BDDK Önlemleri, Faaliyet İzninin Kaldırılması ve TMSF’ye Devir 2026: 5411 m.67-71 Önlem Merdiveni, Yatırım Bankalarında Durum, Kaynak İstismarında İade ve Tazmin (m.108), Mal Beyanı, Teminatsız İhtiyati Haciz ve Yurt Dışı Çıkış Yasağı (m.109), Yöneticinin Şahsi İflası (m.110), Grup Şirketlerinin Devralınması (m.134), Sorumluluk Davaları ve Örnek Dilekçeler

BDDK bankanıza önlem yazısı gönderdiyse ya da Resmî Gazete’de bankanın faaliyet izninin kaldırıldığı veya ortaklık haklarının TMSF’ye devredildiği ilan edildiyse, bu rehber sizin için yazılmıştır. Rehberin muhatapları yönetim kurulu üyeleri, genel müdür ve yardımcıları, denetçiler, hâkim ortaklar, nitelikli pay sahipleri ve onların aileleri, grup şirketleri ile bankanın borçluları ve karşı taraflarıdır. Rehber şu soruları cevaplar: 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nda önlem merdiveni nasıl işler (m.67-70) ve yöneticiden ne istenir; faaliyet izninin kaldırılması veya Fona devrin beş sebebi nelerdir (m.71); kalkınma ve yatırım bankalarında durum nasıldır; banka kaynaklarının istismarında iade ve tazmin yükümlülüğü ne kadardır (m.108); mal beyanı, teminatsız ihtiyati haciz ve yurt dışı çıkış yasağı kimleri kapsar (m.109); yöneticinin şahsen iflasına nasıl karar verilir (m.110); TMSF’nin grup şirketlerini nasıl devralabildiği (m.134); sorumluluk davaları, 6183 sayılı Kanun’la tahsil ve zamanaşımı; bu kararlara karşı hangi yollara başvurulur. Rehberin sonunda ihtiyati haciz kararına itiraz ve TMSF’nin iade ve tazmin talebine cevap için iki örnek dilekçe yer alır.

Bu Rehber Kimin İçin Yazıldı

Bir bankanın sorunları kamuoyuna çoğunlukla bir MASAK kararı, bir savcılık soruşturması veya bir denetim raporu ile yansır. Hukuki süreç ise bundan önce başlar. BDDK’nın denetim yetkisi, sorunu önce bir önlem yazısına, sonra kademeli olarak ağırlaşan tedbirlere dönüştürür. En son aşamada bankanın faaliyet izni kaldırılır ya da ortaklık hakları TMSF’ye devredilir. Bu son adım atıldığında yöneticiler ve ortaklar artık yalnızca bankayı değil, kendi malvarlıklarını da korumak zorunda kalır. Çünkü 5411 sayılı Kanun, Fona devredilen bankanın hâkim ortaklarına, yöneticilerine ve belirli yakınlarına uzanan olağanüstü tahsil ve tedbir araçları öngörür.

Rehber altı gruba hitap eder:

• Önlem yazısını uygulamakla yükümlü yönetim kurulu
• Kararları nedeniyle şahsi sorumluluk riski taşıyan yöneticiler ve denetçiler
• Kaynak istismarı iddiasıyla karşılaşan hâkim ortaklar
• Mal beyanı ve ihtiyati haciz kapsamına giren nitelikli pay sahipleri ve aile üyeleri
• Yönetimi TMSF tarafından devralınabilecek grup şirketleri
• Fona devredilen bankadan kredi kullanmış veya bankayla işlem yapmış şirketler

Aynı dosyanın ceza boyutu için bankacılık zimmeti rehberi, MASAK tarafındaki tedbirler için şirketler için ilk yedi iş günü rehberi ayrıca yazılmıştır.

Önlem Merdiveni: Madde 67’den Madde 71’e

5411 sayılı Kanun, bir bankanın sorunlarına tek bir tedbirle değil, beş basamaklı bir merdivenle cevap verir. İlk basamak, önlem alınmasını gerektiren hâllerin tespitidir (m.67). Sonraki üç basamak, sırasıyla bankanın kendisinden istenen düzeltici, iyileştirici ve kısıtlayıcı önlemlerdir (m.68-70). Son basamak, faaliyet izninin kaldırılması veya Fona devirdir (m.71). Her basamak bir öncekinin sonuç vermemesine ya da sonuç vermeyeceğinin tespitine bağlıdır. Yöneticiler açısından her basamak, yeni bir yükümlülük ve yeni bir sorumluluk riski demektir.

