Kullanmak İçin Uyuşturucu ile Yakalandım: Kamu Davası Ertelenir mi? 2026 — 5 Yıl Erteleme, Denetimli Serbestlik, Test, İhlal ve Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı (TCK 191/2-7, 192, 5402 m.12/A)

İçişleri Bakanlığı 13 Kasım 2026’da, Van’ın 12 ilçesinde jandarmanın düzenlediği uyuşturucu operasyonlarında uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek ve bulundurmak suçunu işledikleri tespit edilen 92 şüphelinin yakalandığını açıkladı (son dakika haberimiz). Açıklamada kullanılan ifade, kanunda kullanma amaçlı fiilleri düzenleyen TCK m.191 ile örtüşüyor. Bu yazı, kullanmak için uyuşturucu satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma şüphesiyle yakalanan bir kişinin soruşturmada neyle karşılaşacağını anlatıyor: beş yıllık kamu davasının açılmasının ertelenmesi, erteleme süresindeki denetimli serbestlik ve tedavi yükümlülükleri, test için sevk, ertelemenin hangi hâllerde bozulacağı, beş yılın sonunda verilecek kovuşturmaya yer olmadığı kararı, dava açılırsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması, etkin pişmanlık, kayıtların durumu ve itiraz yolları. Dayanaklar 5237 sayılı TCK m.191-192, 5271 sayılı CMK m.91, 147, 150, 171, 173, 231 ve 5402 sayılı Kanun m.12/A’dır. Açıklamadaki dosyalar soruşturma evresindedir; suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz (Anayasa m.38/4).

Van Operasyonunun Künyesi ve Bu Yazının Kapsamı

Bakanlığın 13 Kasım 2026 tarihli açıklamasına göre operasyonlar, Jandarma Genel Komutanlığı Narkotik Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı ile Van ve Erciş Cumhuriyet Başsavcılıklarının koordinesinde Van İl Jandarma Komutanlığınca, istihbari çalışmalar sonucunda Van’ın 12 ilçesinde düzenlendi. Yakalanan 92 şüpheli için açıklamada “uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek ve bulundurmak suçunu işledikleri tespit edilen” ifadesi kullanıldı. Aramalarda 62 bin adet sentetik ecza hap, 10 kilogram skunk, 1 kilogram metamfetamin, muhtelif miktarda uyuşturucu madde ve çok sayıda kesici ve delici alet ele geçirildi.

Açıklamanın başlığında operasyonların “uyuşturucu madde imal ve ticareti suçuna yönelik” olduğu belirtiliyor. Bu iki ifade bir arada okunduğunda, operasyonun ticaret şüphesiyle başladığı, yakalanan şüphelilerin önemli bir bölümünün ise kullanma amaçlı fiiller nedeniyle işlem gördüğü anlaşılabilir; ancak açıklama, hangi şüphelinin hangi suç tipiyle soruşturulduğunu, tutuklama veya adli kontrol uygulanıp uygulanmadığını göstermiyor. Bu yazı bir dosya hakkında değerlendirme yapmaz; bu tür operasyonlarda kullanma amaçlı fiillerle yakalanan kişilerin hukuki durumunu kanun metinleri üzerinden anlatır. Aynı hafta yayımlanan ev araması ve 28 Ekim’deki tutuklama ve adli kontrol yazılarımız operasyonların başka yönlerini ele alıyor; bu yazının konusu, soruşturmanın kullanma amaçlı bulundurma olarak sürdüğü dosyalardaki erteleme sistemidir.

TCK m.191 Hangi Fiilleri Cezalandırır?

TCK m.191, 18 Haziran 2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunla bugünkü sistemine kavuşmuş, 28 Mart 2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanunla denetimli serbestlik ve bildirim kuralları değiştirilmiştir. Maddenin başlığı “Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak” şeklindedir. Birinci fıkra dört ayrı seçimlik hareket sayar: kullanmak için satın alma, kullanmak için kabul etme, kullanmak için bulundurma ve kullanma. Hareketlerden birinin gerçekleşmesi suçun oluşması için yeterlidir; birden fazlasının aynı madde bakımından birlikte yapılması, değerlendirmemize göre, tek bir suç oluşturur.

