Ana Ortağın Hisseleri Kredi Teminatında 2026: Fon Krizi Sonrası Teminat Tamamlama Çağrısı ve Rehnin Paraya Çevrilmesi — Bankanın Satış Yetkisi (SPKn m.47), Şirket Ana Ortağa Teminat Verebilir mi (II-17.1 m.12, TTK m.380, m.395), Kontrol Değişikliği ve Pay Alım Teklifi Muafiyeti (II-26.1 m.18), KAP Bildirimleri

Halka açık şirketlerin ana ortakları, ellerindeki payları bankalara rehin vererek kendileri, holdingleri veya grup şirketleri için kredi kullanabilir. Bu kredilerde banka, payların piyasa değerini günlük izler. Değer sözleşmedeki oranın altına düşerse ek teminat ister. SPK’nın 17 Eylül 2026’da yedi portföy yönetim şirketinin fonlarının tasfiyesine karar vermesiyle, bu fonların portföyündeki paylar altı aylık tasfiye süresi içinde tasfiye bankalarınca satılacak hâle geldi. Fonların pay yoğunlaştırdığı şirketlerde bu durum, rehinli payların teminat değerini doğrudan etkileyebilir. Ek teminat verilmezse banka, MKK’da kayden izlenen borsa paylarını ihbar, ihtar veya mahkeme izni olmaksızın satabilir. Ancak payları borsadaki değerlerinin altında satamaz ve alacağını aşan kısmı iade etmek zorundadır (SPKn m.47/4). Bu yazı konuyu ana ortak ve şirket açısından ele alır. Teminat tamamlama çağrısına nasıl cevap verileceğini ve bankanın satış yetkisinin sınırlarını anlatır. İşlem yasağı, el koyma ve konkordato hâllerini değerlendirir. Şirketin ana ortağına neden kural olarak teminat ve finansman sağlayamayacağını, geri alım ve fiyat desteğinin risklerini açıklar. KAP bildirimlerini ve kontrol el değiştirirse doğacak zorunlu pay alım teklifi ile muafiyet başvurusunu da ele alır. Son bölümde üç örnek metin vardır.

Kısa Cevap: Fon Krizi Rehinli Payları Nasıl Etkiler?

Kısa cevap: Tasfiyesine karar verilen fonların portföyündeki paylar, SPK’nın belirlediği usulle tasfiye bankalarınca en fazla altı ay içinde satılacak (SPK 2026/61). Fonların fiili dolaşımdaki payların büyük kısmını tuttuğu şirketlerde bu satış beklentisi fiyat baskısı yaratabilir. Fiyat düşünce ana ortağın rehin verdiği payların teminat değeri de düşer. Değer sözleşmedeki oranın altına inerse banka ek teminat ister. Ek teminat verilmezse kredi muaccel olur ve banka rehni paraya çevirir.

Fon krizinin ana ortaklar için yarattığı risk, fonlara hiç yatırım yapmamış olsalar bile ortaya çıkabilir. Basına yansıyan bir hesaplamaya göre bazı şirketlerde tasfiye kapsamındaki fonların payı, fiili dolaşımdaki payların yarısını aşıyor. Bu şirketlerin ayrıntısı tasfiye edilen fonların elindeki hisseler yazımızda anlatıldı. Satışlar Tera Portföy fonlarında Türkiye İş Bankası, diğer kurucuların fonlarında T.C. Ziraat Bankası tarafından yürütülüyor. Satışın zamanlaması ve sıklığı, yatırımcı menfaati, piyasa derinliği ve likidite koşulları gözetilerek tasfiye bankasınca belirleniyor. Ana ortak bu takvimi kontrol edemez. Payları kredi teminatındaysa bankasının teminat hesabını da kontrol edemez.

Tablodaki tetikleyicilerin ortak özelliği, çoğu zaman aynı anda gelmeleridir. Fiyat düşerken aynı grup hakkında soruşturma haberi çıkabilir. Başka bir banka da limit kesebilir. Bu durumda ana ortak birkaç gün içinde birden fazla bankadan çağrı alabilir. Her çağrıya ayrı ayrı ve paniğe kapılmadan, sözleşme üzerinden cevap vermek gerekir. Limit kesintisinin hukuki sınırları banka kredi limitimizi kesti yazımızda ele alındı.

Ana ortağın krediyi hangi amaçla kullandığı da önemlidir. Kredi holdingin veya grup şirketlerinin işletme ihtiyaçları için alınmışsa, teminat açığı grup şirketlerinin nakit planını da etkiler. Kredi, şirketin kendi paylarını satın almak için kullanılmışsa, şirketin bu krediye herhangi bir destek vermesi finansal yardım yasağına takılır (TTK m.380/1). Bu ayrım, aşağıda şirketin ana ortağa yardım edip edemeyeceği anlatılırken belirleyici olacaktır.

Teminat Tamamlama Çağrısı Hukuken Nedir?

Kısa cevap: Teminat tamamlama çağrısı kanundan değil, kredi ve teminat sözleşmesinden doğar. SPKn m.47 bankaya paraya çevirmede kolaylık tanır. Ama teminat oranını, çağrının süresini ve bildirim şeklini sözleşme belirler. Banka sözleşmeleri çoğunlukla genel işlem koşuludur ve TBK m.20-25 denetimine tabidir. Tacirler arasında temerrüde düşürme amaçlı ihtarlar noter, taahhütlü mektup, telgraf veya KEP ile yapılır (TTK m.18/3).

Hisse rehinli kredi sözleşmelerinde tipik hüküm şöyledir: Rehinli payların sözleşmede belirlenen iskontoyla hesaplanan değeri, kredi riskinin belirli bir oranının altına düşerse, müşteri belirli bir süre içinde teminatı tamamlar. Tamamlamazsa kredi muaccel olur ve banka teminatı paraya çevirir. Bu hükmün her unsuru ayrı ayrı incelenmelidir. Hangi fiyat esas alınıyor: kapanış fiyatı mı, gün içi fiyat mı, ağırlıklı ortalama mı? İskonto oranı sabit mi, banka tarafından değiştirilebilir mi? Süre iş günüyle mi, takvim günüyle mi hesaplanıyor? Çağrı hangi kanaldan yapılacak?

Banka sözleşmesi genel işlem koşulu niteliğindeyse, bu hükümler kanuni denetime tabidir. Genel işlem koşulları hakkında sözleşme yapılırken karşı tarafa açıkça bilgi verilmemiş ve bunlar kabul edilmemişse, bu koşullar yazılmamış sayılır (TBK m.21). Bankaya teminat oranını tek taraflı ve karşı taraf aleyhine değiştirme yetkisi veren kayıtlar da yazılmamış sayılır (TBK m.24). Dürüstlük kuralına aykırı olarak karşı tarafın aleyhine konulan hükümler geçersizdir (TBK m.25). Bu denetim, kanundan kaynaklanan izne dayanarak faaliyet gösteren kuruluşların sözleşmelerine de uygulanır (TBK m.20). Bu nedenle bankanın oranı kredi süresince bildirimsiz değiştirerek çağrı yapması, her zaman hukuka uygun sayılmaz.

Süre ve bildirim de kritik noktalardır. Sözleşmede ek teminat için bir süre öngörülmüşse, bu süre dolmadan kredi muaccel kılınamaz ve satışa geçilemez. Sözleşmede süre yoksa, borçluya makul bir süre tanınması gerektiği dürüstlük kuralına dayanarak savunulabilir (TMK m.2). Tacirler arasında temerrüde düşürme amaçlı ihtarların şekli kanunda sayılmıştır (TTK m.18/3). Sözleşmede e-posta veya kısa mesaj gibi başka kanallar da kararlaştırılmış olabilir. Hangi kanalın geçerli olduğu, çağrının tebliğ tarihi ve sürenin başlangıcı tartışmasında belirleyicidir. Çağrının alındığı saat, belgesiyle birlikte saklanmalıdır.

