmaz ve imzalanacak sözleşmeler özel hukuk hükümlerine tabidir; 3465 ve 3996 sayılı Kanun hükümleri saklıdır (m.29). Otoyolların 3996 sayılı Kanun’a göre yap-işlet-devret modeliyle yaptırılması da mümkündür; o rejim yap-işlet-devret ve şehir hastanesi uyuşmazlıkları merkezinde anlatılmıştır.
3465 mi, 3996 mı? İki Rejimin Farkları
3996 sayılı Kanun, 3465 sayılı Kanun hükümlerini saklı tutar; ancak ilgili idarenin isteği hâlinde 3465 sayılı Kanun’a tabi işler de 3996 sayılı Kanun’un 5, 11, 12 ve 14. madde hükümlerinden yararlanır (3996 m.13). Uygulama Yönetmeliği bu imkânı tekrarlar ve yararlanılacak hükümlerin görevlendirmeye ait onay belgesinde belirtileceğini öngörür (m.7). Hazine garantisine ilişkin 11. maddeden yararlanılması isteniyorsa, Bakan onayından önce Hazine’den sorumlu Bakanın ön oluru alınır (m.10). Bu dört hüküm şunlardır: sözleşmenin özel hukuka tabi olması (m.5), garanti verilmesi (m.11), damga vergisi ve harç muafiyeti (m.12) ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na tabi olmama (m.14).
3465 sayılı Kanun ile 3996 sayılı Kanun’un karşılaştırması
| Konu | 3465 sayılı Kanun | 3996 sayılı Kanun |
|---|---|---|
| Kapsam | Otoyollar ve otoyollar üzerindeki hizmet tesisleri | Otoyol dâhil sayılan altyapı yatırımları |
| Görevli | Türkiye’de kurulmuş sermaye şirketi | Sermaye şirketi veya yabancı şirket |
| Süre | Kırk dokuz yıla kadar; yapım, bakım ve işletme dâhil | Kırk dokuz yılı geçemez |
| Sözleşmenin tabi olduğu hukuk | Kanun’da açık hüküm yok; idarenin isteğiyle 3996 m.5 uygulanabilir | Özel hukuk |
| Gelir | Bakan onayıyla belirlenen geçiş ücreti tarifesi; hizmet tesislerinde Genel Müdürlük onaylı ücretler | Sözleşmede belirlenen ücret; idare ödemesi ve garanti mümkün |
| İdarenin mali yükümlülüğü | Genel Müdürlük mali kaynak sağlama yükümlülüğüne giremez | Talep garantisi, katkı payı ve Hazine garantisi mümkün |
| İhale mevzuatıyla ilişki | 4734’ün ceza ve yasaklama, 4735’in ceza, yasaklama ve fesih hükümleri uygulanır | 2886’ya tabi değil; Uygulama Kararı’ndaki usul |
| Süre sonu | Borç ve taahhütten ari, kullanılabilir durumda, bedelsiz ve kendiliğinden Genel Müdürlüğe geçer | Sözleşmedeki devir hükümleri |
Tablodaki farkların en önemlisi finansmandır. 3465 sayılı Kanun’a göre görev kapsamındaki işler için gerekli bütün finansmanı görevli şirket sağlar ve bütün harcamaları o yapar; mali kaynak sağlanması konusunda Genel Müdürlük herhangi bir yükümlülüğe giremez (Yönetmelik m.7). Görevli şirketin geliri kullanıcılardan alınan geçiş ücreti veya hizmet tesisinin hasılatıdır; idarenin ödeme yükümlülüğü ve talep garantisi, Kanun’un yapısında yer almaz. Talep garantisi içeren otoyol projelerinin kuralları talep garantisi ve katkı payı uyuşmazlıkları yazısındadır. İki rejim vergi bakımından da ayrışabilir: 3996 sayılı Kanunun damga vergisi ve harç muafiyeti 3465 sayılı Kanuna tabi işlere ancak idarenin isteğiyle uygulanır ve KDV Kanununun geçici 29 uncu maddesi 3996 sayılı Kanuna göre yap-işlet-devret projelerini sayar; ayrıntı yap-işlet-devret projelerinde KDV, damga vergisi ve harç yazısındadır.
Sözleşmenin Hukuki Niteliği ve Uyuşmazlığın Görüleceği Yer
Kanun’un 1. maddesi görevli şirketleri “özel hukuk hükümlerine tabi ve sermaye şirketi statüsüne sahip” şirketler olarak tarif eder. Bu ifade şirketin statüsünü anlatır; Genel Müdürlükle imzalanan sözleşmenin hangi hukuka tabi olduğunu söylemez. Anayasa’ya göre Devlet ve diğer kamu tüzel kişileri tarafından yürütülen yatırım ve hizmetlerden hangilerinin özel hukuk sözleşmeleriyle gerçek veya tüzel kişilere yaptırılabileceği veya devredilebileceği kanunla belirlenir (m.47). 3465 sayılı Kanun bu konuda ayrıca hüküm içermediğinden sorunun cevabı 3996 sayılı Kanun’dadır.
3996 sayılı Kanun’un 5. maddesinden yararlanılmışsa. Sözleşme özel hukuk hükümlerine tabidir. Uyuşmazlık adli yargıda veya sözleşmede kararlaştırılmışsa tahkimde görülür. Mevcut 3465 projeleri bakımından 2000 yılında yapılan değişiklikle, görevli şirketin kısa bir süre içinde başvurusu ve idarenin müracaatı üzerine bu hükmün uygulanmasına Bakanlar Kurulunca karar verilebilmesi ve sözleşmenin özel hukuka göre yeniden düzenlenmesi öngörülmüştü (3996 geçici m.1).
Yararlanılmamışsa. Sözleşmenin kamu hizmeti imtiyaz sözleşmesi niteliğinde sayılması gündeme gelir. Bu nitelendirmenin sonuçları önemlidir: kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında Danıştay düşüncesini bildirir (Anayasa m.155; 2575 m.23); tahkim yolu öngörülmeyen imtiyaz sözleşmelerinden doğan idari davaları Danıştay ilk derece mahkemesi olarak karara bağlar (2575 m.24); idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar idari yargının görev alanındadır (2577 m.2). İmtiyaz sözleşmelerinde uyuşmazlıkların millî veya milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülebilir; milletlerarası tahkime ancak yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar için gidilebilir (Anayasa m.125; 4501 m.2). Hangi nitelendirmenin doğru olduğu sözleşmenin ve onay belgesinin içeriğine bağlıdır; Kanun bu soruyu kendisi cevaplamaz.
Her durumda idari işlem olanlar. Sözleşmenin niteliğinden bağımsız olarak, görevlendirme kararı ve Bakan onayı, tarife onayı ve ihale yasaklaması gibi idarenin tek yanlı işlemleri idari işlemdir; bunlara karşı iptal davası idari yargıda açılır. Görevlendirme ihalesine karşı dava yolu kamu–özel iş birliği ihalesine karşı iptal davası yazısında, tahkim şartı ve hakem kararının icrası kamu–özel iş birliği sözleşmesinde tahkim yazısında anlatılmıştır.
Görevlendirme Süreci: Önseçim, Teklif ve Bakan Onayı
Görev yeri, Genel Müdürlükçe belirlenen otoyol ağı üzerinde Genel Müdürün teklifi ve Bakan onayıyla tespit edilir (Yönetmelik m.5). Her görev için Bakan onayına sunulmak üzere görevin niteliği, kapsamı, uygulanacak usul ve teminat oranlarını gösteren bir onay belgesi hazırlanır (m.14). Görevlendirmede sermaye şirketleri arasında kapalı teklif usulü veya pazarlık usulü uygulanır (m.35).
- Önseçim. Görev konusu işler, Resmî Gazete’de ve yurt içinde dağıtımı yapılan yüksek tirajlı iki gazetede, son müracaat tarihinden en az on beş gün önce ilan edilir (m.20). İsteklilerin mali ve teknik yeterliği puanlama esaslarına göre değerlendirilir (m.19).
- Teklife davet. Önseçimde yeterli görülen isteklilere, yapım işi içeren görevlendirmelerde en az kırk beş gün, içermeyenlerde en az otuz gün önce davet mektubu gönderilir (m.22). Önseçimin uygulanmaması, özellik arz eden ve ileri teknoloji gerektiren köprü ve tünel içeren otoyollar için ayrı bir kararla mümkündür (m.29).
- Uygun teklif. Belgeleri uygun bulunan ve Genel Müdürlüğe sağlayacağı toplam geliri en yüksek olan teklif uygun teklif kabul edilir. Toplam gelir, tesisin ekonomik ömrünün işletmeye açılmadan itibaren elli yıl olduğu kabul edilerek, şirket tarafından işletildiği süre içinde yıllık gayri safi hasıladan verilmesi taahhüt edilen paylar ile tesisin Genel Müdürlüğe tesliminden sonraki dönemde Genel Müdürlüğün elde edeceği tahmini gelirin toplamıdır. İşletme hakkı devirlerinde ise ekonomik açıdan en avantajlı teklif esas alınır (m.30).
