Akaryakıt Bayilik Uyuşmazlıkları: Beş Yıl Kuralı, İntifa, Dağıtıcı Değişikliği, Cezai Şart ve Ulusal Marker (5015, 2026)
30 Kasım 2025

Akaryakıt Bayilik Uyuşmazlıkları: Beş Yıl Kuralı, İntifa, Dağıtıcı Değişikliği, Cezai Şart ve Ulusal Marker (5015, 2026)

Akaryakıt bayiliği, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununa göre dağıtıcının bayiye akaryakıtın kullanıcılara ikmali yetkisini fizibilite ekli bir sözleşmeyle vermesidir. Bayi, lisansı süresince yalnızca bayisi olduğu dağıtıcıdan ikmal yapabilir (m.8). Bayiyi dağıtıcıya bağlayan rekabet etmeme yükümlülüğü ise 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğine göre en fazla beş yıl muafiyetten yararlanır. Bayinin kendi arazisi üzerinde dağıtıcıya tanınan intifa hakkı bu süreyi uzatmaz. Sözleşme yenilenmeyecekse süre bitiminden üç ay önce süreç başlar; eski dağıtıcının işaretleri en geç bir ay içinde kaldırılır ve dağıtıcı tadili 30 gün içinde yapılmazsa bayilik lisansı sona erer. Tacir olan bayi, fahiş olduğu gerekçesiyle cezai şartın indirilmesini isteyemez (TTK m.22). Ulusal markersiz veya seviyesi yetersiz akaryakıt satışı en ağır idari para cezası bendine girer ve ayrıca 5607 sayılı Kanunda iki ila beş yıl hapis cezası gerektiren bir suçtur.

Bu yazının dayanakları. 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu m.2, 7, 8, 18, 19, 20 ve 21; Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği m.17, 34 ve 38; Petrol Piyasasında Uygulanacak Teknik Kriterler Hakkında Yönetmelik m.4, 7 ve 11/A; Petrol Piyasasında Ulusal Marker Uygulamasına İlişkin Yönetmelik; 5015 sayılı Kanunun 19. Maddesi Uyarınca 2026 Yılında Uygulanacak İdari Para Cezaları Hakkında Tebliğ (RG 25.12.2025/33118); 4054 sayılı Kanun m.4, 5, 56, 57 ve 58; Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (No: 2002/2; 2021/4 değişiklikleri dâhil) m.2-5; Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz para. 40-45; 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m.3; 6102 sayılı TTK m.4, 5/A ve 22; 6098 sayılı TBK m.182.

Dağıtıcınızla fesih, intifa veya ceza uyuşmazlığı mı yaşıyorsunuz?

Beş yıllık süre, dağıtıcı değişikliği takvimi ve EPDK süreleri kısa ve birbirine bağlıdır. Sözleşmenizi ve tapu kayıtlarınızı birlikte inceleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp

Bayiliğin Hukuki Yapısı: Lisans Zinciri ve Tek Elden Satış

5015 sayılı Kanun bayiyi, bayilik faaliyeti için gerekli donanıma sahip gerçek ve tüzel kişi olarak tanımlar (m.2/1-9). Bayilik ise karşılıklı yükümlülüklerin ekinde fizibilite bulunan bir sözleşmeye bağlanarak, akaryakıt dağıtım şirketlerinin gerçek ve tüzel kişilere akaryakıtın kullanıcılara ikmali yetkisini vermesidir (m.2/1-10). Fizibilite, Kuruma verilmesi zorunlu olmayan ama bayilik sözleşmesinin ekinde bulunan ve yapılacak yatırımların analizini içeren rapordur (m.2/1-13). Bu tanım uyuşmazlıklarda önemlidir. Yatırımın kimin tarafından, hangi tutarda ve hangi amortisman varsayımıyla yapıldığı fizibilitede görünür.

Dağıtıcı, kendi mülkiyetindeki veya sözleşmeyle oluşturduğu bayilerin istasyonlarına akaryakıt dağıtır ve başka dağıtıcıların bayilerine dağıtım yapamaz (m.7/2). Bayiler ise faaliyetlerini dağıtıcılarıyla yaptıkları tek elden satış sözleşmesine göre yürütür. Lisans süresince bayisi olduğu dağıtıcı ve onun bayileri dışındaki dağıtıcılardan ikmal yapmamak ve tağşiş veya hile amacıyla akaryakıta katılabilecek ürünleri akaryakıta katmamak ve istasyonda bulundurmamakla yükümlüdür (m.8/1-2). Bayilik lisansı başvurusunda dağıtıcı lisansı sahibiyle yapılmış bayilik sözleşmesinin bulunması aranır (Lisans Yön. m.7). Bayi faaliyetini bu tek elden satış sözleşmesine göre yürütür (Lisans Yön. m.38/1-c, d).

