Taşıma ve Deniz Ticareti Uyuşmazlıkları Merkezi 2026: Yük Hasarı ve Kaybı, Geç Teslim, Navlun Alacağı, Konteyner Demurajı, Gemi İhtiyati Haczi — Yük Sahibi, Taşıyıcı ve Lojistik Firması İçin Yol Haritası (TTK m.855, 875-889, 917-930, 1178-1188, 1320, 1352-1376; CMR m.17, 23, 30, 32)
19 Kasım 2026

Taşıma ve Deniz Ticareti Uyuşmazlıkları Merkezi 2026: Yük Hasarı ve Kaybı, Geç Teslim, Navlun Alacağı, Konteyner Demurajı, Gemi İhtiyati Haczi — Yük Sahibi, Taşıyıcı ve Lojistik Firması İçin Yol Haritası (TTK m.855, 875-889, 917-930, 1178-1188, 1320, 1352-1376; CMR m.17, 23, 30, 32)

Taşıma sırasında yük hasar gördüyse, kaybolduysa ya da geç teslim edildiyse ilk iş taşımanın türünü belirlemektir; sorumluluğun sınırı, bildirim süresi ve dava süresi buna göre değişir. Yurt içi karayolu taşımasına Türk Ticaret Kanununun taşıma hükümleri (TTK m.850 ve devamı), yükün teslim alındığı yer ile teslim edileceği yer farklı ülkelerde olan ve bu ülkelerden en az biri taraf devlet olan karayolu taşımasına CMR (m.1), deniz taşımasına ise TTK’nın navlun sözleşmesi hükümleri (m.1138 ve devamı) uygulanır. Karayolunda taşıyıcının ödeyeceği tazminat, yükün brüt ağırlığının kilogramı başına 8,33 Özel Çekme Hakkı ile sınırlıdır (TTK m.882; CMR m.23/3). Denizde sınır, koli veya ünite başına 666,67 ya da kilogram başına 2 Özel Çekme Hakkından hangisi yüksekse odur (TTK m.1186). Açıkça görülen hasar en geç teslim anında, açıkça görülmeyen hasar karayolunda yedi gün, denizde üç gün içinde bildirilmelidir (TTK m.889, 1185; CMR m.30). Taşıyıcıya karşı istemler karayolunda bir yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.855; CMR m.32); denizde bir yıl içinde yargı yoluna başvurulmazsa hak düşer (TTK m.1188). Bir deniz alacağını güvenceye almak için geminin yalnızca ihtiyati haczi istenebilir ve alacaklı kural olarak 10.000 Özel Çekme Hakkı tutarında teminat yatırır (TTK m.1353, 1363).

Bu merkez; yükü hasar gören, kaybolan veya geç teslim edilen gönderen ve alıcı şirketler, taşıma ücretini tahsil edemeyen taşıyıcılar ve lojistik firmaları, konteyner bekleme ücreti (demuraj) faturasıyla karşılaşan ithalatçı ve ihracatçılar ile bir gemiden alacaklı olan veya gemisi haczedilen şirketler için yazıldı. Karayolu ve deniz taşımasında sorumluluk, sınırlar, bildirim ve dava süreleri, taşıma ücreti ve hapis hakkı, taşıma işleri komisyoncusunun konumu, gemi alacaklısı hakkı ve geminin ihtiyati haczi aynı sayfada, kanun ve sözleşme maddeleriyle ele alınır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Bu yazının dayanakları. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5, 5/A, 850, 852, 855, 856, 858, 863, 864, 869, 870, 874, 875, 876, 878, 879, 880, 882, 883, 886, 889, 890, 891, 892, 902, 903, 904, 917, 918, 921, 922, 923, 926, 927, 928, 929, 930, 1138, 1154, 1155, 1170, 1171, 1174, 1176, 1178, 1179, 1180, 1182, 1184, 1185, 1186, 1187, 1188, 1189, 1191, 1200, 1201, 1202, 1203, 1228, 1237, 1239, 1246, 1320, 1321, 1323, 1326, 1352, 1353, 1354, 1355, 1356, 1358, 1359, 1361, 1362, 1363, 1364, 1365, 1366, 1369, 1370, 1371, 1372, 1376 ve 1472; Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesi (CMR) m.1, 17, 18, 20, 23, 27, 29, 30, 31, 32, 33 ve 41. Maddeler, Mevzuat Bilgi Sistemindeki güncel kanun metninden ve CMR’nin 1978 Protokolüyle değişik metninden tek tek kontrol edilerek yazılmıştır. Konteyner demurajına ilişkin altı Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararı Yargıtay Karar Arama sisteminden okunmuştur.

Hangi Durumdasınız? İlk Bakılacak Belge ve İlk Adım

Taşıma uyuşmazlıklarında hak kaybının büyük kısmı ilk günlerde yaşanır: teslim belgesine çekince yazılmaz, yazılı bildirim süresi kaçar ya da gemi limandan ayrılır. Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşılan durumlarda önce hangi belgeye bakılacağını ve ilk adımın ne olduğunu gösterir.

Durumunuza göre ilk bakılacak belge ve ilk adım

Durumİlk bakılacak yerİlk adım
Karayoluyla gelen yük hasarlı veya eksik teslim edildiTaşıma senedi (uluslararası taşımada CMR senedi), teslim tutanağı, fotoğraflarAçık hasarı teslim anında belgeye yazdırmak; açık olmayan hasarı yedi gün içinde yazılı bildirmek (TTK m.889/1-2; CMR m.30/1)
Yük hiç teslim edilmediKararlaştırılan taşıma süresi, taşıma senediYurt içinde taşıma süresini izleyen yirmi gün, sınır ötesi taşımada otuz gün dolunca yükü kaybolmuş sayarak tazminat istemek (TTK m.874/1); CMR’de kararlaştırılan süreden sonra otuz gün, süre yoksa taşıyıcının yükü teslim almasından itibaren altmış gün (CMR m.20/1)
Yük geç teslim edildiSözleşmedeki teslim tarihi, teslim belgesiKarayolunda teslimden itibaren yirmi bir gün içinde yazılı bildirim (TTK m.889/3; CMR m.30/3); denizde teslimden itibaren altmış gün içinde yazılı bildirim (TTK m.1185/5)
Deniz yoluyla gelen konteynerde hasar veya eksik varKonişmento, boşaltma ve teslim tutanakları, mühür kayıtlarıTeslim sırasında yazılı bildirim; hasar dışarıdan belli değilse teslimden itibaren üç gün içinde bildirim (TTK m.1185/1); mümkünse taşıyanla birlikte inceleme (TTK m.1184)
Taşıyıcı veya lojistik firması taşıma ücretini alamıyorTaşıma sözleşmesi, taşıma senedi, teslim belgesi, faturaYük henüz elinizdeyse hapis hakkının değerlendirilmesi (TTK m.891, 923, 1201); yazılı ödeme talebi; dava öncesi arabuluculuk başvurusu (TTK m.5/A)
Alıcı yükü teslim almıyor, araç veya konteyner bekliyorTaşıma senedi, konişmento, alıcıyla ve gönderenle yazışmalarTalimat istemek; talimat gelmezse yükü boşaltıp saklamak veya tevdi etmek (TTK m.869); denizde gönderilene haber verip tevdi yoluna gitmek ve taşıtana bildirmek (TTK m.1174, 1176)
Bir gemiden alacaklısınız (yük hasarı, navlun, yakıt, malzeme, tamir, acente ücreti)Alacağı gösteren sözleşme ve faturalar; geminin bulunduğu liman ve kalkış zamanıAlacağın deniz alacağı olup olmadığının tespiti (TTK m.1352); gemi limandayken ihtiyati haciz talebi (TTK m.1353, 1354, 1355)
Geminiz ihtiyaten haczedildiİhtiyati haciz kararı ve haciz tutanağıTeminat göstererek geminin serbest bırakılmasını veya haczin kaldırılmasını istemek (TTK m.1370, 1371); karara itiraz (TTK m.1358)
Sigorta şirketi hasarı ödedi ve taşıyıcıya döndüÖdeme belgesi, ibraname, taşıma belgeleriSigortacının ödediği tutar kadar sigortalının yerine geçtiğinin (TTK m.1472) ve taşıma hukukundaki sınır ve sürelerin sigortacıya karşı da geçerli olduğunun değerlendirilmesi

Önce Taşımanın Türü: Hangi Kurallar Uygulanır?