Merdivenin her basamağında istenen önlemleri almamak ayrıca suçtur. Kanunun 152. maddesi, 68, 69 ve 70. maddelere göre alınması istenen önlemleri almayan ve bu önlemleri almakla yükümlü olan banka mensuplarını iki yıldan dört yıla kadar hapis ve bin günden beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırır. Önlemlerin alınmaması bankanın nitelikli pay sahiplerine veya onların iştirak ve kuruluşlarına yarar sağlamak amacıyla gerçekleşmişse ceza dört yıldan altı yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıdır. Bu yüzden önlem yazısı, yönetim kurulu için idari bir yazışma olarak görülmemelidir. Yazı, üyelerin kişisel ceza riskini başlatan bir belgedir.

Madde 67: Önlem Gerektiren Yedi Hâl

Kanun, önlem alınmasını yedi hâlden birinin tespitine bağlar. Bu hâllerin bir kısmı bankanın mali bünyesiyle, bir kısmı yönetimin kalitesiyle ilgilidir. Hangi hâlin tespit edildiği önemlidir, çünkü hangi önlemlerin isteneceğini bu belirler. Mali bünyeye ilişkin (a), (b), (c) ve (d) bentleri ile yönetim ve uyuma ilişkin (e), (f) ve (g) bentleri farklı önlem setlerine bağlanmıştır.

Denetim raporlarında hangi bende dayanıldığı ve hangi karar veya işlemin hangi yöneticiye bağlandığı dikkatle okunmalıdır. Rapor, bankaya yönelik idari bir değerlendirme olarak yazılır. Ancak birkaç ay sonra ceza soruşturmasının ve TMSF’nin iade-tazmin talebinin temel belgesi hâline gelir. Rapordaki bir tespitin yanlış veya eksik olduğunu gösterme fırsatı, en kolay önlem aşamasında bulunur.

Düzeltici, İyileştirici ve Kısıtlayıcı Önlemler: Yönetim Kurulundan Ne İstenir

Düzeltici önlemler (m.68) bankanın kendi araçlarıyla sorunu gidermesine yöneliktir. Örnekler: özkaynak artırımı, kâr dağıtımının durdurulması, karşılıkların artırılması, hissedarlara kredi verilmesinin durdurulması, aktif satışıyla likidite sağlanması, riskli işlemlerin durdurulması. Bu önlemler Kurumun uygun göreceği süre ve onaylayacağı bir plan içinde uygulanır.

İyileştirici önlemler (m.69) bir adım ötedir ve doğrudan yönetimi hedef alabilir. Karar, işlem ve uygulamalarda yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu varsa şunlar istenebilir: genel kurulun olağanüstü toplantıya çağrılması, yönetim kurulu üyelerinin kısmen veya tamamen değiştirilmesi, sorumlu mensupların görevden alınması. Riskleri azaltmaya yönelik plan ise yönetim kurulu üyeleri ile nitelikli pay sahiplerince yazılı olarak taahhüt edilir.

Kısıtlayıcı önlemler (m.70) bankanın faaliyetlerini doğrudan sınırlar. Şube veya muhabir ilişkileri kısıtlanabilir ya da durdurulabilir, faiz ve vade sınırlamaları getirilebilir. Yönetim kurulu dahil üst yönetimin tamamı görevden alınabilir; yerine gelecekler için Kurum onayı aranır. Kurul ayrıca şunları isteyebilir: hâkim ortakların hisseleri veya diğer malvarlığı teminat gösterilerek uzun vadeli kredi sağlanması, başka bir bankayla birleşme, yeni hissedar bulunması, zararın özkaynaktan indirilmesi.

Madde 71: Faaliyet İzninin Kaldırılması veya Fona Devrin Beş Sebebi

Kanunun 71. maddesi, bankanın hayatını sona erdirebilen kararın dayanağıdır. Kurul, beş hâlden bir veya birkaçının varlığı hâlinde, en az beş üyesinin aynı yöndeki oyuyla karar verir. Karar ya bankanın faaliyet izninin kaldırılmasıdır ya da kredi kuruluşunun temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetiminin Fona devridir. Fona devrin amacı, bankanın kısmen veya tamamen devri, satışı veya birleştirilmesidir ve zarar mevcut ortakların sermayesinden indirilir. Karar Resmî Gazete’de yayımlanır; yayım tarihi ilgililer bakımından tebliğ tarihi kabul edilir.

