LPG (Otogaz) Piyasası ve İstasyonlar: Lisans, Sorumlu Müdür ve Tek Dağıtıcı Kuralı

Otogaz bayiliğinin çerçevesi tek bir maddede toplanmıştır. 5307 sayılı Kanunun 7 nci maddesi, bayilik faaliyetini tek elden satış sözleşmesine bağlamış ve bayilere altı ayrı yükümlülük yüklemiştir.

1) Tek Elden Satış Sözleşmesi (m.7/1)

Otogaz bayileri, dağıtıcılar ile yapacakları tek elden satış sözleşmesine göre bayilik faaliyetlerini yürütürler.

Bu hüküm, LPG piyasasının yapısal tercihidir: bayi ile dağıtıcı arasındaki bağ münhasırdır.

2) Bayinin Altı Yükümlülüğü (m.7/2)

Madde yükümlülükleri tek tek saymıştır; her biri ayrı bir denetim başlığıdır.

Birinci bent iki ayrı yükümlülük içerir: sözleşme yapmak ve yalnızca o dağıtıcının ürününü satmak. İkincisi, sözleşme mevcut olsa dahi ihlal edilebilir.

Üçüncü bent sınırlayıcıdır: ikmal LPG ile çalışan araçlara yapılır.

Dördüncü bendin sertliği

Bu bent yalnızca bir fiili değil, bir bulundurmayı da yasaklamıştır.

Üçüncü satır belirleyicidir: “hiçbir alet, makine ve teçhizat” ifadesi, dolum yapılmamış olsa bile ihlal doğurur.

Denetimde tespit edilen bir ekipman, fiilen kullanılmadığı savunmasıyla karşılanamaz.

3) Güvenlik Mesafeleri (m.7)

Madde, istasyon ve ekipmanlarının belirli yapılara olan mesafesini ayrıca düzenlemiştir.

İkinci satırdaki sayım, yer seçimi aşamasında tek tek kontrol edilmelidir.

Mesafe şartının sonradan ihlal edilir hâle gelmesi, ruhsat ve lisans süreçlerinde ciddi sorun doğurur.

4) Sorumlu Müdür

Sorumlu müdür yükümlülüğü iki ayrı yerde düzenlenmiştir.

Bu ikili yapı, aynı eksiklikten iki farklı lisans sahibinin sorumlu tutulabileceği anlamına gelir.

Dağıtıcı bakımından m.4 ayrıca “aslî faaliyetlerinde eğitim ve sertifika almış personel çalıştırmak” yükümlülüğünü de getirmiştir.

5) Az Bilinen Kural: TMMOB Eğitimi

Kanun, personel eğitimini meslek odasına bağlamıştır.

LPG piyasasında görev yapacak sorumlu müdürler, tanker şoförleri, dolum personeli, tüp dolum personeli, tüp dağıtım araçlarının şoförleri ve tüp dağıtım personeli, tanker dolum personeli, test ve muayene elemanları ve otogaz LPG dolum personeli, pompacılar ile tesisat, projelendirme ve imalatında görev alan diğer personel, TMMOB’a bağlı ilgili meslek odası tarafından eğitime tâbi tutulurlar.

Birinci satır kapsamın genişliğini gösterir: pompacılar da sayılanlar arasındadır.

Üçüncü satır ise ikincil mevzuatın ortak hazırlanmasını öngören az rastlanır bir düzenlemedir.

6) İdari Para Cezalarının Yapısı (m.16)

Madde 14/2/2019 tarihli ve 7164 sayılı Kanunun 35 inci maddesiyle yeniden düzenlenmiştir ve kendine özgü bir hesap yöntemi getirmiştir.

Birinci satır kritiktir: ceza sabit bir tutar değil, ciroya endeksli bir orandır ve alt-üst sınırlar arasında sıkıştırılır.

Bu nedenle aynı fiil, farklı büyüklükteki iki teşebbüs için çok farklı tutarlar doğurur.