Muacceliyetin sonucu ağırdır: Kredinin tamamı ödenmesi gereken hâle gelir, temerrüt faizi işlemeye başlar ve banka SPKn m.47/4’teki satış yetkisini kullanabilir. Aynı bankada başka krediler de varsa, genel kredi sözleşmesindeki çapraz temerrüt hükümleri onları da muaccel kılabilir. Bu nedenle çağrıya verilecek ilk cevap, temerrüdü kabul eden bir cümle içermemelidir. Hesaplamanın ayrıntısı istenmeli, sözleşmeye aykırılık varsa itiraz edilmeli ve aynı yazıda somut bir tamamlama önerisi sunulmalıdır.

Çağrı Geldiğinde İlk 48 Saat

Kısa cevap: Önce sözleşme okunur ve bankanın hesabı doğrulanır. Sonra çağrının süresi ve bildirim şekli kontrol edilir. Ardından seçenekler belirlenir: nakit, ek pay rehni, başka teminat, kısmi ödeme veya süre talebi. Cevap yazılı verilir ve temerrüdü kabul eden ifadelerden kaçınılır. Ana ortak kendi paylarını satarak çağrıyı karşılamak isterse, pay satış bilgi formu, eşik bildirimi ve içsel bilgi kurallarını da hesaba katmalıdır.

İlk iş, çağrının dayanağı olan belgelerin bir araya getirilmesidir: genel kredi sözleşmesi, pay rehin sözleşmesi, teminat oranını gösteren ekler ve MKK’daki rehin kaydının tarihi. Rehin kaydının tarihi, aynı paylar üzerinde sonradan konulan haciz veya tedbirlere karşı öncelik sırasını belirler (SPKn m.13/5). İkinci iş, bankanın hesabını bağımsız olarak yeniden yapmaktır. Hangi günün fiyatı, hangi iskonto ve hangi kredi riski tutarı kullanılmış? Faiz ve masraflar riske eklenmiş mi? Küçük bir hesap farkı bile, çağrının hiç doğmadığını gösterebilir.

Üçüncü iş, seçenekleri belirlemektir. Tablo bu seçenekleri ve her birinin hukuki sonucunu gösterir. Seçeneklerin çoğu bankanın kabulüne bağlıdır. Banka, sözleşmede tanımlanmamış bir teminat türünü kabul etmek zorunda değildir. Bu nedenle öneri somut, belgeli ve hızlı uygulanabilir olmalıdır.

Grup şirketlerinden birinin varlığı teminat olarak önerilecekse dikkatli olunmalıdır. O şirket kendi borcu olmayan bir kredi için teminat verirse, bu işlem o şirketin menfaatine uygun olmalıdır. Aksi hâlde şirket yöneticilerinin sorumluluğu gündeme gelir. Halka açık bir şirketin ana ortağı lehine teminat vermesi ise kural olarak mümkün değildir (II-17.1 m.12). Bu konu aşağıda ayrıca ele alınmıştır. Aynı dikkat, ana ortağın kendi paylarını satarak nakit bulma seçeneğinde de gereklidir. Yüzde yirminin üzerinde paya sahip bir ana ortağın satışları, pay satış bilgi formu kuralına ve borsa dışı satış sınırına tabidir. Bu kurallar aşağıda ayrı bir başlıkta anlatılmıştır.

Dördüncü iş, cevabı yazılı ve süresi içinde vermektir. Cevapta çağrının alındığı tarih, bankanın hesabına ilişkin itirazlar, istenen belgeler ve somut tamamlama önerisi yer almalıdır. Bankadan, satışa geçmeden önce yazılı bildirim yapması ve satış kayıtlarını paylaşması da istenmelidir. Kanun satış için ihbar şartı aramasa da, bu talep bankanın satış sürecini belgelemesine ve sonradan yapılacak fiyat ve miktar itirazlarının ispatına yardımcı olur. Örnek cevap metni yazının sonundadır.

Bankanın Satış Yetkisi ve Sınırları (SPKn m.47/4)

Kısa cevap: MKK’da kayden izlenen borsa paylarında banka, temerrüt hâlinde veya kanun ya da sözleşmede öngörülen sebeplerle, ihbar, ihtar, süre verme, mahkeme izni veya açık artırma olmaksızın satış yapabilir. Ancak borsada kote paylar borsadaki değerlerinden aşağı satılamaz. Alacak karşılandıktan sonra arta kalan değer ana ortağa iade edilir (SPKn m.47/4). Paylar, sözleşmede açıkça öngörülmedikçe bankanın mülkiyetine geçirilemez.

SPKn m.47, İcra ve İflas Kanunundaki genel kuralın istisnasıdır. Genel kurala göre rehinle temin edilmiş alacak için alacaklı önce rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapar ve satış icra dairesi eliyle olur (İİK m.45, m.145 vd.). Borsa paylarında ise banka icra dairesine gitmeden doğrudan satış emri verebilir. Bu hız, rehin veren için ciddi bir risktir. Ama Kanun, hızın karşılığında üç koruma getirir: fiyat tabanı, alacağı aşan değerin iadesi ve sözleşmede açık hüküm olmadan mülkiyete geçirme yasağı. Bu korumaların genel anlatımı hisse rehni ile kredi rehberimizdedir.

Ana ortakların rehinli paylarında bu kuralların uygulanması özel sorunlar doğurur. Birincisi miktar sorunudur. Ana ortağın rehinli payları çoğu zaman günlük işlem hacminin çok üzerindedir. Bankanın bu payları kısa sürede borsada satması, fiyatı daha da düşürür ve her satış bir sonrakinin fiyatını baskılar. Kanundaki fiyat tabanı, her satışın gerçekleştiği andaki borsa değerini esas alır. Satışın kendisinin yarattığı fiyat düşüşüne karşı açık bir koruma içermez. Bu boşlukta dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı devreye girer (TMK m.2). Alacağı karşılamak için gerekenden hızlı ve yoğun satış yapılması, piyasanın en dip anında bütün payların elden çıkarılması tartışılabilir.

İkincisi yöntem sorunudur. Büyük miktarlı paylar, borsanın toptan satış yöntemleriyle tek bir alıcıya da satılabilir. Toptan satışlar çoğu zaman piyasa fiyatına göre iskontolu yapılır. İskontolu bir blok satışın, Kanundaki “borsadaki değerlerinden aşağı olmamak” şartını karşılayıp karşılamadığı tartışmalıdır. Bu konuda yerleşik bir yargı kararına ulaşamadık. Rehin veren açısından en güvenli yol, sözleşmede veya çağrıya verilen cevapta, blok satışın ancak rehin verenin yazılı onayıyla yapılabileceğini kayıt altına almaktır.

Üçüncüsü mülkiyete geçirme sorunudur. Bankanın payları satmak yerine kendi mülkiyetine geçirmesi, ancak teminat sözleşmesinde bu hakkın açıkça öngörülmesiyle mümkündür. Aksi hâlde rehin alacaklısının rehinli malı kendiliğinden edinmesi yasaktır (TMK m.949; SPKn m.47/4). Ana ortağın payları bankanın mülkiyetine geçerse, bu hem pay sahipliği bildirimlerini hem de şirketin yönetim kontrolünü etkiler. Bu durumda zorunlu pay alım teklifi ve muafiyet konusu ayrıca incelenmelidir.

Satış yapıldıktan sonra ana ortağın ilk işi, satış kayıtlarını istemektir: emir saatleri, gerçekleşen fiyatlar, satılan pay adedi, alacak hesabı ve iade edilecek tutar. Kayıtlar verilmezse delil tespiti yoluna gidilebilir (HMK m.400). Fiyat tabanına aykırı satıştan doğan fark, gereğinden fazla satılan payların bedeli ve iade edilmeyen değer bankadan istenebilir. Sözleşmeye aykırılıktan doğan bu talepler borca aykırılık hükümlerine dayanır (TBK m.112).