Ortaklar ve yöneticiler açısından en ağır sonuçlar (e) bendine bağlıdır. Bu bent, kararın gerekçesini bankanın mali sorunlarından alıp belirli kişilerin davranışlarına taşır. Kararda (e) bendine dayanılmışsa, ortaklar ve yöneticiler için üç ayrı süreç birlikte başlar. Birincisi m.108’deki iade ve tazmin yükümlülüğüdür. İkincisi m.110’daki şahsi sorumluluktur. Üçüncüsü ceza boyutunda m.160/3’teki zimmet isnadıdır. Kararın gerekçesinde hangi bende dayanıldığı ve bu bende hangi olgularla ulaşıldığı, yargısal denetimin ve savunmanın ilk konusudur.

Kalkınma ve Yatırım Bankaları İçin Özel Not

Kanun, kredi kuruluşları ile kalkınma ve yatırım bankalarını bu noktada farklı düzenler. Kredi kuruluşları mevduat ve katılım bankalarıdır. Madde 71’deki Fona devir seçeneği metinde açıkça “kredi kuruluşunun” ortaklık hakları için öngörülmüştür. Faaliyet izni kaldırılan kredi kuruluşları Kanundaki hükümlere göre tasfiye edilir. Kalkınma ve yatırım bankaları ise genel hükümlere göre tasfiye edilir (m.71/2). Mevduat toplamayan bir yatırım bankasında bu nedenle olası sonuç, çoğunlukla faaliyet izninin kaldırılması ve genel hükümlere göre tasfiyedir.

Bu fark ortak ve yöneticinin riskini ortadan kaldırmaz:

• Kaynak istismarına dayalı iade ve tazmin yükümlülüğü, (e) bendine göre faaliyet izni kaldırılan bankaların hâkim ortaklarını ve yöneticilerini de kapsar (m.108/1).
• Zimmetin 160/3 hâli, faaliyet izni kaldırılan bankanın ortakları için de uygulanır.
• Kanunun 8. maddesi, faaliyet izni kaldırılan kalkınma ve yatırım bankalarında izin kaldırılmadan önce nitelikli paya sahip olan veya kontrolü elinde bulunduranların ileride banka kurucusu olmasını yasaklar.

Hangi hükmün uygulanacağı, kararın metnine ve bankanın türüne göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Faaliyet İzni Kaldırılınca: Madde 106

Faaliyet izni kaldırılan bankanın yönetim ve denetimi Fona geçer. Kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren banka hakkındaki ihtiyati tedbir dahil her türlü icra ve iflas takibi durur ve yeni takip yapılamaz. Fon sigortalı mevduatı ve katılım fonunu öder, ardından bankanın iflasını ister; bu yetki yalnızca Fona aittir. İflas talebi seri muhakeme usulüyle en geç altı ay içinde karara bağlanır. İflas kararından sonra Fon, masaya imtiyazlı alacaklı sıfatıyla katılır. Sırası, İİK m.206’daki üçüncü sıradaki imtiyazlı alacaklılardan önce, ancak Devletin ve sosyal güvenlik kuruluşlarının 6183 sayılı Kanun kapsamındaki alacaklarından sonradır. Fon ayrıca iflas idaresi yetkileriyle bankayı tasfiye eder.

Fona Devir: Madde 107

Fona devirde banka yaşamaya devam eder. Ortakların temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetim Fona geçer. Fon, bu yetkileri maliyet etkinliği ile mali sistemin güven ve istikrarını koruma ilkeleri doğrultusunda kullanır. Kanun Fona geniş yetkiler verir:

• Bankanın faaliyetlerini geçici olarak durdurmak
• Uygun aktifleri, teşkilatı, personeli ve sigortalı mevduatı başka bir bankaya devretmek
• Mali yardım sağlamak ve zararları devralmak
• Hisseleri devralmak
• Bankayı başka bir bankayla birleştirmek
• Sermaye artırmak
• Aktifleri iskontoyla satmak
• Kurul izniyle hisseleri üçüncü kişilere devretmek

Bu devir işlemlerinde alacaklı ve borçluların rızası aranmaz. Güçlendirme, yeniden yapılandırma, devir, birleşme veya satış süreci devirden itibaren en geç dokuz ayda tamamlanır. Fon Kurulu bu süreyi üç ay uzatabilir. Süre içinde sonuç alınamazsa Fonun talebi üzerine Kurul faaliyet iznini kaldırır.

