Tedbiri Kaldırılan Şirket Zararını Devletten İsteyebilir mi? 2026 — Fon Soruşturmasında Haksız Elkoyma ve Malvarlığı Tedbiri Nedeniyle Tazminat (CMK m.141/1-j, m.142-144), Süre, Görevli Mahkeme ve Ticari Zararın İspatı

Fon soruşturmasında hesapları, payları veya diğer malvarlığı değerleri üzerindeki tedbir kaldırılan şirket, bu süre içinde uğradığı zararı belirli şartlarla Devletten isteyebilir. CMK m.141/1-j, eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine koşulları oluşmadığı hâlde elkonulan, bunların korunması için gerekli tedbirler alınmayan, amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen kişilere maddi ve manevi zararlarını Devletten isteme hakkı tanır. Talep, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesine yapılır; süre, kararın kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeyi izleyen bir yıldır (CMK m.142). Ancak tedbirin hâkim kararlı bir elkoyma mı, yoksa savcılığın kurumlara gönderdiği bir izleme yazısı mı olduğu, hangi yolun işleyeceğini belirler. Tazminat; gerçek, belgeli ve tedbirle illiyet bağı kurulmuş zarar için ödenir: kur farkı, ödenen temerrüt faizi ve cezai şart, belgeli banka masrafları gibi kalemler; “alacaktık” denilen muhtemel kazançlardan çok daha güçlüdür.

Tedbir Kalktı: Şirket Zararını Devletten İsteyebilir mi?

Kısa cevap: İsteyebilir; ancak bunun için tedbirin CMK m.141/1-j kapsamına giren bir elkoyma veya malvarlığı tedbiri olması, bentteki dört hâlden birinin gerçekleşmesi, zararın gerçek ve belgeli olması, zarar ile tedbir arasında illiyet bağı bulunması ve CMK m.142’deki sürenin kaçırılmaması gerekir.

CMK m.141/1-j uyarınca suç soruşturması veya kovuşturması sırasında eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine koşulları oluşmadığı hâlde elkonulan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğer malvarlığı değerleri amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen kişiler, maddi ve manevi her türlü zararlarını Devletten isteyebilir. Kanun, birinci fıkradaki hâller dışında dahi hâkim ve Cumhuriyet savcılarının kararları veya işlemleri nedeniyle tazminat davalarının ancak Devlet aleyhine açılabileceğini açıkça söyler (m.141/3); Devlet, ödediği tazminat nedeniyle görevinin gereklerine aykırı hareket ederek görevini kötüye kullanan hâkim ve savcılara bir yıl içinde rücu eder (m.141/4). Tedbiri kalkan bir şirketin tazminat hakkını değerlendirirken aşağıdaki beş soru sırayla cevaplanmalıdır.

1. Tedbirin türü: Hâkim kararlı bir elkoyma mı, savcılığın gecikmesinde sakınca bulunan hâllerdeki kararı mı, kurumlara gönderilen bir izleme yazısı mı, MASAK erteleme kararı mı?
2. Tazminat hâli: Koşulları oluşmadan elkoyma, korumama, amaç dışı kullanma veya zamanında geri vermeme hâllerinden hangisi?
3. Davacı: Tedbir uygulanan hesabın veya değerin maliki hangi şirket?
4. Zarar ve illiyet: Zarar gerçek ve belgeli mi; tedbirden mi, yoksa piyasa koşullarından ve fon krizinden mi doğdu?
5. Süre: Üç ay ve bir yıllık süreler hangi karardan başlıyor?

Tedbir ve Tazminat Dosyasında Avukat Ne Yapar? Hukukçular Evi Ankara’nın Üstlendiği İşler

Malvarlığı tedbiri, şirketin günlük işleyişini doğrudan durdurur: maaşlar, vergi ve SGK ödemeleri, tedarikçi ödemeleri, döviz yükümlülükleri, kredi taksitleri ve teminat mektupları aynı anda etkilenir. Tedbirin kalkmasıyla iş bitmez; zararın hangi tedbirden, hangi tarihte ve hangi işlemle doğduğunun belgelendiği bir dosya kurulmadıkça tazminat talebi soyut kalır. Hukukçular Evi Ankara, fon soruşturmasından etkilenen şirketlere bu süreçte aşağıdaki işler üzerinden destek verir.

Fon Soruşturmasında Ne Oldu? Tedbirler ve Kaldırma

Fon soruşturmasında malvarlığına yönelik iki ayrı tedbir kümesi bulunmaktadır ve bunların hukuki niteliği farklıdır. Birincisi, sulh ceza hâkimliğinin 23.09.2026’da 11 şüphelinin malvarlığına elkonulmasına ilişkin kararıdır; bu, hâkim kararına dayanan bir elkoymadır. İkincisi, Başsavcılığın kurumlara gönderdiği yazıyla şirketler, fonlar ve gerçek kişilerin para hareketlerine ve malvarlığına uygulanan tedbirdir. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı 27.09.2026’da yaptığı yazılı açıklamada, tedbir uygulanan firmalar hakkındaki tedbirlerin SPK’nın yeni değerlendirme ve bildirimleri doğrultusunda kaldırıldığını duyurmuştur. Basına yansıyan bilgilere göre ilk yazı 46 tüzel kişi, 18 fon ve 42 gerçek kişiyi kapsamış; ikinci yazıyla 45 firma ve 19 fon yönünden tedbir kaldırılmış, gerçek kişiler yönünden tedbirin sürdüğü aktarılmıştır. Resmî açıklama bir isim listesi içermemektedir.