Kanun “kullanmak için” ifadesiyle, failin kendi kullanımı amacını öne çıkarır. Bir başkasına vermek, satmak veya başkasıyla paylaşmak amacıyla yapılan satın alma ve bulundurma bu madde kapsamında kalmaz; TCK m.188/3’teki “başkalarına veren” ifadesi bu durumu ticaret suçunun içinde sayar. Bu nedenle “arkadaşlarla birlikte kullanmak için aldım” şeklindeki bir anlatım, değerlendirmemize göre, kişinin kendisi bakımından kullanma amacını ortaya koysa da maddeyi başkasına verme ihtimalini gündeme getirebilecek ve dikkatle değerlendirilmesi gereken bir beyandır. Kullanırken yanında olmanın hukuki sonuçları ise uyuşturucu madde verme ve kullanmanın sonuçları sayfamızda ele alınıyor.

Kullanma mı, Ticaret mi? Ayrımın Sonuçları

Erteleme sisteminin bütün avantajları, fiilin TCK m.191 kapsamında nitelendirilmesine bağlıdır. Aynı “bulundurma” fiili, kullanma amacıyla yapılmışsa iki ila beş yıl hapis cezasını gerektiren ve kural olarak ertelenen bir suç; satış veya başkasına verme amacıyla yapılmışsa on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezasını gerektiren bir suçtur (TCK m.188/3). Amaç doğrudan görülemediği için soruşturmada dış göstergelerden çıkarılır: maddenin miktarı ve kişinin kullanım ihtiyacıyla orantısı, ayrı ayrı paketlenip paketlenmediği, hassas terazi, kilitli poşet veya paketleme malzemesi bulunup bulunmadığı, açıklanamayan nakit para, telefon yazışmaları, alıcı olduğu ileri sürülen kişilerin beyanları ve kişinin kullanıcı olduğunu gösteren tıbbi bulgular. Uygulamadaki ölçütler Uyuşturucu Kullanma ve Ticareti Ayrımı Yargıtay Kararları sayfamızda derlenmiştir.

Bu tablo, ilk ifadenin neden önemli olduğunu da gösterir. Şüphelinin maddeyi nereden, ne zaman, ne kadar parayla ve hangi amaçla edindiğine ilişkin anlatımı, telefonundaki yazışmalar ve evde bulunan diğer eşyalarla birlikte değerlendirilir. Çelişkili, sonradan değiştirilen veya başkalarını da içeren anlatımlar nitelendirmeyi etkileyebilir. Maddenin net miktarı ve saflığı ise ekspertiz raporuyla belirlenir; operasyon açıklamalarındaki brüt ve toplam miktarlar tek tek şüpheliler bakımından belirleyici değildir.

Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi: Savcının Takdiri mi, Zorunlu mu?

CMK m.171/2’deki genel erteleme kurumu, üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda savcıya takdir yetkisi tanır ve m.171/3’te dört şartı birlikte arar: şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasıyla mahkûm olmaması, ertelemenin şüphelinin suç işlemekten çekineceği kanaatini vermesi, ertelemenin dava açılmasından daha yararlı olması ve zararın tamamen giderilmesi. TCK m.191’in üst sınırı beş yıl olduğu için bu suç genel erteleme kurumunun kapsamına girmez. Kanun koyucu bu nedenle m.191/2’de özel bir erteleme öngörmüş ve genel şartların aranmayacağını açıkça yazmıştır.

Fıkranın ifadesi “ertelenmesine karar verilir” şeklindedir. Değerlendirmemize göre bu ifade, savcıya “karar verebilir” şeklinde bir takdir alanı bırakmaz; fiilin TCK m.191 kapsamında kaldığı ve yeterli şüphenin bulunduğu hâllerde kanunun öngördüğü sonuç ertelemedir. Bunun önemli istisnası m.191/6’dadır: daha önce bir erteleme kararı ihlal nedeniyle bozulmuş ve kamu davası açılmışsa, suçun tekrar işlendiği iddiasıyla başlatılan soruşturmada artık erteleme kararı verilemez. Ayrıca yeterli delil yoksa savcı erteleme değil, CMK m.172/1 uyarınca kovuşturmaya yer olmadığı kararı verir; erteleme, yeterli şüphenin varlığını varsayar.