Bayilik ilişkisinde temel yükümlülükler

TarafYükümlülükDayanak
BayiYalnızca bayisi olduğu dağıtıcıdan akaryakıt temini5015 m.8/2-a; Lisans Yön. m.38/1-d
BayiTağşiş ürünlerini akaryakıta katmamak ve istasyonda bulundurmamak5015 m.8/2-b; Lisans Yön. m.38/1-e
BayiKullanıcılar dışında yeniden satış amaçlı satış yapmamakLisans Yön. m.38/1-g
BayiSözleşme sona erince bir ay içinde eski dağıtıcının tüm işaretlerini kaldırmak5015 m.7/4; Lisans Yön. m.38/1-f
BayiDağıtıcının lisansı sona ererse yeni sözleşme ve lisans tadiline kadar satış yapmamakLisans Yön. m.38/1-j
DağıtıcıBayilerde kaçak akaryakıt satışını önleyen teknolojik denetim sistemini kurmak ve uygulamak; Kurumun erişimini sağlamak5015 m.7/6
DağıtıcıBayinin lisans alması veya dağıtıcı tadilinden önce istasyona otomasyon sistemi kurmakLisans Yön. m.34/1-ö
DağıtıcıBayilerin katıldığı promosyon kampanyalarında bayiyi maliyet belgeleriyle açıkça bilgilendirmekLisans Yön. m.34/1-i
DağıtıcıKendi işlettiği istasyonlara sübvansiyon ve bayilerden farklı uygulama yapmamak5015 m.7/5; Lisans Yön. m.34/1-k
DağıtıcıBayilik sözleşmesinin sona ermesini 15 gün içinde Kuruma bildirmekLisans Yön. m.34/1-o

Kanun dağıtıcıların pazar gücünü de sınırlar. Dağıtıcının kendi işlettiği istasyonlar aracılığıyla yaptığı satış, dağıtıcının toplam yurt içi pazar payının yüzde on beşini aşamaz. Bir dağıtıcının yurt içi pazar payı da toplam pazarın yüzde kırk beşini geçemez (m.7/5). Lisans türleri ve genel rejim için petrol piyasası ve lisanslama yazımıza bakabilirsiniz.

Rekabet Hukuku: Beş Yıl Kuralı

Tek elden satış ve rekabet yasağı içeren bayilik sözleşmeleri 4054 m.4 bakımından dikey anlaşmalardır. Bu anlaşmalar, şartları taşırlarsa 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğiyle grup olarak muaf tutulur (Tebliğ m.2). 2021/4 sayılı değişiklikten sonra muafiyet, sağlayıcının ilgili pazardaki payının yüzde 30’u aşmaması şartına bağlıdır (m.2). Tebliğe göre alıcının rakip ürünleri satmasını engelleyen her türlü doğrudan veya dolaylı yükümlülük rekabet etmeme yükümlülüğüdür. Alıcının bir önceki yıldaki alımlarına göre ihtiyacının yüzde 80’inden fazlasını sağlayıcıdan almasını şart koşan bir asgari alım taahhüdü de bu kapsamdadır (m.3/d).

Kural Tebliğin 5. maddesindedir. Alıcıya getirilen belirsiz süreli veya beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü muafiyetten yararlanamaz. Beş yılı aşacak şekilde zımnen yenilenebileceği kararlaştırılan yükümlülük de belirsiz süreli sayılır (m.5/a). Kurumun Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuzu, akaryakıt sektöründeki uygulamayı ayrıntılı biçimde açıklar:

  • Başlangıç ve bitiş. Beş yıl, rekabet yasağının başladığı ilk bayilik sözleşmesinin tarihinden hesaplanır. Bitiş tarihi ise rekabet yasağı içeren bayilik, işleticilik veya tedarik sözleşmeleriyle birlikte süreyi etkileyen intifa, tapuya şerhli kira ve ekipman gibi sözleşmelerin hepsinin sona erdiği tarihtir (para. 40).
  • Zincirleme sözleşmeler. Bayilik sözleşmesi bitirilip intifa devam ederken yeni bayilik sözleşmesi yapılması veya tersi, dikey ilişkiyi kesintiye uğratmaz. Kesintisiz süren ilişki beş yılı aşarsa muafiyet kaybolur (para. 40).
  • Bağlayıcı yan sözleşmeler. Kredi, ekipman ve uzun süreli kira gibi sözleşmeler bayinin beş yıl sonunda serbest kalmasını engellememelidir. Bayi kalan borcunu ödeyebilmeli ve ekipmanı piyasa değeri üzerinden devralabilmelidir (para. 43).
  • Ayrılabilirlik. Beş yılı aşan hüküm sözleşmenin diğer kısımlarından ayrılabiliyorsa Kurul süreyi azami hadde indirilmiş sayabilir. Bayi beş yılı zaten doldurmuşsa yükümlülük geçersiz olur ve bayi tamamen bağımsız kalır (para. 42).