Tedbirin kaldırılması soruşturmanın sona erdiği anlamına gelmez; soruşturmaya yeni bir delil, yeni bir SPK veya MASAK raporu ya da şüpheli işlem bildirimi girerse aynı şirket hakkında yeniden tedbir istenebilir. Bu nedenle kaldırmanın hemen ardından büyük tutarlı nakit çekimi, yurt dışına transfer, olağan ticari gerekçesi açıklanamayan grup içi transferler ve varlık satışları dikkatle değerlendirilmelidir. Kaldırmanın ayrıntıları ve kurum kurum kontrol listesi fon soruşturmasında tedbirler kaldırıldı yazımızda yer alıyor.

Önce Tedbirin Türünü Belirleyin: Hangi Tedbir, Hangi Yol?

Kısa cevap: Zararı doğuran tedbirin türü; davalıyı, görevli mahkemeyi ve süreyi belirler. Hâkim veya savcı kararıyla elkoymada yol CMK m.141/1-j’dir; MASAK’ın erteleme kararı idari işlemdir ve idari yargıda; bankanın kendi kararı ise sözleşme hukukunda tartışılır.

Tablonun üçüncü satırı fon soruşturması bakımından özel bir dikkat ister. CMK m.141/1-j “elkoyma” kavramını kullanır; tedbir hâkim kararlı bir CMK m.128 elkoyması ise hüküm doğrudan uygulanır. Tedbir yalnızca savcılığın kurumlara gönderdiği ve malvarlığını azaltıcı işlemlerin görüş alınmadan yapılmamasını isteyen bir yazıdan ibaretse, bunun m.141 anlamında elkoyma sayılıp sayılmayacağı ve alternatif olarak hangi yargı yolunun işleyeceği ayrıca değerlendirilmelidir. Bu belirsizlik, tazminat talebinin reddedilmesi riskini değil, doğru yolun seçilmesi gerekliliğini gösterir. Dosyadaki yazının örneği müdafi veya vekil aracılığıyla alınmalıdır. MASAK erteleme ve bankaya karşı yollar MASAK işlemimizi haksız yere durdurdu yazımızda, SPK işlemlerine karşı tam yargı davası SPK’ya karşı tam yargı dava dilekçesi yazımızda anlatıldı.

CMK m.141/1-j’nin Dört Hâli ve Fon Dosyasındaki Karşılığı

CMK m.141/1-j tek bir tazminat sebebi değil, birbirinden bağımsız dört hâl içerir: koşulları oluşmadığı hâlde elkoyma, korunması için gerekli tedbirlerin alınmaması, amaç dışı kullanma ve zamanında geri vermeme. Her biri ayrı bir sebeptir ve birlikte ileri sürülebilir. Bu ayrım önemlidir, çünkü tazminat yalnızca baştan haksız olan elkoyma için değil, haklı başlayıp haksız biçimde uzayan veya değer kaybına terk edilen elkoyma için de istenebilir.

Fon soruşturmasının özel koşulu, tedbirin piyasadaki sert fiyat hareketleri ve fonların işleme kapatıldığı bir dönemde uygulanmış olmasıdır. Bu, özellikle “korunması için gerekli tedbirlerin alınmaması” hâlini gündeme getirir: payları veya dövizi bloke edilen bir şirket, değer kaybı tehlikesine karşı koruma veya satış talebinde bulunmuş ve bu talep karşılanmamışsa, oluşan kayıp bu hâl kapsamında tartışılabilir. Aynı zamanda illiyet sorunu da en çok burada ortaya çıkar; çünkü değer kaybının tedbirden mi, yoksa tedbir olmasaydı da yaşanacak piyasa düşüşünden mi kaynaklandığı ayrıca ispat edilmelidir.

Tedbirin Hukuka Uygunluğu: Kapsam, Ölçülülük ve Üçüncü Kişi Şirket

Kısa cevap: CMK m.128/1 elkoymayı şüpheli veya sanığa ait değerlerle sınırlar ve somut delillere dayanan kuvvetli şüphe ile uzman kurum raporu arar. Şüpheli olmayan bir şirketin bütün hesaplarını kapsayan veya iddia edilen menfaatle orantısız bir tedbir, koşulları oluşmadan elkoyma iddiasının en güçlü dayanağıdır.