Ortaklar açısından Fona devrin anlamı şudur: temettü hakkı kağıt üzerinde kalır, ama zarar sermayeden indirildiği için çoğu zaman temettü doğmaz. Hisselerin değeri, zararın ödenmiş sermayeden düşülmesiyle hesaplanır. Kaynak istismarı iddiası varsa hisseler herhangi bir bedel ödenmeden Fona intikal edebilir.

Kaynak İstismarı: Madde 108 ve İade-Tazmin Yükümlülüğü

Madde 108, hâkim ortaklar ve yöneticiler için bu rejimin en ağır mali sonucudur. Madde, 71. maddenin (e) bendine göre faaliyet izni kaldırılan veya Fona devredilen bankaların hâkim ortaklarını ve yöneticilerini hedef alır. Bu kişiler, şahsi sorumluluk hükümleri saklı kalmak üzere, kullandıkları kaynakları ve bu yolla doğan zararları Fonun vereceği süre içinde iade ve tazmin etmekle yükümlüdür.

Kanun, “dolaylı kaynak kullanımını” bilerek geniş tanımlamıştır. Hâkim ortakların ve yöneticilerin aşağıdaki işlemlerle kendileri veya başkaları lehine kullandıkları veya kullandırdıkları banka kaynakları, dolaylı kaynak kullanımı sayılır (m.108/2). Bu işlemler yönetim kurulu, kredi komiteleri, yöneticiler, şubeler ve diğer görevliler aracılığıyla da yapılmış olabilir:

• Banka kaynaklarını ve varlıklarını rehnetmek veya teminat göstermek
• Açıldığı tarihte kredibilitesi olmadığı açık kişilere kredi vermek
• Karşılığında kredi temin etmek amacıyla kredi kullandırmak
• Yurt içi ve yurt dışı bankalarda depo ve benzeri adlarla hesap açtırmak veya bu hesapları teminat göstermek

Madde 108, zimmet suçundan farklı olarak kast aramayan idari-mali bir yükümlülüktür. Bununla birlikte “kullanılan kaynak” ve “uğranılan zarar” kavramları, tıpkı zimmet dosyasında olduğu gibi işlemin gerçek mahiyetine göre belirlenmelidir. Piyasa koşullarında, teminatlı ve usulüne uygun onaylanmış bir kredi kaynak istismarı sayılmamalıdır. Risk grubu kredilerinde yönetim kurulu üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ve piyasa koşullarına uygunluk şartları (m.50/4) yerine getirilmişse bu, iade-tazmin talebine karşı ilk savunmadır. Örnek cevap dilekçesi rehberin sonundadır.

Ortaklara ve Yöneticilere Uzanan Tedbirler: Madde 109

Madde 109, Fona bankanın dışındaki kişilerin malvarlığına ulaşmak için üç güçlü araç verir: mal beyanı, teminatsız ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz, yurt dışı çıkış yasağı.

Mal beyanı kapsamındaki kişiler şunlardır:

• Hâkim ortaklar
• Tüzel kişi ortakların sermayesinin yüzde onundan fazlasına sahip gerçek kişi hissedarlar
• Yöneticiler
• Bu kişilerin eşleri
• Üçüncü dereceye kadar kan hısımları ve ikinci dereceye kadar kayın hısımları
• Evlatlıklar ve evlat edinenler

Beyan kapsamlıdır. Taşınmazları, iştirakleri, haczi caiz taşınır hak ve alacakları, menkul kıymetleri, kazanç ve gelirleri ve yaşayış tarzına göre geçim kaynaklarını gösterir. Bildirimden önceki iki yıl içinde bedelli veya bedelsiz edinilen ve devredilen varlıkları da içerir. Beyannamenin en geç yedi gün içinde Fona verilmesi zorunludur ve hükümleri İİK’ya tabidir.

Uygulamada en sık hata, mal beyanı yükümlülüğünün aile üyeleri için göz ardı edilmesidir. Kanunun saydığı yakınlar da beyannameyle yükümlüdür; beyanın verilmemesi veya eksik verilmesi İİK’nın ilgili hükümlerine göre sonuç doğurur. Beyannamedeki her varlığın dayanağı ve edinim tarihi aynı gün belgelenmelidir. Önceki iki yıl içinde yapılmış devirler, Fonun iptal davalarının doğrudan hedefidir. Malvarlığına el konulan kişilere karşı alacaklıların başvurabileceği yollar için malvarlığına el konulan yöneticiler rehberi vardır.