Savcı erteleme kararı verirken şüpheliyi, erteleme süresi içinde yükümlülüklere uymaması veya yasakları ihlal etmesi hâlinde ortaya çıkacak sonuçlar konusunda uyarır; 7445 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca erteleme kararı kolluk birimlerine de bildirilir (TCK m.191/2). Bu bildirim, sonraki bir kimlik kontrolünde veya yol uygulamasında kolluğun kişinin erteleme sürecinde olduğunu görebileceği anlamına gelir. TCK m.191/9 maddede aksine hüküm bulunmayan hâllerde CMK m.171’in uygulanacağını söylediğinden, değerlendirmemize göre CMK m.171/4’teki “erteleme süresince zamanaşımı işlemez” kuralı da bu erteleme bakımından uygulanır.

Erteleme Süresince Denetimli Serbestlik: Hangi Yükümlülükler Verilebilir?

TCK m.191/3’e göre erteleme süresi zarfında şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu süre, denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya resen Cumhuriyet savcısının kararıyla altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Böylece denetimli serbestlik bir ile üç yıl arasında sürebilir; beş yıllık erteleme süresinin geri kalanında şüpheli denetim altında değildir, ancak m.191/4’teki yasaklar beş yıl boyunca geçerlidir. Yükümlülüklerin içeriği 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanununun 7445 sayılı Kanunla eklenen 12/A maddesinde sayılmıştır.

Kanun en az üç yükümlülüğe karar verileceğini, yükümlülüklerin şüphelinin ihtiyacına göre bu bentlerle sınırlı olarak her aşamada değiştirilebileceğini veya ilave yükümlülükler getirilebileceğini öngörür (m.12/A-1). Yükümlülüklerin belirlenmesi veya yerine getirilmesi için gerekli görülürse şüphelinin ailesine bilgi verilebilir ya da ailesinden bilgi istenebilir (m.12/A-4). Şüpheli, bu madde uyarınca yapılan işlemlerin kanuna veya diğer mevzuata aykırı olduğu gerekçesiyle iki hafta içinde şikâyet yoluyla Cumhuriyet savcısına başvurabilir; savcı başvuruyu gecikmeksizin değerlendirir (m.12/A-5). Örneğin işi gereği araç kullanmak zorunda olan bir şüpheliye taşıt kullanma yasağı getirilmişse, bu yükümlülüğün değiştirilmesi bu yolla istenebilir.

Tedavi, Test ve Sağlık Kurumuna Sevk

Erteleme sisteminin merkezinde tedavi düşüncesi vardır. TCK m.191/3’e göre hakkında denetimli serbestlik tedbiri verilen kişi, gerek görülürse denetimli serbestlik süresi içinde tedaviye tabi tutulabilir. Tedavi yükümlülüğüne karar verildiğinde karar derhâl ilgili sağlık kurumuna gönderilir; şüpheli sağlık kurumunda ayakta veya yatarak tıbbi tedaviye tabi tutulur ve sağlık kurumu gerekli görürse rehabilitasyon amaçlı programlara katılmasına da karar verir (5402 s. K. m.12/A-2). Tedavi ve rehabilitasyon yükümlülükleri Sağlık Bakanlığının uygun göreceği tedavi ve rehabilitasyon merkezlerinde yerine getirilir (m.12/A-7).

Test konusunda kanun iki ayrı kaynak öngörür. Birincisi TCK m.191/3’tür: Cumhuriyet savcısı, erteleme süresi zarfında kişinin uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp kullanmadığını tespit etmek için yılda en az iki defa şüphelinin ilgili kuruma sevkine karar verir. Bu sevk, beş yıllık erteleme süresinin tamamını kapsar; denetimli serbestlik süresi bitse bile test yükümlülüğü sürebilir. İkincisi 5402 sayılı Kanun m.12/A’dır: denetimli serbestlik müdürlüğü gerekli görürse test yapabilir veya şüphelinin ilgili kuruma sevkini sağlayabilir; tedavi yükümlülüğü verilmişse şüpheli kullanımın tespiti için her zaman sağlık kurumunca çağrılabilir ve kolluk görevlileri de aynı amaçla şüpheliyi sağlık kurumuna yönlendirebilir (m.12/A-1, 12/A-2).

Erteleme Ne Zaman Bozulur? İhlal Sebepleri Tek Tek

TCK m.191/4, ertelemenin bozulma sebeplerini sınırlı olarak sayar. Kişinin erteleme süresi zarfında (a) kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi, (b) tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması, (c) uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması hâlinde, hakkında kamu davası açılır. Genel erteleme kurumundaki “herhangi bir kasıtlı suç işlenmesi” ölçütünden farklı olarak burada ölçüt, kullanma suçunun tekrarı ve yükümlülüklere aykırılıktır.