Aynı hasar, taşımanın türüne göre üç ayrı kurallar bütününe girebilir. Yurt içindeki karayolu taşımasına Türk Ticaret Kanununun Dördüncü Kitabı uygulanır; taşıyıcı, taşıma sözleşmesiyle yükü varma yerine götürmeyi ve gönderilene teslim etmeyi üstlenen kişidir (TTK m.850). Deniz, demiryolu ve hava yoluyla taşımaya ilişkin özel hükümler saklıdır (TTK m.852).

Uluslararası karayolu taşımasında CMR devreye girer. Sözleşme, yükün teslim alındığı yer ile teslim için belirlenen yerin iki ayrı ülkede bulunması ve bunlardan en az birinin taraf devlet olması hâlinde, tarafların yerleşim yerine ve tabiiyetine bakılmaksızın uygulanır (CMR m.1/1). Türkiye, Sözleşmeye ve 1978 tarihli Protokolüne 2 Ağustos 1995’te katılmış, ikisi de Türkiye bakımından 31 Ekim 1995’te yürürlüğe girmiştir. CMR hükümlerinden doğrudan veya dolaylı olarak ayrılan sözleşme şartları geçersizdir (CMR m.41); bu nedenle taşıma sözleşmesine yazılan daha düşük bir sorumluluk sınırı ya da ispat yükünü yük sahibine çeviren bir kayıt sonuç doğurmaz.

Deniz taşımasında navlun sözleşmesi hükümleri uygulanır. Taşıyan, navlun karşılığında yükü denizde taşımayı üstlenir; sözleşme, geminin tamamının veya bir kısmının taşıtana ayrıldığı yolculuk çarteri ya da ayırt edilmiş yükün taşındığı kırkambar sözleşmesi olabilir (TTK m.1138).

Yük tek sözleşmeyle birden çok tür araçla taşınıyorsa (örneğin fabrikadan limana kamyon, sonra gemi) ve hasarın taşımanın hangi kısmında doğduğu belliyse, sorumluluk o kısma uygulanacak hükümlere göre belirlenir; hasarın hangi kısımda doğduğunu ileri süren taraf bunu ispat etmelidir (TTK m.902, 903). Zarar yeri bilinsin bilinmesin, bildirim süresi bakımından karayolundaki kural uygulanır (TTK m.904/1).

Üç taşıma türünde sorumluluk, sınır ve süreler

KonuYurt içi karayolu (TTK)Uluslararası karayolu (CMR)Deniz (TTK)
Sorumluluğun dayanağıTeslim almadan teslime kadar kayıp, hasar ve gecikme (m.875/1)Teslim almadan teslime kadar kayıp, hasar ve gecikme (m.17/1)Yük taşıyanın hâkimiyetindeyken doğan kayıp, hasar ve gecikme (m.1178/2)
Kayıp ve hasarda sınırKilogram başına 8,33 Özel Çekme Hakkı (m.882/1)Kilogram başına 8,33 Özel Çekme Hakkı (m.23/3)Koli veya ünite başına 666,67 ya da kilogram başına 2 Özel Çekme Hakkı; hangisi yüksekse (m.1186/1)
Gecikmede sınırTaşıma ücretinin üç katı (m.882/3)Taşıma ücreti kadar; zararın ispatı şartıyla (m.23/5)Geciken yükün navlununun iki buçuk katı; toplam navlunu aşamaz (m.1186/6)
Açık hasarın bildirimiEn geç teslim anında (m.889/1)En geç teslim anında (m.30/1)En geç teslim sırasında, yazılı (m.1185/1)
Açık olmayan hasarın bildirimiTeslimden sonra yedi gün içinde, yazılı (m.889/2, 4)Teslimden sonra yedi gün içinde, yazılı; Pazar ve resmî tatiller sayılmaz (m.30/1)Teslimden itibaren aralıksız üç gün içinde (m.1185/1)
Gecikmenin bildirimiTeslimden itibaren yirmi bir gün; yapılmazsa haklar sona erer (m.889/3)Yükün alıcının emrine verilmesinden itibaren yirmi bir gün, yazılı; yapılmazsa tazminat ödenmez (m.30/3)Teslimden itibaren altmış gün, yazılı; yapılmazsa tazminat ödenmez (m.1185/5)
Dava süresiBir yıl; kast veya pervasızlıkta üç yıl (m.855/1, 5)Bir yıl; kasıt veya kasta eşdeğer kusurda üç yıl (m.32/1)Bir yıl içinde yargı yoluna başvurulmazsa hak düşer (m.1188/1)
Sınırın kalktığı hâlKast veya zarar ihtimalinin bilinciyle pervasızca davranış (m.886)Kasıt veya mahkemenin hukukuna göre kasta eşdeğer kusur (m.29)Kast veya zarar ihtimalinin bilinciyle pervasızca davranış (m.1187)
Özel Çekme Hakkının çevrileceği tarihYükün taşıyıcıya teslim edildiği veya tarafların kararlaştırdığı tarih (m.882/4)Hüküm tarihi veya tarafların kararlaştırdığı tarih (m.23/7)Fiilî ödeme günü veya tarafların kararlaştırdığı tarih (m.1186/1)
Dikkat. Özel Çekme Hakkı (SDR) sabit bir Türk lirası tutarı değildir; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının belirlediği değer üzerinden çevrilir ve çevirme tarihi üç taşıma türünde farklıdır. Sınır hesabı yapılırken hangi tarihin esas alınacağı dosyanın başında belirlenmelidir.

Karayolu Taşımasında Yük Hasarı, Kaybı ve Gecikme

Taşıyıcı, yükü taşınmak üzere teslim aldığı andan teslim ettiği ana kadar geçen sürede doğan kayıp, hasar ve gecikmeden sorumludur (TTK m.875/1; CMR m.17/1). Yük sahibinin taşıyıcının kusurunu ispat etmesi gerekmez; taşıyıcı ancak en yüksek özeni göstermesine rağmen kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği bir sebebi ispat ederse kurtulur (TTK m.876; CMR m.17/2, 18/1). Taşıyıcı, kendi çalışanlarının ve taşımada yararlandığı kişilerin fiil ve ihmallerinden kendi fiili gibi sorumludur (TTK m.879); işi alt taşıyıcıya vermiş olması sorumluluğunu kaldırmaz.

Kanun, taşıyıcıya bazı özel kurtuluş sebepleri tanır: gönderenin yaptığı yetersiz ambalaj, yükün gönderen veya gönderilen tarafından yüklenmesi ya da boşaltılması, yükün kırılma, paslanma, bozulma gibi kolayca zarar görmesine yol açan doğal niteliği, yetersiz etiketleme (TTK m.878/1; CMR m.17/4). Zararın bu sebeplerden birine bağlanması muhtemelse zararın o sebepten doğduğu varsayılır (TTK m.878/2); yük sahibi aksini ispat edebilir. Bu karinenin iki önemli sınırı vardır. Taşıyıcı, yükü sıcağa, soğuğa veya neme karşı özel olarak korumayı üstlenmişse (frigorifik taşıma gibi), yükün doğal niteliğine ancak donanımın seçimi, bakımı ve kullanımı konusunda kendisine düşen bütün önlemleri aldığını ve özel talimatlara uyduğunu gösterirse dayanabilir (TTK m.878/4). Gönderenin özel talimatlarına uyulmamışsa açık araç kullanımına dayanılamaz (TTK m.878/3).