İşlem Yasağı, El Koyma veya Tedbir Varken Satış

Kısa cevap: Paylar borsada işleme kapatılmışsa veya paylar hakkında geçici işlem yasağı varsa borsada satış yapılamaz. Bu dönemde banka SPKn m.47/4’teki borsa satışını fiilen kullanamaz ve teminatın değeri tartışmalı hâle gelir. Paylar üzerinde ceza soruşturmasında el koyma kararı varsa, rehin ile el koymanın önceliği MKK’ya bildirim tarihine göre belirlenir (SPKn m.13/5). Bankanın satış yapıp yapamayacağı ise el koyma kararının kapsamına bağlıdır.

Fon soruşturmasında bazı paylar için geçici işlem yasakları ve işlem sırasının kapatılması gibi tedbirler gündeme geldi. Paylar işlem görmüyorsa, bankanın “borsadaki değer” üzerinden satış yapması mümkün değildir. Bu dönemde bankalar teminatın değerini ya son işlem fiyatı üzerinden ya da sözleşmedeki özel değerleme hükümleriyle belirlemeye çalışır. İşlem görmeyen bir payın değerinin sıfır veya çok düşük kabul edilerek çağrı yapılması tartışmalıdır. Sözleşmede bu durum düzenlenmemişse, dürüstlük kuralı çerçevesinde makul bir değerleme yapılması gerektiği savunulabilir (TMK m.2). Borsa satışı mümkün olmadığı için bankanın payları borsa dışında bir alıcıya satması ise ayrı sorunlar doğurur: Borsa değeri tabanının nasıl uygulanacağı ve borsa dışı satış sınırının kime uygulanacağı belirsizdir.

El koyma ise farklı bir durumdur. Ana ortak veya grup şirketleri hakkında yürütülen bir soruşturmada, paylara CMK m.128 uyarınca el konulmuş olabilir. Kayden izlenen araçlar üzerindeki hakların üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesinde MKK’ya bildirim tarihi esas alınır (SPKn m.13/5). Kaydi araçlara ilişkin tedbir ve haciz talepleri de MKK üyeleri aracılığıyla uygulanır (m.13/7). Rehin, el koymadan önce MKK kayıtlarına yansımışsa bankanın rehin hakkı kural olarak önce gelir. Ancak el koyma kararı payların her türlü devrini yasaklıyorsa, bankanın bu kararı dikkate almadan satış yapması risklidir. Bu durumda banka, rehin hakkının korunması için kararı veren sulh ceza hâkimliğine üçüncü kişi olarak başvurabilir. Ana ortak da bankayla birlikte hareket ederek, rehinli payların satışına izin verilmesini ve satış bedelinin önce krediye, kalanının el koyma kapsamında tutulmasını talep edebilir.

Bu alanda Kanun açık bir çözüm getirmez ve dosyaya özgü değerlendirme gerekir. SPKn m.47/5 teminatı yeniden yapılandırma ve tasfiye kararlarına karşı korur. Ceza soruşturmasındaki el koymayı açıkça saymaz. El koymaya itirazın süre ve usulü şirketin hesap ve paylarına el konuldu yazımızda anlatıldı. Tedbirlerin bir kısmının kaldırılmasının etkileri tedbirler kaldırıldı yazımızın konusudur.

Ana Ortak Konkordato İsterse Banka Durur mu?

Kısa cevap: Konkordato mühleti içinde rehinli alacaklı takip başlatabilir, ancak muhafaza tedbiri alınamaz ve rehinli mal satılamaz (İİK m.295/1). Buna karşılık Kanun, MKK’da kayden izlenen araçlar üzerindeki teminatın, teminat verenin yeniden yapılandırılması veya tasfiyesi yönündeki kararlardan etkilenmeyeceğini öngörür (SPKn m.47/5). Bu özel hüküm nedeniyle bankanın mühlete rağmen borsa paylarını satabileceği görüşü savunulmaktadır. Konu yargı kararlarıyla netleşmiş değildir.

Ana ortak bir holding şirketiyse ve fon krizi holdingin nakit dengesini de bozduysa, holding konkordato talep edebilir. Genel kurala göre geçici mühlet kararıyla birlikte rehinli alacaklılar rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatabilir veya başlamış takibe devam edebilir. Ancak muhafaza tedbiri alınamaz ve rehinli malın satışı gerçekleştirilemez (İİK m.295/1). Konkordato projesine göre işletme için gerekli olmayan veya değeri hızla düşecek mallar için satışa izin verilebilir (m.295/2).

Borsa paylarında durum farklı olabilir. SPKn m.47/5, teminat alan ya da veren hakkında adli veya idari makamlarca yeniden yapılandırma, benzer nitelikte bir karar ya da tasfiye kararı verilmesi hâlinde, teminat olarak verilen sermaye piyasası araçlarının ve tarafların haklarının bu karardan etkilenmeyeceğini düzenler. Konkordato bir yeniden yapılandırma sürecidir. Bu nedenle bankanın, İİK m.295’teki satış yasağına rağmen SPKn m.47/4’teki satış yetkisini kullanabileceği görüşü ileri sürülmektedir. Karşı görüş ise konkordato mühletinin koruma amacına ve mahkemenin mühlet kararında aldığı tedbirlere dayanır. Bu soruya ilişkin yerleşik bir Yargıtay içtihadına ulaşamadık.

Uygulamada bu belirsizlik iki yönlü bir sonuç doğurur. Ana ortak holding, konkordato başvurusunun rehinli payların satışını kesin olarak durduracağını varsaymamalıdır. Konkordato başvurusu yapılacaksa, geçici mühlet talebinde rehinli paylara ilişkin özel bir tedbir istenip istenmeyeceği ve bunun MKK’ya nasıl bildirileceği ayrıca planlanmalıdır. Banka da mühlet kararına rağmen satış yaparsa, sonradan satışın hukuka aykırılığı ve tazminat tartışmasıyla karşılaşabilir. Konkordatonun genel şartları şirketim konkordato ilan edebilir mi yazımızda anlatıldı.

Borsada İşlem Görmeyen Holding Payları

Kısa cevap: Ana ortak, borsada işlem görmeyen holding veya grup şirketi paylarını rehin verdiyse SPKn m.47’deki hızlı satış yolu uygulanmaz. Rehin, Türk Medeni Kanununun hak rehni hükümlerine göre kurulur (TMK m.954-956). Banka rehni ancak icra yoluyla paraya çevirebilir (İİK m.45, m.145 vd.). Borç ödenmezse rehinli payların kendiliğinden bankaya geçeceğine ilişkin anlaşma geçersizdir (TMK m.949).

Ana ortakların önemli bir kısmı, halka açık şirketteki paylarını doğrudan değil, bir holding şirketi üzerinden tutar. Banka bu durumda holding paylarını da teminat olarak isteyebilir. Borsada işlem görmeyen bu paylar MKK’da kayden izlenmediği için SPKn m.47 kapsamına girmez. Senede bağlanmış paylarda rehin, yazılı rehin sözleşmesi ve senedin teslimiyle kurulur. Nama yazılı senetlerde ayrıca ciro veya yazılı devir beyanı gerekir. Senede bağlanmamış paylarda ise yazılı rehin sözleşmesi ve payın devri için öngörülen şekle uyulması aranır (TMK m.955-956).

Kredi ödenmezse banka önce rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapmak zorundadır (İİK m.45/1). Takip, icra dairesinin göndereceği ödeme emriyle başlar. Borçlu ödeme emrine yedi gün içinde itiraz edebilir. İtiraz edilmezse veya itiraz kaldırılırsa rehinli paylar icra dairesi eliyle satılır. Bu süreç borsa paylarındaki satışa göre çok daha yavaştır ve ana ortağa itiraz, süre ve yapılandırma imkânı tanır. Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takibin genel usulü rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yazımızda anlatıldı.