Kademeler

İkinci satırdaki son kalem dikkat çekicidir: Kurum denetimlerinin engellenmesi veya engellemeye teşebbüs edilmesi de cezalandırılır.

7) Otogaz Bayileri İçin Ayrı Rejim

Bu, maddenin en kolay gözden kaçan yönüdür.

Kanun, otogaz bayilerini en yüksek ceza kademelerinin dışında tutmuştur.

Bu nedenle bir bayiye (a) bendi oranı uygulanarak ceza kesilmişse, bu doğrudan bir itiraz sebebidir. İdari yaptırımlara karşı başvuru yolları için İdare Hukuku Rehberi incelememize bakabilirsiniz.

8) Lisans Katmanları

LPG piyasası, faaliyet türüne göre ayrı lisanslara bölünmüştür.

Her lisans, kendi verdiği hakların sınırında faaliyete izin verir.

Bu nedenle m.16’da “sahip olunan lisansın verdiği haklar dışında faaliyet gösterilmesi” ayrı bir ceza sebebi olarak sayılmıştır.

İki ayrı ihlal

İkisi farklı bentlerde düzenlenmiştir ve farklı oranlara tabidir.

Bu ayrım, kesilen cezanın doğru bent üzerinden hesaplanıp hesaplanmadığının denetiminde kullanılır.

9) Yurt Dışından Temin

Yurt dışından LPG temin edeceklerin rafinerici veya dağıtıcı lisansına sahip olması gereklidir.

Üçüncü satır, tek dağıtıcı kuralının tedarik zinciri tarafındaki karşılığıdır.

Bayilik lisansı, yurt dışından doğrudan temin yetkisi vermez.

10) Dağıtıcının Yükümlülükleri (m.4)

Birinci satır dikkat çekicidir: dağıtıcı, kendi tesisinde değil bayinin istasyonunda sorumlu müdür bulundurulmasından da sorumludur.

Üçüncü satır ise bir ayrımcılık yasağıdır ve bayiler arasındaki uygulama farklarında ileri sürülebilir.

Ayrımcılık yasağının kullanımı

• Fiyat farklılıkları,
• Teslim koşulları,
• Vade ve teminat,
• Kampanya uygulamaları,
• Sözleşme şartları.

Madde “eşit durumdaki” ifadesini kullandığından, karşılaştırma yapılacak bayilerin benzer konumda olduğu gösterilmelidir.

11) Denetim ve Yaptırım Süreci

Üçüncü aşama usulün çekirdeğidir ve yazılı olarak kullanılmalıdır.

Beşinci aşama dava süresini başlatır; bu nedenle tebliğ tarihi kaydedilmelidir.

Savunmada ileri sürülecekler

Beşinci satır sık hata kaynağıdır: madde, fiilin işlendiği tarihten bir önceki yılın hasılatını esas alır.

Altıncı satır ise bu yazının başındaki uyarıyla bağlantılıdır: alt ve üst sınırlar o yılın tebliğinden okunur.

12) Sürecin Bütünü

Birinci satır en geri dönüşü zor aşamadır: mesafe şartı sonradan düzeltilemez.

Sekizinci satır ise işletme dönemi boyunca süren risktir ve her yıl güncellenen tutarlarla hesaplanır.

13) Dağıtıcı Değişikliği

Tek elden satış sözleşmesi sona erdiğinde, bayilik faaliyetinin dayanağı da ortadan kalkar.

Üçüncü satır uygulamada en çok ihlal doğuran dönemdir: sözleşmesiz geçen sürede yapılan satışlar, birinci bendin ikinci ayağını ihlal eder.

Beşinci satır ise fiziken kalan ürünle ilgilidir ve geçiş planlanarak yapılmalıdır.

Geçiş kontrol listesi

• Fesih tarihini netleştirin,
• Yeni sözleşmeyi önceden imzalayın,
• Stok durumunu planlayın,
• Amblem değişimini zamanlayın,
• Lisans kayıtlarını güncelleyin,
• Sorumlu müdür durumunu koruyun.