Sözleşmeden veya ticari teamülden aksi anlaşılmadıkça yükü araca koymak, istiflemek, bağlamak ve sabitlemek gönderene aittir; taşıyıcı ise yüklemenin işletme güvenliğine uygun olmasını sağlamakla yükümlüdür (TTK m.863/1). Gönderen, kusuru olmasa da yetersiz ambalaj ve işaretlemeden, taşıma senedindeki yanlış bilgilerden ve tehlikeli malı bildirmemekten doğan taşıyıcı zararlarını karşılar; bu sorumluluk da kilogram başına 8,33 Özel Çekme Hakkı ile sınırlıdır (TTK m.864).

Tazminat, yükün taşınmak üzere teslim alındığı yer ve zamandaki değerine göre hesaplanır; hasarda hasarsız değer ile hasarlı değer arasındaki fark ödenir (TTK m.880/1-2; kayıp bakımından CMR m.23/1). Değer üzerinden hesaplanan bu tazminat kilogram başına 8,33 Özel Çekme Hakkı sınırına tabidir. Taşıyıcı, bu tazminata ek olarak taşıma ücretini geri verir ve taşımayla ilgili vergi ve giderleri karşılar; başkaca zararlar karşılanmaz (TTK m.883; CMR m.23/4). Sınır, zarara taşıyıcının veya yardımcılarının kasten ya da zarar ihtimalinin bilinciyle pervasızca davranışının yol açtığı ispat edilirse uygulanmaz (TTK m.886; CMR m.29). Gecikmede, zarar oluşmasa bile taşıma ücreti gecikme süresiyle orantılı olarak indirilir; taşıyıcı her türlü özeni gösterdiğini ispat ederse indirim yapılmaz (TTK m.875/3). CMR’de tazminata yıllık yüzde beş faiz işler; faiz, yazılı talebin taşıyıcıya gönderildiği tarihten, talep yoksa dava tarihinden başlar (CMR m.27/1).

Sigorta ile taşıyıcı arasındaki seçim, değer ve sınır hesabı örnekleri ve yargı kararları için taşımada hasar gören veya kaybolan ticari yük rehberine bakabilirsiniz.

Yükünüz hasar mı gördü, taşıma ücretiniz mi ödenmiyor, gemi mi haczedilecek?

Bildirim ve dava süreleri kısa olduğu için taşıma belgesi, teslim tutanağı ve yazışmalarla birlikte değerlendirme yapılması gerekir. Hukukçular Evi: 0554 648 37 15.

Hemen Arayın: 0554 648 37 15WhatsApp

Taşıma Ücreti Alacağı, Bekleme Ücreti ve Hapis Hakkı

Karayolunda taşıma ücreti yükün tesliminde ödenir; taşıyıcı, ücretin yanında yük için yaptığı gerekli giderleri de isteyebilir (TTK m.870/1). Taşıma senedi düzenlenmemiş olsa bile sözleşme tarafların uyuşan iradeleriyle kurulur ve yükün taşıyıcıya teslimi sözleşmenin varlığına karinedir (TTK m.856/2). İki tarafça imzalanan taşıma senedi ise sözleşmenin yapıldığına, içeriğine ve yükün teslim alındığına kanıt oluşturur (TTK m.858/1). Ücret alacağını ispat edecek belgeler bunlardır: taşıma senedi, teslim belgesi, fatura ve yazışmalar.

Yükleme ve boşaltma için makul süre boyunca ayrıca ücret istenemez; taşıyıcı, kendi risk alanından kaynaklanmayan bir sebeple bu süreden fazla beklerse bekleme ücreti olarak uygun bir ücrete hak kazanır (TTK m.863/2-3). Alıcı yükü teslim almıyorsa taşıyıcı önce talimat ister; uygun sürede talimat alamazsa yükü boşaltıp saklayabilir, hak sahibi hesabına tevdi edebilir veya geri taşıyabilir. Bozulabilecek malı ya da saklama giderleri değerine göre makul olmayan malı Türk Borçlar Kanununun 108. maddesine göre sattırabilir. Bu önlemlerin giderlerini ve uygun bir ücreti ister; engel kendi risk alanından doğmuşsa isteyemez (TTK m.869/3-4).

Taşıyıcı, taşıma sözleşmesinden doğan bütün alacakları için yük üzerinde hapis hakkına sahiptir; hak, yük zilyetliğinde bulunduğu veya yük üzerinde konişmento ya da taşıma senediyle tasarruf edebildiği sürece devam eder (TTK m.891/1-2). Yük birden çok taşıyıcı tarafından taşınmışsa ve son taşıyıcı öncekilerin alacaklarını tahsil etmek zorundaysa, onların haklarını, özellikle hapis hakkını da kullanır (TTK m.892/1). Taşıma işleri komisyoncusunun da aynı nitelikte hapis hakkı vardır (TTK m.923).

Denizde navlunun borçlusu taşıtandır (TTK m.1200). Yük taşıtandan başka birine teslim edilecekse, bu kişi konişmentoya dayanarak yükün teslimini istediğinde konişmentoya göre ödemeye yetkili kılındığı alacakları ödemekle yükümlü olur (TTK m.1203). Taşıyanın hapis hakkı yük zilyetliğindeyken sürer; teslimden sonra da otuz gün içinde mahkemeye başvurulması ve yükün hâlâ gönderilenin zilyetliğinde bulunması şartıyla kullanılabilir (TTK m.1201/1). Hak yalnızca o yolculuktan doğan alacakları güvenceye alır (TTK m.1201/2). Alacak çekişmeliyse, çekişmeli tutar mahkemenin belirleyeceği yere yatırılır yatırılmaz taşıyan yükü teslim etmek zorundadır (TTK m.1202/1); malını bekleyen alıcı için en hızlı çıkış çoğu zaman budur.

Süre bakımından: navlun sözleşmesinden, konişmentodan, gemi kira ve zaman çarteri sözleşmelerinden doğan bütün alacaklar bir yılda zamanaşımına uğrar ve süre alacağın muaccel olmasıyla başlar (TTK m.1246). Taşıma işleri komisyonculuğundan doğan istemler de bir yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.930/1). Karayolu taşıma ücreti alacağında, Kanunun zamanaşımı maddesi zarar istemlerinden söz ettiği için hangi sürenin uygulanacağı tartışılabilir (TTK m.855/1). Yargıtay, taşıyıcının nakliye hizmeti sözleşmesinden doğan hak ediş istemlerinde bir yıllık sürenin dolduğunu kabul eden kararı onamıştır (Y. 11. HD, 11.05.2022, E.2020/8412, K.2022/3712); ihtiyatlı yol, alacağı teslimden itibaren bir yıl dolmadan takibe veya davaya konu etmektir. Gönderenin ve gönderilenin sorumluluğu, faiz, ihtiyati haciz ve ihtarname örneği için taşıma ücreti ve navlun alacağının tahsili rehberine bakabilirsiniz.

Taşıma İşleri Komisyoncusu (Forwarder, Taşıma Organizatörü): Kim Taşıyıcı Sayılır?

Uygulamada yük çoğu zaman aracı kendisi işletmeyen bir lojistik firmasına verilir ve hasar çıktığında firma “ben yalnızca organizasyonu yaptım” savunmasına başvurur. Kanundaki karşılığı taşıma işleri komisyoncusudur: komisyoncu, yükü taşıtmayı üstlenir (TTK m.917/1). Bu borç taşıma aracını ve yolunu belirlemeyi, taşıyıcıyı seçmeyi, gerekli taşıma ve ardiye sözleşmelerini yapmayı, taşıyıcıya bilgi ve talimat vermeyi ve gönderenin tazminat haklarını güvenceye almayı kapsar (TTK m.918/1).