Tebliğde tek bir istisna vardır. Alıcının faaliyet yürüttüğü tesisin mülkiyeti arazisiyle birlikte sağlayıcıya aitse veya sağlayıcı bu tesisi alıcıyla bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden üst hakkı ya da başka bir ayni veya şahsi hakla edinmişse, rekabet yasağı tesisin kullanıldığı süreye bağlanabilir. Bu durumda beş yılı aşan kısım yalnızca o tesisteki faaliyeti kapsar (m.5/a). Kılavuz, uygulamadaki en yaygın yapıyı açıkça istisnanın dışında tutar: zaten bayiye ait olan bir tesisin dağıtıcıya kiralanması veya dağıtıcıya intifa hakkı tanınması ve dağıtıcının tesisi tekrar bayiye kullandırması hâlinde istisnadan yararlanılamaz (para. 44). Bayinin kendi arsasına dağıtıcı lehine kurulan 15 veya 20 yıllık intifa, rekabet yasağını beş yılın ötesine taşımaz.

Senaryolara göre rekabet yasağının süresi

SenaryoMuafiyet kapsamındaki süreDayanak
İstasyon bayinin mülkü; bayilik sözleşmesi 5 yıl5 yılTebliğ m.5/a
İstasyon bayinin mülkü; 5 yıllık bayilik + 15 yıllık intifa dağıtıcı lehineİlk sözleşmeden itibaren 5 yıl; intifa süreyi uzatmazKılavuz para. 40, 44
Bayilik sözleşmesi otomatik yenilenen 1 yıllıkBelirsiz süreli sayılır; muafiyet yokTebliğ m.5/a; Kılavuz para. 40
Arazi dağıtıcının mülkü veya dağıtıcı bayiyle bağlantısız üçüncü kişiden kiralamışTesisin kullanıldığı süre boyunca; 5 yılı aşan kısım yalnız o tesis içinTebliğ m.5/a; Kılavuz para. 44
Sözleşme sona erdikten sonra rekabet yasağıKural olarak yok; know-how koruması ve tesisle sınırlı olmak şartıyla en fazla 1 yılTebliğ m.5/b; Kılavuz para. 45
Dağıtıcının pazar payı yüzde 30’u aşıyorGrup muafiyeti uygulanmaz; bireysel değerlendirme gerekirTebliğ m.2

Muafiyetten yararlanamayan ve 4054 m.4’e aykırı düşen anlaşma hükümleri geçersizdir ve bunlardan doğan edimlerin ifası istenemez (4054 m.56/1). Bu nedenle beş yılı aşan bir rekabet yasağına dayanan cezai şart veya tazminat talepleri, rekabet hukuku süzgecinden geçirilmeden değerlendirilemez. Konunun ayrıntısı için akaryakıt bayilik sözleşmelerinde rekabet yasağı ve dikey anlaşmalar ve grup muafiyeti yazılarımıza bakınız.

Fiyat bakımından da bir sınır vardır. Dağıtıcı azami satış fiyatı belirleyebilir veya fiyat tavsiye edebilir. Ancak bu fiyat, taraflardan birinin baskısı veya teşvikiyle sabit ya da asgari fiyata dönüşmemelidir. Alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisini engelleyen anlaşma muafiyetten yararlanamaz (Tebliğ m.4/a). Bayiye pompa fiyatını dikte eden ve uymayanı yaptırımla tehdit eden uygulamalar bu açıdan incelenmelidir.

Dağıtıcı Değiştirme Takvimi

Beş yıl dolduğunda bayi hukuken yeni bir dağıtıcıyla sözleşme yapabilir. Ancak geçiş, Kanun ve Lisans Yönetmeliğindeki sürelere bağlı bir işlemdir. Bu süreler kaçırılırsa bayinin lisansı da tehlikeye girer.

Dağıtıcı değişikliğinde süreler

AşamaSüre ve kuralDayanak
Yenileme müzakeresiBayilik süresinin bitiminden üç ay önce sözleşme yenilenmemişse, dağıtıcı sürenin bitimine kadar bayinin ikmal ihtiyacını karşılamaya devam eder5015 m.7/4
Fesih bildirimiNoter onaylı tek taraflı fesih veya karşılıklı fesih protokolü dağıtıcı tarafından 15 gün içinde Kuruma bildirilirLisans Yön. m.34/1-o
Yeni dağıtıcının hazırlığıYeni dağıtıcı, dağıtıcı tadilinden önce istasyona otomasyon sistemini kurarLisans Yön. m.34/1-ö
Lisans tadiliSözleşmenin sona ermesinden itibaren 30 gün içinde dağıtıcı tadili başvurusu yapılmaz veya yeni bayilik sözleşmesi Kuruma sunulmazsa bayilik lisansı sona ererLisans Yön. m.17/1-d
Marka değişikliğiSüre bitiminde yeni dağıtıcının ürünleri pazarlandığı anlaşılacak şekilde faaliyete devam edilir; eski dağıtıcıya ait tüm işaretler en geç bir ay içinde kaldırılır5015 m.7/4; Lisans Yön. m.38/1-f
Dağıtıcının lisansı biterseYeni dağıtıcıyla sözleşme yapılıp lisans tadil edilinceye kadar akaryakıt satışı yapılamazLisans Yön. m.38/1-j