- Karar ve onay. Komisyonlar gerekçe göstererek görevlendirmeyi yapıp yapmamakta serbesttir (m.31). Görevlendirme kararı Genel Müdürün uygun görüşüyle Bakan onayına sunulur; Bakan kararı otuz gün içinde onaylamaz veya iptal ederse görevlendirme hükümsüz sayılır (m.33). Onaylanan karar en geç beş iş günü içinde şirkete bildirilir (m.34).
Teklif mektubunda teklif edilen süre ile Genel Müdürlüğe ödenecek pay yüzdeleri veya işletme hakkı devir bedeli rakam ve yazıyla açıkça yazılmalıdır; kazıntı, silinti veya düzeltme bulunan teklifler reddedilir (m.37). Teklif zarflarının açılması sırasında yetkili temsilci veya noter onaylı vekâletnameyi haiz vekil bulundurmayan istekliler görevlendirmenin yapılış tarzına ve sonucuna itiraz edemez (m.44); bu nedenle açılışa yetkili bir temsilcinin katılması itiraz hakkını korumak bakımından önemlidir.
Teminatlar: Geçici, Kesin ve Yıllık İşletme Teminatı
3465 sayılı görevlendirmelerde teminat sistemi kamu ihale mevzuatından farklıdır. En belirgin fark, işletme süresince her yıl yenilenen işletme teminatıdır.
3465 sayılı görevlendirmelerde teminatlar
| Teminat | Tutar | Ne zaman verilir | Ne zaman iade edilir veya gelir kaydedilir |
|---|---|---|---|
| Geçici teminat | Finansman analiz raporundaki, proje dâhil yapım maliyeti veya işletme hakkı devir bedeli üzerinden yüzde 1 ile yüzde 3 arası | Teklifle birlikte | Sözleşme yapıldıktan sonra iade; sözleşme imzalanmaz veya kesin teminat verilmezse gelir kaydı (m.26, 48) |
| Yapım kesin teminatı | Proje dâhil yapım maliyetinin yüzde 3 ile yüzde 6 arası | Sözleşmeden önce | Yapım işlerinin kabulü, işletme teminatının alınması ve yapım işleri için SGK ilişiksiz belgesi üzerine iade (m.48, 50) |
| Devir kesin teminatı (işletme hakkı devri) | Devir bedelinin yüzde 3 ile yüzde 6 arası | Sözleşmeden önce | Devir bedelinin tamamı ödendiğinde iade (m.48) |
| İşletme teminatı — ilk yıl | Fiili yatırım tutarının yüzde 1 ile yüzde 2 arası | İşletmenin birinci yılı için | Ertesi yılın teminatı verilince iade (m.49) |
| İşletme teminatı — sonraki yıllar | Bir önceki yılın gayri safi hasılatının yüzde 3 ile yüzde 9 arası | Her yıl | Ertesi yılın teminatı verilince iade (m.49) |
| İşletme teminatı — son yıl | Bir önceki yılın gayri safi hasılatının yüzde 6 ile yüzde 15 arası | Görevin sona erme yılı için | Devir-teslim tutanağının onayı, borcun bulunmaması ve işletme işleri için SGK ilişiksiz belgesi üzerine iade (m.50) |
Teminat olarak tedavüldeki Türk parası veya şartnamede cinsi belirtilen döviz, bankalar ve katılım bankalarınca verilen teminat mektupları ve devlet iç borçlanma senetleri kabul edilir; teminat mektuplarının kapsam ve şeklini belirlemeye Kamu İhale Kurumu yetkilidir. İdarece alınan teminatlar üçüncü kişilerce haczedilemez ve üzerine ihtiyati tedbir konulamaz (Yönetmelik m.27, 28).
İşletme teminatında süre hayati önemdedir. Görevli şirket işletme teminatını zamanında vermezse, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın yükümlülüklerini yerine getirmemiş sayılır; sözleşme feshedilir ve Genel Müdürlükteki mevcut işletme teminatı gelir kaydedilir (m.49). Hükmün sert sonucu karşısında, yeni yılın teminat tutarının hesaplanmasına esas gayri safi hasılat ve teslim tarihi her yıl önceden yazışmayla netleştirilmeli, teminat mektubu son güne bırakılmamalıdır. Her yıla ait işletme teminatı verildiğinde bir önceki yılın teminatı iade edilir.
Görev Süresi ve Süre Uzatımı
Sözleşmeler kırk dokuz yıla kadar süreli olarak düzenlenir; bu süre bütün tesislerin yapım, bakım ve işletilmesini kapsar (Kanun m.5). Görev sözleşmenin imzalandığı tarihte başlar; bitim tarihi yıl, ay, gün ve saat olarak sözleşmede belirtilir (Yönetmelik m.57). Yapım süresi uzarsa işletme süresi kısalır; bu nedenle süre uzatımı görevli şirket için doğrudan gelir meselesidir.
Yönetmelik süre uzatımını iki döneme ayırır (m.58):
- Yapım dönemi. Görevli şirketin kusuru veya ihmali dışında meydana gelen, işin yapımını ve yürütülmesini engelleyen, görevli şirket tarafından süresinde bildirilen ve Genel Müdürlükçe uygun görülen mücbir sebeplerden dolayı süre uzatımı verilebilir.
- İşletme dönemi. Görevli şirketin kusuru veya ihmali dışında meydana gelen ve tesislerin sözleşmedeki koşullara uygun olarak işletilmesini engelleyen mücbir sebep nedeniyle, mücbir sebebin devam ettiği süre kadar işletme süresi uzatılabilir. Tarafların hak ve yükümlülükleri ile bu süre içinde alınacak tedbirler sözleşmede belirtilir. Görevli şirket, süre uzatımı dışında herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz.
Verilen süre uzatımı görev süresinin sonuna eklenir; ancak mücbir sebeplerle süre uzatımı verilse dahi görev süresi hiçbir şekilde kırk dokuz yılı geçemez. Kırk dokuz yıllık azami süreyle sözleşme imzalamış bir şirket için bu, mücbir sebebin süreyle telafi edilemeyeceği anlamına gelir; risk paylaşımı bu nedenle sözleşmede ayrıca düzenlenmelidir.
Üç durumda süre hiç uzamaz: Genel Müdürlüğün istediği yüzde beşe kadar ilave işler ve tevsi işleri (m.56), malzemenin hileli olmasından veya yapım ve onarımın teknik gereklere uygun yapılmamasından doğan hasarların giderilmesi (m.67) ve kabulde tespit edilen hatalı ve noksan işler için verilen süre (m.75).
“Tazminat talep edilemez” kuralının sınırı. Bu kural Yönetmelik’te işletme dönemindeki mücbir sebep için öngörülmüştür. İdarenin kendi eylem veya işlemlerinden, örneğin sözleşmeye aykırı bir trafik düzenlemesinden veya taahhüt edilen bir işin yapılmamasından doğan kayıplar mücbir sebep değildir; bunlar için talep sözleşmeye ve genel hükümlere göre ayrıca değerlendirilir. Mücbir sebebin şartları, bildirimi ve belgelendirilmesi mücbir sebep, maliyet artışı ve kur riski yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Yapım Dönemi: Proje, Kontrollük, Kabul ve İşletme İzni
Proje. Projeler Genel Müdürlükçe hazırlanmış olabileceği gibi görevli şirkete de hazırlatılabilir; her durumda Genel Müdürlükçe onaylandıktan sonra uygulamaya konulur. Projelerde gerekli görülen değişiklikler Genel Müdürlük onayıyla yapılabilir (Yönetmelik m.12).
Kontrollük. İşlerin projelere, şartnamelere ve sözleşmeye uygunluğu Genel Müdürlükçe kontrol edilir; bu kontrol görevli şirketin sorumluluğunun paylaşılması anlamına gelmez. Görevli şirket ayrıca, masrafı kendisine ait olmak üzere yetkili bir müşavir mühendislik firmasına kontrol ettirir. Firma, görevli şirketin önerisi ve Genel Müdürlüğün onayıyla seçilir; görevli şirket işe başlama tarihinden itibaren üç ay içinde idarenin onaylayacağı bir firmayı görevlendirmezse sözleşme feshedilir. Firmanın raporları proje ve yapım safhasında aylık, bakım ve işletme safhasında üç aylık aralarla düzenlenir ve görevli şirketçe Genel Müdürlüğe gönderilir (m.74). Üç aylık süre, işe başlamanın ilk günlerinde gözden kaçabilecek bir fesih sebebidir.
Kabul. Görevli şirket işlerin tamamlandığını ve tesislerin işletmeye hazır olduğunu yazıyla bildirdiği tarihten itibaren yirmi gün içinde Genel Müdürlükçe bir yapım işleri kabul komisyonu kurulur. Komisyon tesislerin projelerine, sözleşmeye, şartnamelere ve standartlara uygunluğunu kontrol eder; uygun bulunanlar için kabul tutanağı düzenlenir ve işletme izni verilir. Uygun görülmesi hâlinde kısmi kabul ve kısmi işletme izni de mümkündür (m.75).