İkinci madde boşluk bırakmamayı sağlar; ara dönem mümkün olduğunca kısa tutulmalıdır.

14) Uyum Dosyası

Denetimlerde istenen belgeler önceden hazırlanmış olmalıdır.

Yedinci satır birinci bendin ispatında kullanılır: satılan ürünün sözleşmeli dağıtıcıdan geldiği bu belgelerle gösterilir.

Beşinci satır ise kanunun saydığı geniş personel listesini kapsamalıdır; pompacılar dâhil.

Saklama ve güncelleme

Dördüncü satır kritiktir: sorumlu müdürsüz geçen bir dönem, bağımsız bir ihlal oluşturur.

15) Özet Tablo

Onuncu satır bu yazının en pratik uyarısıdır: kanun metnindeki tutarlar baz rakamdır.

On birinci satır ise kesilen cezaya karşı ilk bakılacak husustur.

Tek cümlelik özet

Otogaz bayiliğinde kurallar tek maddede toplanmıştır, ancak her bent ayrı bir denetim başlığı ve ayrı bir ceza sebebidir.

Ceza hesabında ise iki şey birlikte bilinmelidir: hangi bent uygulandığı ve o yılın tebliğindeki sınırlar.

16) Sorumlu Müdürün Konumu

Sorumlu müdür, mevzuatta yalnızca bir kadro değil, teknik uygunluğun muhatabıdır.

Dördüncü satır uygulamada en sık karşılaşılan eksikliktir: istifa veya ayrılma hâlinde derhâl yeni atama yapılmalıdır.

Beşinci satır ise aynı eksikliğin iki lisans sahibine birden yansıyabileceğini gösterir.

Atamada dikkat edilecekler

• Eğitim belgesi güncel mi,
• Görev tanımı yazılı mı,
• Fiilen istasyonda mı,
• Kayıtlara işlendi mi,
• Ayrılma hâlinde plan var mı.

Üçüncü madde denetimde doğrudan sorulur: kâğıt üzerinde atama, fiilî çalışma yerine geçmez.

17) Teknik Uygunluk ve Muayene

Üçüncü satır kanunun personel listesine dayanır: test ve muayene elemanları da eğitime tâbi tutulanlar arasında sayılmıştır.

Beşinci satır ise çevredeki yapılaşmayla ilgilidir ve zaman içinde değişebilen bir risktir.

Çevre değişirse

Madde bu yapıları tek tek saydığından, çevredeki her yeni tesis ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu tür gelişmelerde, süreci erken takip etmek ileride doğabilecek ruhsat sorunlarını azaltır.

18) Kapanış

İkinci satır planlamayla çözülebilecek bir risktir ve çoğu dosyada ihmalden doğar.

Altıncı satır ise savunmanın en teknik ama en sonuç alıcı başlığıdır.

Tek cümlelik özet

Bu piyasada uyum, tek bir belgeyle sağlanmaz: lisans, sözleşme, ruhsat, personel ve teçhizat aynı anda kurallara uygun olmalıdır.

Ceza tarafında ise iki soru belirleyicidir: hangi bent uygulandı ve hangi yılın tutarları esas alındı?

19) Mevzuat Haritası

Son iki satır birlikte okunmalıdır: ceza kanundan, tutar tebliğden okunur.

Bu ayrım, bu alandaki en yaygın hesap hatasının kaynağıdır.

Hangi soru hangi maddeden?

Beş sorunun tamamı iki maddede toplanmıştır; bu, mevzuatın okunmasını kolaylaştırır.

Buna karşılık her madde birden çok yükümlülük taşıdığından, bent düzeyinde okunmalıdır.

20) Yeni İstasyon Açacaklar İçin

Birinci adımda yapılan hata, sonraki yedi adımı geçersiz kılabilir.