Komisyoncunun ne zaman taşıyıcı gibi sorumlu olacağını üç hüküm belirler. Bunlardan biri varsa firma, taşıyıcının sorumluluk kurallarına tabi olur.

Lojistik firması hangi hâllerde taşıyıcı gibi sorumlu olur?

DurumBelgede nasıl görünürSonuç
Kesin ücretTeklifte ve faturada taşıma giderlerini de içeren tek bir bedel yazılıdırKomisyoncu, taşımaya ilişkin olarak taşıyıcının veya taşıyanın hak ve yükümlülüklerine sahip olur (TTK m.921)
Taşımayı bizzat üstlenmeFirma yükü kendi aracıyla taşır ya da taşımayı kendisinin yapacağını üstlenirTaşımadan doğan haklar ve yükümlülükler yönünden taşıyıcı veya taşıyan sayılır (TTK m.926)
Toplama yükYük, başka gönderenlerin yükleriyle birlikte tek araçta veya konteynerde (parsiyel) taşıtılırToplama yükün taşınması konusunda taşıyıcının veya taşıyanın hak ve yükümlülüklerine sahip olur (TTK m.927)

Bu üç hâl dışında da komisyoncu sorumsuz değildir. Zilyetliğinde bulunan yükün kaybından ve hasarından, taşıyıcıya ilişkin kurtuluş sebepleri ve kilogram sınırı kıyasen uygulanarak sorumludur (TTK m.928/1). Zilyetliğindeki yükün kayıp veya hasarından doğmayan zararlardan ise ancak kendi yükümlülüklerinden birini ihlal etmişse sorumlu olur; tedbirli bir tacirin özeniyle zararın önlenemeyeceğini gösterirse kurtulur (TTK m.928/2). Kendi çalışanlarının ve yararlandığı kişilerin fiillerinden kendi fiili gibi sorumludur (TTK m.929).

Yük sahibi için pratik bir ayrıntı: komisyoncunun kendi adına ve gönderen hesabına taşıyıcıyla yaptığı sözleşmeden doğan alacaklar, ancak komisyoncu bunları gönderene devrettikten sonra gönderen tarafından ileri sürülebilir (TTK m.922). Fiilî taşıyıcıya doğrudan yönelmek isteyen gönderen, bu devri yazılı olarak almalıdır. Yargıtay kararları ve hak devri yazısı örneği için taşıma işleri komisyoncusunun sorumluluğu rehberine bakabilirsiniz.

Deniz Taşımasında Yük Hasarı: Taşıyanın Sorumluluğu ve Konişmento

Taşıyan, yükün yükletilmesi, istifi, taşınması, korunması ve boşaltılmasında tedbirli bir taşıyandan beklenen özeni göstermekle yükümlüdür ve yük kendi hâkimiyetindeyken doğan kayıp, hasar ve gecikmeden sorumludur (TTK m.1178/1-2). Kendisinin veya adamlarının kastının ya da ihmalinin zarara sebep olmadığını ispat yükü taşıyandadır (TTK m.1179/1). Karayolundan farklı olarak denizde iki özel istisna vardır: zarar geminin sevkine veya teknik yönetimine ilişkin bir hareketin ya da yangının sonucuysa taşıyan yalnızca kendi kusurundan sorumludur (TTK m.1180/1). Deniz tehlikeleri, yetkili makamların emirleri, grev, yükletenin fiili, ambalaj ve işaret yetersizliği gibi sebeplerde taşıyan kusursuz sayılır; ancak bu sebebin ortaya çıkmasına taşıyanın sorumlu olduğu bir olayın yol açtığı ispatlanırsa sorumluluk devam eder (TTK m.1182).

Bildirim süresi karayolundakinden kısadır. Kayıp veya hasar en geç teslim sırasında yazılı olarak bildirilmelidir; dışarıdan belli değilse bildirimin teslimden itibaren aralıksız üç gün içinde gönderilmesi yeterlidir (TTK m.1185/1). Yük, tarafların katılımıyla mahkeme veya yetkili uzman tarafından incelenmişse ayrıca bildirim gerekmez (TTK m.1185/2). Bildirim yapılmamış ve tespit de ettirilmemişse taşıyanın yükü senette yazılı olduğu gibi teslim ettiği kabul edilir; bu bir karinedir ve aksi ispat edilebilir (TTK m.1185/4). Gecikme zararı ise altmış gün içinde yazılı bildirilmezse hiç ödenmez (TTK m.1185/5). Konişmento kayıtlarının etkisi, konteyner kuralıyla sınır hesabı, bir yıllık sürede icra takibinin yeterliliği ve hasar bildirim yazısı örneği için deniz taşımasında yük hasarı ve taşıyanın sorumluluğu rehberine bakabilirsiniz.

Sorumluluk sınırında en çok tartışma konteynerde çıkar. Kanuna göre yük topluca bir konteynere, palete veya benzeri bir taşıma gerecine konmuşsa, denizde taşıma senedine içerik olarak yazılmış her koli veya ünite ayrı bir koli sayılır; yazılmamışsa konteynerin tamamı tek koli sayılır (TTK m.1186/3). Konişmentoya “1 konteyner” yerine koli sayısının yazdırılması, sınırın çok daha yüksek hesaplanmasını sağlayabilir. Yükün cinsi ve değeri yüklemeden önce bildirilip denizde taşıma senedine yazılmışsa sınır uygulanmaz (TTK m.1186/1). Tazminat, yükün gemiden boşaltıldığı veya boşaltılması gereken yer ve tarihteki değerine göre hesaplanır (TTK m.1186/2).

Dava süresi bir zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir: yükün teslim edildiği, hiç teslim edilmemişse teslim edilmesi gereken tarihten itibaren bir yıl içinde yargı yoluna başvurulmazsa tazminat hakkı düşer (TTK m.1188/1-2). Süre, zarar doğduktan sonra tarafların anlaşmasıyla uzatılabilir (TTK m.1188/4); taşıyanla süren görüşmelerde süre uzatımının yazılı alınması bu nedenle önemlidir. Karşı taraf zarar göreni dava süresini kaçıracak şekilde oyalamışsa sürenin geçtiği itirazından yararlanamaz (TTK m.1189).

Konişmento, taşıma sözleşmesinin yapıldığını ispatlayan, yükün taşıyan tarafından teslim alındığını veya gemiye yüklendiğini gösteren ve taşıyanın yükü ancak onun ibrazı karşılığında teslimle yükümlü olduğu senettir (TTK m.1228/1). Taşıyan ile konişmento hamili arasındaki ilişkide konişmento, taşıyan ile taşıtan arasındaki ilişkide navlun sözleşmesi esas alınır (TTK m.1237). Taşıyan, yükün dış görünüşünü konişmentoda belirtmezse yükün haricen iyi hâlde olduğunu beyan etmiş sayılır (TTK m.1239/2); çekincesiz konişmento, hasarın taşıma sırasında doğduğunu göstermede yük sahibi için önemli bir delildir. Taşıma kısmen veya tamamen başka bir taşıyana bırakılmışsa sözleşmeyi yapan taşıyan taşımanın tamamından sorumlu kalır; fiilî taşıyan da kendi gerçekleştirdiği taşımadan aynı hükümlere göre sorumludur (TTK m.1191). Konuya giriş için deniz ticaretinde navlun sözleşmesi ve taşıyanın sorumluluğu sayfasına bakabilirsiniz.