Hatalı ve noksan işler. İşletmeye engel olmayan hatalı ve noksan işler için tamamlama süresi verilerek işletme izni verilebilir. Bu işler verilen sürede tamamlanmazsa Genel Müdürlükçe yapılır veya yaptırılır ve görevli şirket yapılan harcamaları bir kat fazlasıyla öder; tamamlama süresi görev süresini uzatmaz (m.75). Genel Müdürlükçe işletme izni verilmeden otoyol veya hizmet tesisi işletmeye açılamaz (m.77).
İlave İşler, Tevsi, Kamulaştırma ve Yer Değiştirme Giderleri
İlave işler. Sözleşmenin imzalanmasından sonra görevli şirket yapım işlerinin azaltılmasını teklif edemez. Genel Müdürlük ise yatırım bedelinin yüzde beşini geçmemek kaydıyla ilave işler isteyebilir; bu nedenle görev süresi uzatılamaz (Yönetmelik m.56). Yüzde beşlik sınır içindeki ilave işin maliyetini kimin üstleneceği ve gelire nasıl yansıyacağı Yönetmelik’te yazılı değildir; sözleşmeden okunur. Sözleşme sessizse, ilave iş talebinin yazılı alınması ve maliyetinin belgelenmesi, ileride tarife veya başka bir yolla telafi talebinin dayanağı olur.
Tevsi. Bakım ve işletme süresi içinde tesislerde yapılacak tevsi işleri için Genel Müdürlükten onay alınması zorunludur; tevsi işleri için de görev süresi uzatılamaz (m.56).
Kamulaştırma. Otoyol ve tesisler için gerekli kamulaştırma işlemleri Genel Müdürlükçe ve Genel Müdürlük adına yapılır; sözleşmede kamulaştırma bedelinin tamamen veya kısmen görevli şirketçe ödenmesi kararlaştırılabilir (Kanun m.8). Şantiye yeri ve malzeme ocakları görevli şirketçe temin edilir; şartnamede belirtilmişse Genel Müdürlükçe de temin edilebilir (Yönetmelik m.69). Kamulaştırmanın gecikmesi yer teslimini ve dolayısıyla yapım süresini etkiler; bu gecikmenin süre uzatımı sebebi olup olmadığı sözleşmedeki süre uzatımı hâllerinden okunur. Şartnamede süre uzatımı verilebilecek hâllerin ve şartlarının gösterilmesi zorunludur (m.10).
Yer değiştirme. Görev yeri içinde kalan gerçek veya tüzel kişilere ya da kamu kurumlarına ait yer altı veya yer üstü tesislerin yerinin değiştirilmesi veya yeniden yapılmasına ilişkin protokolleri görevli şirket veya duruma göre Genel Müdürlük düzenler; ancak protokollerde öngörülen mali külfeti her durumda görevli şirket karşılar (m.73). Altyapı deplasesi büyük projelerde önemli bir maliyet kalemi olabileceğinden, tahmini tutarın finansman analizine baştan yansıtılması gerekir.
Geçiş Ücreti Tarifesi ve Hizmet Tesislerinde Ücretler
Otoyol geçiş ücretleri tarifesi, görevli şirketin talebi, Karayolları Genel Müdürünün teklifi üzerine Bakan onayıyla tespit edilir. Tarifenin tespitinde otoyol gelirini makul seviyede tutacak trafik dengesi, maliyeti oluşturan çeşitli harcamalar, mahalli şartlar, işletme döneminde bu yola yapılan yatırımlar ile benzer yollardan yurt içinde ve dışında alınan ücret seviyeleri dikkate alınarak, bu tür yatırımları mümkün kılıcı ve teşvik edici bir gelir seviyesinin sağlanması esas alınır (Kanun m.7; Yönetmelik m.76).
6001 sayılı Kanun da aynı yönde iki kural koyar. 3465 sayılı Kanun’a göre işletme hakkı verilen veya devredilen karayollarında geçiş ücretinin belirlenmesine ilişkin esas ve usuller ile ücretsiz geçiş yapmasına izin verilecek olanlar sözleşmelerde düzenlenir (m.14). İşletme hakkı verilen veya devredilen erişme kontrollü karayollarının ücretli ve erişme kontrollü olma niteliği sözleşme süresince korunur (m.15). Genel Müdürlüğün kendi işlettiği otoyollardaki ücretlerin belirlenmesine ilişkin yönetmelik ise bu yollara uygulanmaz; o yönetmelik de işletme hakkı verilen yollardaki ücret esaslarını sözleşmelere bırakır.
Bu hükümlerden üç sonuç çıkar.
- Tarife talebi sözleşmeye dayanır. Sözleşmede bir artış formülü veya dönemsel güncelleme hükmü varsa, görevli şirketin talebi bu hükmün uygulanmasını istemektir. Kanun’un saydığı ölçütler, sözleşme hükmünün yorumunda ve takdirin denetiminde kullanılır.
- Onay veya ret bir idari işlemdir. Bakanın tarife talebini reddetmesi veya cevapsız bırakması, idari işlem niteliğindedir; buna karşı yargı yolu ve süresi ayrıca değerlendirilmelidir. Sözleşmeye aykırı bir ret, sözleşmeden doğan tazminat talebine de konu olabilir.
- Ücretsiz geçiş ve ücretli niteliğin korunması. Hangi araçların ücretsiz geçeceği sözleşmeyle belirlenir. Sözleşmede yazılı olmayan bir ücretsiz geçiş uygulaması veya yolun ücretli niteliğini etkileyen bir düzenleme, Kanun’un sözleşme süresince koruduğu bir hakka dokunur.
Hizmet tesislerinde ücretler. Hizmet tesislerinde uygulanacak ücretler günün koşulları, ekonomik şartlar ve genel hükümlere göre görevli şirket tarafından Genel Müdürlüğün onayı alınarak tespit edilir; bu tesislerde ücret alınmadan yerine getirilecek hizmet türleri sözleşmede belirlenir (Yönetmelik m.76).
Hasılattan Pay ve Genel Müdürlüğe Yapılan Diğer Ödemeler
Genel Müdürlük işletme süresince gayri safi hasıladan pay alabilir; bununla ilgili esaslar sözleşmede belirlenir (Yönetmelik m.68). Görevlendirmede uygun teklifin belirlenmesinde de yıllık gayri safi hasıladan verilmesi taahhüt edilen paylar esas alındığından (m.30), pay taahhüdü görevli şirketin temel yükümlülüklerinden biridir. Görevli şirketin Genel Müdürlüğe yapacağı ödemeler bunlarla sınırlı değildir: sözleşmede öngörülmüşse kamulaştırma bedelinin tamamı veya bir kısmı (Kanun m.8) ve işletme hakkı devirlerinde devir bedeli de görevli şirketçe ödenir.
Hasılat payında uyuşmazlığa konu olabilecek üç nokta vardır: gayri safi hasılatın tanımı (hangi gelirler dâhil, iadeler ve vergiler nasıl ele alınır), alt işletmecilere bırakılan tesislerin gelirinin hasılata nasıl yansıtılacağı ve gecikmiş ödemede uygulanacak faiz. Bu noktaların cevabı sözleşmededir. Aynı gayri safi hasılat rakamı yıllık işletme teminatının hesabında da kullanıldığından (m.49), hasılat tanımındaki bir fark hem pay ödemesini hem teminat tutarını etkiler. Hasılat bildirimleri ve bunlara esas muhasebe kayıtları bu nedenle her yıl aynı yöntemle hazırlanmalı ve saklanmalıdır.
Genel Müdürlüğün geçmiş dönemler için pay farkı istemesi hâlinde talep, sözleşmedeki ödeme, faiz ve itiraz hükümlerine göre değerlendirilir. Talebin dayanağının ve dönem dönem hesabının istenmesi ve zamanaşımının denetlenmesi gibi savunma noktaları, kullanım bedeli ve hizmet bedelinin hesabı yazısının geri isteme bölümünde anlatılanlara benzer.
İhlalli Geçiş: İşletici Şirketin Alacağı ve Tahsili
Görevli şirketin gelirinin bir bölümü, ücret ödemeden geçen araçlardan doğan alacaklardır. 6001 sayılı Kanun bu alacak için Genel Müdürlüğün işlettiği yollardan farklı bir rejim öngörür: 4046, 3465 ve 3996 sayılı Kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollarda ücret ödemeden geçen araç sahiplerinden, işletici şirket tarafından, geçiş ücreti ile birlikte bu ücretin dört katı tutarında ceza genel hükümlere göre tahsil edilir (m.30). Kanun’un kademeleri şunlardır:
- İlk on beş gün. Ödemesiz geçiş tarihini izleyen on beş gün içinde geçiş ücretini usulüne uygun olarak ödeyenlere ceza uygulanmaz.
- On beşinci günden kırk beşinci güne kadar. Ödemesiz geçiş tarihini izleyen kırk beş gün içinde geçiş ücretini ödeyenlerden, ücret ile birlikte ücretin bir katı ceza tahsil edilir.