Koşulları oluşmadan elkoyma hâlini ileri sürecek şirket, tedbirin kanuni şartlarını tek tek denetlemelidir. CMK m.128/1, soruşturma konusu suçun işlendiğine ve malvarlığının bu suçtan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunmasını arar; elkoymayı şüpheli veya sanığa ait değerlerle sınırlar ve değerin başkasının zilyetliğinde bulunmasının elkoymaya engel olmadığını, ancak değerin gerçekte şüpheliye ait olduğunun somut olarak belirlenmesi gerektiğini öngörür. Aynı fıkra, ilgisine göre uzman kurumlardan suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınmasını zorunlu kılar; rapor en geç üç ay içinde hazırlanır ve özel sebepler zorunlu kıldığında iki ay daha uzatılabilir. Elkoymaya ancak hâkim karar verebilir (m.128/9). Anayasa m.35 mülkiyet hakkını, m.13 ise temel haklara getirilen sınırlamaların ölçülülüğünü güvence altına alır.

Fon soruşturmasında bu şartların pratik karşılığı şudur: şirket şüpheli değilse, şirketin kendi malvarlığının şüpheliye ait olduğu veya suçtan elde edildiği somut olarak gösterilmeden tedbir kapsamına alınması tartışılır. Şirket şüpheli yöneticilerle bağlantılı olsa bile, tedbirin kapsamının iddia edilen menfaatle orantılı olması, maaş, vergi ve zorunlu ödemeler gibi işletmenin devamı için gerekli kalemleri gözetmesi gerekir. Fonlar bakımından ayrıca SPKn m.53 önem taşır: fon malvarlığı portföy yönetim şirketinin ve saklayıcının malvarlığından ayrıdır (m.53/1) ve kanun fon malvarlığının başka amaçla tasarruf edilemeyeceğini, haczedilemeyeceğini, üzerine ihtiyati tedbir konulamayacağını ve iflas masasına dahil edilemeyeceğini düzenler (m.53/2). Ceza muhakemesindeki elkoyma bu hükümde sayılan haciz ve ihtiyati tedbirden hukuken farklı bir kurum olsa da, fon malvarlığının ekonomik olarak binlerce katılma payı sahibine ait olması, fonun kendisine yönelik geniş bir tedbirin ölçülülüğünü sorgulatan güçlü bir argümandır.

Şirket Davacı Olabilir mi? Malik Şartı, Grup Şirketleri ve Fonlar

CMK m.141 “kişiler” ifadesini kullanır ve gerçek kişi ile tüzel kişi arasında ayrım yapmaz. Özgürlükten yoksun bırakmaya ilişkin bentler fiilen gerçek kişilere özgüdür; (j) bendinin konusu ise malvarlığı olduğundan şirketler bu bende dayanabilir. Davayı, tedbir uygulanan malvarlığının sahibi açar. Bu kural şirket grupları için belirleyicidir: bloke edilen hesap hangi şirketin adına ise davacı o şirkettir; holding, parayı fiilen kendisinin kullandığını ileri sürerek bağlı ortaklığın hesabı için dava açamaz, ortak da şirketin hesabı için kendi adına talepte bulunamaz. Kayyım atanmış şirkette davayı kimin açacağı kayyımın türüne göre belirlenir; konu şirkete kayyım atanması yazımızda anlatıldı.

Fonlar bakımından durum daha karmaşıktır. Yatırım fonu, III-52.1 sayılı Tebliğin tanımıyla tüzel kişiliği bulunmayan bir malvarlığıdır ve kurucu tarafından inançlı mülkiyet esaslarına göre işletilir. Tedbiri kalkan fonlar bakımından talebin kim tarafından ve kimin adına ileri sürüleceği, zararın fon malvarlığına mı yoksa katılma payı sahiplerine mi ait olduğu ve fonun tasfiye sürecindeki durumu birlikte değerlendirilmelidir. Fonun hukuki yapısı fonun borcu varlığından fazlaysa yazımızda anlatıldı.

Süre ve Usul: CMK m.142 Adım Adım

Kısa cevap: Tazminat istemi, karar veya hükmün kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılır. Süreler hak düşürücüdür. Soruşturma sürerken kaldırılan bir tedbirde sürenin hangi karardan başlayacağı tartışmalı olduğundan, zarar belgeleri bugünden toplanmalıdır.

CMK m.142/2 uyarınca istem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır; şirket için bu yer, kural olarak ticaret sicilindeki merkezdir. 7499 sayılı Kanunla (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemler 1/6/2024’ten itibaren Tazminat Komisyonuna yöneltilmiştir; (j) bendi ise ağır ceza mahkemesinde kalmıştır. Dilekçede açık kimlik ve adres, zarara uğranılan işlem ile zararın nitelik ve niceliği yazılır ve belgeleri eklenir; eksiklik bir ay içinde giderilmezse istem reddedilir (m.142/3-4). Dilekçe Hazine temsilcisine tebliğ edilir ve iki hafta içinde beyan alınır (m.142/5). Mahkeme her türlü araştırmayı yapabilir ve bilirkişi incelemesi yaptırabilir; tazminat miktarı tazminat hukukunun genel prensiplerine göre belirlenir (m.142/6). Karar duruşmalı verilir (m.142/7). Karara karşı istinaf yoluna gidilir ve bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir (m.142/8).