Konteyner Bekleme Ücreti (Demuraj) ve Sürastarya

Kanunda bekleme parasının düzenlendiği yer yolculuk çarteridir. Taşıyan, sözleşmede kararlaştırılmışsa yükleme veya boşaltma süresinden fazla beklemek zorundadır; bu ek süreye sürastarya süresi, karşılığına sürastarya parası denir (TTK m.1154/1, 1155/1, 1170/1, 1171/1). Sözleşmede yalnızca sürastaryadan söz edilip süre yazılmamışsa süre on gündür (TTK m.1154/2, 1170/2). Tutar sözleşmede belirlenmişse taşıyan bunu aşan istemde bulunamaz; belirlenmemişse beklemeden doğan zorunlu ve yararlı giderlerini isteyebilir (TTK m.1155/2-3, 1171/2-3). Hem yükleme hem boşaltma limanında doğan sürastarya parasının borçlusu taşıtandır (TTK m.1155/4, 1171/4). Gönderilen yükü teslim almaktan kaçınır veya bulunamazsa taşıyan tevdi yoluna gider ve durumu taşıtana bildirir; sürastarya süresi dolduktan sonraki gecikmeler için uğradığı bütün zararı isteyebilir (TTK m.1174). Düzenli hat taşımalarında yapılan kırkambar sözleşmesinde de gönderilen, taşıyanın bildirimi üzerine yükü gecikmeden teslim almakla yükümlüdür ve teslim almama hâlindeki aynı kural uygulanır (TTK m.1176).

Konteyner taşımalarında hat veya acente tarafından “demuraj” adıyla faturalanan bedel ise Kanunda bu adla düzenlenmiş değildir. Dayanağı konişmentodaki ve taşıma sözleşmesindeki hükümler ile hattın ilan ettiği serbest süre ve günlük ücrettir. Bu nedenle bir demuraj faturası geldiğinde bakılacak sorular şunlardır:

  • Fatura kime kesilmiş ve bu kişi sözleşmenin veya konişmentonun tarafı mı? Yükün teslimini istemiş olan gönderilenin ödeme yükümlülüğü konişmento hükümlerine göre doğar (TTK m.1203); teslim istememiş olan kişinin borcu ayrıca değerlendirilmelidir.
  • Serbest süre kaç gündü, hangi tarihte başladı ve günlük ücret hangi belgede yazılı?
  • Gecikme kimin alanından kaynaklandı: gümrük işlemleri, liman, taşıyanın belgeleri geç vermesi ya da alıcının geç davranması mı?
  • Tutar, konteynerin değeriyle ve beklemenin gerçek süresiyle orantılı mı; taşıyan zararı azaltmak için ne yaptı?

İtiraz yazılı yapılmalı, serbest süreyi ve gecikmenin sebebini gösteren belgeler aynı yazıya eklenmelidir. Yargıtay kararları, hapis hakkının sınırları ve itiraz yazısı örneği için konteyner demuraj faturasına itiraz rehberine bakabilirsiniz. Gümrükte bekleyen eşya bakımından ayrıca özet beyan eksikliği ve fazlalığı yazısındaki gümrük yükümlülükleri dikkate alınmalıdır.

Yargıtay kararlarından örnekler

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin konteyner demurajına ilişkin kararları, borçlunun kim olduğu ve itirazda hangi belgelere bakılacağı konusunda yol gösterir. Onama kararlarında Yargıtay çoğu zaman alt mahkemenin gerekçesini usul ve kanuna uygun bulmakla yetinir; aşağıda bu kararlar için Yargıtay’ca onanan gerekçeler özetlenmiştir.

Konteyner demurajına ilişkin Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararları

KararSonuçNe dedi?
12.11.2019, E.2018/1529, K.2019/7095BozmaTaşıyanın demuraj isteyebileceği ilke olarak kabul edilmeli; beklemenin hangi tarafın eyleminden doğduğu ve kusurun kimde olduğu incelenmeli
08.05.2018, E.2016/11131, K.2018/3319OnamaGönderilenin yükü teslim almadığı taşıtana bildirilmediği ve taşıtan sıfatı ispatlanamadığı için taşıtana karşı dava reddedildi
16.12.2021, E.2020/540, K.2021/7213OnamaLojistik firmasının fiilî taşıyan hatlara ödediği demurajı aşan tahsilatı sebepsiz zenginleşme olarak iade edildi; zamanaşımı TTK m.1246’ya göre de dolmamıştı
23.11.2022, E.2021/2805, K.2022/8227OnamaNavlun ödenmediği için tutulan yükte, demurajı hatla indirimli ödeyip artmasını önleyen taşıyanın ödediği tutarı navlun borçlusundan istemesi kabul edildi
08.11.2023, E.2022/7186, K.2023/6575OnamaKonişmentonun ön yüzünde okunabilir biçimde yazılı demuraj ve tarife hükümleri konişmentoyu devralan alıcıyı bağlar (TTK m.1203, 1237)
27.12.2023, E.2022/6655, K.2023/7745OnamaAlıcının teslim almadığı yükte taşıtan sorumlu tutuldu; varış ülkesindeki iç karışıklıktan sonrası için sorumluluk yok; konişmentoya göre konteyner bedeli de istenebilir

Kararların ayrıntılı değerlendirmesi ve itiraz yazısı örneği için konteyner demuraj faturasına itiraz rehberine bakabilirsiniz.

Gemi Alacaklısı Hakkı ve Geminin İhtiyati Haczi

Gemi limandan ayrıldığında alacağın tahsili çoğu zaman başka bir ülkeye taşınır. Bu yüzden deniz ticaretinde en etkili araç, gemi Türkiye’deki bir limandayken ihtiyati haciz kararı almaktır. Kural açıktır: deniz alacaklarının güvenceye alınması için geminin yalnızca ihtiyati haczine karar verilebilir; bu alacaklar için ihtiyati tedbir konulması veya geminin başka bir şekilde seferden men edilmesi istenemez. Deniz alacağı sayılmayan alacaklar için gemi hakkında ihtiyati haciz kararı verilemez (TTK m.1353/1, 3). Alacağın Kanunda sayılan deniz alacaklarından biri olması tek başına ihtiyati haciz sebebidir (TTK m.1353/4); alacaklının, alacağın deniz alacağı olduğu ve tutarı hakkında mahkemeye kanaat getirecek delil göstermesi yeterlidir (TTK m.1362).

Deniz alacakları Kanunda tek tek sayılmıştır (TTK m.1352). Gemide taşınan yüke gelen kayıp ve hasar, gemide yük taşınması veya geminin kiralanması için yapılan her türlü sözleşme, gemiye sağlanan yakıt, kumanya, malzeme ve konteynerler dâhil teçhizat, geminin yapımı ve onarımı, liman ve rıhtım paraları, kılavuzluk ve römorkaj, gemi adamlarının ücretleri, acente ücreti ve brokaj, sigorta primleri bunların başlıcalarıdır. Gemi alacaklısı hakkı ise daha dar bir gruptur ve sahibine gemi üzerinde kanuni rehin hakkı verir (TTK m.1320, 1321). İkisi arasındaki fark tahsilat sırasını belirler.

Alacağınız deniz alacağı mı, gemi alacaklısı hakkı da veriyor mu?