Üçüncü ve dördüncü adım bir arada yürür: lisans başvurusu, sözleşmeye dayanır.

Süre ve maliyet planlaması

• Ruhsat süreçleri,
• Teknik proje onayı,
• Lisans değerlendirmesi,
• Eğitim takvimleri,
• Muayene randevuları.

Dördüncü madde sıkça geç başlatılır; eğitim olmadan faaliyete geçilemez.

Son hatırlatma

Bu alanda üç şey kanunda açıkça yazılıdır: tek dağıtıcı, tüp yasağı ve sorumlu müdür.

Üçü de 5307 m.7‘den okunur ve hiçbiri sözleşmeyle veya ticari tercihle değiştirilemez.

21) İkinci Kademe Cezanın Kapsamı (m.16/b)

Maddenin (b) bendi, dört ayrı fiili tek bir oran altında toplamıştır.

İkinci alt bentte yine otogaz bayileri hariç tutulmuştur; bu, maddedeki ikinci istisnadır.

Dördüncü alt bent iki yönden geniştir: hem dolaylı engelleme hem de teşebbüs cezalandırılır.

Birinci ve üçüncü alt bentlerdeki parantez

Bu istisnalar, ilgili fiillerin başka bir kademede cezalandırıldığını gösterir.

Bu nedenle kesilen cezada, ihlal edilen hükmün hariç tutulan bentler arasında olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

22) Stok Yükümlülüğüne Özel Ceza (m.16/ç)

Kanun, bir fiili oran yerine miktar esaslı cezalandırmıştır.

Dördüncü satırdaki rakam da baz tutardır ve diğer cezalar gibi her yıl EPDK tebliğiyle güncellenir.

İkinci satır belirleyicidir: hesap, dönem ortalaması değil tespit tarihindeki eksiklik üzerinden yapılır.

23) Alt ve Üst Sınır Arasında Ceza Nasıl Belirlenir?

5307 m.16’daki cezalar alt ve üst sınır gösterilerek düzenlendiğinden, miktarın tayininde genel bir kural devreye girer.

İdarî para cezası, kanunda alt ve üst sınırı gösterilmek suretiyle de belirlenebilir. Bu durumda, idarî para cezasının miktarı belirlenirken işlenen kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusuru ve ekonomik durumu birlikte göz önünde bulundurulur.

Üç ölçüt birlikte göz önünde bulundurulur; biri tek başına belirleyici değildir.

Bu kural, alt sınırın üzerinde kesilen cezalarda doğrudan bir itiraz dayanağı oluşturur: idare, oranı neden yukarı çektiğini açıklamalıdır.

İtirazda kullanımı

• Fiilin ilk kez işlendiği,
• Kasıt bulunmadığı,
• Zararın doğmadığı,
• Derhâl giderildiği,
• Ekonomik durum verileri,
• Alt sınırın yeterli olduğu.

İkinci ve dördüncü maddeler, ölçütlerin ikisini birden karşılar ve tutanakla desteklenmelidir.

24) Cezanın Denetim Noktaları

Yedinci satır bu bölümün getirdiği yeni denetim başlığıdır ve çoğu itirazda hiç ileri sürülmez.

İkinci ve üçüncü satırlar ise doğrudan kanun metnindeki istisnalara dayanır.

Üç kademeli savunma

Üç kademe kademeli olarak ileri sürülür; biri kabul edilmezse diğeri değerlendirilir.

Üçüncü kademe, esas yönünden sonuç alınamayan dosyalarda dahi tutarın düşürülmesini sağlayabilir.

25) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Kanundaki TL rakamına güvenmek. Her yıl tebliğle güncellenir.
• Sözleşmeyi yeterli saymak. Ayrıca yalnızca o ürün satılmalıdır.
• Kullanılmayan teçhizatı bırakmak. Bulundurma da yasaktır.
• Sorumlu müdürü ihmal etmek. İki maddede düzenlenmiştir.
• Eğitimi atlamak. Pompacılar da kapsamdadır.
• Amblem şartını unutmak. Ayrı bir benttir.
• Mesafeleri sonradan kontrol etmek. Yer seçiminde bakılmalıdır.
• Bayi istisnasını bilmemek. İtiraz sebebidir.