Holding paylarının satışında, esas sözleşmede pay devrine ilişkin sınırlamalar varsa bunlar da dikkate alınmalıdır (TTK m.492 vd.). Holding paylarının el değiştirmesi, halka açık şirketteki yönetim kontrolünün dolaylı olarak el değiştirmesi anlamına gelebilir. Bu durumda da zorunlu pay alım teklifi gündeme gelir. Bankanın rehinli malı kendi mülkiyetine geçirmesini öngören sözleşme hükümleri ise geçersizdir (TMK m.949). Bu yasağın uygulaması lehine mülkiyet geçirme yasağı yazımızda ele alındı.

Şirket Ana Ortağına Yardım Edebilir mi?

Kısa cevap: Kural olarak hayır. Halka açık şirket teminat, rehin ve ipoteği yalnızca kendi tüzel kişiliği, tam konsolidasyona dahil ettiği ortaklıklar ve olağan ticari faaliyeti kapsamında üçüncü kişiler lehine verebilir (II-17.1 m.12). Ana ortakla emsale aykırı işlem örtülü kazanç aktarımıdır (SPKn m.21). Şirket kendi paylarının iktisabı için avans, ödünç veya teminat veremez (TTK m.380/1). Pay sahiplerine borç vermek de sınırlıdır (TTK m.358). Aykırı borç verme adli para cezası doğurur (TTK m.562/5).

Teminat açığı büyüdüğünde ana ortak, kontrol ettiği şirketin kaynaklarına yönelmek isteyebilir. Şirketin ana ortağın kredisine kefil olması, bankadaki mevduatını rehin vermesi, ana ortağa borç vermesi veya ana ortaktan bir varlığı yüksek bedelle satın alması bu yollardandır. Bu işlemlerin hepsi, halka açık şirketin diğer pay sahiplerinin ve alacaklılarının zararına sonuç doğurabilir. Sermaye piyasası mevzuatı ve Türk Ticaret Kanunu bu nedenle bu işlemleri ayrı ayrı sınırlar.

Kurumsal Yönetim Tebliği m.12, halka açık şirketlerin teminat, rehin ve ipotek verebileceği hâlleri sınırlı olarak sayar. Gerçek kişi ortaklar ve ana ortak lehine, olağan ticari faaliyet dışında verilen teminatlar bu sayımın dışında kalır. Verilen teminatlar ve bunlardan elde edilen gelir ya da menfaatler, genel kurulda ayrı bir gündem maddesiyle pay sahiplerinin bilgisine sunulur. Halka açık olmayan grup şirketleri bakımından bu Tebliğ uygulanmaz. Ancak Türk Ticaret Kanunu’nun borçlanma yasakları ve hâkimiyetin kötüye kullanılmasına ilişkin kuralları yine geçerlidir.

Örtülü kazanç aktarımı yasağı daha geniştir. Halka açık şirket, yönetim veya denetimi altında bulunduğu ya da iştirak ilişkisi içinde olduğu kişilerle, emsallerine uygun olmayan fiyat, ücret, bedel veya şartlar içeren işlemler yaparak kârını veya malvarlığını azaltamaz (SPKn m.21). Ana ortağın ihtiyaç duyduğu nakdi sağlamak için şirketin ana ortaktan piyasa değerinin üzerinde bir varlık alması veya ana ortağa emsalin altında faizle kredi açması bu kapsama girer. Yasağın ihlali aktarılan değerin iadesini ve cezai sorumluluğu gündeme getirir. Ayrıntı örtülü kazanç aktarımı ve ilişkili taraf işlemleri rehberimizdedir.

Türk Ticaret Kanunu da şirket kaynaklarının ortaklara aktarılmasını sınırlar. Pay sahipleri, sermaye taahhüdünden doğan vadesi gelmiş borçlarını ifa etmedikçe ve şirketin serbest yedek akçelerle birlikte kârı geçmiş yıl zararlarını karşılayacak düzeyde olmadıkça şirkete borçlanamaz (TTK m.358). Bu kurala aykırı olarak borç verenler adli para cezasıyla cezalandırılır (TTK m.562/5). Pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyeleri ve yakınları bakımından şirketin kefalet, garanti ve teminat vermesi de yasaktır (TTK m.395/2). Grup yapısında hâkim şirket, bağlı şirketi kayba uğratacak işlemlere yöneltemez. Kayıp denkleştirilmezse bağlı şirketin pay sahipleri ve alacaklıları tazminat isteyebilir (TTK m.202). Grup içi nakit hareketlerinin kuralları grup şirketlerinde fon kilidi yazımızda anlatıldı.

Kredi şirketin kendi paylarının satın alınması için kullanılmışsa, finansal yardım yasağı ayrıca uygulanır. Şirketin kendi paylarının iktisabı amacıyla bir başkasına avans ve ödünç vermesi veya güvence sağlaması ile ilgili hukuki işlemler batıldır (TTK m.380/1). Batıl bir teminat banka tarafından da ileri sürülemez. Ana ortağın bu tür bir krediyi şirketin kaynaklarıyla desteklemeye çalışması, işlemi geçersiz kıldığı gibi yöneticiler için sorumluluk da doğurur.

Yönetim Kurulu: Menfaat Çatışması ve Özen Yükümlülüğü

Kısa cevap: Ana ortağı temsil eden veya ana ortağın kendisi olan yönetim kurulu üyesi, ana ortağın kişisel menfaatini ilgilendiren konuların müzakeresine katılamaz (TTK m.393). Yönetim kurulu üyesinin şirketle işlem yapması genel kurul iznine bağlıdır (TTK m.395/1). Kurul, ana ortağın teminat sorununun şirkete etkilerini tarafsız biçimde değerlendirmekle yükümlüdür (TTK m.369, m.378). Aksi hâlde üyeler kişisel olarak sorumlu olabilir (TTK m.553).

Ana ortağın teminat sorunu, yönetim kurulunda doğal bir menfaat çatışması yaratır. Kurulun çoğunluğu çoğu zaman ana ortağın seçtiği üyelerden oluşur. Bu üyeler, ana ortağın sorununu çözmek için şirket kaynaklarının kullanılmasına eğilimli olabilir. Kanun bu riski üç kuralla sınırlar. Birincisi, yönetim kurulu üyesi kendisinin veya yakınlarının şirket dışı kişisel menfaatini ilgilendiren konulardaki müzakerelere katılamaz (TTK m.393). İkincisi, yönetim kurulu üyesi genel kuruldan izin almadan şirketle kendisi veya başkası adına işlem yapamaz (TTK m.395/1). Üçüncüsü, halka açık şirketlerde ilişkili taraf işlemleri Kurumsal Yönetim Tebliği’ne göre bağımsız üyelerin denetiminden geçer.

Yönetim kurulunun görevi yalnızca yasaklı işlemlerden kaçınmak değildir. Kurul, ana ortağın teminat sorununun şirket üzerindeki olası etkilerini de değerlendirmelidir. Kontrol değişikliği hükümleri nedeniyle şirketin kredileri muaccel olabilir mi? Ana ortağın payları satılırsa şirketin kamuya açıklama yükümlülüğü doğar mı? Söylentilere nasıl cevap verilecek? Bu soruların cevabı, riskin erken saptanması komitesinin gündemine alınmalıdır (TTK m.378). Komitenin işleyişi riskin erken saptanması komitesi yazımızda anlatıldı.

Bağımsız yönetim kurulu üyelerinin rolü bu süreçte özellikle önemlidir. Bağımsız üyeler, ana ortakla yapılacak işlemlerin şirketin menfaatine uygun olup olmadığını değerlendirir ve karşı oylarını gerekçeleriyle birlikte kayda geçirebilir. Bağımsız üyenin hak ve yükümlülükleri bağımsız yönetim kurulu üyesi rehberimizdedir. Yöneticilerin kusurlarıyla şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara verdikleri zararlardan sorumluluğu ise genel hükümlere tabidir (TTK m.553).

Pay Geri Alımı: Destek mi, Çıkar Çatışması mı?