AlacakDeniz alacağı (ihtiyati haciz istenebilir)Gemi alacaklısı hakkı (kanuni rehin)
Gemi adamlarının ücretleriEvet (TTK m.1352/1-o)Evet (TTK m.1320/1-a)
Liman, kanal ve kılavuzluk resimleriEvet (TTK m.1352/1-k, n)Evet (TTK m.1320/1-d)
Kurtarma ücretiEvet (TTK m.1352/1-c)Evet (TTK m.1320/1-c)
Müşterek avarya payıEvet (TTK m.1352/1-i)Evet; ancak gemi üzerindeki diğer rehin haklarından sonra gelir (TTK m.1320/1-f, 1323/2)
Gemide taşınan yükün kaybı veya hasarıEvet (TTK m.1352/1-h)Hayır; Kanun gemide taşınan eşyaya gelen zararı kapsam dışında tutar (TTK m.1320/1-e)
Navlun ve çarter sözleşmesinden doğan alacakEvet (TTK m.1352/1-f, g)Hayır; m.1320’de sayılmamıştır
Yakıt, kumanya, malzeme, konteynerEvet (TTK m.1352/1-l)Hayır; m.1320’de sayılmamıştır
Yapım ve onarım bedeliEvet (TTK m.1352/1-m)Hayır; m.1320’de sayılmamıştır
Acente ücreti ve brokajEvet (TTK m.1352/1-s)Hayır; m.1320’de sayılmamıştır

Gemi alacaklısı hakkının değeri sıradadır: gemi adamı ücreti, liman resimleri ve kurtarma ücreti gibi alacakların verdiği kanuni rehin, gemi üzerindeki tescilli veya tescilsiz bütün rehinlerden ve ipoteklerden önce gelir (TTK m.1323/1). Karşılığında süre kısadır: bu rehin hakkı, alacağın doğduğu tarihten (gemi adamı alacağında gemiden ayrılma tarihinden) itibaren bir yılın sonunda düşer; meğerki gemi bu süre dolmadan ihtiyaten haczedilmiş ve bunun sonucunda cebrî icra yoluyla satılmış olsun (TTK m.1326/1). Gemi satıldığında paranın sekiz sıralı cetvele göre dağıtılması, varsayımsal bir paylaştırma örneği ve sıra cetveline itiraz için gemi alacaklısı hakkı ve alacakların sırası rehberine bakabilirsiniz.

İhtiyati haczin adımları

Türk bayraklı gemiler için karar, geminin demir attığı, bağlandığı veya yanaştığı yer mahkemesinden ya da sicil yeri mahkemesinden istenir; yabancı bayraklı gemiler için yalnızca geminin Türkiye’de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir (TTK m.1354, 1355). Sözleşmede yabancı mahkeme yetkisi veya tahkim şartı bulunması, hatta esasa yabancı hukukun uygulanacak olması, Türk mahkemesinin teminat sağlamak amacıyla ihtiyati haciz kararı vermesine engel değildir (TTK m.1356).

İhtiyati haciz isteyen alacaklı 10.000 Özel Çekme Hakkı tutarında teminat vermek zorundadır; karşı taraf, geminin alıkonulduğu süredeki günlük işletme giderlerini ve yoksun kalınan kazancı göstererek teminatın artırılmasını isteyebilir. Ek teminat verilen sürede yatırılmazsa karar kendiliğinden kalkar. Gemi adamları ücret alacakları için teminattan muaftır (TTK m.1363). Alacaklı, kararın verildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde icra dairesinden kararın uygulanmasını istemelidir; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar (TTK m.1364). Haciz gece ve resmî tatilde de uygulanır (TTK m.1365/2); gemi seferden men edilir ve durum sahil güvenlik, liman başkanlığı ve gümrük idaresine bildirilir (TTK m.1366).

Hangi geminin haczedilebileceği de sınırlıdır. Alacağın doğduğu gemi; borçtan sorumlu kişi alacak doğduğunda geminin maliki veya kiracısıysa ve haciz sırasında malikiyse, alacak gemi alacaklısı hakkı veriyorsa ya da gemi rehniyle güvenceye alınmışsa haczedilebilir (TTK m.1369/1). Aynı borçluya ait başka bir gemi ise, haciz sırasında borçtan sorumlu kişiye aitse ve bu kişi alacak doğduğunda ilk geminin maliki, kiracısı, tahsis olunanı veya taşıtanıysa haczedilebilir (TTK m.1369/2). İhtiyati haczi tamamlayan takip ve dava bakımından İcra ve İflas Kanununun 264. maddesindeki süreler gemilerde bir ay olarak uygulanır (TTK m.1376). Başvurunun adımları, seferden men konusundaki Yargıtay kararları ve talep dilekçesi örneği için geminin ihtiyati haczi adım adım rehberine bakabilirsiniz.

Gemisi haczedilen için

Geminin maliki veya borçlu, geminin değerini geçmemek üzere alacağın tamamı, faizi ve giderleri için yeterli teminat göstererek haczin kaldırılmasını isteyebilir (TTK m.1371/1). Gemi, değeri depo edilerek veya kabul edilecek banka kefaleti, gemi ipoteği ya da taşınmaz rehni gösterilerek haciz devam etmek kaydıyla da serbest bırakılabilir (TTK m.1370/1). Teminatın türü ve tutarı alacaklı ile malik arasında serbestçe kararlaştırılabilir (TTK m.1372). Yokluğunda verilen karara itiraz, dava açılmamışsa kararı veren mahkemede incelenir (TTK m.1358/1). Haciz haksız çıkarsa tazminat davası, kararı veren mahkemede açılabilir (TTK m.1361/1). Gemisi haczedilen taraf için teminatla serbest bırakma, yedi günlük itiraz, teminat artırımı ve itiraz dilekçesi örneği gemim haczedildi rehberinde anlatılmıştır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme, Arabuluculuk, Tahkim

Taşıma ve deniz ticareti Türk Ticaret Kanununda düzenlendiği için bu ilişkilerden doğan davalar, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari davadır (TTK m.4/1-a) ve asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.5/1). Birden çok asliye ticaret mahkemesi bulunan yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulu, mahkemelerden birini veya birkaçını yalnızca deniz ticaretine ve deniz sigortalarına ilişkin davalara bakmakla görevlendirebilir (TTK m.5/2).

Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; arabulucu başvuruyu altı hafta içinde sonuçlandırır ve bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m.5/A). Hasar tazminatı, taşıma ücreti ve demuraj davaları bu kapsamdadır. Ayrıntı için ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk yazısına bakabilirsiniz.

Yetkide karayolu taşımasına özgü bir kolaylık vardır: genel yetkili mahkemelerin yanında yükün teslim alındığı veya teslim için öngörülen yer mahkemesi de yetkilidir (TTK m.890/1). CMR’ye tabi taşımada dava, tarafların anlaşarak belirlediği taraf devlet mahkemesinde, davalının yerleşim yeri, işyeri merkezi veya sözleşmenin yapıldığı şubesinin bulunduğu ülkede ya da yükün teslim alındığı veya teslim edileceği yerin bulunduğu ülkede açılabilir; başka mahkemede açılamaz (CMR m.31/1). CMR’ye tabi bir taşıma sözleşmesine tahkim şartı konulabilir; ancak şartın, hakem heyetinin CMR’yi uygulayacağını öngörmesi gerekir (CMR m.33). Deniz alacaklarında ise ihtiyati haciz kararı veren mahkeme, esas hakkında bir yetki veya tahkim anlaşması yoksa haczi tamamlamak üzere açılacak davaya da bakmaya yetkilidir (TTK m.1359). Yurt dışında alınan kararların Türkiye’de icrası için yabancı mahkeme ve hakem kararlarının tanınması ve tenfizi rehberine bakılabilir.

Sigorta Ödediyse: Halefiyet ve Rücu

Yük sigortalıysa sigortacı tazminatı ödediğinde hukuken sigortalının yerine geçer; sigortalının sorumlulara karşı dava hakkı, ödenen bedel kadar sigortacıya geçer (TTK m.1472/1). Sigortacı zararı kısmen karşılamışsa sigortalı, kalan kısım için taşıyıcıya başvurma hakkını korur (TTK m.1472/2). Sigortalı, sigortacıya geçen hakları ihlal edecek şekilde davranırsa sigortacıya karşı sorumlu olur (TTK m.1472/2); taşıyıcıyı ibra etmeden veya bildirim süresini geçirmeden önce bu sonuç düşünülmelidir.