Sürenin başlangıcı, fon soruşturmasında tedbiri kalkan şirketler bakımından en hassas noktadır. Kanun sürenin “karar veya hükümlerin kesinleşmesine” bağlar; şüpheli olmayan bir şirketin tedbirinin soruşturma sürerken kaldırılması hâlinde hangi kararın esas alınacağı tartışmalıdır. Uygulamada, tazminat sebebi asıl davanın sonucuna bağlı değilse kesinleşmenin beklenmesine gerek olmadığı görüşü bulunmakla birlikte, koşulsuz elkoyma iddiasının bu gruba girip girmediği net değildir; zamanında geri vermeme iddiası ise kaldırma veya iade kararının sonucuna bağlıdır. Bu nedenle süre riski her dosyada ayrıca değerlendirilmeli ve zarar belgeleri beklemeden toplanmalıdır.

Ticari Zararın İspatı: Hangi Kalem, Hangi Belge?

Kısa cevap: Tazminat miktarı genel tazminat ilkelerine göre belirlendiğinden (CMK m.142/6), gerçek, belgeli ve tedbirle illiyet bağı olan zarar ödenir. Ödendiği dekontla gösterilen kur farkı, temerrüt faizi ve cezai şart güçlü kalemlerdir; imzalanmamış bir sözleşmeden beklenen kâr ise varsayıma dayalı sayılma riski taşır.

Şirketin zarar dosyası, tedbirin başladığı ve kalktığı anlar arasındaki her olumsuz sonucun tek tek tespit edilmesiyle kurulur. Zarar, TBK m.49 vd.’deki genel ilkelere göre gerçekleşmiş olmalı, miktarı belgelenmeli ve tedbirle arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Hazine savunmasında genellikle üç itiraz yer alır: zararın tedbirden değil başka bir sebepten doğduğu, şirketin zararın artmasına kendi davranışıyla katkıda bulunduğu ve zararın varsayıma dayandığı. Aşağıdaki tablo, kalemleri bu üç itiraza karşı dayanıklılıklarına göre gösterir.

Kısa süren bir tedbirde zararın ispatı daha da önem kazanır. Bir gün süren tedbirde reddedilen bir döviz transferinin kur farkı, geciken bir ödemenin cezai şartı, iptal edilen bir kredi veya kaçırılan bir ihale gibi somut ve belgelenebilir kalemler aranır. Uzun süren tedbirde ise paranın getirisinden yoksunluk ve değer kaybı öne çıkar. Resmî beyanların üzerinde bir gelir kaybı iddiası, bilirkişi raporu, sözleşme ve muhasebe kayıtlarıyla desteklenmelidir. Zarar kalemlerinin hesaplanması fon zararı nasıl hesaplanır yazımızda, MASAK kaynaklı durdurmalar için kalem kalem analiz MASAK işlemimizi haksız yere durdurdu yazımızda ayrıca anlatıldı.

Piyasa düşüşü ile tedbir zararı nasıl ayrıştırılır?

Fon soruşturmasındaki tedbirler, sermaye piyasasında sert fiyat hareketlerinin yaşandığı bir döneme denk gelmiştir. Bu nedenle tedbir altındaki payların veya fon paylarının değer kaybı, tazminat davasında en çok tartışılacak kalem olacaktır. Hazine’nin beklenen savunması, değer kaybının tedbirden değil, tedbir olmasaydı da yaşanacak genel piyasa düşüşünden kaynaklandığıdır. Şirketin bu itiraza karşı göstermesi gereken, tedbir olmasaydı hangi işlemi hangi tarihte yapacağının somut belgesidir: tedbirden önce verilmiş ve gerçekleşememiş bir satış talimatı, önceden planlanmış bir hazine işlemi, yönetim kurulunun satış kararı veya karşı tarafla kararlaştırılmış bir devir. Böyle bir belge yoksa değer kaybı, varsayıma dayalı bir zarar olarak değerlendirilme riski taşır. Tedbir altındaki değerin korunması için savcılığa veya hâkime koruma ya da satış talebinde bulunulmuşsa ve bu talep karşılanmamışsa, zarar ayrıca korunması için gerekli tedbirlerin alınmaması hâli kapsamında tartışılabilir. Karşılaştırma için aynı dönemde benzer payların veya endeksin hareketi, mali bilirkişi incelemesinin konusu yapılmalıdır.

Varsayımsal Hesap Örneği: Kısa Süreli Tedbirde Zarar Dosyası

Aşağıdaki örnek, kısa süreli bir tedbirde zarar dosyasının nasıl kurulacağını göstermek için hazırlanmıştır. Rakamlar varsayımsaldır ve hiçbir gerçek şirketin verisi değildir. Örnekte şirketin hesapları üzerindeki tedbir iki iş günü sürmüş; bu sürede bir döviz ödemesi, bir tedarikçi ödemesi ve bir vergi ödemesi gecikmiştir.