Bu sistemin önemli bir sonucu vardır: erteleme süresindeki yeni kullanma veya bulundurma, ikinci bir ceza davası olarak değil, ilk dosyanın açılması sebebi olarak sonuç doğurur. Kamu davası açıldıktan sonra ise koruma kalkar; m.191/6 uyarınca bundan sonraki kullanma amaçlı fiiller için başlatılan soruşturmalarda erteleme kararı verilemez. Bu nedenle ertelemenin bozulmaması, şüphelinin sonraki yıllardaki hukuki durumunu da belirler. Tek bir yükümlülük aksaması ile “ısrar” arasındaki farkın dosyada belgelenmesi, yani mazeretlerin yazılı olarak sunulması ve müdürlükle yazışmaların saklanması bu yüzden önemlidir.

Beş Yılın Sonu: Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı

Şüpheli erteleme süresi zarfında m.191/4’te belirtilen yükümlülüklere aykırı davranmaz ve yasakları ihlal etmezse, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (TCK m.191/7). Bu karar bir mahkûmiyet değildir; dosya ceza verilmeksizin kapanır. Süre, erteleme kararının tarihinden itibaren beş yıldır. Örneğin 1 Aralık 2026 tarihli bir erteleme kararında beş yıllık süre 1 Aralık 2031’de dolar; bu tarihe kadar m.191/4’teki sebeplerden biri gerçekleşmezse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi gerekir.

Kararın verilmesi için şüphelinin ayrıca bir başvuru yapması kanunda öngörülmemiştir; ancak sürenin dolmasından sonra karar verilip verilmediğini ilgili Cumhuriyet başsavcılığından veya avukat aracılığıyla takip etmek yararlıdır. Kayıtların durumu ise ayrı bir konudur: CMK m.171/5’e göre erteleme kararları bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir ve bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde, maddede belirtilen amaç için kullanılabilir. TCK m.191’de kayıtlara ilişkin özel hüküm bulunmadığından, değerlendirmemize göre bu kural m.191/9 yollamasıyla kullanma suçundaki erteleme kararları bakımından da uygulanır. Kayıtların meslek, ruhsat ve vatandaşlık başvurularına etkisi her alanın kendi mevzuatına göre değişir; silah ruhsatı, özel güvenlik görevliliği, avukatlık ve vatandaşlık başvurusu için ayrı yazılarımız bulunuyor.

Dava Açılırsa: Ceza, Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması ve m.191/8

Erteleme bozulur veya m.191/6 nedeniyle hiç verilemezse kamu davası açılır. Bu durumda mahkeme TCK m.191/1’deki iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası aralığında hüküm kurar; suç okul, yurt, hastane, kışla, ibadethane gibi yerlerin iki yüz metreden yakın çevresindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmişse ceza yarı oranında artırılır (m.191/10). Dava açıldıktan sonra da TCK m.191/9 uyarınca CMK m.231’deki hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) gündeme gelebilir.

CMK m.231, 16 Temmuz 2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. Güncel metne göre hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise mahkeme HAGB’ye karar verebilir (m.231/5). Bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması, mahkemenin sanığın yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması ve varsa zararın giderilmesi gerekir (m.231/6). HAGB kararında sanık beş yıl denetim süresine tabi tutulur; bu süre içinde kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB kararı verilemez ve dava zamanaşımı durur (m.231/8). Denetim süresi kasten yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uygun geçirilirse açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir (m.231/10). Kullanma suçunda alt sınır iki yıl olduğundan, cezanın alt sınırdan ya da indirimle iki yıl veya altında belirlenmesi HAGB tartışmasını mümkün kılar; m.191/10 artırımı uygulanmışsa bu imkân, değerlendirmemize göre, büyük ölçüde ortadan kalkar. HAGB’ye ilişkin güncel uygulama HAGB Yargıtay Kararları sayfamızda izleniyor.

TCK m.191/8 ayrı bir güvence getirir: kişi hakkında TCK m.188 (imal ve ticaret) veya m.190 (kullanılmasını kolaylaştırma) suçundan kamu davası açılmışsa ve kovuşturma evresinde suçun münhasıran m.191 kapsamına girdiği anlaşılırsa, sanık hakkında bu madde hükümleri çerçevesinde HAGB kararı verilir. Böylece savcılık aşamasında ticaret olarak nitelendirilen, ancak yargılamada kullanma amaçlı bulundurma olduğu anlaşılan bir fiilde, sanık soruşturma aşamasında yararlanamadığı erteleme sisteminin karşılığını kovuşturmada bulur. Bu durumda 5402 sayılı Kanun m.12/A’daki tedavi ve denetimli serbestlik hükümleri de uygulanır ve yükümlülüklere ilişkin şikâyetleri kararı veren mahkeme değerlendirir (m.12/A-6).