- Kırk beşinci günden sonra. Geçiş ücreti ile birlikte dört katı tutarında ceza istenir. Bu tutar için, yabancı plakalı araçlar hariç olmak üzere, araç sahibine ücret toplama sistemlerinde tanımlı bilgiler doğrultusunda, en az on beş gün önceden kısa mesaj, e-posta, ihbarname, e-devlet bildirimi gibi yöntemlerden en az biriyle bilgi verilir.
İşletici şirketin iki ayrı yükümlülüğü vardır. Ücretsiz geçiş yapan araçları, on beş günlük sürenin bitimini izleyen ilk iş gününde en yakın trafik kuruluşuna bildirir; dört katlık ceza istenmeden önce de araç sahibine kanuni bilgilendirmeyi yapar (m.30). Bilgilendirmenin yapıldığını gösteren kayıt, alacağın tahsili için açılacak takip veya davada işletici şirketin elindeki ana delildir. Bu kayıt yoksa dört katlık cezanın istenmesi tartışmalı hâle gelir.
Tahsil yolu. Kanun, işletme hakkı verilen yollar için Genel Müdürlüğün işlettiği yollardaki idari para cezası ve vergi dairesi takibi rejimini değil, genel hükümleri esas alır. Alacak bu nedenle ihtar, icra takibi ve itiraz hâlinde itirazın iptali davası gibi genel yollarla takip edilir. Hangi mahkemenin görevli olduğu ve zorunlu arabuluculuğun uygulanıp uygulanmayacağı, araç sahibinin sıfatına ve uyuşmazlığın niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir; görev kuralları itirazın iptali davasında görevli mahkeme yazısında anlatılmıştır.
Yabancı plakalı araçlar. İşletme hakkı verilen yollarda ödemesiz geçiş yapan yabancı plakalı araçlara ait geçiş ücretleri ve cezalar, araç ülkeden çıkmadan ödenmemişse tebligat şartı aranmaksızın sürücü bilgilendirilerek gümrük kapılarında yetkili birimlerce tahsil edilir. Tahsil edilen tutarın yüzde altmışı hizmet payı olarak genel bütçeye gelir kaydedilir; yüzde kırkı işleticiye aktarılmak üzere tahsilatı izleyen ayın sonuna kadar Genel Müdürlüğe, oradan da yedi iş günü içinde işleticinin hesabına aktarılır (6001 m.30; 29 Temmuz 2026 tarihli Yönetmelik m.11). Aktarımın gecikmesi hâlinde işletici şirketin talebi Genel Müdürlüğe yöneltilir; tutarların dökümü dönem dönem istenmelidir.
Ceza ile karşılaşan araç sahibi tarafının hakları ve itiraz yolları HGS ihlalli geçiş cezası yazısında ele alınmıştır.
Mülkiyet, Bakım, Trafik Güvenliği ve Üçüncü Kişilere Karşı Sorumluluk
Mülkiyet Genel Müdürlükte, sorumluluk görevli şirkette. Kamulaştırılmış arsa veya arazi ile üzerinde yapılacak tesislerin mülkiyeti Genel Müdürlüğe aittir ve Devlet malı hükmündedir. Buna karşılık otoyol ve tesislerin yapımı sırasında ve işletme süresinde her türlü hukuki, cezai ve mali sorumluluk görevli şirkete aittir (Kanun m.9; Yönetmelik m.70, 79). Bu ayrımın iki pratik sonucu vardır. Otoyol ve tesisler görevli şirketin malvarlığında yer almaz; şirketin alacaklıları bunlara değil şirketin gelir ve alacaklarına başvurabilir. Öte yandan yolun bakımsızlığından doğan bir kazada zarar görenin muhatabı, görev süresince görevli şirkettir.
Bakım. Görevli şirket, işletme süresi içinde otoyolun, bakım-işletme tesislerinin ve hizmet tesislerinin bakımını sözleşme ve şartnamede öngörülen şekilde yapmak ve işletmenin devamlılığını sağlayacak şekilde bunları bakımlı tutmakla yükümlüdür (Yönetmelik m.71). Bakım yükümlülüğü, görev süresinin sonunda yapılacak devir-teslim tespitinin de ölçüsüdür; yıllar boyunca tutulan bakım kayıtları, sonunda “eksiksiz, bakımlı ve onarım gerektirmeden kullanılabilir” durumun ispatına hizmet eder.
Trafik güvenliği. Görevli şirket, görev yerinde mevzuatta, sözleşmede ve şartnamede belirlenmiş trafik güvenliği önlemlerini almak ve bu konuda görevlilere kolaylık göstermekle yükümlüdür (m.72).
Hileli inşaat. İşletmeye açılma tarihinden itibaren görev süresi içinde malzemenin hileli olmasından veya yapım ve onarımın teknik gereklere uygun yapılmamasından doğan hasarların giderilmesinden görevli şirket sorumludur; bu nedenle görev süresi uzatılmaz ve sorumluluğunu yerine getirmeyen şirket hakkında fesih hükümleri uygulanır (m.67). Yapım yüklenicisiyle yapılan alt sözleşmede bu sorumluluğun karşılığı bulunmalıdır; aksi hâlde görevli şirket idareye karşı üstlendiği yükü yükleniciye aktaramaz.
Görevin Devri ve Şirket Paylarının Devri
Görevin kısmen veya tamamen devri konusunda, görevin verilmesine ilişkin usul ve esaslar uygulanır (Kanun m.10). Yönetmelik bunu şöyle somutlaştırır: görevli şirket, görevi kısmen veya tamamen Genel Müdürlüğün uygun görmesi ve Bakan onayıyla başka bir sermaye şirketine, aynı sözleşme şartlarıyla devredebilir. Devralacak şirkette ilk görevlendirmedeki şartlar aranır. Devralan şirket mevcut sözleşme hükümlerini ve sözleşmeden doğan hak ve yükümlülükleri aynen kabul etmiş sayılır; Genel Müdürlük, görevli şirket ve devralan şirket arasında bir devir sözleşmesi yapılır (m.59).
İzinsiz devrin sonucu ağırdır. İzinsiz devir yapılması hâlinde sözleşme bozulur ve görevli şirket hakkında fesih hükümleri uygulanır (m.59). Kanun’un 5/A maddesi, sözleşmenin uygulanması aşamasında 4735 sayılı Kanun’un yasaklama hükümlerini de uygulanır kıldığından, sözleşmenin izinsiz devredilmesi veya devir alınması ayrıca yasak fiil sayılabilir (4735 m.25).
Pay devri görev devri midir? Kanun ve Yönetmelik yalnızca görevin devrini düzenler; görevli şirketin paylarının devrini veya kontrol değişikliğini ayrıca düzenlemez. Bu konudaki kural sözleşmededir. Sözleşme pay devrini veya belirli oranın üzerindeki pay değişikliğini idarenin iznine bağlamışsa, izinsiz pay devri sözleşmeye aykırılık oluşturur. Sözleşme sessiz olsa bile, kontrolün el değiştirmesinin görevin fiilen devri sayılabileceği ileri sürülebileceğinden, önemli pay değişikliklerinden önce idarenin yazılı görüşünün alınması ihtiyatlı olandır. Pay devrinde izin, kredi veren onayı ve inceleme listesi proje şirketinde pay devri yazısında anlatılmıştır.
İşlerin Üçüncü Kişilere Yaptırılması ve Alt İşletmeciler
Görevli şirket, görevlendirildiği işleri Genel Müdürlüğün uygun göreceği kişi veya kuruluşlar eliyle de yaptırabilir; bu hâlde dahi Genel Müdürlüğe karşı bütün yükümlülükleri aynen devam eder (Kanun m.5; Yönetmelik m.62). Hükmün iki unsuru vardır: üçüncü kişinin Genel Müdürlükçe uygun görülmesi ve görevli şirketin sorumluluğunun sürmesi.
Otoyol hizmet tesislerinde bu hüküm, akaryakıt istasyonunun, lokantanın veya otelin işletmesinin alt işletmecilere bırakıldığı durumlarda uygulanır. Alt işletme sözleşmesinde şu noktalar görevli şirketin idareye karşı yükümlülükleriyle uyumlu olmalıdır:
- Süre. Alt sözleşmenin süresi görev süresini aşamaz; görev süresi sona erdiğinde tesisler kendiliğinden Genel Müdürlüğe geçeceğinden alt işletmecinin tesiste kalma hakkı da sona erer.
- Bakım ve devir. Alt işletmeciye bırakılan tesisin bakımı ve devir-teslim sırasında tespit edilecek eksikliklerin giderilmesi alt sözleşmede düzenlenmelidir.
- Ücret ve onay. Hizmet tesislerindeki ücretler Genel Müdürlüğün onayıyla tespit edildiğinden, alt işletmecinin fiyat serbestisi bu onayla sınırlıdır.
- Hasılat. Alt işletmeciden alınan bedel veya hasılat payı, görevli şirketin idareye ödeyeceği payın ve işletme teminatının hesabına esas gayri safi hasılata nasıl yansıyacak, açıkça yazılmalıdır.