Örnekte dikkat edilmesi gereken üç nokta vardır. Birincisi, her kalemin tedbirin başladığı ve kalktığı tarihler arasında gerçekleştiği belgelenmelidir. İkincisi, şirketin zararı azaltmak için makul girişimlerde bulunduğu, örneğin karşı taraftan ödeme süresi istediği ve kaldırma için başvurduğu gösterilmelidir; aksi hâlde zararın artmasına katkı itirazı gündeme gelebilir. Üçüncüsü, kaçırılan bir fırsattan doğan kâr kaybı, ancak imzalanmış ve tedbir nedeniyle sona ermiş bir sözleşmeyle desteklenirse dosyaya girmelidir.

Tedbir Döneminde ve Sonrasında Şirketin Yapması Gerekenler

Kısa cevap: Tazminat davasının gücü, tedbir süresince ve hemen sonrasında şirketin ne yaptığına bağlıdır. Zararı azaltmak için yapılan her makul girişim belgelenmeli; karşı taraflara gecikmenin resmî bir tedbirden kaynaklandığı yazılı olarak bildirilmelidir.

Tazminat hukukunun genel ilkelerine göre zarar gören, zararın doğmasına veya artmasına kendi davranışıyla katkıda bulunmuşsa tazminat indirilebilir (TBK m.52); CMK m.142/6 da miktarın bu genel ilkelere göre belirleneceğini öngörür. Hazine’nin tazminat davalarındaki en yaygın itirazlarından biri budur. Bu nedenle tedbir dönemindeki ve sonrasındaki adımlar, zarar dosyasının ayrılmaz bir parçasıdır. Karşı taraflara gönderilen bildirimler, gecikmenin şirketin kusurundan değil resmî bir tedbirden kaynaklandığını gösterir ve gecikme tazminatı ile cezai şart taleplerine karşı savunma imkânı yaratır; bu imkân kullanılmadan yapılan ödemeler, Hazine tarafından zararın artırılması olarak nitelendirilebilir.

Zarar Dosyası İçin Belge Listesi

CMK m.142/3 dilekçeye zararın nitelik ve niceliğini gösteren belgelerin eklenmesini ister ve eksiklik bir ay içinde giderilmezse istem reddedilir. Bu nedenle belgeler dava açılmadan önce eksiksiz toplanmalıdır. Aşağıdaki liste, fon soruşturmasında tedbiri kalkan bir şirketin zarar dosyasının asgari içeriğini gösterir.

Tedbir Hâlâ Sürüyorsa: Kaldırma, Kısmi Serbest Bırakma, İtiraz

Gerçek kişiler ve hâkim kararıyla elkoyma yapılan şüpheliler bakımından tedbir sürmektedir. Bu kişiler ve tedbiri devam eden şirketler için öncelik tazminat değil, tedbirin kaldırılması veya daraltılmasıdır. CMK m.128/9 uyarınca bu maddeye göre elkoymaya ancak hâkim karar verebilir; dosyada hâkim kararı yoksa bu durum tedbirin dayanağının sorgulanması için güçlü bir gerekçedir. Elkonulan eşya veya malvarlığı değerinin sahibi her zaman hâkime başvurarak karar isteyebilir (CMK m.127/4). Soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmayan veya müsadereye tabi tutulmayacağı anlaşılan eşyanın geri verilmesine re’sen veya istem üzerine karar verilir (CMK m.131/1). Değer kaybı tehlikesi bulunan değerler bakımından CMK m.132 koruma ve gerektiğinde elden çıkarma imkânı öngörür. Sulh ceza hâkimliği kararlarına iki hafta içinde itiraz edilebilir (CMK m.268). Tedbiri süren şirketler için itiraz ve kısmi serbest bırakma yolu şirketimizin hesap ve paylarına el konuldu yazımızda anlatıldı.

Kısmi serbest bırakma talebi, özellikle şirketlerde maaş, vergi, SGK primi ve zorunlu tedarikçi ödemeleri için önemlidir; talep, aylık zorunlu gider listesi ve tedbirin kapsamının iddia edilen menfaatle orantısızlığı üzerinden kurulur. Tedbir sürerken karardan kaçınmaya yönelik işlemler yapılmamalıdır: elkoyma kararını etkisiz kılan işlemler geçersizdir (CMK m.128/5) ve karara aykırı hareket suç oluşturabilir (m.128/8). Bu sürecin ayrıntıları şirket hesabı bloke edildi, elkoymaya itiraz reddedildi ve el konulan eşya veya param ne olacak yazılarımızda anlatıldı; savcılığın MASAK’tan istediği mali inceleme ise fon soruşturmasında MASAK mali incelemesi yazımızda ele alındı.

Yöneticiler İçin: Şirketin Zararı ile Kişisel Zarar Ayrımı

Fon soruşturmasında şirketler hakkındaki tedbir kaldırılmış, gerçek kişiler hakkındaki tedbirin ise sürdüğü aktarılmıştır. Bu durum, aynı olayda iki ayrı tazminat dosyası doğabileceğini gösterir. Şirketin hesaplarına uygulanan tedbirden doğan zarar şirketin davasıdır ve davayı şirket açar; yöneticinin kişisel hesaplarına, taşınmazlarına veya paylarına uygulanan tedbirden doğan zarar ise yöneticinin kişisel davasıdır. Yöneticinin şüpheli sıfatı taşıması, kişisel tedbir bakımından tazminat talebinin zamanlamasını ve içeriğini etkiler; kovuşturmaya yer olmadığına veya beraate karar verilmesi hâlinde özgürlükten yoksun bırakmaya ilişkin talepler Tazminat Komisyonuna, elkoyma talepleri ise ağır ceza mahkemesine yöneltilir. Şüpheli tarafın genel rehberi fon soruşturmasında şüpheli yönetici rehberi yazımızda, haksız tutuklama ve gözaltı tazminatı CMK m.141 tazminatı yazımızda yer alıyor.