Kısa cevap: Halka açık şirket kendi paylarını Kurulun belirlediği şartlarla geri alabilir (SPKn m.22; II-22.1). SPK 22 Eylül 2026’da geri alımlarda toplam bedel sınırını ikinci bir duyuruya kadar uygulamama kararı aldı. Ancak geri alım ana ortağın teminat sorununu çözmek için değil, şirketin menfaati için yapılmalıdır. Açıklanması ertelenmiş içsel bilgi varken geri alım yapılamaz (II-22.1 m.10/1). Geri alım programı süresince yönetim kontrolünü elinde bulunduran ortaklar borsada satış yapamaz (m.11/1).

Geri alım, fiyat düşüşü dönemlerinde şirketlerin sık başvurduğu bir araçtır. Fon krizinde SPK, 22 Eylül 2026 tarihli kararıyla, 19 Mart 2025 tarihli ve 16/531 sayılı Kurul kararı kapsamında yapılan geri alımlarda toplam bedel sınırının ikinci bir duyuruya kadar uygulanmamasına karar verdi. Bu karar şirketlere daha geniş bir alan açtı. Ancak ana ortağın payları kredi teminatındaysa, şirketin geri alım yapması aynı zamanda ana ortağın teminat değerini de destekler. Bu durum, geri alım kararının kimin menfaatine alındığı sorusunu gündeme getirir.

Geri alım kararının dayanağı şirketin menfaati olmalıdır. Karar metninde fiyatın şirketin gerçek değerini yansıtmadığı, şirketin nakit durumunun alıma elverişli olduğu ve alımın diğer yükümlülükleri aksatmayacağı gösterilmelidir. Ana ortağın teminat sorunundan hiç söz edilmeyen, ama zamanlaması çağrılarla örtüşen bir geri alım, sonradan örtülü kazanç aktarımı veya piyasa dolandırıcılığı iddialarıyla karşılaşabilir. Şirket, açıklanması ertelenmiş bir içsel bilgi varken geri alım yapamaz (II-22.1 m.10/1). Ana ortağın teminat sorununun kendisi içsel bilgi niteliğindeyse ve açıklaması ertelenmişse, bu yasak doğrudan devreye girer.

Geri alımın ana ortak açısından beklenmedik bir sonucu da vardır. Genel kurulca onaylanmış bir geri alım programı süresince veya yönetim kurulunun olağanüstü durumlarda geri alım kararı alması hâlinde, yönetim kontrolünü elinde bulunduran ortaklar ve bunlarla yakından ilişkili kişiler şirket paylarını borsada satamaz (II-22.1 m.11/1). Bu kural, ana ortağın teminat açığını kendi paylarını satarak kapatmasını engeller. Bankanın rehinli payları ana ortağın hesabından borsada satması bu yasağın kapsamına girer mi? Konu tartışmalıdır ve geri alım kararından önce değerlendirilmelidir. Geri alımın genel kuralları pay geri alım programı rehberimizde, fon satışları karşısında ihraççının seçenekleri ise tasfiye bankası fonlardaki hisselerimizi satacak yazımızda anlatıldı.

Fiyatı Desteklemek: Manipülasyon ve İçsel Bilgi Riski

Kısa cevap: Ana ortağın veya grup şirketlerinin teminat çağrısından kaçınmak için pay fiyatını yukarıda tutmaya yönelik alımları, yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırma amacı taşıyorsa işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı sayılabilir. Bu suçun cezası üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezasıdır (SPKn m.107/1). Suç oluşmasa bile piyasa bozucu eylem yaptırımı gündeme gelebilir (SPKn m.104). Piyasanın bilmediği bir satış riskini bilerek işlem yapmak ise bilgi suistimali riskidir (SPKn m.106).

Teminat çağrısı çoğu zaman belirli bir fiyat eşiğine bağlıdır. Banka değerlemeyi kapanış fiyatına göre yapıyorsa, fiyatın bu eşiğin üzerinde kapanması ana ortak için hayati önem taşır. Bu durum, seans sonuna doğru yapılan ve kapanış fiyatını yukarı çeken alımlar için güçlü bir motivasyon yaratır. Sermaye piyasası mevzuatı tam olarak bu davranışı hedef alır. Fiyatlara, fiyat değişimlerine, arz ve taleplere ilişkin yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım veya satım yapan, emir veren, emir iptal eden veya emir değiştirenler işlem bazlı piyasa dolandırıcılığından cezalandırılır (SPKn m.107/1).

Her alım manipülasyon değildir. Ana ortağın payın gerçek değerinin altında işlem gördüğüne inanarak, açıkça ve piyasa kurallarına uygun biçimde alım yapması meşru olabilir. Ancak alımların zamanlaması, emir büyüklükleri ve teminat çağrısıyla bağlantısı sonradan inceleme konusu olur. Grup şirketleri veya yakınlar üzerinden yapılan alımlar, birlikte hareket değerlendirmesiyle hem pay sahipliği bildirimlerini hem de pay alım teklifi eşiğini etkiler. Bu tür alımlardan önce hukuki değerlendirme yapılması, işlem kayıtlarının ve karar gerekçelerinin saklanması gerekir. İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığının unsurları SPKn m.107/1 rehberimizde, suç sayılmayan ama idari yaptırıma tabi davranışlar ise piyasa bozucu eylemler yazımızda anlatıldı.

Bilgi suistimali riski ise ters yönden doğar. Ana ortak, bankanın yakında büyük miktarda satış yapacağını veya bir blok satış görüşmesi yürütüldüğünü biliyor olabilir. Bu bilgi piyasa tarafından bilinmiyorsa ve fiyatı etkileyecek nitelikteyse içsel bilgidir. Bu bilgiyle kendi hesabına veya yakınları hesabına işlem yapmak bilgi suistimali riski taşır (SPKn m.106). Aynı bilgi, şirketin kamuyu aydınlatma yükümlülüğünü de tetikleyebilir.

KAP: Kim, Neyi, Ne Zaman Açıklar?

Kısa cevap: Ana ortağın payı eşiklerden birine ulaşır veya altına düşerse, ana ortak pay sahipliği açıklaması yapar. SPK’nın 2026/57 sayılı bülteniyle 11 Eylül 2026 gün sonundan itibaren ilk eşik yüzde 3’tür (II-15.1 m.12). Ana ortağın paylardaki işlemleri, takvim yılı içinde 250.000 TL’ye ulaşınca açıklanır (m.11). Şirket ise ana ortağın teminat sorunu içsel bilgi niteliği kazanırsa özel durum açıklaması yapar (m.5). Açıklamayı ancak şartları varsa erteleyebilir (m.6). Piyasada söylenti çıkarsa buna ilişkin açıklama yapar (m.9).

Ana ortağın rehinli paylarıyla ilgili açıklama yükümlülükleri iki ayrı kişiye aittir. Pay sahipliği ve işlem açıklamaları, işlemi yapan veya eşiği aşan kişi tarafından yapılır. Şirketin kendisi ise şirketi ve paylarını ilgilendiren içsel bilgileri açıklar. Bu iki yükümlülük birbirinin yerine geçmez. Ana ortağın payları bankaca satıldığında ana ortak pay sahipliği açıklaması yapar. Satış, şirketin yönetim yapısını veya kredilerini etkileyecekse şirketin de ayrı bir açıklama yapması gerekebilir.

Payların rehin verilmesi tek başına Tebliğde ayrıca sayılmış bir bildirim olayı değildir. Ancak ana ortağın payları büyük ölçüde rehinliyse ve teminat açığı nedeniyle satış riski doğmuşsa, bu bilgi yatırımcıların kararını etkileyebilir. Bu durumda bilgi içsel bilgi niteliği kazanabilir. İçsel bilgi, ortaya çıktığında veya öğrenildiğinde açıklanır. Şirket meşru çıkarlarını korumak için, yatırımcıları yanıltmamak ve gizliliği sağlamak kaydıyla açıklamayı erteleyebilir (II-15.1 m.6). Bilgi sızarsa veya söylenti çıkarsa erteleme sebepleri ortadan kalkmış sayılır (m.9/2).