Geçişin gerçek maliyeti çoğu zaman sözleşmede saklıdır. Dağıtıcının sağladığı pompa, tank, otomasyon ve kanopi gibi ekipmanların mülkiyeti, iade veya devralma şartları, tankta kalan ürünün sayımı ve ödenmemiş cari hesap bakiyesi geçiş öncesinde tutanakla netleştirilmelidir. Kılavuza göre bayi, rekabet yasağının sona ermesiyle ekipmanı piyasa değeri üzerinden devralabilmeli ve kalan borcunu ödeyebilmelidir (para. 43). Lisansın sona ermesi ve tadil süreçleri için EPDK lisansının sona ermesi yazımıza bakınız.

Fesih, Asgari Alım Taahhüdü ve Cezai Şart

Dağıtıcıların fesih gerekçeleri genellikle asgari alım taahhüdünün tutturulamaması, ödeme temerrüdü veya marka standartlarına aykırılıktır. Bayilerin fesih gerekçeleri ise tedarikin aksatılması, fiyat ve vade politikalarıyla ilişkinin sürdürülemez hâle gelmesi ve beş yıllık sürenin dolmasıdır. Uyuşmazlığın merkezinde çoğu zaman cezai şart bulunur.

Burada sık yapılan bir yanlışı düzeltmek gerekir. TBK m.182/3’e göre hâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir. Ancak TTK m.22’ye göre tacir sıfatını taşıyan borçlu, TBK m.182/3’teki hâllerde aşırı ceza kararlaştırıldığı iddiasıyla sözleşme cezasının indirilmesini mahkemeden isteyemez. Bayi kural olarak tacirdir. Bu nedenle “mahkeme nasılsa indirir” varsayımıyla imzalanan yüksek cezai şart, ciddi bir risk taşır. Savunmanın ağırlığı bu durumda başka noktalara kayar:

  • Rekabet hukuku geçersizliği. Cezai şart beş yılı aşan bir rekabet yasağının ihlaline bağlanmışsa, yasağın kendisinin geçersizliği (4054 m.56) tartışılır.
  • Asgari alım taahhüdü. Yüzde 80’i aşan alım zorunluluğu rekabet etmeme yükümlülüğü sayıldığından aynı beş yıl sınırına tabidir (Tebliğ m.3/d).
  • Feshin usulü. Sözleşmedeki ihtar, süre verme ve bildirim şartlarına uyulup uyulmadığı.
  • Fizibilite ve yatırım dengesi. Fizibilitede öngörülen satış hacmi ile istasyonun gerçek pazar koşulları arasındaki fark ve dağıtıcının yatırım iadesi talebinin amortismanla uyumu.

Bayilik uyuşmazlıkları her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olduğundan ticari davadır (TTK m.4). Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Cezai şart ve indirim tartışması için cezai şart ve hâkimin indirim yetkisi, bayilik sözleşmesinin sona ermesinde denkleştirme talebi için bayilik sözleşmesinde denkleştirme yazılarımıza bakabilirsiniz.

Ulusal Marker, Tağşiş ve Kaçak Akaryakıt

Yurt içinde pazarlanacak akaryakıta rafineri çıkışında veya serbest dolaşıma girişte, Kurumun belirleyeceği şart ve özellikte ulusal marker eklenir. Ekleme, Kurumca yetkilendirilen bağımsız gözetim firmalarının nezaretinde yapılır (5015 m.18/1). Kurum, ulusal marker ve idari ve teknolojik yöntemlerle bir denetim sistemi kurar. Valilikler, denetim amaçlı numunelerin kullanıcı ve bayilerden alınmasını sağlar. Numunede ulusal markerin gerektiği şart ve seviyede bulunmadığı laboratuvar analiziyle tespit edilirse 19. maddedeki cezalar uygulanır (m.18/3-4).