- Fesih. Görev sözleşmesi feshedilirse alt sözleşmenin akıbeti ve alt işletmecinin talepleri düzenlenmelidir.
Görevli şirket ile alt yükleniciler arasındaki ödeme uyuşmazlıkları görevli şirket alt yükleniciye ödemiyor yazısında ele alınmıştır.
Fesih: Yönetmelik ve 4735 Sayılı Kanun Birlikte
Sözleşmeler, görevli şirketin acze düşmesi veya sözleşme şartlarını ihlal etmesi hâlinde Genel Müdürlükçe süresinden önce feshedilebilir; sözleşmenin sona ermesine ilişkin hükümler ile sona ermenin sonuçları sözleşmede düzenlenir (Kanun m.6). Fesih kuralları iki kaynaktan gelir ve bu iki kaynak arasında uyumsuzluk vardır.
Yönetmelik (2006). Görevli şirketin taahhüdünden vazgeçmesi veya taahhüdünü şartname ve sözleşmeye uygun yerine getirmemesi üzerine, Genel Müdürlüğün en az otuz gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi hâlinde sözleşme feshedilebilir. Bu durumda yapım veya devir kesin teminatı ile işletme teminatı gelir kaydedilir ve hesap sözleşmede belirtilen esaslara göre tasfiye edilir; gelir kaydedilen teminat görevli şirketin borcuna mahsup edilemez (m.55). Acze düşme veya infisah hâlinde, sözleşmede bu durum için öngörülen ek tedbirler uygulanmazsa sözleşme feshedilebilir ve teminatlar gelir kaydedilir (m.60). Fesih hâlinde Genel Müdürlük yeniden görevlendirme yapabilir (m.61).
Kanun’un 5/A maddesi (2014). Sözleşmenin uygulanması aşamasında 4735 sayılı Kanun’un ceza, yasaklama ve sözleşmenin feshi hükümleri uygulanır. 4735 sayılı Kanun’a göre idare, yüklenicinin taahhüdünü sözleşmeye uygun yerine getirmemesi üzerine en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi hâlinde sözleşmeyi fesheder; kesin teminat gelir kaydedilir ve hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir (m.20). Gelir kaydedilen teminatlar alındığı tarihten gelir kaydedileceği tarihe kadar endekse göre güncellenir ve fark yükleniciden tahsil edilir; fesih nedeniyle idarenin uğradığı zarar da yükleniciye tazmin ettirilir (m.22). Mücbir sebeplerden dolayı fesihte ise hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir ve teminatlar iade edilir (m.23).
Uyumsuzluk nasıl okunmalı? Yönetmelik 2014’ten sonra güncellenmediği için ihtar süresi bakımından otuz gün ile on gün arasında bir çelişki vardır. Sözleşme otuz günlük süreyi tekrarlamışsa, görevli şirket bu süreye dayanabilir. Sözleşme sessizse, Kanun’un sonraki ve üst norm olması nedeniyle on günlük sürenin uygulanacağı ileri sürülebilir. Görevli şirket bakımından ihtiyatlı olan, ihtarı aldığı gün harekete geçmek ve süreyi on gün üzerinden planlamaktır. Teminatın güncellenmesi ve tazminat hükümlerinin bu görevlendirmelere uygulanıp uygulanmayacağı da aynı yorum sorusudur; görevli şirket “fesih hükümleri” ifadesinin dar yorumlanması gerektiğini savunabilir.
Fesih ihtarına verilecek cevabın kurgusu şehir hastanesi ve yap-işlet-devret sözleşmesinde fesih ihtarı ve fesih ihtarına cevap yazısı örneği yazılarında, haksız feshin sonuçları idare sözleşmeyi feshetti yazısında, fesih hâlinde kredinin akıbeti borç üstlenimi ve fesih tazminatı yazısında anlatılmıştır.
İhale Yasaklaması Riski
Kanun’un 5/A maddesine göre görevlendirmelerde ihale aşamasında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ceza ve yasaklama hükümleri, sözleşmenin uygulanması aşamasında 4735 sayılı Kanun’un ceza, yasaklama ve fesih hükümleri uygulanır. Görevli şirketi ve ortaklarını yasaklanma riskiyle karşı karşıya bırakan fiiller iki aşamada ayrı sayılmıştır.
- İhale aşaması. 4734 sayılı Kanun’da sayılan yasak fiil ve davranışlar, örneğin hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, sahte belge veya sahte teminat kullanma ve birden fazla teklif verme (4734 m.17). Bunlarda bulunduğu tespit edilenler hakkında yasaklama kararı verilir (m.58).
- Sözleşmenin uygulanması. Sözleşmeye ilişkin işlemlere fesat karıştırma, sahte belge kullanma, hileli malzeme veya fen ve sanat kurallarına aykırı imalat, idareye zarar verme, mücbir sebepler dışında taahhüdü yerine getirmeme ve sözleşmenin izinsiz devredilmesi veya devir alınması (4735 m.25). Bu fiillerde bulunduğu tespit edilenler hakkında bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir; yasaklama, sermaye şirketinde sermayesinin yarısından fazlasına sahip ortaklara da uygulanır (4735 m.26).
Yönetmelik ise 2006 tarihli metniyle bir yıla kadar yasaklama ve yasaklanan şirketin diğer ortak şirketlerine de aynı müeyyidenin uygulanmasını öngörmektedir (m.64). Kanun hükmü sonraki tarihli ve üst norm olduğundan, yasaklamanın süresi ve kapsamı bakımından 4735 sayılı Kanun’un uygulanacağı savunulabilir; ancak kapsam bakımından Yönetmelik’in daha geniş ifadesi tartışma konusu olabilir. Yasaklama kararına karşı iptal davası idari yargıda açılır. Yasaklamanın ortaklara ve grup şirketlerine etkisi ihale yasaklamasının sirayeti yazısında anlatılmıştır.
Görev Süresinin Sonu: Devir-Teslim Komisyonu ve İşletme Teminatı
Otoyol bütün tesisleri ve müştemilatıyla birlikte sözleşmenin sona ermesiyle her türlü borç ve taahhütten ari ve kullanılabilir durumda Genel Müdürlüğe bedelsiz olarak ve kendiliğinden geçer (Kanun m.6). Yönetmelik bu ölçüyü ağırlaştırır: bakım-işletme ve hizmet tesisleriyle birlikte otoyol, müştemilatı ve ayrılmaz parçalarıyla, görev süresi sonunda her türlü borç ve taahhütten ari, eksiksiz, bakımlı ve onarım gerektirmeden kullanılabilir durumda bedelsiz olarak kendiliğinden Genel Müdürlüğe geçer (m.78).
Komisyon. Tesislerin bu durumda olup olmadığının tespiti için Genel Müdürlüğün onayıyla bir devir-teslim komisyonu kurulur. Yönetmelik, hizmet tesisleri bakımından komisyonun süre bitiminden üç ay önce kurulacağını öngörür; komisyonun çalışmasına ilişkin hususlar sözleşmede belirlenir (m.78). Otoyolun kendisi için kuruluş zamanı Yönetmelik’te açıkça yazılı olmadığından sözleşmeden okunmalıdır.
Eksiklikler. Komisyonca proje ve sözleşme hükümlerine göre tespit edilen eksikliklerin, bakım ve onarım gerektiren durumların görev süresi içinde belirtilecek tarihe kadar yapılması ve tamamlanması görevli şirketten istenir. Bunlar yerine getirilmezse, bedeli bir kat fazlasıyla işletme teminatından karşılanmak üzere Genel Müdürlükçe yapılır veya yaptırılır; teminat yetmezse aradaki farkı görevli şirket öder (m.78).
Teminatın iadesi. Görev süresi sonunda görevin sözleşme ve şartname hükümlerine uygun yerine getirildiği ve tesislerin borç ve taahhütlerden ari olarak devredildiği anlaşıldıktan, tesislerin eksiksiz, bakımlı ve onarım gerektirmeden kullanılabilir durumda olduğu devir-teslim komisyonunca tespit edilip tutanak onaylandıktan ve görevli şirketin idareye borcu bulunmadığı tespit edildikten sonra, işletme teminatı, işletme işleri için Sosyal Güvenlik Kurumundan alınan ilişiksiz belgesi getirilmesi hâlinde iade edilir. Şirketin bu iş nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumuna borçları ile ücretlerden yapılan vergi kesintileri görev süresi sonuna kadar ödenmemişse teminat paraya çevrilerek bu borçlara mahsup edilir ve varsa kalanı iade edilir (m.50).
Bu hükümler birlikte okunduğunda görevli şirketin dört korunma noktası vardır: tespit proje ve sözleşme hükümleriyle sınırlıdır; eksiklikleri gidermek için görev süresi içinde bir tarih verilmelidir; işletme teminatından karşılanacak tutar, yapılan veya yaptırılan işin bedeli ve bir kat fazlasıyla sınırlıdır; teminatın kalan kısmı iade edilmelidir.