26) Kontrol Listesi

• Lisans durumunu doğrulayın.
• Tek elden satış sözleşmesini güncel tutun.
• Ruhsat ve izinleri tamamlayın.
• Sorumlu müdürü atayın.
• Eğitim belgelerini saklayın.
• Amblemi görünür yere koyun.
• İstasyonda tüp ekipmanı bulundurmayın.
• Cezada bent ve oranı kontrol edin.

İlgili incelemelerimiz: İdare Hukuku Rehberi ve denetim ve idari yaptırım süreçleri.

Sıkça Sorulan Sorular

Otogaz bayiliği hangi kanunda düzenlenmiştir?

5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu ve Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunda; bayilik esasları 7 nci maddededir.

Bayilik hangi sözleşmeye dayanır?

m.7/1 uyarınca otogaz bayileri, dağıtıcılar ile yapacakları tek elden satış sözleşmesine göre bayilik faaliyetlerini yürütürler.

Birden fazla dağıtıcıyla çalışabilir miyim?

Hayır. Madde tek bir dağıtıcı ile sözleşme yapmayı ve istasyonda sadece sözleşmeli olunan dağıtım şirketince ikmal edilen LPG’yi satmayı zorunlu kılar.

Sözleşme yapmam yeterli mi?

Hayır. Birinci bent iki ayrı yükümlülük içerir: sözleşme yapmak ve yalnızca o dağıtıcının ürününü satmak. İkincisi sözleşme mevcut olsa dahi ihlal edilebilir.

Bayinin yükümlülükleri kaç tanedir?

m.7/2’de altı bent hâlinde sayılmıştır.

Bu yükümlülükler nelerdir?

Tek dağıtıcıyla sözleşme ve sadece o ürünü satmak, gerekli ruhsat izin ve belgeleri almak, LPG ile çalışan araçlara ikmal yapmak, tüp dolumu ve satışı yapmamak, dağıtıcının marka ve amblemini görünür yere koymak, sorumlu müdür çalıştırmak.

İstasyonda tüp satabilir miyim?

Hayır. Dördüncü bent otogaz istasyonlarında LPG tüpü dolumu ve satışını yasaklamıştır.

Kullanmadığım dolum ekipmanını bulundurabilir miyim?

Hayır. Madde “LPG tüpü dolumuna yarayan hiçbir alet, makine ve teçhizatı istasyon dâhilinde bulundurmamak” der; dolum yapılmamış olması savunma oluşturmaz.

İkmal kime yapılabilir?

Üçüncü bent uyarınca otogaz istasyonlarında LPG ile çalışan araçlara otogaz LPG ikmali yapılır.

Amblem zorunluluğu var mı?

Evet. Anlaşma yapılan dağıtıcının tescilli markası ve ambleminin istasyonda görülebilecek bir yere konulması ayrı bir benttir.

Güvenlik mesafeleri nasıl düzenlenmiş?

Madde; otogaz istasyonları, depolama tankları, dispenserler, pompa ve aksamları ile idarî binaların metro hatlarına, okullara, camilere, hastanelere, çocuk parklarına ve kamu kullanımının yoğun olduğu tesislere olan konumunu düzenlemiştir.

Mesafe kontrolü ne zaman yapılmalı?

Yer seçimi aşamasında. Şartın sonradan ihlal edilir hâle gelmesi ruhsat ve lisans süreçlerinde ciddi sorun doğurur.

Sorumlu müdür zorunlu mu?

Evet ve iki ayrı yerde düzenlenmiştir: m.4 dağıtıcıya dolum tesisleri ile otogaz istasyonlarında, m.7/2-6 ise bayiye istasyonunda sorumlu müdür bulundurma yükümlülüğü getirir.