Marker kontrolünün usulü Kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Seyyar kontrol cihazıyla yapılan kontrolde sonuç geçersiz çıkarsa numune en geç beş iş günü içinde laboratuvara teslim edilir. Laboratuvar analizi numune özellikleri değişmeden 15 gün içinde yapar ve sonucu en geç üç iş günü içinde Kuruma ve ilgililere bildirir. Kaçakçılık fiili yalnızca ulusal marker seviyesiyle ilgiliyse faaliyetin geçici durdurulması kararı akredite laboratuvar analiz sonucuna göre verilir. Sonuç gelene kadar Kurum kaçak akaryakıt satışını engelleyecek idari tedbirleri alır (m.20/2-ç). Analiz raporuna esas olan veya itiraz hâlinde incelenmek üzere saklanan numuneler “teslim numunesi”dir. Bunların alınması, mühürlenmesi ve saklanmasına ilişkin usul Kurulca düzenlenir (Teknik Kriterler Yön. m.4/1-cc, 11/A). Savunmanın ilk adımı, numune alma tutanağının, mühür bilgilerinin ve saklanan numunenin durumunun incelenmesidir.

Marker ve kaçak akaryakıt tespitinin sonuçları

AlanSonuçDayanak
İdari para cezası18. madde ihlali ve tağşiş (8/2-b) en ağır bent olan 19/1-a kapsamındadır; bayiye bu cezanın yarısı uygulanır5015 m.19/1-a, 19/1-b
Faaliyetin durdurulmasıKaçakçılık fiilinin tespit edildiği tesiste lisansa tabi tüm faaliyetler kovuşturmaya yer olmadığı kararı veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar geçici olarak durdurulur; bu sürede tesise başkasına lisans verilmez5015 m.20/2-c
LisansKesinleşmiş mahkeme kararına göre lisans iptal edilir; kaçak ürün ikmal edenlerin lisansı iptal edilir5015 m.20/2-c, 20/2-f
Ceza davasıSeviyenin altında marker içeren veya hiç içermeyen akaryakıtı ticari amaçla bulunduran, satışa arz eden veya satan kişiye 2-5 yıl hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezası5607 m.3/11
Düzenek ve tankKaçak akaryakıt için lisans belgelerine aykırı tank, düzenek veya ekipman bulundurmak ayrı suç: 2-5 yıl hapis5607 m.3/14; 5015 m.4/4-l
MühürMühürlemeye rağmen faaliyete devam edenlere TCK m.203 uygulanır5015 m.20/son

Bayi ile dağıtıcı arasındaki ilişki bakımından önemli bir kural daha vardır. Teknik düzenlemelere uygun olmayan ürün ikmal eden lisans sahibi, kullanıcılara verdiği zarar ve hasarı tazmin etmekle yükümlüdür ve bu husus lisanslarda ve sözleşmelerde yer alır (5015 m.20/2-f; Teknik Kriterler Yön. m.7/1-a). Bayi, dağıtıcıdan aldığı ürünün kendisine uygunsuz teslim edildiğini ileri sürüyorsa, dağıtıcıdan aldığı irsaliye ve faturalar, tanker mühür ve teslim tutanakları ile tank ölçüm kayıtları belirleyici delillerdir.

2026 Yılı EPDK İdari Para Cezaları

5015 m.19’daki cezalar, ihlal tarihinden önceki yılda ilgili lisans faaliyetinden elde edilen net satış hasılatının belirli bir binde oranı olarak hesaplanır ve Kanundaki alt ve üst sınırlar içinde kalır. Bu sınırlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir. 2026 tutarları, yüzde 25,49 oranı esas alınarak 25.12.2025 tarihli Tebliğle belirlenmiştir.

5015 m.19 kapsamında 2026 ceza sınırları ve bayileri ilgilendiren fiiller

BentOran2026 alt ve üst sınırBayi bakımından tipik fiil
19/1-aNet satışların binde 14’ü23.245.542 – 116.227.751 TL (bayiye yarısı)Ulusal marker (m.18) ihlali, tağşiş (m.8/2-b), kaçak akaryakıt düzeneği (m.4/4-l)
19/1-çBinde 1214.528.452 – 72.642.341 TLDağıtıcılara özgü ihlaller; bayiler bu bentten hariç tutulmuştur
19/1-dBinde 116.392.518 – 31.962.622 TLKötüniyet veya tehlikeli eylem sonucu doğuracak işlemlerden kaçınma yükümlülüğünün (m.4/3) ihlali; bayilerin diğer m.4 ihlalleri ayrıca (f) bendindedir
19/1-fBinde 101.452.836 – 7.264.222 TLLisanssız bayilik, dağıtıcı dışından ikmal dâhil 8. madde ihlalleri (8/2-b hariç), lisans dışı faaliyet
19/1-ıBinde 81.278.489 – 6.392.518 TLDiğer mevzuat, lisans ve Kurul kararı ihlalleri