Yönetim kurulunun tedbir dönemindeki kararları, ileride ortakların veya alacaklıların yöneltebileceği sorumluluk iddiaları bakımından da önemlidir. TTK m.369/1, yönetim kurulu üyelerinin görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmelerini ister. Tedbir karşısında zararı azaltmak için alınan önlemlerin, kaldırma ve kısmi serbest bırakma taleplerinin ve karşı taraflarla yapılan yazışmaların karar defterine ve dosyaya geçirilmesi, hem tazminat davasının hem de yöneticilerin savunmasının dayanağıdır.

Tazminata Engel ve Sınırlayıcı Hâller

CMK m.144, kanuna uygun olarak yakalanan, adli kontrol altına alınan veya tutuklanan kişilerden bazılarının tazminat isteyemeyeceğini öngörür; af, şikâyetten vazgeçme veya uzlaşma nedeniyle düşme gibi hâller bu kapsamdadır. Bu engeller ağırlıkla özgürlükten yoksun bırakmaya ilişkin bentlerle ilgilidir; (j) bendi bakımından ise şirketin kendi davranışının zararın doğmasına veya artmasına katkısı, tazminat hukukunun genel ilkeleri çerçevesinde miktarın belirlenmesinde tartışılır (CMK m.142/6; TBK m.52). Kararın kaldırılıp mahkûmiyete dönüşmesi hâlinde ödenen tazminatın ilgili kısmının geri alınmasına ilişkin CMK m.143 hükümleri de dikkate alınmalıdır.

Diğer Yollar: Bireysel Başvuru, İdari Yargı, Bankaya Karşı Talep

Olağan kanun yolları tüketildikten sonra mülkiyet hakkının ihlali iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru gündeme gelebilir; başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır (6216 sayılı Kanun m.47/5). Zarar MASAK’ın erteleme kararından doğmuşsa yol idari yargıdır; bankanın herhangi bir resmî karar olmaksızın veya kararın süresi dolduktan sonra işlemi bekletmesi ise sözleşme hukuku kapsamında bankaya karşı ileri sürülür. Aynı olayda birden fazla dönem ve tedbir varsa birden fazla yol birlikte işletilebilir. Bireysel başvuru Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yazımızda, MASAK kaynaklı zararın yolları MASAK işlemimizi haksız yere durdurdu yazımızda anlatıldı. Tedbirin kamuoyuna yansıması nedeniyle itibar zararı ve basın yoluyla yapılan yayınlara karşı yollar ise şirketimiz MASAK veya BDDK haberine konu oldu yazımızda yer alıyor.

Dilekçe İskeleti: CMK m.141/1-j Tazminat İstemi

Aşağıdaki iskelet, tedbiri kaldırılan bir şirketin tazminat istemi için hazırlanmış bir çerçevedir. Köşeli parantez içindeki yerler dosyanın olgularına göre doldurulmalı, olmayan hususlar çıkarılmalıdır. Tedbirin dayanağı, karar tarihleri ve varlık listesi mutlaka dosyadan teyit edilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

Birinci hata, “tedbir kalktı” haberine dayanarak işlem yapmaktır; resmî açıklama bir isim listesi içermediğinden kaldırmanın her banka, aracı kurum, MKK ve tapu kaydı bakımından ayrı ayrı teyit edilmesi gerekir. İkinci hata, tedbirin türünü belirlemeden tazminat yoluna gitmektir; MASAK erteleme kararından doğan zarar ağır ceza mahkemesinde değil idari yargıda, bankanın kendi kararından doğan zarar ise sözleşme hukukunda istenir. Üçüncü hata, zararı belgelemeden genel bir tutar yazmaktır; dilekçede kalemlerin ayrı ayrı gösterilmesi ve belgelerin eklenmesi gerekir, eksiklik bir ay içinde giderilmezse istem reddedilir.

Dördüncü hata, faiz talebini dilekçeye yazmamaktır. Beşinci hata, zararı azaltmak için hiçbir girişimde bulunmamaktır; karşı taraftan süre istemek, kısmi serbest bırakma talep etmek ve fahiş cezai şartın indirimini istemek, Hazine’nin “zararın artmasına katkı” itirazına karşı en güçlü cevaptır. Altıncı hata, sürenin soruşturmanın sonunda başlayacağını varsayarak belgeleri toplamayı ertelemektir; başlangıç tarihi tartışmalı olduğundan dosya bugünden kurulmalıdır. Yedinci hata ise kaldırmanın ardından olağan dışı transferler yaparak yeni bir tedbire zemin hazırlamaktır.