Etkin Pişmanlık ve Kendiliğinden Tedavi Başvurusu

TCK m.192, kullanma amaçlı fiiller bakımından iki cezasızlık sebebi öngörür. İkinci fıkraya göre kullanmak için uyuşturucu satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi, resmî makamlar tarafından haber alınmadan önce, bu maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini merciine haber vererek suçluların yakalanmalarını veya maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa, hakkında cezaya hükmolunmaz. Dördüncü fıkraya göre uyuşturucu kullanan kişi, hakkında soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isterse cezaya hükmolunmaz; bu durumda kamu görevlileri ile sağlık mesleği mensuplarının TCK m.279 ve 280 uyarınca suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz.

Van operasyonu gibi bir operasyonla yakalanan kişi bakımından m.192/2 ve 192/4’teki “haber alınmadan önce” ve “soruşturma başlatılmadan önce” şartları, yakalama anında artık gerçekleşmemiş olur. Bu kişiler için gündemde olan, m.192/3’teki indirimdir; ancak bu indirim de değerlendirmemize göre dava açılıp ceza belirlenirse önem kazanır, çünkü kullanma suçunda soruşturma kural olarak erteleme ile sonuçlanır. Öte yandan m.192/4, kullanım sorunu yaşayan ancak henüz hakkında bir soruşturma bulunmayan kişiler ve aileleri için kanunun açtığı en güvenli yoldur: tedavi talebiyle sağlık kuruluşuna başvurmak, cezai sonuç doğurmaz ve sağlık personeline bildirim yükümlülüğü yüklemez.

Gözaltı, İfade ve İtiraz Süreleri

Erteleme kararına itiraz, ilk bakışta şüphelinin lehine bir kararın bozulmasını istemek gibi görünebilir. Ancak şüpheli, örneğin kendisinin hiç bulundurmadığı bir madde nedeniyle erteleme kararı verildiğini, yani yeterli şüphenin bulunmadığını ve kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi gerektiğini savunuyorsa, itiraz anlamlı hâle gelir; çünkü erteleme, yeterli şüphenin varlığına dayanır ve beş yıl boyunca yükümlülük doğurur. Gözaltı ve ifade aşamasına ilişkin genel bilgiler Gözaltı ve Gözaltı Süreleri ve Şüphelinin ve Sanığın Hakları sayfalarımızda yer alıyor.

Varsayımsal Örnekler

Varsayımsal örnek 1: A, bir yol uygulamasında üzerinde az miktarda esrarla yakalanır, ifadesinde maddeyi kendi kullanımı için aldığını söyler; evinde yapılan aramada paketleme malzemesi veya hassas terazi bulunmaz. Ekspertiz raporu maddenin esrar olduğunu doğrular. Bu durumda savcılık fiili TCK m.191/1 kapsamında değerlendirirse, CMK m.171’deki şartlar aranmaksızın beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verir. Karar 1 Aralık 2026 tarihli ise erteleme süresi 1 Aralık 2031’de dolar; bu süre içinde A en az bir yıl denetimli serbestlik altında kalır ve yılda en az iki kez test için sevk edilir.

Varsayımsal örnek 2: B hakkında 2026’da erteleme kararı verilmiştir. 2028’de yapılan testte uyuşturucu kullandığı tespit edilir. Bu yeni kullanma ayrı bir soruşturma konusu yapılmaz; m.191/4-c ve 191/5 uyarınca ihlal sebebi sayılır ve 2026 tarihli fiil nedeniyle kamu davası açılır. 2029’da B kullanmak için yeniden madde bulundururken yakalanırsa, artık m.191/6 uyarınca bu yeni soruşturmada erteleme kararı verilemez.

Varsayımsal örnek 3: C’nin evinde yapılan aramada küçük paketlere bölünmüş madde, hassas terazi ve nakit para bulunur; C maddenin kendi kullanımı için olduğunu söyler. Savcılık fiili TCK m.188/3 kapsamında değerlendirerek dava açar. Yargılamada tanık beyanları ve telefon incelemesi satışa ilişkin bir delil ortaya koymaz ve mahkeme suçun münhasıran m.191 kapsamında kaldığı sonucuna varırsa, m.191/8 uyarınca C hakkında HAGB kararı verilir.