Tablodan çıkan sonuç, eski metinlerde sık rastlanan bir varsayımı düzeltir. Dağıtıcı dışından ikmal (m.8/2-a) Kanunda 19/1-f bendinde yer alır. En ağır bent olan 19/1-a ise ulusal marker ihlallerine, tağşişe ve kaçak akaryakıt düzeneklerine ayrılmıştır. Cezaya ilişkin diğer kurallar da şunlardır:

  • Tekrar. Ceza uygulanan fiil iki yıl içinde aynı kişi tarafından tekrar işlenirse ceza iki kat uygulanır (m.19).
  • Ödeme ve dava. Ceza tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir. Yargı yoluna başvurmak, vergi dairesine banka teminat mektubu verilmedikçe tahsilatı durdurmaz (m.19).
  • Düzeltilebilir fiiller. Kurul tarafından niteliği itibarıyla düzeltilebilir sayılan aykırılıklarda önce 30 gün süreli ihtar yapılır. Aykırılık giderilmezse faaliyet 60 gün geçici olarak durdurulur. İki yıl içinde tekrarında ihtarsız durdurma yapılır (m.20/2-a).
  • Tebligat. İdari yaptırım işlemleri lisans sahibinin Kuruma bildirdiği elektronik tebligat adresine yapılır (m.19).

EPDK cezalarına karşı yol için EPDK idari para cezaları ve iptal davası, petrol lisansı iptaline itiraz ve EPDK kararlarına karşı dava yazılarımıza bakınız.

Bayilik Sözleşmesi İmzalanmadan Önce Kontrol Listesi

Uyuşmazlıkların büyük kısmı sözleşme imzalanırken önlenebilir. Bayilik paketi genellikle tek bir belgeden oluşmaz. Bayilik sözleşmesi, fizibilite, intifa veya kira sözleşmesi, ekipman ve kredi sözleşmeleri ile bazen kefalet ve ipotek belgeleri birlikte imzalanır. Kılavuz bu belgelerin hepsini tek bir dikey ilişki olarak değerlendirir (para. 40, 43). İmzadan önce aşağıdaki noktalar kontrol edilmelidir:

İmza öncesi kontrol listesi

Kontrol noktasıNeden önemliDayanak
Rekabet yasağının başlangıç ve bitiş tarihiİlk bayilik sözleşmesinden itibaren beş yılı aşan kısım muafiyet dışıdırTebliğ m.5/a; Kılavuz para. 40
Otomatik yenileme hükmüZımni yenileme belirsiz süreli sayılır; uzatma iki tarafın açık iradesine bağlanmalıdırTebliğ m.5/a; Kılavuz para. 40
İntifa, kira ve şerh süreleriBayinin arazisinde dağıtıcı lehine kurulan hak süreyi uzatmaz; terkin şartı ve tarihi yazılmalıdırKılavuz para. 43-44
Ekipman ve krediBeş yıl sonunda ekipmanı piyasa değeriyle devralma ve kalan borcu ödeme imkânı bulunmalıdırKılavuz para. 43
Asgari alım taahhüdüYüzde 80’i aşan alım zorunluluğu rekabet etmeme yükümlülüğüdürTebliğ m.3/d
Cezai şartTacir bayi aşırılık iddiasıyla indirim isteyemez; tutar ve tetikleyici olaylar açıkça sınırlanmalıdırTTK m.22
Fiyat hükümleriAzami veya tavsiye fiyat dışındaki fiyat dikte etme muafiyeti ortadan kaldırırTebliğ m.4/a
FizibiliteYatırımın tarafları, tutarları ve satış varsayımları sonraki uyuşmazlıkta temel delildir5015 m.2/1-10, 13
Uygunsuz ürün sorumluluğuTeknik düzenlemelere uygun olmayan ürün nedeniyle doğan zararın tazmini sözleşmede yer almalıdır5015 m.20/2-f; Teknik Kriterler Yön. m.7/1-a

İntifa hakkının kuruluşu ve sona ermesi için intifa hakkı tesisi ve sona ermesi yazımıza bakabilirsiniz. Beş yılı aşan bir rekabet yasağına dayanılarak edim ifa edilmişse, 4054 m.56 bu edimlerin iadesini düzenler. Kanuna göre geçersiz anlaşma nedeniyle yerine getirilmiş edimlerin geri istenmesinde iade borcu sebepsiz zenginleşme hükümlerine tabidir. Ahlaka aykırı amaçla verilen şeyin geri istenemeyeceğine ilişkin kural bu uyuşmazlıklarda uygulanmaz (4054 m.56/1-2). Rekabet ihlali şikâyeti için Rekabet Kurumuna şikâyet yazımıza bakınız.