Bankanın rehinli payları ana ortağın hesabından satması, ana ortak için m.11 anlamında bir işlem sayılabilir. Satış ana ortağın pay oranını eşiklerin altına düşürürse, m.12 kapsamında ayrıca pay sahipliği açıklaması gerekir. Rehin tesisi ve bankanın satışının m.11 anlamında işlem sayılıp sayılmayacağı tartışılabilir. Tereddüt hâlinde açıklama yapmak, yapmamaktan daha güvenlidir. Yeni yüzde 3 eşiğinin ayrıntısı yüzde 3 kuralı, açıklama yükümlülüklerinin tamamı ise KAP bildirim yükümlülüğü rehberimizde anlatıldı.

Kontrol El Değiştirirse: Zorunlu Pay Alım Teklifi ve Muafiyet

Kısa cevap: Bir kişi tek başına veya birlikte hareket ettiği kişilerle oy haklarının yarısını aşarsa ya da yönetim kurulu çoğunluğunu seçme imtiyazı kazanırsa, zorunlu pay alım teklifi yükümlülüğü doğar (SPKn m.26; II-26.1 m.12). Yükümlü altı iş günü içinde Kurula başvurur ve iki ay içinde teklife başlar (m.13). Banka kredisinin ödenmemesi nedeniyle teminattaki payların bankanın mülkiyetine geçmesi, Kurulun muafiyet verebileceği hâller arasındadır. Muafiyet kendiliğinden doğmaz; altı iş günü içinde başvuru gerekir (m.18).

Ana ortağın rehinli payları satılırsa şirketin yönetim kontrolü el değiştirebilir. Sonuç, satışın nasıl yapıldığına bağlıdır. Payların borsada çok sayıda alıcıya dağınık olarak satılması, kural olarak kimse için yönetim kontrolü doğurmaz. Bu durumda ana ortak kontrolü kaybedebilir, ama yeni bir kontrol sahibi ortaya çıkmaz. Payların blok olarak tek bir alıcıya satılması ise alıcının oy haklarının yarısını aşmasına yol açabilir. Bu durumda zorunlu pay alım teklifi yükümlülüğü alıcıya ait olur.

Payların bankanın mülkiyetine geçmesi özel bir durumdur. Pay Alım Teklifi Tebliği, banka kredilerinin geri ödenmemesi nedeniyle kredinin teminatı olarak verilmiş payların bankanın mülkiyetine geçmesini, Kurulun başvuru üzerine muafiyet verebileceği hâller arasında sayar (m.18/1). Payların bu amaçla kurulacak bir şirkete veya sonradan üçüncü kişilere devri de bu muafiyet çerçevesinde değerlendirilebilir. Muafiyet talebi, zorunluluğun doğmasını izleyen altı iş günü içinde yapılmalıdır (m.18/2). Kurul talebi uygun görmezse, teklife başlama süresi ret kararından itibaren bir ay olarak uygulanır (m.19).

Holding yapılarında kontrol dolaylı olarak da el değiştirebilir. Halka açık şirketin paylarını tutan holdingin payları satılırsa, holdingi kontrol eden kişi değişir. Bu da halka açık şirkette dolaylı bir kontrol değişikliği anlamına gelebilir. Zorunlu pay alım teklifinin genel kuralları zorunlu pay alım teklifi rehberimizde anlatıldı. Küçük pay sahipleri açısından teklif sürecinin sonuçları IEYHO hissesi ve ANELE hissesi yazılarımızda örneklerle ele alındı.

Ana Ortak Kendisi Satmak İsterse: Pay Satış Bilgi Formu ve Borsa Dışı Sınır

Kısa cevap: Sermayenin yüzde yirmisinden fazlasına sahip ortaklar, borsada herhangi bir on iki aylık dönemde sermayenin yüzde onunu aşan satıştan önce Kurul onaylı pay satış bilgi formu hazırlar (Pay Tebliği m.27). Borsa dışındaki satışlarda ise SPK’nın 28 Ağustos 2026 tarihli ilke kararıyla ayrı bir sınır geldi. Fiili dolaşım oranı yüzde elliyi aşan şirketlerde yüzde 2’yi, diğerlerinde yüzde 4’ü aşan devirler için form şarttır (i-SPK.128.31). Bankanın SPKn m.47/4’e dayanarak yaptığı satış için açık bir istisna yoktur.

Ana ortak, teminat açığını bankanın satışını beklemeden kendi paylarını satarak kapatmak isteyebilir. Bu seçenek, satışın zamanını ve yöntemini ana ortağa bırakır. Ama sermaye piyasası mevzuatı büyük ortakların satışlarını sıkı kurallara bağlar. Borsada yapılacak büyük satışlar pay satış bilgi formu gerektirir ve formun onayı zaman alır. Borsa dışındaki satışlar ise Ağustos 2026’dan beri oran sınırına tabidir.

Bankanın rehinli payları satması bu kurallara tabi mi? Kurul kararlarında rehnin paraya çevrilmesi için açık bir istisna bulunmuyor. Bir görüşe göre SPKn m.47/4, satışı herhangi bir ön şarta bağlamadığı için form şartı bankaya uygulanmaz. Diğer görüşe göre kural, payın kimin hesabından satıldığına bakar ve rehinli satış da ana ortağın satışıdır. Pay Tebliği, bu esasların rehin ve benzeri yöntemlerle dolanılmasını da ayrıca düzenlemiştir. Uygulamada satışa aracılık eden yatırım kuruluşu, sorumluluğu nedeniyle form veya Kurul görüşü isteyebilir. Bu belirsizlik, bankayla yapılacak görüşmede ana ortağın elini güçlendirebilir. Satışın düzenli ve kurallara uygun yapılması iki tarafın da menfaatinedir. Satış kurallarının ayrıntısı ana ortak hisse satacak yazımızdadır.

Şirketin Kendi Kredileri: Kontrol Değişikliği Hükümleri

Kısa cevap: Şirketin kredi sözleşmelerinde, hâkim ortağın değişmesini veya ana ortağın paylarının belirli bir oranın altına düşmesini muacceliyet sebebi sayan hükümler bulunabilir. Ana ortağın rehinli paylarının satışı bu hükümleri tetikleyebilir. Yönetim kurulu, ana ortağın teminat sorununu öğrendiği anda şirketin kredi sözleşmelerini bu açıdan taramalı ve bankalarla erken görüşme planlamalıdır.

Ana ortağın teminat sorunu, şirketin kendi borçlanma yapısına da yansıyabilir. Bankalar şirkete kredi verirken, ana ortağın varlığını ve desteğini kredi kararının bir parçası sayar. Bu nedenle kredi sözleşmelerine çoğu zaman kontrol değişikliği hükümleri konur. Bu hükümlere göre hâkim ortağın değişmesi, ana ortağın pay oranının belirli bir eşiğin altına düşmesi veya ana ortağın paylarının rehin verilmesi muacceliyet sebebi olabilir. Aynı bankanın hem ana ortağa hem şirkete kredi vermiş olması, iki kredi arasındaki bağlantıyı güçlendirir.

Bu hükümler, banka tarafından önceden hazırlanıp şirkete sunulmuşsa genel işlem koşulları denetimine tabidir (TBK m.20-25). Tek tek müzakere edilerek kabul edilmişlerse genel işlem koşulu sayılmaz ve denetim sınırlı kalır. Yönetim kurulu, ana ortağın durumunu öğrendiği anda şu soruları sormalıdır: Hangi kredi sözleşmesinde kontrol değişikliği hükmü var? Hangi eşik tetikleyici? Bir kredinin muaccel olması diğerlerini de çapraz temerrütle tetikler mi? Bu analiz, bankalarla erken ve toplu bir görüşme için zemin hazırlar. Bankalarla bekleme protokolü ve toplu yapılandırma bankalarla toplu yapılandırma yazımızda anlatıldı.

Şirketin borçlanma araçları varsa ihraç belgelerindeki hükümler de incelenmelidir. Kontrol değişikliği, yatırımcılara erken itfa talep hakkı veren bir olay olarak düzenlenmiş olabilir. Bu tür bir olayın gerçekleşmesi ya da gerçekleşme ihtimalinin güçlenmesi, şirketin kamuyu aydınlatma yükümlülüğünü de doğurabilir.