Devir-Teslim Tespitine İtiraz ve İşletme Teminatının İadesi Talebi Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, görev süresi sona eren bir otoyol hizmet tesisi görevli şirketi için hazırlanmıştır. Senaryoda devir-teslim komisyonu süre bitimine kısa bir süre kala kurulmuş, tutanağa proje ve sözleşmede bulunmayan yenileme işleri de eksiklik olarak yazılmış ve idare işletme teminatının tamamını iade etmemiştir. Somut dosyada yalnızca ilgili başlıklar kullanılır.
T.C.
KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
(… Dairesi Başkanlığı)
Başvuran: … A.Ş., adres.
Vekili: Av. …
Konu: … otoyolu üzerindeki … hizmet tesisine ilişkin … tarihli devir-teslim tutanağındaki tespitlere itirazımız ile işletme teminatının iadesi talebidir.
Açıklamalar
1. Müvekkil şirket, Genel Müdürlüğünüz ile 3465 sayılı Kanun kapsamında … tarihinde imzalanan sözleşme uyarınca … hizmet tesisinin yapımı, bakımı ve işletilmesiyle görevlendirilmiştir. Görev süresi … tarihinde sona ermiş, tesis aynı tarihte Genel Müdürlüğünüze teslim edilmiştir.
2. Devir-teslim komisyonu … tarihinde kurulmuş ve tesiste … tarihinde inceleme yapmıştır. … tarihli tutanakta … kalem eksiklik tespit edilmiş, bunların … tarihine kadar giderilmesi istenmiştir. Müvekkil, verilen süre içinde … kalemi tamamlamış ve … tarihli yazısıyla bildirmiştir.
3. Genel Müdürlüğünüzün … tarihli yazısıyla, kalan eksikliklerin bir kat fazlası bedelle işletme teminatından karşılanacağı bildirilmiş ve … TL tutarındaki işletme teminatının tamamı iade edilmemiştir.
3465 sayılı Kanun m.6 ve Uygulama Yönetmeliği m.78 yönünden: tespit proje ve sözleşme hükümleriyle sınırlıdır
4. Yönetmelik’in 78. maddesi, komisyonun eksiklikleri proje ve sözleşme hükümlerine göre tespit edeceğini öngörmektedir. Tutanağın … numaralı kalemlerinde istenen işler, tesisin onaylı projesinde ve sözleşmede bulunmayan, sonradan yürürlüğe giren standartlara uyum için yapılması istenen yenileme işleridir. Bu işler, projeye göre yapılmış ve bakımı sürdürülmüş bir tesisin eksikliği değildir; görevli şirketten istenemez.
5. Tutanağın … numaralı kalemlerinde ise, onaylı projeye uygun olarak yapılmış ve düzenli bakımı yapılmış unsurların kullanım süresine bağlı olağan eskimesi eksiklik olarak yazılmıştır. Yönetmelik tesisin bakımlı ve onarım gerektirmeden kullanılabilir durumda teslimini aramaktadır; tesisin yeni olarak teslimini aramamaktadır. Bu unsurların kullanılabilir durumda olduğu, ekli bakım kayıtları ve bağımsız teknik rapordan anlaşılmaktadır.
Uygulama Yönetmeliği m.78 yönünden: eksiklikleri gidermek için görev süresi içinde yeterli süre verilmemiştir
6. Yönetmelik, hizmet tesislerinde devir-teslim komisyonunun görev süresinin bitiminden üç ay önce kurulmasını ve eksikliklerin görev süresi içinde belirtilecek tarihe kadar giderilmesinin istenmesini öngörmektedir. Komisyon … tarihinde, süre bitimine … gün kala kurulmuş; eksikliklerin giderilmesi için … günlük süre verilmiştir. Müvekkil … tarihli yazısıyla komisyonun zamanında kurulmasını talep etmiş, ancak cevap alamamıştır.
7. Eksikliklerin giderilmesi için Yönetmelik’in öngördüğü zaman verilmeden, giderilmeyen işlerin bir kat fazlasıyla teminattan karşılanması, müvekkilin kendisine tanınan giderme imkânından yoksun bırakılması sonucunu doğurur. Bu nedenle tutanakta yer alan ve müvekkilin süre yetersizliği nedeniyle tamamlayamadığı kalemler için öncelikle makul bir giderme süresi verilmesini, bu mümkün değilse bir kat fazlası uygulanmamasını talep ediyoruz.
Uygulama Yönetmeliği m.78 (üçüncü fıkra) yönünden: teminattan yalnızca yapılan işin bedeli ve bir kat fazlası karşılanabilir
8. Yönetmelik, yerine getirilmeyen eksikliklerin Genel Müdürlükçe yapılacağını veya yaptırılacağını ve bedelinin bir kat fazlasıyla işletme teminatından karşılanacağını öngörmektedir. Teminattan karşılanabilecek tutar, fiilen yapılan veya yaptırılan işin belgeli bedeli ve bunun bir kat fazlasıyla sınırlıdır. Henüz yapılmamış işler için tahmini bir tutar üzerinden teminatın tamamının alıkonulması bu hükme dayanmaz.
9. Bu nedenle, gerçekleştirilen işlerin keşif, sözleşme ve ödeme belgelerinin tarafımıza verilmesini ve teminattan yapılacak kesintinin bu belgelere göre hesaplanmasını talep ediyoruz.
Uygulama Yönetmeliği m.50 (ikinci fıkra) yönünden: teminatın iadesi şartları gerçekleşmiştir
10. Müvekkilin görevlendirme konusu işten dolayı Genel Müdürlüğünüze hasılat payı veya başka bir borcu bulunmamaktadır; son döneme ait pay ödemesi … tarihinde yapılmıştır. İşletme işleri için Sosyal Güvenlik Kurumundan alınan … tarihli ilişiksiz belgesi ekte sunulmuştur.
11. Bu durumda, yukarıda itiraz edilen kalemler dışında kalan ve belgeli olarak hesaplanacak kesinti tutarını aşan teminat kısmının gecikmeksizin iadesi gerekir. Teminat mektubunun süresinin uzatılması yönündeki talepler, iade şartlarının gerçekleşmiş olması karşısında yerinde değildir.
Sonuç ve İstem
12. Açıklanan sebeplerle; tutanağın … numaralı kalemlerinin proje ve sözleşme hükümleri dışında kaldığından ve … numaralı kalemlerinin olağan eskimeden ibaret olduğundan tutanaktan çıkarılmasına, müvekkilin süre içinde tamamladığı … kalemin tutanağa işlenmesine, kalan kalemler için makul bir giderme süresi verilmesine, Genel Müdürlüğünüzce yapılacak işlerin bedelinin belgelere göre hesaplanarak tarafımıza bildirilmesine, işletme teminatının bu tutarı aşan kısmının iadesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz. Sözleşmenin … maddesindeki uyuşmazlık çözüm usulüne başvurma ve teminatın haksız alıkonulmasından doğan zararlarımızı talep etme hakkımız saklıdır.
Başvuran vekili
Av. …
Ekler: 1. Sözleşme ve onay belgesi. 2. Onaylı projeler. 3. Devir-teslim tutanağı. 4. Komisyonun zamanında kurulmasını isteyen yazımız. 5. Tamamlanan işlere ilişkin bildirim yazımız ve fotoğraflar. 6. Bakım kayıtları ve bağımsız teknik rapor. 7. Hasılat payı ödeme belgeleri. 8. SGK ilişiksiz belgesi. 9. Vekâletname.
Yazı evrak kaydına alınır ve kayıt tarihi ile sayısı saklanır. İdarenin cevabı süresinde gelmezse, sözleşmenin uyuşmazlık çözüm maddesi ve sözleşmenin niteliğine göre belirlenecek yargı yolu birlikte değerlendirilir. Teminat mektubunun süresi dolmak üzereyse, idarenin süre bitmeden mektubu nakde çevirmesi ihtimali de ayrıca değerlendirilmelidir.