Rücu ilişkilerinde süreler ayrıca düzenlenmiştir. Karayolunda rücu zamanaşımı, rücu alacaklısının zararı ve rücu borçlusunu öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde bildirimde bulunmuş olması şartıyla, aleyhine verilen kararın kesinleştiği, karar yoksa borcu ifa ettiği tarihten başlar (TTK m.855/3). Denizde sorumlu tutulan kişinin rücu davası bir yıllık süre dolduktan sonra da açılabilir; ancak tazminatı ödediği veya aleyhine açılan davanın dilekçesini tebellüğ ettiği tarihten itibaren doksan gün içinde açılmalıdır (TTK m.1188/3). Sigortacının taşıyıcıya veya şirketinize yönelttiği davalar için sigorta şirketinin rücu davası yazısına bakabilirsiniz.

Süreler Tablosu

Taşıma ve deniz ticareti uyuşmazlıklarında başlıca süreler

İşlemSüreDayanak
Karayolunda açık olmayan hasarın yazılı bildirimiTeslimden sonra yedi günTTK m.889/2; CMR m.30/1
Karayolunda gecikmenin bildirimiYirmi bir günTTK m.889/3; CMR m.30/3
Denizde dışarıdan belli olmayan hasarın bildirimiTeslimden itibaren aralıksız üç günTTK m.1185/1
Denizde gecikmenin yazılı bildirimiTeslimden itibaren altmış günTTK m.1185/5
Karayolunda taşıyıcıya karşı davaBir yıl; kast veya pervasızlıkta üç yılTTK m.855/1, 5; CMR m.32/1
Denizde taşıyana karşı tazminat davasıBir yıl (hak düşürücü)TTK m.1188/1
Denizde rücu davasıÖdeme veya dava dilekçesinin tebliğinden itibaren doksan günTTK m.1188/3
Navlun sözleşmesi ve konişmentodan doğan alacaklarMuacceliyetten itibaren bir yılTTK m.1246
Taşıma işleri komisyonculuğundan doğan istemlerBir yılTTK m.930/1
Denizde teslimden sonra hapis hakkının kullanılmasıTeslimden sonra otuz gün içinde mahkemeye başvuruTTK m.1201/1
Gemi alacaklısı hakkının (kanuni rehnin) düşmesiAlacağın doğumundan itibaren bir yılTTK m.1326/1
Gemi ihtiyati haciz kararının icra dairesinden uygulanmasının istenmesiKarardan itibaren üç iş günüTTK m.1364
Gemi ihtiyati haczini tamamlayan takip veya davaBir ayTTK m.1376
Dava şartı arabuluculuğun sonuçlandırılmasıAltı hafta; en fazla iki hafta uzatılabilirTTK m.5/A/2

CMR’de zamanaşımının başlangıcı ayrıca belirlenmiştir: kısmi kayıp, hasar ve gecikmede teslim tarihi; tam kayıpta kararlaştırılan teslim süresinden sonraki otuzuncu gün, süre kararlaştırılmamışsa taşıyıcının yükü teslim aldığı tarihten sonraki altmışıncı gün esas alınır (CMR m.32/1). Taşıyıcıya gönderilen yazılı talep, taşıyıcı talebi yazılı olarak reddedip ekli belgeleri geri gönderinceye kadar zamanaşımını durdurur; aynı konuda yapılan sonraki talepler süreyi yeniden durdurmaz (CMR m.32/2). Türk Ticaret Kanununda ise bir yıl içinde Kanunun 18. maddesinin üçüncü fıkrasındaki şekle uygun olarak istenmiş olan haklar, süre geçtikten sonra da def’i olarak ileri sürülebilir (TTK m.855/4).

Dosyada Bulunması Gereken Belgeler

  • Taşıma sözleşmesi, teklif ve sipariş yazışmaları; lojistik firmasının genel şartları
  • Taşıma senedi, CMR senedi veya konişmento; varsa çarter parti
  • Teslim tutanağı, çekince yazılmış teslim belgesi, mühür ve tartı kayıtları
  • Hasar fotoğrafları, eksper raporu, mahkeme veya uzman tespiti
  • Ticari fatura, çeki listesi ve yükün değerini gösteren belgeler
  • Taşıyıcıya ve lojistik firmasına gönderilen yazılı bildirim ve gönderim kanıtı
  • Nakliyat sigortası poliçesi, hasar dosyası, ödeme ve ibra belgeleri
  • Taşıma ücreti, bekleme ücreti ve demuraj faturaları; serbest süreyi gösteren belge
  • Gemi alacaklarında geminin adı, bayrağı, maliki, bulunduğu liman ve alacağı gösteren sözleşme ve faturalar

Sık Yapılan Hatalar

  • Teslim belgesini çekincesiz imzalamak. Açık hasar teslim anında bildirilmezse yükün sözleşmeye uygun teslim edildiği varsayılır (TTK m.889/1; CMR m.30/1).
  • Bildirimi telefonla veya sözlü yapmak. Teslimden sonraki bildirimin yazılı olması şarttır; bildirim telekomünikasyon araçlarıyla da yapılabilir ve sürenin korunması için zamanında gönderilmiş olması yeterlidir (TTK m.889/4).
  • Deniz taşımasında karayolu sürelerini uygulamak. Denizde açık olmayan hasar için süre yedi değil üç gündür ve dava süresi hak düşürücüdür (TTK m.1185/1, 1188/1).
  • Görüşmeler sürerken bir yılı geçirmek. Denizde süre ancak zarar doğduktan sonra yapılan anlaşmayla uzar (TTK m.1188/4); uzatma yazılı alınmalıdır.
  • Konişmentoya koli sayısını yazdırmamak. Yazılmazsa konteyner tek koli sayılır ve sınır buna göre hesaplanır (TTK m.1186/3).
  • Yalnızca lojistik firmasına ya da yalnızca fiilî taşıyıcıya yönelmek. Kimin taşıyıcı sayıldığı belgeye göre değişir (TTK m.921, 926, 927); bildirim ikisine de yapılmalıdır.
  • Gemi için ihtiyati tedbir istemek. Deniz alacakları için yalnızca ihtiyati haciz mümkündür (TTK m.1353/1).
  • İhtiyati haciz kararını alıp icraya geç gitmek. Üç iş günü içinde uygulanması istenmeyen karar kendiliğinden kalkar (TTK m.1364).

Hukukçular Evi Taşıma ve Deniz Ticareti Uyuşmazlıklarında Ne Yapar?

  • Taşıma belgelerini inceleyerek uygulanacak kuralları, sorumluluk sınırını ve süreleri belirler
  • Hasar, kayıp ve gecikme bildirimlerini ve tazminat taleplerini hazırlar
  • Taşıma ücreti, bekleme ücreti ve demuraj uyuşmazlıklarında arabuluculuk, icra takibi ve dava süreçlerini yürütür
  • Deniz alacakları için ihtiyati haciz talebini hazırlar; gemisi haczedilen taraf için teminat ve itiraz işlemlerini yürütür
  • Sigortacının rücu davalarında taşıyıcı ve lojistik firmasının savunmasını üstlenir

Dosyanız için taşıma belgenizi, teslim tutanağını ve karşı tarafla son yazışmalarınızı 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.

Süreyi kaçırmayın

Karayolunda açık olmayan hasar için yedi gün, denizde üç gün; taşıyıcıya karşı dava için bir yıl. Yükü teslim alır almaz bildirimi yazıyla yapın. Telefon: 0554 648 37 15.