Varsayımsal örnek 4: D, erteleme kararı ile birlikte taşıt kullanmama yükümlülüğü almıştır; oysa servis şoförü olarak çalışmaktadır. D, kararın kendisine bildirildiği 4 Aralık 2026 Cuma gününden itibaren iki hafta içinde, yani en geç 18 Aralık 2026 Cuma gününe kadar, 5402 sayılı Kanun m.12/A-5 uyarınca Cumhuriyet savcısına şikâyet yoluyla başvurarak yükümlülüğün değiştirilmesini isteyebilir. Kanun yükümlülüklerin her aşamada değiştirilebileceğini öngördüğünden, süre geçmiş olsa bile değişiklik talebi m.12/A-1 kapsamında ayrıca değerlendirilebilir (değerlendirmemize göre).

Ne Yapmalı? Şüpheli ve Aile İçin Adım Adım

Sık Yapılan Hatalar

Ertelemeyi beraat sanmak. Erteleme kararı, yeterli şüphenin bulunduğu bir dosyada kamu davasının beş yıl ertelenmesidir; dosya kapanmış değildir. Bu süre içindeki tek bir kullanma veya bulundurma fiili dosyanın açılmasına yol açar (TCK m.191/4). Erteleme süresince kasıtlı bir suç işlenmemesi tek başına yeterli değildir; kanun, kullanma amaçlı fiillerin hiç tekrarlanmamasını arar.

Denetimli serbestlik bitince her şeyin bittiğini düşünmek. Denetimli serbestlik bir ila üç yıl sürer; ancak erteleme süresi beş yıldır ve savcının yılda en az iki kez test için sevk kararı verme yükümlülüğü bu süre boyunca devam eder (TCK m.191/3). Denetimli serbestliğin sona ermesi, beş yılın dolduğu anlamına gelmez.

İfadede başkalarını da içeren belirsiz anlatımlar. “Birlikte aldık”, “arkadaşlara da verdim”, “ortak kullanıyorduk” gibi anlatımlar, m.188/3’teki “başkalarına verme” hareketini gündeme getirebilir. Kullanma amacına ilişkin anlatımın açık, tutarlı ve dosyadaki diğer delillerle uyumlu olması önemlidir. Delil zincirine ilişkin konular Uyuşturucu Dosyasında Beraat Sebepleri ve Delil Zinciri yazımızda ayrıca ele alınıyor.

Çağrıları ve tebligatları takip etmemek. Adres değişikliğinin bildirilmemesi veya test çağrılarına mazeretsiz gidilmemesi, “uymamakta ısrar” değerlendirmesine konu olabilir. Mazeretlerin yazılı ve belgeli sunulması, ileride ısrarın bulunmadığını göstermenin en güvenli yoludur.

Kendiliğinden tedavi yolunu geç düşünmek. TCK m.192/4’teki cezasızlık, ancak soruşturma başlatılmadan önce yapılan tedavi başvurusu için geçerlidir. Operasyon sonrası yapılan başvuru bu cezasızlığı sağlamaz; ama erteleme sürecindeki tedavi yükümlülüklerinin yerine getirilmesine katkı sağlayabilir.

Sürücü belgesi ve silah ruhsatı yükümlülüklerini önemsememek. 5402 sayılı Kanun m.12/A’daki taşıt kullanmama ve silah bulundurmama yükümlülükleri ihlal edilirse bu da yükümlülüğe aykırılık oluşturur. Bu yükümlülüklerin geniş kapsamı nedeniyle meslek hayatına etkisi kararın tebliğinden hemen sonra değerlendirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kullanmak için uyuşturucu bulundurmanın cezası nedir?

TCK m.191/1’e göre kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlerin iki yüz metreden yakın çevresindeki umumi yerlerde ceza yarı oranında artırılır (m.191/10).

İlk kez kullanmak için uyuşturucu ile yakalanan kişiye dava açılır mı?

Kural olarak hayır. TCK m.191/2’ye göre bu suçtan başlatılan soruşturmada CMK m.171’deki şartlar aranmaksızın beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Yeterli delil yoksa ise kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kaç yıl sürer?