Şahsi Sorumluluk ve Şahsi İflas: Madde 110

Madde 110, yöneticinin bankaya verdiği zarardan kendi malvarlığıyla sorumlu tutulmasının özel ve ağır bir yoludur. Bir bankanın yöneticilerinin ve denetçilerinin kanuna aykırı karar ve işlemleriyle banka hakkında 71. maddenin uygulanmasına neden oldukları tespit edilirse iki sonuç doğar. Bu kişilerin bankaya verdikleri zararla sınırlı olarak şahsi sorumlulukları yoluna gidilebilir. Ayrıca Fon Kurulu kararına dayanarak ve Fonun talebiyle doğrudan şahsen iflaslarına mahkemece karar verilebilir. Karar ve işlemler bankanın hâkim ortaklarına menfaat sağlamak için yapılmışsa, menfaat sağlayan ortaklar hakkında da sağladıkları menfaat üzerinden aynı yol uygulanır.

Şahsi iflas, olağan bir tazminat davasından çok daha ağırdır. Kişinin bütün malvarlığı iflas masasına girer ve takibi Fon yürütür. Bu nedenle Fon Kurulu kararı aşamasında, özellikle illiyet ve zarar hesabı üzerinden savunma kurulması belirleyicidir. Bu aşama, kararın kanuna aykırı olmadığının ya da kişinin karara katılmadığının gösterileceği ilk ve en uygun aşamadır.

Grup Şirketlerine Uzanan Yetkiler: Madde 134

Madde 134, Fonun tahsil yetkilerini bankanın ve ortakların ötesine, grup şirketlerine taşır. Bu yetki için ilgili şirketlerin Fona borçlu olması gerekmez. Fon, alacağının tahsili bakımından yarar görürse aşağıdaki şirketlerdeki hisselerin temettü hariç ortaklık haklarını ve bu şirketlerin yönetim ve denetimini devralabilir:

• Fon bankalarının yönetim ve denetimine sahip olduğu iştirakler
• Bankanın hâkim ortağı olan tüzel kişiler
• Gerçek ve tüzel kişi hâkim ortakların hâkim ortak olduğu şirketler
• Bu kişiler adına hareket eden veya onlar hesabına kendi adına edinim yapan şirketlerin ortakları

Fon, esas sözleşmedeki üye sayıları ve imtiyazlı paylarla bağlı kalmadan yönetim ve denetim kurullarını değiştirebilir. Hisseleri, lisans, ruhsat ve imtiyaz haklarını ve diğer varlıkları satabilir; satış bedellerini Fon alacaklarına mahsup edebilir. Kanun ayrıca 6183 sayılı Kanun uyarınca haczedilen varlıkların bir “ticari ve iktisadi bütünlük” olarak birlikte satılmasına imkân verir.

Grup içi transferlerin banka ve MASAK nezdinde belgelenmesi için grup içi transferler rehberi vardır. Grup şirketlerinin yöneticileri ve azınlık ortakları için kritik soru, şirketin gerçekten bu kategorilerden birine girip girmediğidir. Özellikle “adına veya hesabına hareket etme” ilişkisi, pay defteri, sermaye hareketleri ve finansman kaynaklarıyla çürütülebilir. Şirket yönetimine kayyım atanmasına ilişkin ceza muhakemesi rejimi ile karşılaştırma için CMK m.133 rehberi vardır.

Sorumluluk Davaları, Tahsil Usulü ve Zamanaşımı

Fonun ortaklara, eski yönetim kurulu üyelerine ve denetçilere karşı hukuk davası açma yetkisi de özel kurallara bağlanmıştır.

• Tasfiye sonrası dava: Faaliyet izni kaldırılan bankanın tasfiyesi tamamlanmış ama masa alacakları tahsil edilememişse, Fon tasfiyenin tamamlanmasından itibaren beş yıl içinde dava açabilir. Dava, sorumluluğu tespit edilen ortaklar, eski yönetim kurulu üyeleri ve denetçiler aleyhine ibraların iptali ve zararın tazmini için açılır.
• Devir, birleşme, satış veya tasfiye sonrası dava: Bankanın hisselerinin devri, başka bir bankaya devri, birleşmesi veya tasfiyesi hâlinde de aynı dava, işlemin tamamlanmasından itibaren beş yıl içinde açılabilir.
• Dava şartı: Fon Kurulunun dava açma kararı, dava şartı olarak aranan genel kurul kararının yerine geçer (m.133).
• Zamanaşımı: Kanundan kaynaklanan Fon alacaklarına ilişkin dava ve takiplerde zamanaşımı yirmi yıldır (m.141).
• Görevli mahkeme: Fonun ve iflas-tasfiye idarelerinin hukuk davalarına asliye ticaret mahkemesi bakar. Muamele merkezi veya ikametgâhı İstanbul’da olan kişiler aleyhine açılan davalar İstanbul 1 ve 2 numaralı asliye ticaret mahkemelerinde görülür (m.142).