Kredili İşlem Hesabı: 30 Ekim Eşiği

Kısa cevap: SPK 17 Eylül 2026’da, kredili işlemlerde asgari yüzde 35 olan özkaynak koruma oranının, aracı kurumun risk politikasına uygun düştüğü ölçüde ikinci bir duyuruya kadar ve en geç 2 Ekim 2026 seans sonuna kadar yüzde 20 olarak uygulanabilmesine karar verdi; Kurul ardından 03.10.2026 tarih ve 65/1779 sayılı kararıyla (Bülten 2026/68) bu uygulamanın 30.10.2026 seans sonuna kadar devamına karar verdi. Bu bir yükümlülük değil, aracı kuruma tanınan bir imkândır. Çağrı geldiğinde tamamlanacak seviye yüzde 50 olarak kalır. Güncelleme (5 Ekim 2026): Süre, 3 Ekim 2026 tarihli 2026/68 sayılı bültenle 30 Ekim 2026 seans sonuna kadar uzatıldı; kararın ayrıntısı için SPK 2026/68 bülten analizi.

Bazı ana ortaklar veya yakınları, şirket paylarını banka kredisiyle değil, aracı kurumdaki kredili işlem hesabıyla taşır. Bu hesaplarda kural farklıdır. Aracı kurum, müşterinin özkaynak oranı koruma oranının altına düştüğünde tamamlama çağrısı yapar. Tamamlanmazsa pozisyonu resen kapatabilir. SPK’nın 17 Eylül kararı, koruma oranını geçici olarak yüzde 20’ye çekme imkânı tanıdı. Bu imkân 65/1779 sayılı kararla 30 Ekim 2026 seans sonuna kadar uzatıldı. Süre yeniden uzatılmazsa, oranın yüzde 35’e dönmesiyle birlikte yeni bir tamamlama çağrısı dalgası beklenebilir.

Ana ortağın kredili hesabındaki bir resen satış, banka rehnindeki satışla aynı sonuçları doğurur. Fiyat baskısı artar, pay oranı düşer, KAP açıklaması gerekir. Bu nedenle ana ortağın bütün pozisyonları tek bir tabloda izlenmelidir: banka rehinleri, kredili hesaplar ve grup şirketlerinin teminatları. Kredili işlemlerdeki kararın ayrıntısı özkaynak koruma oranı yüzde 20 yazımızda, genel kurallar ise kredili menkul kıymet işlemleri rehberimizde anlatıldı.

Uyuşmazlık Yolları: İhtiyati Tedbir, Arabuluculuk ve Tazminat

Kısa cevap: Sözleşmeye aykırı bir satış yakınsa, satışın durdurulması için ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389). Tedbir, hakkın yaklaşık olarak ispatını ve kural olarak teminat gösterilmesini gerektirir (HMK m.390, m.392). Satış yapıldıysa fark ve zarar bankadan istenir (TBK m.112). Ticari davalarda para alacağı ve tazminat istemleri için dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Genel zamanaşımı on yıldır (TBK m.146).

İhtiyati tedbir, mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden endişe edilmesi hâlinde verilir (HMK m.389). Rehinli payların satışında bu şart çoğu zaman vardır, çünkü satılan paylar geri alınamaz. Ancak mahkemeler, SPKn m.47/4’ün bankaya tanıdığı açık yetki karşısında temkinli davranır. Tedbir talebinin başarılı olması için temerrüdün hiç oluşmadığını gösteren somut belgeler gerekir. Örneğin sözleşmedeki sürenin dolmadığı, hesabın hatalı olduğu veya teminatın süresinde tamamlandığı belgelenmelidir. Dava açılmadan önce tedbir alınırsa, kanundaki süre içinde dava açılması veya dava şartı arabuluculuk gerekiyorsa arabulucuya başvurulması gerekir. Aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.397).

Satış yapıldıktan sonra yollar tazminata dönüşür. Fiyat tabanına aykırı satışta aradaki fark, gereğinden fazla satılan payların bedeli ve iade edilmeyen değer bankadan istenebilir. Ticari davalarda konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat istemleri için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A). Satış kayıtları bankadan alınamazsa delil tespiti istenebilir (HMK m.400). Delil tespitinin usulü delil tespiti talep dilekçesi yazımızda anlatıldı.

Örnek 1: Teminat Tamamlama Çağrısına Cevap ve Süre Talebi

Bu yazı, ana ortağın bankadan gelen teminat tamamlama çağrısına süresi içinde verdiği cevaptır. Temerrüdü kabul etmez, hesabın ayrıntısını ister, somut bir tamamlama önerisi sunar ve satışın kurallarını hatırlatır. Tacirler arasında noter, taahhütlü mektup, telgraf veya KEP ile gönderilmesi uygundur (TTK m.18/3).

Örnek 2: Yönetim Kurulu Kararı (Ana Ortağın Teminat Durumu ve Şirketin Tutumu)

Bu karar, ana ortağın teminat sorununu öğrenen halka açık şirketin yönetim kurulunun, şirketin menfaatini koruyan çerçeveyi belgelemesi için kullanılabilir. Kararda ana ortağı temsil eden üyelerin müzakereye katılmadığı ayrıca kayda geçirilmelidir.

Örnek 3: Özel Durum Açıklaması Taslağı (İhraççı)

Bu taslak, ana ortağın rehinli paylarıyla ilgili bilginin içsel bilgi niteliği kazandığı ve erteleme şartlarının bulunmadığı durumda şirketin yapabileceği açıklamaya örnektir. Pay sahipliği değişikliğine ilişkin açıklamayı ana ortak ayrıca yapar. Metin olgulara dayanmalı, tahmin ve değerlendirme içermemelidir.

Adım Adım: Ana Ortağın Rehinli Paylarında Kriz Yönetimi

1. Bütün pozisyonları tek tabloda toplayın. Banka rehinleri, kredili hesaplar, grup şirketlerinin teminatları ve MKK kayıt tarihleri.
2. Her sözleşmenin tetik fiyatını hesaplayın. Oran, iskonto, fiyat türü ve süre.
3. Çağrının şeklini ve tarihini belgeleyin. Kanal, saat ve sürenin son günü.
4. Yazılı ve süresinde cevap verin. Temerrüdü kabul etmeden hesap ayrıntısı isteyin ve somut öneri sunun.
5. Şirket kaynaklarına dokunmayın. Teminat, borç, emsale aykırı işlem ve finansal yardım yasaklarını gözetin.
6. Kendi satışınızı planlayacaksanız kuralları kontrol edin. Pay satış bilgi formu, borsa dışı sınır, geri alım dönemi satış yasağı.
7. Fiyatı desteklemeye yönelik işlem yapmayın. Özellikle kapanışa yakın alımlar incelenir.
8. Şirketi bilgilendirin. İçsel bilgi değerlendirmesi ve erişim listesi için yönetim kurulunun haberi olmalıdır.
9. KAP takvimini hazırlayın. Eşik, işlem ve kontrol değişikliği açıklamalarını önceden taslak hâline getirin.
10. Kontrol değişikliği ihtimalini değerlendirin. Blok satış, bankanın mülkiyete geçirmesi, muafiyet başvurusu.
11. Satış olursa kayıtları hemen isteyin. Emir saatleri, fiyatlar, adet, hesap ve iade tutarı.