Uyuşmazlık Yolları

Bayilik uyuşmazlıklarında görevli merci

UyuşmazlıkMerciDikkatDayanak
EPDK idari para cezası, durdurma, lisans iptaliYetkili idare mahkemesi; dava öncelikli işlerdendirDava tahsilatı durdurmaz (teminat mektubu hariç); yürütmeyi durdurma talebi önemli5015 m.19, 21/3
Bayilik sözleşmesinden doğan alacak, cezai şart, tazminatAsliye ticaret mahkemesiPara alacaklarında arabuluculuk dava şartıTTK m.4, 5/A
Beş yılı aşan rekabet yasağı, fiyat dikte etme, ayrımcılıkRekabet Kurumu (şikâyet); geçersizlik ve tazminat için mahkemeRekabet yasağının geçersizliği hukuk davasında da ileri sürülebilir4054 m.9, 56, 57-58
Kaçak akaryakıt, markerCumhuriyet başsavcılığı ve ceza mahkemesi; paralel EPDK süreciİdari ve cezai süreçler birbirini beklemez5607 m.3; 5015 m.20/1

5015 m.20/1’e göre Kanun kapsamındaki idari para cezaları, tedbirler ve lisans iptalleri, diğer kanunlara göre yapılacak işlemleri engellemez. Bir marker tespitinde bayi aynı anda EPDK soruşturması, faaliyet durdurma, vergi incelemesi ve ceza soruşturmasıyla karşılaşabilir. Savunmanın bu süreçlerde tutarlı ilerlemesi gerekir. Bir dosyada verilen beyan, diğerinde delil olarak kullanılabilir. Kaçakçılık soruşturmalarındaki savunma için kaçakçılık ceza savunması, istasyon kaynaklı çevre sorumluluğu için akaryakıt istasyonunda çevresel sorumluluk yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

  • İntifayı rekabet yasağının süresi sanmak. Bayinin kendi arazisine dağıtıcı lehine kurulan intifa, rekabet yasağını beş yılın ötesine taşımaz (Kılavuz para. 44).
  • Cezai şartın mahkemece indirileceğine güvenmek. Tacir olan bayi aşırılık iddiasıyla indirim isteyemez (TTK m.22).
  • 30 günlük tadil süresini kaçırmak. Sözleşme bittikten sonra 30 gün içinde dağıtıcı tadili yapılmazsa bayilik lisansı sona erer.
  • Tabelayı bir ayda değiştirmemek. Eski dağıtıcının işaretleri en geç bir ay içinde kaldırılmalıdır.
  • Geçişte ekipman ve cari hesabı netleştirmemek. Tutanaksız teslim, sonradan iade ve tazminat davası doğurur.
  • Marker tespitinde ilk günleri kaçırmak. Laboratuvar süreleri kısadır. Numune tutanağı, mühür ve teslim numunesinin incelenmesi hemen talep edilmelidir.
  • EPDK cezasına dava açınca ödemeyi ertelemek. Dava tahsilatı durdurmaz. Teminat mektubu verilmezse takip başlar.

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

  • Bayilik, intifa, kira, ekipman ve kredi sözleşmelerini birlikte inceleyerek beş yıllık sürenin başlangıç ve bitiş tarihini belirleriz.
  • Dağıtıcı değişikliği için fesih bildirimi, tadil ve tasfiye takvimini hazırlar, tutanak süreçlerini yönetiriz.
  • Cezai şart, yatırım iadesi ve asgari alım taahhüdü uyuşmazlıklarında arabuluculuk ve ticaret mahkemesi süreçlerini yürütürüz.
  • Rekabet yasağının geçersizliği ve fiyat müdahalesi iddialarında Rekabet Kurumu başvurusunu hazırlarız.
  • Ulusal marker ve tağşiş tespitlerinde numune ve laboratuvar sürecini denetler, EPDK savunmasını ve iptal davasını yürütürüz.
  • Kaçakçılık soruşturmalarında ceza savunmasını idari süreçle uyumlu biçimde planlarız.

Değerlendirme için 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya WhatsApp hattımızdan bize ulaşabilirsiniz. Bayilik ve dağıtım sözleşmelerine ilişkin hizmetlerimiz Distribütörlük, Bayilik ve Acentelik Sözleşmeleri sayfasında yer alır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bayi başka dağıtıcıdan akaryakıt alabilir mi?

Hayır. Bayi lisansı süresince yalnızca bayisi olduğu dağıtıcıdan ikmal yapabilir (5015 m.8/2-a). Bu ihlal 19/1-f bendindeki cezayı gerektirir. 2026 sınırları 1.452.836 TL ile 7.264.222 TL arasıdır.

Rekabet yasağı en fazla kaç yıl olabilir?

Grup muafiyetinden yararlanmak için en fazla beş yıl. Belirsiz süreli veya beş yılı aşacak şekilde zımnen yenilenen yasaklar muafiyet dışıdır (Tebliğ 2002/2 m.5/a). İstisna, tesisin dağıtıcıya ait olması veya dağıtıcının bayiyle bağlantısız üçüncü kişiden hak edinmiş olmasıdır.