Ceza Boyutu: Madde 152, Madde 160/3 ve Özel Usul

Yönetim sürecinin her aşaması bir ceza isnadıyla birlikte yürüyebilir. Önlemleri almamak m.152’deki suçtur. Fona devredilen veya faaliyet izni kaldırılan bankanın yönetim ve denetimini hukuken veya fiilen elinde bulundurmuş gerçek kişi ortakları, banka kaynaklarını kendileri veya başkaları lehine kullandırarak bankayı zarara uğratmışsa bu fiil zimmet sayılır. Cezası on yıldan yirmi yıla kadar hapis ve zararın üç katından az olmayan adli para cezasıdır (m.160/3).

Bu hâlde soruşturma, BDDK veya TMSF’nin yazılı bildirimi üzerine ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde re’sen başlar (m.162/1). Soruşturmayı başsavcı veya görevlendireceği savcılar bizzat yürütür. Soruşturma sonuçlanıncaya kadar faillerin her türlü malvarlığına hâkim kararıyla el konulabilir; gecikmesinde sakınca varsa savcının yazılı emri hâkim onayına sunulur (m.166). Madde 108’deki iade ve tazmin ile m.160’taki etkin pişmanlık birbirine bağlıdır. Soruşturma başlamadan önce yapılan iade veya tazmin, ceza dosyasında üçte iki oranında indirim sağlar. Aynı iade TMSF’nin talebini de karşılar. İki süreç aynı plan içinde yönetilmelidir. Zimmetin unsurları, kredi ve türev işlemlerde m.160/4 güvencesi ve etkin pişmanlık için bankacılık zimmeti rehberi vardır.

Yargısal Denetim: Bu Kararlara Karşı Hangi Yollar Açıktır

BDDK Kurul kararlarına karşı yetkili idare mahkemesinde dava açılabilir ve bu davalar öncelikli işlerden sayılır (m.105). Faaliyet izninin kaldırılması ve Fona devir kararları Resmî Gazete’de yayımlanır; yayım tarihi tebliğ tarihi kabul edildiğinden dava açma süresi bu tarihten işler (m.71/3). Fon Kurulu kararlarına karşı yapılan başvurular acele işlerden sayılır (m.128). Madde 109’daki teminatsız ihtiyati haciz ve tedbirler İİK’nın ve HMK’nın itiraz yollarına tabidir. Madde 108 ve m.132’ye göre 6183 sayılı Kanun’la başlatılan takiplerde ise ödeme emrine karşı kısa süreli bir itiraz yolu vardır. Süreler tebliğden işler ve kaçırılması ağır sonuç doğurur. Bütün bu yollar tükendikten sonra, mülkiyet hakkı ve adil yargılanma hakkı bakımından Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru gündeme gelir.

Fon ve banka süreçlerinde mülkiyet hakkı bakımından bireysel başvurunun şartları için bireysel başvuru rehberi, MASAK blokesi ile icra haczinin önceliği için öncelik sıralaması rehberi vardır.

İdari Para Cezaları: Kuruluş ve Kişiler İçin

Ceza ve tahsil süreçlerinin yanında Kurul, Kanundaki pek çok aykırılık için idari para cezası da uygular. Kurumsal dosyalarda en sık rastlanan aykırılıklar şunlardır:

• m.50’deki kredi yasaklarına aykırılık: verilen kredinin yüzde beşine kadar
• m.54’teki kredi sınırlarına aykırılık: aykırılık oluşturan tutarın yüzde birine kadar
• Düzenlemelerdeki sınırlamalara uyulmaması: aykırı tutarın binde beşine kadar (m.146, m.148)

Bu cezaların alt sınırları kanunda ayrıca belirlenmiştir. Ceza uygulanmadan önce ilgilinin savunması alınır. Savunma istendiğine ilişkin yazının tebliğinden itibaren bir ay içinde savunma verilmezse savunma hakkından feragat edilmiş sayılır (m.149). Kurul, kuruluşlara verilecek cezaları 68, 69 ve 70. maddeleri uygulanan bankalar için yüzde ellisine, 71. maddesi uygulanan bankalar için yüzde yüzüne kadar indirebilir (m.146). Savunma yazısı, çoğu zaman ileride ceza ve sorumluluk dosyasına girecek ilk resmî beyandır. Bu yüzden tek başına bir idari yazışma olarak görülmemeli, genel savunma planıyla uyumlu hazırlanmalıdır.