Süreler
3465 sayılı görevlendirmelerde süreler
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Görev süresi | En çok kırk dokuz yıl; yapım, bakım ve işletme dâhil | Kanun m.5; Yönetmelik m.57 |
| Önseçim ilanı | Son müracaat tarihinden en az on beş gün önce | Yönetmelik m.20 |
| Teklife davet | Yapım işi içerenlerde en az kırk beş gün, içermeyenlerde en az otuz gün önce | Yönetmelik m.22 |
| Görevlendirme kararının Bakan onayı | Otuz gün; onaylanmazsa görevlendirme hükümsüz | Yönetmelik m.33 |
| Onaylanan kararın bildirimi | En geç beş iş günü | Yönetmelik m.34 |
| Kesin teminat ve sözleşme imzası | Tebliğden itibaren on beş gün | Yönetmelik m.51 |
| İdare sözleşmeyi yapmazsa isteklinin vazgeçmesi | Sürenin bitiminden itibaren en çok on beş gün içinde, on gün süreli noter ihbarnamesiyle | Yönetmelik m.54 |
| Müşavir mühendislik firmasının görevlendirilmesi | İşe başlamadan itibaren üç ay; aksi hâlde fesih | Yönetmelik m.74 |
| Kontrollük raporları | Yapımda aylık, bakım ve işletmede üç aylık | Yönetmelik m.74 |
| Kabul komisyonunun kurulması | Tamamlama bildiriminden itibaren yirmi gün | Yönetmelik m.75 |
| Fesih ihtarı | Yönetmelik’e göre en az otuz gün; 4735 m.20’ye göre en az on gün | Yönetmelik m.55; Kanun m.5/A |
| İhlalli geçişte cezasız ödeme | Ödemesiz geçişi izleyen on beş gün | 6001 m.30 |
| İhlalli geçişte bir katı ceza | Ödemesiz geçişi izleyen kırk beş gün içinde ödemede | 6001 m.30 |
| Dört katı ceza öncesi bilgilendirme | En az on beş gün önceden | 6001 m.30 |
| Yabancı plakalı araç tahsilatının aktarımı | Tahsilatı izleyen ayın sonuna kadar Genel Müdürlüğe; oradan yedi iş günü içinde işleticiye | 6001 m.30; 2026 Yönetmeliği m.11 |
| Devir-teslim komisyonu (hizmet tesisleri) | Görev süresinin bitiminden üç ay önce | Yönetmelik m.78 |
Süre uzatımı bildirimi, hasılat payının ödeme tarihi ve devir-teslim komisyonunun çalışma esasları gibi süreler Yönetmelik’te değil sözleşmededir; tabloya alınmamıştır. Yönetmelik’te süre hesabına ilişkin hüküm bulunmayan hâllerde Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır (m.80).
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
- Görevlendirmeye ait Bakan onay belgesi; 3996 sayılı Kanun hükümlerinden yararlanıldığını gösteren kayıt.
- Sözleşme, şartnameler ve ekleri; sonradan yapılan değişiklikler ve onayları.
- Görevlendirme komisyonu kararı, Bakan onayı ve tebliğ belgesi.
- Teminat mektupları, her yılın işletme teminatına esas gayri safi hasılat hesabı ve teslim yazıları.
- Onaylı projeler, proje değişikliği onayları ve yapım işleri kabul tutanakları; işletme izni.
- Müşavir mühendislik firmasının görevlendirme onayı ve dönemsel raporları.
- İlave iş ve tevsi taleplerine ilişkin yazışmalar ve maliyet belgeleri.
- Tarife taleplerine ve onaylarına ilişkin yazışmalar; ücretsiz geçişe ilişkin düzenlemeler.
- Hasılat payı bildirimleri ve ödeme belgeleri.
- İhlalli geçiş kayıtları, araç sahiplerine yapılan bilgilendirmelerin kayıtları ve trafik kuruluşuna yapılan bildirimler; yabancı plakalı araçlar için aktarım dökümleri.
- Bakım kayıtları, yenileme ve onarım belgeleri; trafik güvenliği önlemlerine ilişkin kayıtlar.
- Alt işletme ve alt yüklenici sözleşmeleri ile Genel Müdürlüğün bunlara ilişkin uygun görüşü.
- Pay devirleri ve görev devrine ilişkin izin yazıları.
- Mücbir sebep bildirimleri ve süre uzatımı kararları.
- Devir-teslim komisyonu yazışmaları, tutanak, eksiklik giderme bildirimleri ve SGK ilişiksiz belgesi.
Sık Yapılan Hatalar
- Onay belgesine bakmadan yargı yolu seçmek. Sözleşmenin özel hukuka mı tabi olduğu, imtiyaz niteliğinde mi sayılacağı onay belgesinden ve sözleşmeden okunur; yanlış yolda kaybedilen süre telafi edilemeyebilir.
- İşletme teminatını son güne bırakmak. Zamanında verilmeyen işletme teminatı, protesto ve hüküm gerekmeksizin feshe ve teminatın gelir kaydına yol açar.
- Müşavir firmayı geç görevlendirmek. İşe başlamadan itibaren üç ay içinde onaylı bir müşavir firma görevlendirilmezse sözleşme feshedilir.
- Mücbir sebebi süresinde bildirmemek. Yapım döneminde süre uzatımı, süresinde bildirilen ve Genel Müdürlükçe uygun görülen mücbir sebebe bağlıdır.
- İlave işi sözlü talimatla yapmak. Yüzde beşlik ilave iş süre uzatmaz; maliyetin telafisi için talimatın ve maliyetin belgelenmesi gerekir.
- Pay devrini görev devrinden saymamak. Sözleşme kontrol değişikliğini izne bağlamışsa izinsiz pay devri sözleşmeye aykırılıktır.
- Alt işletmeciyi Genel Müdürlüğün uygun görüşü olmadan tesise almak. Üçüncü kişilere iş yaptırmak Genel Müdürlüğün uygun görmesine bağlıdır ve sorumluluk görevli şirkette kalır.
- İhlalli geçişte bilgilendirmeyi belgelememek. Dört katlık ceza istenmeden önce en az on beş gün önceden yapılan bilgilendirme ispat edilemezse alacağın bu kısmı tartışmalı hâle gelir.
- Fesih ihtarında otuz günlük süreye güvenmek. 4735 sayılı Kanun’un on günlük süresinin uygulanacağı ileri sürülebilir; ihtar alındığı gün harekete geçilmelidir.
- Devre hazırlıksız girmek. Komisyonun geç kurulması eksikliklerin giderilmesini imkânsız kılabilir; komisyonun zamanında kurulması yazıyla istenmelidir.
- Teminatın tamamının alıkonulmasını kabullenmek. Teminattan karşılanacak tutar yapılan işin belgeli bedeli ve bir kat fazlasıyla sınırlıdır.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Hukukçular Evi, 3465 sayılı Kanun kapsamındaki otoyol ve otoyol hizmet tesisi görevlendirmelerinde görevli şirketlere, yatırımcılara, kredi verenlere ve alt işletmecilere destek verir. Görevlendirme ihalesine katılım ve itiraz, sözleşmenin müzakeresi ve 3996 sayılı Kanun hükümlerinden yararlanma, teminat ve tarife yazışmaları, mücbir sebep bildirimi ve süre uzatımı, görev ve pay devri izinleri yürütülür. Fesih ihtarlarına cevap, fesih ve yasaklama kararlarına karşı dava, ihlalli geçiş alacaklarının toplu takibi ile görev süresi sonundaki devir-teslim ve teminat iadesi süreçleri üstlenilir.
Dosyanızı değerlendirmek için Av. Fatma Öztürk ve ekibine 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Görüşmeye onay belgesini, sözleşmeyi ve son yazışmaları getirmeniz ilk değerlendirmeyi hızlandırır. Kamu–özel iş birliği sözleşmelerinin diğer uyuşmazlık başlıkları yap-işlet-devret ve şehir hastanesi uyuşmazlıkları merkezinde toplanmıştır.
İlgili Rehberler
- Yap-İşlet-Devret ve Şehir Hastanesi Uyuşmazlıkları Merkezi
- Kamu–Özel İş Birliği ve Şehir Hastanesi Projelerinde KDV, Damga Vergisi ve Harç: Taahhütname ve Kira İndirimi
- Talep Garantisi ve Katkı Payı Uyuşmazlıkları
- Mücbir Sebep, Maliyet Artışı ve Kur Riski
- Kamu–Özel İş Birliği Sözleşmesinde Tahkim Şartı ve Hakem Kararının İcrası
- Kamu–Özel İş Birliği İhalesine Karşı İptal Davası
- Proje Şirketinde Pay Devri
- Görevli Şirket Alt Yükleniciye Ödemiyor
- Şehir Hastanesi ve Yap-İşlet-Devret Sözleşmesinde Fesih İhtarı
- Fesih İhtarına Cevap Yazısı Örneği
- İdare Sözleşmeyi Feshetti: Teminatın İadesi ve Kâr Kaybı
- İhale Yasaklamasının Sirayeti
- Borç Üstlenimi ve Fesih Tazminatı
- Şehir Hastanesinde Kullanım Bedeli ve Hizmet Bedeli Hesabı
- HGS İhlalli Geçiş Cezası
- İtirazın İptali Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Kamu-Özel İşbirliği: Modeller ve Sözleşme Çerçevesi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
3465 sayılı Kanun neyi düzenler?
Karayolları Genel Müdürlüğü dışındaki sermaye şirketlerinin otoyolların ve üzerindeki bütün tesislerin yapımı, bakımı ve işletilmesiyle görevlendirilmesini ve süresi sonunda yol ve tesislerin Genel Müdürlüğe devrini düzenler (m.1). Görev; otoyolun yapımı ve işletilmesi, otoyollar üzerindeki hizmet tesislerinin yapımı ve işletilmesi ya da mevcut otoyolların bakımı, iyileştirilmesi, genişletilmesi veya işletme haklarının devri şeklinde verilebilir (m.4, 5).
Otoyol hizmet tesisi nedir?
Kanun hizmet tesislerini otel, motel, lokanta, akaryakıt istasyonu ve diğer tesisler olarak tanımlar (m.3). Genel Müdürlükçe yapılmış veya yapılmakta olan otoyollar üzerindeki hizmet tesislerinin yapımı ve işletilmesi şirketlere yaptırılabilir (m.4). Sayıştay’ın 2021 yılı raporuna göre bu kapsamda 57 tesis için 27 sözleşme imzalanmıştır.