Beş yıl sürer (TCK m.191/2). Bu süre içinde asgari bir yıl denetimli serbestlik uygulanır; denetimli serbestlik altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir (TCK m.191/3).

Erteleme süresinde kaç kez test yapılır?

Cumhuriyet savcısı, erteleme süresi zarfında kullanımın tespiti için yılda en az iki defa şüphelinin ilgili kuruma sevkine karar verir (TCK m.191/3). Denetimli serbestlik müdürlüğü de gerekli görürse test yapabilir veya sevk sağlayabilir (5402 s. K. m.12/A).

Denetimli serbestlikte hangi yükümlülükler verilir?

Tedaviye tabi tutulmak, programlara katılmak, belirli yerlere gitmemek, eğitime devam etmek, silah bulundurmamak, taşıt kullanmamak gibi 5402 sayılı Kanun m.12/A-1’de sayılan yükümlülüklerden en az üçüne karar verilir.

Erteleme süresinde test pozitif çıkarsa ne olur?

Erteleme süresinde uyuşturucu kullanılması hâlinde kamu davası açılır (TCK m.191/4-c). Yeni kullanma ayrı bir soruşturma konusu yapılmaz, ihlal sebebi sayılır (TCK m.191/5).

Erteleme bozulduktan sonra tekrar yakalanırsam yeniden erteleme alabilir miyim?

Hayır. Kamu davası açıldıktan sonra suçun tekrar işlendiği iddiasıyla açılan soruşturmalarda erteleme kararı verilemez (TCK m.191/6).

Beş yıl sorunsuz geçerse ne olur?

Şüpheli erteleme süresi zarfında yükümlülüklere aykırı davranmaz ve yasakları ihlal etmezse hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (TCK m.191/7). Bu karar mahkûmiyet değildir.

Ticaretten yargılanırken kullanma olduğu anlaşılırsa ne olur?

TCK m.188 veya 190’dan açılan davada suçun münhasıran m.191 kapsamına girdiği anlaşılırsa, sanık hakkında bu madde hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir (TCK m.191/8).

Kendiliğinden tedaviye başvuran kullanıcıya ceza verilir mi?

Hakkında soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isteyen kullanıcıya ceza verilmez; sağlık personeli için suçu bildirme yükümlülüğü de doğmaz (TCK m.192/4).

Denetimli serbestlik yükümlülüğüne nasıl itiraz edilir?

Şüpheli, 5402 sayılı Kanun m.12/A uyarınca yapılan işlemlerin mevzuata aykırı olduğu gerekçesiyle iki hafta içinde şikâyet yoluyla Cumhuriyet savcısına başvurabilir (m.12/A-5). Yükümlülükler ihtiyaca göre her aşamada değiştirilebilir (m.12/A-1).

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar

Kullanma amaçlı uyuşturucu soruşturmalarında Hukukçular Evi; gözaltı ve ifade aşamasında müdafilik yapar; arama, el koyma ve ekspertiz belgelerini fiilin kullanma ve ticaret ayrımı bakımından inceler; erteleme kararının dayanağını ve tebliğ tarihini değerlendirir, gerektiğinde iki haftalık süre içinde itiraz dilekçesini hazırlar; denetimli serbestlik yükümlülüklerinin işe, eğitime ve aile hayatına etkisini değerlendirerek değişiklik başvurularını yürütür; ertelemenin bozulması iddiası veya kamu davası açılması hâlinde savunmayı üstlenir ve m.191/8 ile CMK m.231 kapsamındaki talepleri takip eder. Her dosya kendi delilleri üzerinden değerlendirilir; sonuç hakkında önceden bir taahhütte bulunulmaz. Bilgi için 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.

Mevzuat ve kaynaklar: İçişleri Bakanlığının 13/11/2026 tarihli “Van’da Uyuşturucu Madde İmal ve Ticareti Suçuna Yönelik Düzenlenen Operasyonlarda 92 Şüpheli Yakalandı” başlıklı açıklaması; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.54, 188, 190, 191, 192 (6545, 6638, 7445 sayılı Kanunlarla yapılan değişiklikler dahil; mevzuat.gov.tr konsolide metin); 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.91, 95, 100, 147, 149, 150, 171, 172, 173, 231 (7589 sayılı Kanunla değişik), 268; 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu m.12/A; Anayasa m.38/4. Diğer gelişmeler için Hukuk Gündemi Son Durum. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosya için hukuki danışmanlık yerine geçmez.