Bu ikili yapının sonucu nedir?

Aynı eksiklikten iki farklı lisans sahibi sorumlu tutulabilir.

Personel eğitimi zorunlu mu?

Evet. Kanun, LPG piyasasında görev yapacak personelin TMMOB’a bağlı ilgili meslek odası tarafından eğitime tâbi tutulacağını düzenlemiştir.

Kimler eğitime tabi?

Sorumlu müdürler, tanker şoförleri, dolum personeli, tüp dolum personeli, tüp dağıtım araçlarının şoförleri ve tüp dağıtım personeli, tanker dolum personeli, test ve muayene elemanları, otogaz LPG dolum personeli, pompacılar ile tesisat, projelendirme ve imalatında görev alan diğer personel.

Pompacılar da kapsamda mı?

Evet, madde metninde açıkça sayılmıştır.

Eğitim yönetmeliğini kim hazırlar?

TMMOB ve ilgili kurum tarafından müştereken hazırlanır.

İdari para cezaları hangi maddede?

5307 m.16’da. Madde 14/2/2019 tarihli ve 7164 sayılı Kanunun 35 inci maddesiyle yeniden düzenlenmiştir.

Ceza nasıl hesaplanır?

Fiilin işlendiği tarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu LPG piyasası faaliyetine ilişkin net satış hasılatı üzerinden, bende göre belirlenen oran uygulanarak; her bent için ayrı alt ve üst sınırlar vardır.

Ceza sabit bir tutar mı?

Hayır. Ciroya endeksli bir orandır ve alt-üst sınırlar arasında sıkıştırılır; aynı fiil farklı büyüklükteki teşebbüsler için çok farklı tutarlar doğurur.

Kanundaki Türk lirası rakamları güncel mi?

Hayır. Bunlar maddenin 7164 sayılı Kanunla değiştirildiği tarihteki baz tutarlardır ve her yıl EPDK tebliği ile yeniden belirlenerek Resmî Gazetede yayımlanır.

O hâlde güncel tutarı nereden öğrenirim?

İlgili yılın EPDK tebliğinden. Kanun metnine bakarak hesap yapmak yanıltıcıdır.

En ağır ceza hangi fiile?

(a) bendinde, lisansa tabi faaliyetlerin lisans alınmaksızın yapılması hâline binde ondört oranı öngörülmüştür.

(b) bendi neleri kapsar?

m.4 hükümlerinin ihlali, lisansın verdiği haklar dışında faaliyet gösterilmesi, m.5 ve m.6 ihlali ile m.10 gereği Kurum tarafından yapılan uygulamaların engellenmesi veya engellemeye teşebbüs edilmesi.

Denetimi engellemek de cezalandırılıyor mu?

Evet. Madde “engellenmesi veya engellemeye teşebbüs edilmesi” ifadesini kullanır.

Otogaz bayileri için fark var mı?

Evet. (a) bendi ve (b) bendinin ilgili alt bendi “otogaz bayilik faaliyetinde bulunanlar hariç olmak üzere” ifadesini taşır; bayiler bu kademelerin dışındadır.

Bayiye (a) bendinden ceza kesilirse ne yapmalıyım?

Kanun bayileri bu bendin dışında tuttuğundan, bu doğrudan bir itiraz sebebidir.

Cezaya itiraz ederken neye bakmalıyım?

Hangi bent ve oranın uygulandığına, net satış hasılatı tabanının doğru alınıp alınmadığına ve alt-üst sınırların o yıl için güncel tebliğe uygun olup olmadığına.

Dağıtıcının ayrıca yükümlülüğü var mı?

Evet. m.4, dağıtıcıya dolum tesisleri ve otogaz istasyonlarında sorumlu müdür bulundurmak ile aslî faaliyetlerinde eğitim ve sertifika almış personel çalıştırmak yükümlülüklerini getirir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.