Görev süresi en fazla kaç yıldır?
Sözleşmeler kırk dokuz yıla kadar süreli olarak düzenlenir; bu süre bütün tesislerin yapım, bakım ve işletilmesini kapsar (Kanun m.5). Mücbir sebeplerle süre uzatımı verilse dahi görev süresi hiçbir şekilde kırk dokuz yılı geçemez (Yönetmelik m.58).
3465 ile 3996 sayılı Kanun arasındaki temel fark nedir?
3465 sayılı Kanun’da görevli şirketin geliri kullanıcılardan alınan geçiş ücreti veya hizmet tesisinin hasılatıdır; Genel Müdürlük mali kaynak sağlama yükümlülüğüne giremez (Yönetmelik m.7). Geçiş ücreti tarifesi Bakan onayıyla belirlenir (Kanun m.7) ve görevlendirmelere 4734 ve 4735 sayılı Kanunların ceza, yasaklama ve fesih hükümleri uygulanır (m.5/A). İdarenin isteği hâlinde 3996 sayılı Kanun’un 5, 11, 12 ve 14. maddelerinden de yararlanılabilir (3996 m.13).
3465 sayılı sözleşme özel hukuka mı tabidir?
Kanun bu konuda açık hüküm içermez. İdarenin isteği hâlinde 3996 sayılı Kanun’un sözleşmeyi özel hukuka tabi kılan 5. maddesinden yararlanılabilir ve bu husus onay belgesinde belirtilir (3996 m.13; Yönetmelik m.7). Yararlanılmamışsa sözleşmenin kamu hizmeti imtiyaz sözleşmesi niteliğinde sayılması ve uyuşmazlıkların idari yargıda görülmesi gündeme gelir; sonuç onay belgesi ve sözleşmenin içeriğine bağlıdır.
Hangi teminatlar verilir?
Teklifle birlikte yüzde 1 ile 3 arası geçici teminat, sözleşmeden önce yapım maliyetinin yüzde 3 ile 6 arası yapım kesin teminatı veya işletme hakkı devirlerinde devir bedelinin yüzde 3 ile 6 arası devir kesin teminatı alınır. İşletme süresince her yıl işletme teminatı verilir: ilk yıl fiili yatırım tutarının yüzde 1 ile 2 arası, sonraki yıllarda bir önceki yılın gayri safi hasılatının yüzde 3 ile 9 arası, son yıl yüzde 6 ile 15 arası (Yönetmelik m.26, 48, 49).
İşletme teminatı geç verilirse ne olur?
Görevli şirket işletme teminatını zamanında vermezse, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın yükümlülüklerini yerine getirmemiş sayılır; sözleşme feshedilir ve Genel Müdürlükteki mevcut işletme teminatı gelir kaydedilir (Yönetmelik m.49).
İşletme döneminde mücbir sebep olursa ne istenebilir?
Görevli şirketin kusuru veya ihmali dışında meydana gelen ve tesislerin sözleşmeye uygun işletilmesini engelleyen mücbir sebep nedeniyle, mücbir sebebin devam ettiği süre kadar işletme süresi uzatılabilir. Yönetmelik’e göre görevli şirket süre uzatımı dışında tazminat talebinde bulunamaz; süre uzatımı görev süresinin sonuna eklenir ancak toplam süre kırk dokuz yılı geçemez (m.58).
Geçiş ücreti tarifesini kim belirler?
Otoyol geçiş ücretleri tarifesi, görevli şirketin talebi, Karayolları Genel Müdürünün teklifi üzerine Bakan onayıyla tespit edilir. Tarifede trafik dengesi, maliyetler, mahalli şartlar, işletme döneminde yapılan yatırımlar ve benzer yollardaki ücret seviyeleri dikkate alınarak yatırımı mümkün kılıcı ve teşvik edici bir gelir seviyesi esas alınır (Kanun m.7). Ücret belirleme esasları ve ücretsiz geçecek araçlar sözleşmede düzenlenir (6001 m.14).
Ücret ödemeden geçen araçlardan görevli şirket ne isteyebilir?
İşletme hakkı verilen otoyollarda işletici şirket, ücret ödemeden geçen araç sahibinden geçiş ücretiyle birlikte dört katı ceza genel hükümlere göre tahsil eder. Ödemesiz geçişi izleyen on beş gün içinde ödeyenden ceza alınmaz; kırk beş gün içinde ödeyenden bir katı ceza alınır. Kırk beşinci günden sonra dört katı ceza istenir; bunun için araç sahibine en az on beş gün önceden bilgi verilir (6001 m.30).
Görev başka bir şirkete devredilebilir mi?
Evet, ancak Genel Müdürlüğün uygun görmesi ve Bakan onayıyla, aynı sözleşme şartlarıyla. Devralan şirkette ilk görevlendirmedeki şartlar aranır ve üç taraflı bir devir sözleşmesi yapılır. İzinsiz devirde sözleşme bozulur ve fesih hükümleri uygulanır (Yönetmelik m.59).
Fesih ihtarında süre otuz gün mü, on gün mü?
Yönetmelik en az otuz gün süreli ihtarı öngörür (m.55). Kanun’un 2014’te eklenen 5/A maddesi ise 4735 sayılı Kanun’un fesih hükümlerini uygulanır kılmıştır; o Kanun’a göre ihtar süresi en az on gündür (4735 m.20). Yönetmelik güncellenmediğinden iki süre arasında uyumsuzluk vardır; sözleşmeye bakılmalı ve ihtarın alındığı gün harekete geçilmelidir.
Görevli şirket ihalelerden yasaklanabilir mi?
Evet. Kanun’un 5/A maddesi ihale aşamasında 4734, sözleşmenin uygulanması aşamasında 4735 sayılı Kanun’un ceza ve yasaklama hükümlerini uygular. 4735 sayılı Kanun’a göre yasak fiillerde bulunanlar hakkında bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar yasaklama kararı verilir; yasaklama sermayenin yarısından fazlasına sahip ortaklara da uygulanır (m.25, 26).
Görev süresi bitince tesisler ne olur?
Otoyol ve tesisler sözleşmenin sona ermesiyle her türlü borç ve taahhütten ari, kullanılabilir durumda, bedelsiz ve kendiliğinden Genel Müdürlüğe geçer (Kanun m.6). Yönetmelik’e göre devir-teslim komisyonunca proje ve sözleşmeye göre tespit edilen eksikliklerin görev süresi içinde giderilmesi istenir; giderilmezse bedeli bir kat fazlasıyla işletme teminatından karşılanmak üzere Genel Müdürlükçe yapılır (m.78).
İşletme teminatı ne zaman iade edilir?
Görevin sözleşmeye uygun yerine getirildiği, tesislerin borç ve taahhütten ari devredildiği ve eksiksiz, bakımlı ve onarım gerektirmeden kullanılabilir durumda olduğu devir-teslim komisyonunca tespit edilip tutanak onaylandıktan, idareye borç bulunmadığı tespit edildikten sonra, işletme işleri için SGK ilişiksiz belgesi getirilmesi hâlinde iade edilir (Yönetmelik m.50).
Kaynakça
- 3465 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü Dışındaki Kuruluşların Erişme Kontrollü Karayolu (Otoyol) Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi ile Görevlendirilmesi Hakkında Kanun (Resmî Gazete 02.06.1988, 19830) m.1–11 ve 5/A.
- 3465 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği (Bakanlar Kurulunun 01.03.1993 tarihli ve 93/4186 sayılı Kararı, Resmî Gazete 14.04.1993, 21552; 2006/10560 sayılı Kararla değişik).
- 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun m.3, 5, 7, 11, 12, 13, 14 ve geçici m.1.
- 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun (Resmî Gazete 13.07.2010, 27640) m.14, 15, 29, 30.
- Ücretli Karayollarında Yabancı Plakalı Araçlara Ait Geçiş Ücretleri ve İdari Para Cezaları ile Cezaların Tahsiline İlişkin Yönetmelik (Resmî Gazete 29.07.2026, 33324) m.6, 11.
- Karayolları Genel Müdürlüğünün Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollar ile Erişme Kontrolünün Uygulandığı Karayollarında Geçiş Ücretlerinin Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik (Resmî Gazete 14.05.2012, 28292) m.1.
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.17, 58; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.20, 22, 23, 25, 26.
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.47, 125, 155; 2575 sayılı Danıştay Kanunu m.23, 24; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2; 4501 sayılı Kanun m.2.
- T.C. Sayıştay Başkanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü 2021 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu, A bölümü (Bulgu 12).
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, belgeleri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
İlgili ana rehberler
Yap-İşlet-Devret ve Şehir Hastanesi Uyuşmazlıkları Merkezi · Kamu İhale Hukuku Rehberi · İdare Hukuku Rehberi · Tahkim Rehberi · Dilekçe Örnekleri · İletişim
Somut olayınıza özgü değerlendirme için hukuk büromuzla iletişime geçebilirsiniz.