Rol Bazlı Risk Haritası

İlk Otuz Günün Takvimi

Bir banka hakkında 71. madde kararı Resmî Gazete’de yayımlandığında süreler birbirinin üzerine biner. Aşağıdaki takvim, yönetici ve ortaklar için genel bir sıralamadır; somut süreler Fonun yazılarında ve mahkeme kararlarında gösterilir.

İki Örnek Dilekçe

Aşağıdaki örneklere ek olarak erteleme, elkoyma, bilgi talebi, MASAK raporu ve uyum ihtarı aşamaları için on kurumsal dilekçe örneği MASAK kurumsal dilekçe seti sayfasında bir arada yer almaktadır.

Aşağıdaki dilekçeler dosyanın ilk haftalarında en sık ihtiyaç duyulan iki başvuru için örnektir. Birincisi, yöneticinin eşine yönelik teminatsız ihtiyati haczin kapsam dışı olduğu gerekçesiyle itirazdır. İkincisi, Fonun iade ve tazmin talebine hâkim ortak adına verilen cevaptır. Her iki metin de dosyanın somut olgularına göre uyarlanmalıdır.

Bugün Yapılacaklar ve Yapılmayacaklar

Yönetici ve Ortakların Sık Yaptığı Yedi Hata

1. Önlem yazısını idari bir yazışma sanmak. Bu yazı m.152’deki ceza riskini ve ileride m.110’daki şahsi sorumluluğu başlatır.
2. Karar tutanaklarında şerh düşmemek. Katılınmayan kararın sonuçlarından kurtulmanın en güçlü delili şerhtir.
3. Kalkınma ve yatırım bankalarında riskin olmadığını düşünmek. Fona devir seçeneği sınırlı olsa da kaynak istismarı, zimmet ve gelecekteki kurucu yasağı bu bankaların ortaklarını da kapsar.
4. Mal beyanı yükümlülüğünün aile üyelerine uzandığını bilmemek. Yedi günlük süre aile üyeleri için de işler.
5. İade-tazmin talebine hiç cevap vermemek. Cevap verilmediğinde tutar kesinleşir ve 6183 sayılı Kanun’a göre takip başlar.
6. Tedbir kararından sonra malvarlığı devretmeye çalışmak. Bu hem iptal davası hem ceza riski doğurur.
7. Süreçleri farklı avukatlarla birbirinden habersiz yürütmek. BDDK, TMSF, savcılık ve grup şirketleri süreçleri ayrı ellerde yürüdüğünde çelişkili beyanlar ortaya çıkar.

Hukukçular Evi Kurumsal Ekibi Ne Yapar

Bu dosyalarda avukatın işi, birbirine bağlı dört süreci tek planda yönetmektir: BDDK önlem ve yargı süreci, TMSF’nin tahsil ve tedbir süreci, ceza soruşturması, grup şirketleri ve aile üyelerinin korunması. Çalışma sırası şöyledir:

1. Önlem aşaması: Yönetim kurulu kararları ve şerhler kayıt altına alınır. Denetim raporundaki tespitlere karşı Kuruma yazılı görüş verilir. Önlem planı, ileride şahsi sorumluluk tartışmasında savunma belgesi olacak biçimde hazırlanır.
2. 71. madde kararından sonraki ilk hafta: Kararın dayandığı bentler çıkarılır. Dava süresi takvime işlenir. Mal beyanları, aile üyeleri dahil eksiksiz ve belgeli olarak yedi gün içinde verilir. Teminatsız ihtiyati haciz ve yurt dışı çıkış yasaklarına kapsam ve ölçülülük yönünden itiraz edilir.
3. Kaynak istismarı talebi: Talepteki her işlem tek tek incelenir. Risk grubu kurallarına, kredi sınırlarına ve piyasa koşullarına uygunluk belgelenir. Fon Kuruluna gerekçeli cevap verilir ve teminatlandırma müzakere edilir.
4. Ceza soruşturması: İade-tazmin ile etkin pişmanlık aynı plan içinde değerlendirilir.
5. Grup şirketleri: Şirketlerin m.134 kapsamına girmediği pay ve finansman yapısıyla gösterilir.