Dağıtıcı lehine intifa varsa beş yıl uzar mı?

Bayinin kendi arazisine dağıtıcı lehine kurulan intifa veya kira, istisna kapsamına girmez ve rekabet yasağını beş yılın ötesine taşımaz (Dikey Kılavuz para. 44). Süre ilk bayilik sözleşmesinden hesaplanır.

Beş yıl dolmadan dağıtıcı değiştirebilir miyim?

Beş yıl içinde rekabet yasağı muafiyet kapsamındadır ve sözleşmeye aykırı erken çıkış cezai şart ve tazminat riski doğurur. Beş yılı aşan kısım ise geçersizlik tartışmasına açıktır (4054 m.56).

Sözleşme bitince ne kadar sürede tabelayı değiştirmeliyim?

Süre bitiminde yeni dağıtıcının ürünleri pazarlandığı anlaşılacak şekilde faaliyete devam edilir ve eski dağıtıcının işaretleri en geç bir ay içinde kaldırılır (5015 m.7/4).

Dağıtıcı tadilini yapmazsam ne olur?

Bayilik sözleşmesinin sona ermesinden itibaren 30 gün içinde dağıtıcı tadili başvurusu yapılmaz veya yeni sözleşme Kuruma sunulmazsa bayilik lisansı sona erer (Lisans Yön. m.17/1-d).

Bayilik sözleşmesindeki cezai şart çok yüksek, indirilir mi?

Tacir olan bayi, cezai şartın aşırı olduğu iddiasıyla indirim isteyemez (TTK m.22). Bu nedenle savunma, rekabet yasağının geçersizliği, feshin usulü ve ceza koşulunun dayandığı yükümlülüğün geçerliliği üzerinde yoğunlaşır.

Asgari alım taahhüdü de beş yıl kuralına tabi mi?

Evet. Alıcının ihtiyacının yüzde 80’inden fazlasını sağlayıcıdan almasını gerektiren yükümlülük de rekabet etmeme yükümlülüğü sayılır (Tebliğ m.3/d) ve aynı süre sınırına tabidir.

Dağıtıcı pompa fiyatını belirleyebilir mi?

Dağıtıcı azami fiyat belirleyebilir veya fiyat tavsiye edebilir. Bu fiyat baskı veya teşvikle sabit ya da asgari fiyata dönüştürülürse anlaşma muafiyetten yararlanamaz (Tebliğ m.4/a).

Numunem markersiz çıktı, süreç nasıl işler?

Seyyar cihaz sonucu geçersizse numune 5 iş günü içinde laboratuvara verilir. Analiz 15 gün içinde yapılır ve sonuç 3 iş günü içinde bildirilir. Faaliyetin geçici durdurulması akredite laboratuvar sonucuna göre verilir (5015 m.20/2-ç).

Markersiz akaryakıt satmanın cezası nedir?

İdari olarak 19/1-a bendindeki cezanın yarısı bayiye uygulanır. 2026 sınırları bu bentte 23.245.542 TL ile 116.227.751 TL’dir. Cezai olarak 5607 m.3/11’e göre 2-5 yıl hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezası öngörülür. Ayrıca faaliyet durdurma ve lisans iptali gündeme gelir.

Dağıtıcı bana uygunsuz akaryakıt verdiyse ne olur?

Teknik düzenlemelere uygun olmayan ürün ikmal eden lisans sahibi, verdiği zarar ve hasarı tazmin etmekle yükümlüdür (5015 m.20/2-f; Teknik Kriterler Yön. m.7/1-a). İrsaliye, fatura, tanker mühür tutanakları ve tank kayıtları bu iddianın delilleridir.

EPDK cezasına dava açarsam tahsilat durur mu?

Hayır. Vergi dairesine banka teminat mektubu verilmedikçe yargı yoluna başvurmak tahsil işlemlerini durdurmaz (5015 m.19). Dava yetkili idare mahkemesinde açılır (m.21).

Bayilik uyuşmazlığında arabuluculuk zorunlu mu?

Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A).


Bayilik ilişkisinde zamanlama her şeydir

Beş yıllık süre, üç aylık yenileme, otuz günlük tadil ve bir aylık tabela süresi: takviminizi birlikte kuralım. Hukukçular Evi yanınızda.

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp

Dosyanız için değerlendirme

Bayilik sözleşmenizi, intifa ve ekipman sözleşmelerinizi ve EPDK yazışmalarınızı birlikte inceleyelim. Telefon: 0554 648 37 15.

İletişime Geçin

Tacir bayinin indirim isteyemediği hâllerde dahi cezai şart bayiyi ekonomik mahva sürükleyecekse izlenebilecek ahlaka aykırılık yolu ayrı bir yazıda anlatılmıştır.

Post by Av. Fatma Öztürk