Sık Yapılan Hatalar

1. Çağrıya sözlü cevap vermek. Süre, öneri ve itirazlar ispatlanamaz.
2. İlk cevapta temerrüdü kabul etmek. Bankanın satış yetkisi tartışmasız hâle gelir.
3. Bankanın hesabını kontrol etmemek. Yanlış fiyat veya iskonto çağrının hiç doğmamasına rağmen kabul edilir.
4. Şirketin kefaletine veya mevduatına başvurmak. II-17.1 m.12, SPKn m.21 ve TTK m.380 ihlali doğar.
5. Kapanış fiyatını yükseltmeye yönelik alım yapmak. İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığı riski doğar.
6. Geri alım programını ana ortağın sorununa göre zamanlamak. Örtülü kazanç ve manipülasyon iddiasına zemin hazırlar.
7. Konkordatonun satışı kesin durduracağını varsaymak. SPKn m.47/5 bankaya güçlü bir savunma sağlar.
8. Pay sahipliği açıklamasını unutmak. İlk eşik artık yüzde 3’tür.
9. Blok satışa itiraz hakkını kayda geçirmemek. İskontolu satış sonradan tartışılır ama geri alınamaz.
10. Şirketin kredilerindeki kontrol değişikliği hükümlerini gözden kaçırmak. Ana ortağın sorunu şirketin sorununa dönüşür.

Önemli Kavramlar

Teminat tamamlama çağrısı

Rehinli varlığın değeri sözleşmedeki oranın altına düştüğünde bankanın ek teminat istemesi. Dayanağı sözleşmedir.

Teminat sözleşmesi (SPKn m.47)

MKK’da kayden izlenen sermaye piyasası araçlarını konu alan, yazılı yapılan ve temerrüt hâlinde ihbarsız ve mahkemesiz paraya çevirmeye imkân veren sözleşme.

Borsa değeri tabanı

Borsada kote payların, rehnin paraya çevrilmesinde borsadaki değerlerinin altında satılamaması.

Lehine mülkiyet geçirme yasağı

Borç ödenmezse rehinli malın kendiliğinden alacaklıya geçeceğine ilişkin anlaşmanın geçersizliği (TMK m.949).

Örtülü kazanç aktarımı

Halka açık şirketin ilişkili kişilerle emsale aykırı işlemler yaparak kârını veya malvarlığını azaltması (SPKn m.21).

Finansal yardım yasağı

Şirketin kendi paylarının iktisabı amacıyla avans, ödünç veya güvence sağlamasının batıl olması (TTK m.380/1).

Yönetim kontrolü

Oy haklarının yarısından fazlasına sahip olmak veya yönetim kurulu çoğunluğunu seçme ya da aday gösterme imtiyazı (SPKn m.26; II-26.1 m.12).

Kontrol değişikliği hükmü

Kredi sözleşmesinde hâkim ortağın değişmesini muacceliyet veya erken ödeme sebebi sayan hüküm.

Sıkça Sorulan Sorular

Banka rehinli hisselerimi haber vermeden satabilir mi?

MKK’da kayden izlenen borsa paylarında, temerrüt varsa evet. İhbar, ihtar, süre verme ve mahkeme izni gerekmez (SPKn m.47/4). Ancak sözleşmede ek süre veya bildirim öngörülmüşse, banka bu hükümlere uymak zorundadır.

Banka hisselerimi borsa fiyatının altında satabilir mi?

Hayır. Borsada kote paylar borsadaki değerlerinin altında satılamaz ve alacağı aşan değer iade edilir (SPKn m.47/4). İskontolu blok satışın bu şartı karşılayıp karşılamadığı tartışmalıdır.

Teminat tamamlama çağrısına ne kadar sürede cevap vermeliyim?

Sözleşmede yazılı süre içinde. Süre yoksa derhâl ve yazılı olarak cevap verilmeli, makul süre talep edilmelidir. Sürenin başlangıcı, çağrının sözleşmedeki kanaldan ulaştığı andır.

Banka teminat oranını tek taraflı değiştirebilir mi?

Genel işlem koşuluyla bankaya tanınan tek taraflı değiştirme yetkisi yazılmamış sayılır (TBK m.24). Oranın değişmesi için sözleşmede müzakere edilmiş açık bir hüküm veya tarafların yeni bir anlaşması gerekir.

Şirketim benim kredime kefil olabilir mi?

Halka açık şirket ana ortağı lehine kural olarak teminat, rehin, ipotek veya kefalet veremez (II-17.1 m.12). Emsale aykırı her türlü destek örtülü kazanç aktarımı sayılabilir (SPKn m.21).

Şirket benim yerime bankaya ödeme yapabilir mi?

Şirketin ana ortağın borcunu karşılıksız ödemesi örtülü kazanç aktarımıdır. Borç olarak verilmesi TTK m.358’deki şartlara ve halka açık şirketlerde sermaye piyasası kurallarına takılır. Aykırı borç verenler adli para cezasıyla cezalandırılır (TTK m.562/5).

Şirket hisse geri alımı yaparak fiyatı destekleyebilir mi?

Geri alım şirketin menfaatine yapılabilir (SPKn m.22; II-22.1). Ana ortağın teminat sorununu çözmek amacıyla yapılırsa örtülü kazanç ve manipülasyon iddialarına zemin hazırlar. Program süresince yönetim kontrolündeki ortak borsada satış yapamaz (II-22.1 m.11/1).

Konkordato ilan edersem banka satışı durur mu?

Genel kural mühlet içinde rehinli malın satılamamasıdır (İİK m.295/1). Ancak SPKn m.47/5 borsa paylarındaki teminatı yeniden yapılandırma kararlarına karşı korur. Bu nedenle satışın duracağı kesin değildir.

Paylarım işlem yasağındaysa banka ne yapabilir?

Borsada işlem olmadığı için banka borsa satışı yapamaz. Değerlemenin ve borsa dışı satışın nasıl yapılacağı sözleşmeye ve dürüstlük kuralına göre tartışılır.

Paylarıma el konulduysa banka satabilir mi?

Öncelik MKK’ya bildirim tarihine göre belirlenir (SPKn m.13/5). El koyma kararı devri yasaklıyorsa banka önce kararı veren mercie başvurmalıdır. Konu dosyaya göre değişir.

Banka hisseleri alırsa pay alım teklifi yapmak zorunda mı?

Oy haklarının yarısını aşarsa yükümlülük doğar. Ancak kredinin ödenmemesi nedeniyle teminattaki payların bankaya geçmesi, Kurulun muafiyet verebileceği hâller arasındadır. Başvuru altı iş günü içinde yapılır (II-26.1 m.18).

Hisselerim satılırsa KAP’ta ne açıklamam gerekir?

Pay oranınız bir eşiğe ulaşır veya altına düşerse pay sahipliği açıklaması yapılır. İlk eşik yüzde 3’tür (II-15.1 m.12; SPK 2026/57). İşlemleriniz 250.000 TL eşiğini aşmışsa işlem açıklaması da gerekir (m.11).

Teminatı tamamlamak için hisse satabilir miyim?

Satabilirsiniz, ama yüzde yirminin üzerinde paya sahipseniz borsada on iki ayda sermayenin yüzde onunu aşan satış için pay satış bilgi formu gerekir (Pay Tebliği m.27). Borsa dışı satışlarda yüzde 2 veya yüzde 4 sınırı uygulanır (i-SPK.128.31).

Banka satış yaptıktan sonra ne talep edebilirim?

Satış kayıtlarını, fiyat tabanına aykırı satıştan doğan farkı, fazla satılan payların bedelini ve iade edilmeyen değeri isteyebilirsiniz (SPKn m.47/4; TBK m.112). Dava öncesinde arabuluculuk dava şartıdır (TTK m.5/A).

İlgili Rehberler

• Hisse rehni ile kredi: borsa paylarını teminat göstermek
• Fon katılma payı rehinli kredi
• Tasfiye edilen fonların elindeki hisseler
• Tasfiye bankası fonlardaki hisselerimizi satacak
• Ana ortak hisse satacak: pay satış bilgi formu
• Kredili işlemlerde özkaynak koruma oranı yüzde 20
• Bankamız kredi limitimizi kesti
• Şirketin bankalarla toplu yapılandırma görüşmesi
• Örtülü kazanç aktarımı ve ilişkili taraf işlemleri
• Zorunlu pay alım teklifi
• Yönetici kendi şirketinin hissesini alıp satabilir mi
• Fon Tasfiyesi Hukuk Rehberi