Önemli Kavramlar

Elkoyma

Ceza muhakemesinde delil veya müsadere güvencesi için eşya ya da malvarlığı değerinin sahibinin tasarrufundan alınması; taşınmaz, hak ve alacaklar bakımından CMK m.128, eşya bakımından m.123-127.

Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat

Soruşturma veya kovuşturma sırasında uygulanan tedbirlerin kanunda sayılan hâllerde doğurduğu zararın Devletçe ödenmesi (CMK m.141-144).

Malik şartı

Tazminat davasını, tedbir uygulanan malvarlığının sahibinin açabilmesi; grup şirketlerinde hesabın adına kayıtlı olduğu şirket.

Hak düşürücü süre

Geçmesiyle hakkın kendisinin sona erdiği süre; CMK m.142/1’deki üç ay ve bir yıl.

İlliyet bağı

Zararın tedbirden doğduğunun gösterilmesi; piyasa koşulları veya şirketin kendi davranışı gibi başka sebeplerden ayrıştırılması.

Kısmi serbest bırakma

Tedbirin tamamen kaldırılmadan maaş, vergi ve zorunlu ödemeler için belirli tutarların serbest bırakılması talebi.

Sıkça Sorulan Sorular

Tedbiri kaldırılan şirket tazminat isteyebilir mi?

Tedbir CMK m.141/1-j kapsamına giren bir elkoyma veya malvarlığı tedbiriyse ve koşulları oluşmadan elkoyma, korumama, amaç dışı kullanma veya zamanında geri vermeme hâllerinden biri gerçekleşmişse, gerçek ve belgeli zararını Devletten isteyebilir.

Tazminat davası kime karşı açılır?

Devlete karşı. Hâkim ve Cumhuriyet savcılarının kararları veya işlemleri nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabilir (CMK m.141/3).

Hangi mahkemeye başvurulur?

Zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesine; şirket için kural olarak merkezin bulunduğu yer (CMK m.142/2).

Tazminat Komisyonuna mı başvurulur?

Hayır. 7499 sayılı Kanunla Tazminat Komisyonuna yalnızca (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemler yöneltilmiştir; elkoyma tazminatı (j bendi) ağır ceza mahkemesinde kalmıştır.

Süre ne kadar?

Karar veya hükmün kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeyi izleyen bir yıl (CMK m.142/1). Süreler hak düşürücüdür.

Soruşturma sürerken tedbiri kalkan şirkette süre ne zaman başlar?

Tartışmalıdır. Tazminat sebebinin asıl davanın sonucuna bağlı olup olmadığına göre farklı görüşler vardır; bu nedenle belgeler bugünden toplanmalı ve süre riski dosyaya göre değerlendirilmelidir.

Savcılığın bankalara gönderdiği tedbir yazısı elkoyma sayılır mı?

Dosyadaki yazının niteliğine bağlıdır. Hâkim kararlı bir CMK m.128 elkoyması ise m.141/1-j doğrudan uygulanır; yalnızca izleme ve görüş yazısıysa bunun elkoyma sayılıp sayılmayacağı ve hangi yolun işleyeceği ayrıca değerlendirilir.

Hangi zarar kalemleri istenebilir?

Gerçek ve belgeli zararlar: kur farkı, ödenen temerrüt faizi ve cezai şart, vergi ve SGK gecikme zammı, banka masrafları, paranın getirisinden yoksunluk. Kâr kaybı ancak somut belgeyle desteklenirse güçlüdür.

Kâr kaybı alınabilir mi?

Varsayıma dayalı, muhtemel kazançlar maddi zarar olarak kabul görmekte zorlanır. İmzalanmış ve tedbir nedeniyle sona ermiş bir sözleşme gibi somut bir dayanak varsa talep güçlenir.

Faiz istenebilir mi?

Evet; tazminata talep hâlinde kanuni faiz istenebilir. Faiz talebinin ve başlangıç tarihinin dilekçede açıkça yazılması gerekir.

Şirket manevi tazminat isteyebilir mi?

CMK m.141 maddi ve manevi zararı kapsar; ancak tüzel kişinin ticari itibarına ilişkin manevi tazminat talebi ceza mahkemesinde tartışmalıdır ve somut delille desteklenmelidir.

Holding, bağlı şirketin hesabı için dava açabilir mi?

Hayır. Davayı tedbir uygulanan malvarlığının sahibi açar; hesap hangi şirketin adına ise davacı o şirkettir.

Tedbir uygulanan fonlar için kim talepte bulunur?

Yatırım fonu tüzel kişiliği bulunmayan bir malvarlığı olduğundan, talebin kim tarafından ve kimin adına ileri sürüleceği fonun yapısı ve tasfiye durumu dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Bir gün süren tedbir için tazminat istenebilir mi?

İstenebilir; ancak zararın o bir gün içinde doğduğunu gösteren somut ve belgeli kalemler gerekir: reddedilen transferin kur farkı, geciken ödemenin cezai şartı gibi.

Tedbir hâlâ sürüyorsa ne yapmalıyım?