İletişime Geçin

Bu Merkezin Rehberleri

Merkez, aşağıdaki konularda ayrı rehberlerle genişletilmektedir. Yayımlanan her rehber bu bölüme bağlantısıyla eklenir.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Yüküm hasarlı geldi; taşıyıcıya ne zaman ve nasıl bildirmeliyim?

Hasar açıkça görülüyorsa en geç teslim anında bildirmeli ve teslim belgesine yazdırmalısınız. Açıkça görülmüyorsa karayolunda teslimden sonra yedi gün içinde yazılı bildirim yapılmalıdır (TTK m.889; CMR m.30). Deniz taşımasında süre teslimden itibaren üç gündür (TTK m.1185/1). Bildirimde zararın ne olduğu açıkça belirtilmelidir.

Taşıyıcı “kilogram başına 8,33 SDR’den fazlasını ödemem” diyor; haklı mı?

Karayolu taşımasında kural budur: tazminat, yükün brüt ağırlığının kilogramı başına 8,33 Özel Çekme Hakkı ile sınırlıdır (TTK m.882; CMR m.23/3). Ancak zarara taşıyıcının veya yardımcılarının kasten ya da zarar ihtimalinin bilinciyle pervasızca davranışı yol açmışsa sınır uygulanmaz (TTK m.886; CMR m.29). Sınırın aşılıp aşılamayacağı, olayın nasıl gerçekleştiğine ilişkin delillere bağlıdır.

Taşımama CMR mi, Türk Ticaret Kanunu mu uygulanır?

Yükün teslim alındığı yer ile teslim edileceği yer farklı ülkelerdeyse ve bu ülkelerden en az biri CMR’ye tarafsa CMR uygulanır (CMR m.1/1); Türkiye taraftır. Yükleme ve teslim yeri Türkiye içindeyse Türk Ticaret Kanununun taşıma hükümleri uygulanır. CMR’ye aykırı sözleşme şartları geçersizdir (CMR m.41).

Taşıyıcıya karşı dava açma sürem ne kadar?

Karayolunda bir yıl, kast veya pervasızlık hâlinde üç yıldır (TTK m.855; CMR m.32). Deniz taşımasında bir yıl içinde yargı yoluna başvurulmazsa tazminat hakkı düşer (TTK m.1188/1). Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunlu olduğundan (TTK m.5/A) başvuru sürenin sonuna bırakılmamalıdır.

Lojistik firması “ben taşıyıcı değilim, yalnızca organizasyonu yaptım” diyor; sorumlu tutabilir miyim?

Firma taşıma giderlerini de içeren tek bir bedel üzerinden anlaşmışsa, taşımayı bizzat üstlenmişse ya da yükünüzü başka yüklerle birlikte toplama yük olarak taşıtmışsa taşıyıcının hak ve yükümlülüklerine sahiptir (TTK m.921, 926, 927). Bunların dışında da zilyetliğindeki yükün kaybından ve hasarından sorumludur (TTK m.928/1).

Deniz yoluyla gelen konteynerde sorumluluk sınırı nasıl hesaplanır?

Sınır, koli veya ünite başına 666,67 ya da kilogram başına 2 Özel Çekme Hakkından hangisi yüksekse odur (TTK m.1186/1). Konişmentoya konteynerin içindeki koli sayısı yazılmışsa her koli ayrı sayılır; yazılmamışsa konteyner tek koli kabul edilir (TTK m.1186/3). Yükün cinsi ve değeri yüklemeden önce bildirilip senede yazılmışsa sınır uygulanmaz.

Demuraj faturası geldi; ödemek zorunda mıyım?

Konteyner demurajı Kanunda bu adla düzenlenmemiştir; borcun dayanağı konişmento ve taşıma sözleşmesidir. Faturanın size kesilip kesilemeyeceği, serbest sürenin ne olduğu, gecikmenin kimden kaynaklandığı ve tutarın ölçülü olup olmadığı belgeler üzerinden değerlendirilir. İtirazınızı yazılı yapmanız ve gecikmenin sebebini belgelemeniz gerekir.

Taşıyan navlun ödenmeden yükü teslim etmiyor; buna hakkı var mı?

Evet. Taşıyıcının ve taşıyanın, taşıma sözleşmesinden doğan alacakları için yük üzerinde hapis hakkı vardır (TTK m.891, 1201). Deniz taşımasında alacak çekişmeliyse, çekişmeli tutar mahkemenin belirleyeceği yere yatırılır yatırılmaz taşıyan yükü teslim etmek zorundadır (TTK m.1202/1).

Alacağım için gemiyi haczettirebilir miyim, ne kadar teminat gerekir?

Alacağınız Kanunda sayılan deniz alacaklarından biriyse (yük hasarı, navlun, yakıt, malzeme, onarım, acente ücreti gibi) geminin ihtiyati haczini isteyebilirsiniz (TTK m.1352, 1353). Kural olarak 10.000 Özel Çekme Hakkı tutarında teminat yatırılır; mahkeme karşı tarafın istemiyle teminatı artırabilir (TTK m.1363). Gemi adamları ücret alacakları için teminattan muaftır.

Yabancı bayraklı gemi için hangi mahkemeye başvurulur?

Yalnızca geminin Türkiye’de demir attığı, bağlandığı veya yanaştığı yer mahkemesine (TTK m.1355). Sözleşmede yabancı mahkeme yetkisi veya tahkim şartı bulunması ihtiyati haciz kararı verilmesine engel değildir (TTK m.1356). Karar, verildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde icra dairesine götürülmelidir (TTK m.1364).

Yük hasarı alacağım gemi alacaklısı hakkı verir mi?

Hayır. Gemide taşınan yüke gelen kayıp ve hasar deniz alacağıdır ve geminin ihtiyati haczine imkân verir (TTK m.1352/1-h); ancak gemi alacaklısı hakkı veren alacaklar arasında değildir (TTK m.1320/1-e). Bu nedenle yük alacaklısı, gemi üzerinde ipoteklerden önce gelen bir kanuni rehin hakkına sahip olmaz.

Sigorta şirketi zararımı ödedi; taşıyıcıdan ayrıca bir şey isteyebilir miyim?

Sigortacı ödediği tutar kadar sizin yerinize geçer ve o tutar için taşıyıcıya kendisi başvurur (TTK m.1472/1). Sigortanın karşılamadığı kısım (muafiyet, eksik sigorta, teminat dışı kalemler) için taşıyıcıya başvurma hakkınız devam eder (TTK m.1472/2); taşıma hukukundaki sınır ve süreler bu talep için de geçerlidir.

Kaynakça

  • 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu; Dördüncü Kitap (Taşıma İşleri) ve Beşinci Kitap (Deniz Ticareti). Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemindeki işlenmiş güncel metin.
  • Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesi (CMR; Cenevre, 19 Mayıs 1956) ve 1978 tarihli Protokolü; katılmanın uygun bulunduğuna dair 3939 sayılı Kanun.
  • Birleşmiş Milletler Antlaşmalar Koleksiyonu, CMR durum listesi (Türkiye: katılma 02.08.1995, yürürlük 31.10.1995).
  • 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.950-953 ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.107-109 (Türk Ticaret Kanununun hapis hakkı ve tevdi konusunda gönderme yaptığı hükümler).
  • 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.257 ve 264 (Türk Ticaret Kanununun m.1353/5 ve m.1376’da gönderme yaptığı hükümler).
  • Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararları: 08.05.2018, E.2016/11131, K.2018/3319; 12.11.2019, E.2018/1529, K.2019/7095; 16.12.2021, E.2020/540, K.2021/7213; 23.11.2022, E.2021/2805, K.2022/8227; 08.11.2023, E.2022/7186, K.2023/6575; 27.12.2023, E.2022/6655, K.2023/7745 (Yargıtay Karar Arama).

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi sözleşmesi, taşıma belgeleri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Post by Av. Fatma Öztürk