Ücret, Avukatlık Kanunu ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi çerçevesinde dosyanın kapsamına göre belirlenir. Dosya meslek sırrı kapsamındadır. Kurumsal hat: 0554 648 37 15. BDDK yazısı, Resmî Gazete kararı veya Fon yazısı ilk görüşmeden önce WhatsApp üzerinden paylaşılabilir. Şirket hesabı elkoyma altında işletmenin devamı için şirket hesabı blokesi rehberi, grup içi işlemlerde ilişkili taraf kuralları için örtülü kazanç aktarımı rehberi, sermaye piyasası kurumlarında denetim ve tedbirler için SPK denetim ve tedbir rehberi vardır.

Sıkça Sorulan Sorular

BDDK önlem yazısına uymazsam ne olur?

68, 69 ve 70. maddelere göre istenen önlemleri almayan ve bunları almakla yükümlü olan mensuplar iki yıldan dört yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır. Önlemler nitelikli pay sahipleri yararına alınmamışsa ceza dört yıldan altı yıla kadar hapistir (m.152).

Faaliyet izninin kaldırılması ile Fona devir arasındaki fark nedir?

Faaliyet izninin kaldırılmasında bankanın yönetimi Fona geçer; Fon sigortalı mevduatı öder ve bankanın iflasını ister. Fona devirde ortakların temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetim Fona geçer; banka satış, devir veya birleşme için yeniden yapılandırılır (m.106, m.107).

Yatırım bankası TMSF’ye devredilebilir mi?

Madde 71’deki Fona devir seçeneği kredi kuruluşları için düzenlenmiştir. Faaliyet izni kaldırılan kalkınma ve yatırım bankaları genel hükümlere göre tasfiye edilir. Ancak kaynak istismarı, zimmet ve gelecekteki kurucu yasağı bu bankaların ortaklarını da kapsayabilir.

Banka kaynaklarının istismarında ne kadar ödenir?

Hâkim ortaklar ve yöneticiler kullandıkları kaynakları ve uğranılan zararı Fonun vereceği sürede iade ve tazmin eder. Tutar Kurum incelemesi dikkate alınarak Fon Kurulunca belirlenir. Takip, kaynağın kullanıldığı tarihten itibaren anapara, faiz, komisyon ve giderlerden oluşan birikmiş tutar üzerinden yapılır (m.108, m.132).

Mal beyanı kimlerden istenir?

Mal beyanı şu kişilerden istenir: hâkim ortaklar, tüzel kişi ortakların sermayesinin yüzde onundan fazlasına sahip gerçek kişi hissedarlar, yöneticiler, bunların eşleri, üçüncü dereceye kadar kan ve ikinci dereceye kadar kayın hısımları, evlatlıkları ve onları evlat edinenler. Beyan yedi gün içinde verilir (m.109/2).

Yöneticinin eşinin malına ihtiyati haciz konulabilir mi?

Kanun, teminatsız ihtiyati haciz ve tedbiri yalnızca hâkim ortaklar, tüzel kişi ortakların yüzde on üstü gerçek kişi hissedarları ve yöneticiler hakkında öngörür (m.109/3). Eşler mal beyanı yükümlülüğü kapsamındadır. Eşin mallarına yönelik yol, koşulları varsa iptal davasıdır.

Yönetici şahsen iflas ettirilebilir mi?

Yöneticilerin ve denetçilerin kanuna aykırı karar ve işlemleriyle 71. maddenin uygulanmasına neden oldukları tespit edilirse, bankaya verdikleri zararla sınırlı olarak ve Fon Kurulu kararıyla doğrudan şahsen iflaslarına karar verilebilir (m.110).

Grup şirketimiz Fona borçlu değil; yönetimi yine de devralınabilir mi?

Evet. Fon, alacağının tahsili için yarar görürse, Fona borçlu olup olmadıklarına bakılmaksızın bankanın iştiraklerinin, hâkim ortağı olan tüzel kişilerin ve hâkim ortakların hâkim ortak olduğu şirketlerin yönetim ve denetimini devralabilir (m.134).

Fon ne kadar süre içinde dava açabilir?

Kanundan kaynaklanan Fon alacaklarında zamanaşımı yirmi yıldır (m.141). Eski yöneticiler ve denetçiler aleyhine sorumluluk davası, tasfiye, devir, birleşme veya satışın tamamlanmasından itibaren beş yıl içinde açılabilir (m.133).

Bu kararlara karşı nereye başvurulur?

BDDK Kurul kararlarına karşı yetkili idare mahkemesinde dava açılır ve bu davalar öncelikli işlerdendir (m.105). Fon Kurulu kararlarına karşı başvurular acele işlerdendir (m.128). İhtiyati haciz ve tedbirlere karşı İİK ve HMK’daki itiraz yolları kullanılır.