Önce kaldırma, kısmi serbest bırakma veya iade talebinde bulunun; hâkimden karar isteyin (CMK m.127/4) ve sulh ceza hâkimliği kararlarına iki hafta içinde itiraz edin (CMK m.268).

Elkonulan payların değeri düşerse ne olur?

Değer kaybı tehlikesinde CMK m.132 koruma ve gerektiğinde elden çıkarma imkânı öngörür. Koruma talebi yapılmış ve karşılanmamışsa, korunması için gerekli tedbirlerin alınmaması hâli tazminat bakımından tartışılabilir.

Tedbir kalktıktan sonra yeniden gelebilir mi?

Evet. Kaldırma kesin hüküm oluşturmaz; yeni delil veya rapor gelirse yeniden tedbir istenebilir. Olağan dışı transferlerden kaçınılmalıdır.

MASAK’ın işlemi durdurmasından doğan zarar da aynı davayla mı istenir?

Hayır. MASAK’ın erteleme kararı idari işlemdir ve bu aşamanın zararı idari yargıda tam yargı davasıyla istenir; elkoymaya geçildikten sonraki zarar ise CMK m.141/1-j kapsamındadır.

Ağır ceza mahkemesinin kararına karşı hangi yol var?

İstinaf; bölge adliye mahkemesinin bu konudaki kararı kesindir (CMK m.142/8). Bu nedenle dosya ilk derecede eksiksiz kurulmalıdır.

Anayasa Mahkemesine başvurulabilir mi?

Olağan yollar tüketildikten sonra mülkiyet hakkının ihlali iddiasıyla, otuz gün içinde bireysel başvuru yapılabilir (6216 sayılı Kanun m.47/5).

Avukatlık ücreti tazminat olarak istenebilir mi?

Ödenen gerçek ücret ayrıca zarar kalemi olarak kabul görmez; mahkeme tarifedeki vekâlet ücretine hükmeder (CMK m.142/9).

Dilekçede eksik belge olursa ne olur?

Mahkeme eksikliğin giderilmesini ister; bir ay içinde giderilmezse istem reddedilir (CMK m.142/4).

Tedbir yüzünden ödeyemediğimiz cezai şartı ödemeli miyiz?

Önce karşı tarafa gecikmenin resmî bir tedbirden kaynaklandığı yazılı olarak bildirilmeli ve indirim veya süre talep edilmelidir. Bu girişimler yapılmadan ödenen cezai şart için Hazine, zararın artırılmasına katkı itirazında bulunabilir (TBK m.52).

Yöneticinin kişisel hesabındaki tedbir için şirket dava açabilir mi?

Hayır. Şirket kendi malvarlığına uygulanan tedbirden doğan zararı, yönetici ise kişisel malvarlığına uygulanan tedbirden doğan zararı ayrı ayrı ister.

Şüpheli olmayan şirketin hesaplarına elkonulabilir mi?

CMK m.128/1 elkoymayı şüpheli veya sanığa ait değerlerle sınırlar; değerin başkasının zilyetliğinde olması engel değildir ama değerin gerçekte şüpheliye ait olduğu somut olarak belirlenmelidir. Bu gösterilmeden şüpheli olmayan şirketin malvarlığının kapsanması, koşulları oluşmadan elkoyma iddiasının dayanağıdır.

Fon malvarlığına tedbir konulabilir mi?

SPKn m.53/2 fon malvarlığının haczedilemeyeceğini ve üzerine ihtiyati tedbir konulamayacağını düzenler; ceza muhakemesindeki elkoyma bu tedbirlerden farklı olsa da, fon malvarlığının katılma payı sahiplerine ait olması geniş bir tedbirin ölçülülüğünü sorgulatır.

Dava açmadan önce hangi belgeler hazır olmalı?

Tedbir ve kaldırma karar veya yazıları, kurum yazıları ve hesap dökümleri, geciken ödemelerin listesi, sözleşmeler, dekontlar, karşı taraf yazışmaları, vergi ve SGK tahakkukları ile temsil belgeleri.

Tedbir süresince payların değeri düştü; bu zarar istenebilir mi?

Değer kaybının tedbirden mi, genel piyasa düşüşünden mi kaynaklandığı ispat edilmelidir. Tedbirden önce verilmiş satış talimatı veya satış kararı gibi somut belgeler ve koruma ya da satış talebinin karşılanmaması, talebi güçlendirir.

İlgili Rehberler

• Fon soruşturmasında tedbirler kaldırıldı
• MASAK işlemimizi haksız yere durdurdu: şirketler için üç tazminat yolu
• Haksız tutuklama ve gözaltı tazminatı (CMK m.141)
• KYOK ve beraat sonrası elkonulan paranın iadesi
• Elkoymaya itiraz reddedildi
• Şirket hesabı bloke edildi
• MASAK kurumsal dilekçe seti
• Fon soruşturmasında şüpheli yönetici rehberi
• Fon soruşturmasında suç örgütü iddiası
• Dolandırıcılık mı, piyasa dolandırıcılığı mı
• Fon Krizi Gündemi
• Fon Tasfiyesi Hukuk Rehberi