Gemi alacaklısı hakkı, Kanunda sayılan altı alacağa gemi ve eklentisi üzerinde kendiliğinden doğan bir kanuni rehin hakkı verir. Bu alacaklar şunlardır: gemi adamı ücretleri, geminin işletilmesiyle ilgili can kaybı ve bedensel zarar, kurtarma ücreti, liman, kanal ve kılavuzluk resimleri, yük dışı haksız fiil zararları ve müşterek avarya. Bu rehin tescile gerek olmadan doğar ve gemiye zilyet olan herkese karşı ileri sürülebilir (TTK m.1320, 1321/1, 5). Müşterek avarya dışındaki gemi alacakları, gemi üzerindeki tescilli veya tescilsiz bütün rehin ve ipoteklerden önce gelir (TTK m.1323/1). Karşılığında süre kısadır: rehin, alacağın doğduğu tarihten (gemi adamı alacağında gemiden ayrılma tarihinden) itibaren bir yıl içinde gemi ihtiyaten haczedilip cebrî icrayla satılmazsa düşer (TTK m.1326/1). Gemi satıldığında para sekiz sıralı özel bir sıra cetveline göre dağıtılır (TTK m.1389-1397); cetvele tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edilir (İİK m.142).
Bu rehber; ücretini alamayan kaptan ve gemi adamları, kurtarma ve kılavuzluk şirketleri, çatmadan zarar gören donatanlar, gemiye kredi veren bankalar, tersaneler, yakıt ve malzeme tedarikçileri ile gemi satın alacak şirketler için yazıldı. Hangi alacağın kanuni rehin verdiği, rehnin kapsamı ve önceliği, bir yıllık süre, rehnin takibi, gemi satışında ilan ve bildirim, sekiz sıralı sıra cetveli ve cetvele itiraz Türk Ticaret Kanunu, İcra ve İflas Kanunu ve Yargıtay kararlarıyla ele alınır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1013, 1017, 1320, 1321, 1322, 1323, 1324, 1325, 1326, 1327, 1352, 1353, 1363, 1364, 1376, 1377, 1378, 1379, 1380, 1381, 1382, 1383, 1384, 1385, 1386, 1387, 1388, 1389, 1390, 1391, 1392, 1393, 1394, 1395, 1396 ve 1397; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.140, 142, 142/a ve 206; Yargıtay 6., 11. ve 23. Hukuk Dairelerinin kararları. Kanun maddeleri Mevzuat Bilgi Sistemindeki güncel metinden, kararlar Yargıtay Karar Arama sisteminden okunarak yazılmıştır.
Gemi Alacaklısı Hakkı Veren Alacaklar
Kanun, geminin malikine, kiracısına, yöneticisine veya işletenine karşı doğmuş altı alacak türünü sayar ve bunların sahiplerine “gemi alacaklısı hakkı” tanır (TTK m.1320/1). Liste sınırlıdır; burada sayılmayan bir alacak, ne kadar yüksek olursa olsun gemi üzerinde kanuni rehin vermez.
Gemi alacaklısı hakkı veren alacaklar (TTK m.1320/1)
| Bent | Alacak | Önemli ayrıntı |
|---|---|---|
| a | Gemi adamlarına gemide çalıştırılmaları dolayısıyla ödenecek ücretler ve diğer tutarlar | Ülkelerine getirilme giderleri ve onlar adına ödenmesi gereken sosyal sigorta katılma payları dâhil; ihtiyati hacizde teminattan muaftır (TTK m.1363/3) |
| b | Geminin işletilmesiyle doğrudan ilgili olarak karada veya suda meydana gelen can kaybı veya bedensel zarar | Petrol, tehlikeli madde veya radyoaktif madde zararları belirli şartlarla hariçtir (TTK m.1320/2) |
| c | Kurtarma ücreti | Kurtarmadan önce doğmuş bütün rehinlerden önce gelir; sonraki kurtarma öncekinden önce gelir (TTK m.1324/2) |
| d | Liman, kanal, diğer su yolları, karantina ve kılavuzluk için ödenecek resimler | Resimlerle sınırlıdır; acente ücreti ve komisyon bu bentte değildir |
| e | Geminin işletilmesinin sebep olduğu maddi kayıp veya hasardan doğan haksız fiil alacakları | Gemide taşınan eşya, konteyner ve yolcu eşyasına gelen zarar hariçtir; çatma (çarpışma) zararı tipik örnektir |
| f | Müşterek avarya garame payı alacakları | Diğer gemi alacaklarından farklı olarak bütün rehin ve ipoteklerden sonra gelir (TTK m.1323/2) |
(b) ve (e) bentlerindeki alacaklar, deniz yoluyla petrol veya diğer tehlikeli ya da zararlı maddelerin taşınmasıyla bağlantılı olup milletlerarası sözleşmeler veya millî mevzuat uyarınca kusursuz sorumluluk ve zorunlu sigorta ya da başka yollarla teminat altına alınması öngörülen zararlardan ya da radyoaktif maddelerden kaynaklanan zararlardan doğmuşsa gemi alacaklısı hakkı vermez (TTK m.1320/2). Bu zararlar için ayrı sorumluluk ve tazmin rejimleri vardır.
Türkiye’de yargı yoluyla ileri sürülen bir alacağın gemi alacaklısı hakkı verip vermediği Türk hukukuna göre belirlenir (TTK m.1320/3). Yargıtay, yabancı bayraklı bir gemiyle yaşanan çatma nedeniyle açılan davada, kanuni rehin hakkı kanundan doğduğu için Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunun 22. maddesini uygulamayıp TTK m.1320/3’e dayanan ilk derece kararını onamış; kanuni rehin hakkı gemiyi takip ettiğinden, Türk limanına gelmiş gemi bakımından rehin hakkı tesisi davasında mahkemenin görevli ve yetkili olduğunu belirtmiştir (Y. 11. HD, 20.09.2018, E.2016/12076, K.2018/5509). Karar eski 6762 sayılı Kanun döneminde doğan bir alacağa ilişkindir, ancak kanuni rehnin gemiyi takip etmesi ilkesi yeni Kanunda da açıkça yer alır (TTK m.1321/5).
Hangi Alacaklar Gemi Alacaklısı Hakkı Vermez?
Uygulamada en çok karıştırılan nokta, deniz alacağı ile gemi alacağı arasındaki farktır. Deniz alacakları çok daha geniş bir listedir: gemiye sağlanan yakıt, kumanya, malzeme ve konteynerler dâhil teçhizat, geminin yapımı ve onarımı, römorkaj, acente ücreti ve brokaj, sigorta primleri, kira ve taşıma sözleşmelerinden doğan alacaklar bunlar arasındadır (TTK m.1352/1). Bu alacaklar geminin ihtiyati haczine imkân verir, ancak gemi alacaklısı hakkı vermez; çünkü TTK m.1320’de sayılmamıştır.
Deniz alacağı ile gemi alacağı arasındaki fark
| Alacak | Geminin ihtiyati haczi | Kanuni rehin ve öncelik |
|---|---|---|
| Gemi adamı ücreti | Evet, teminatsız (TTK m.1352, 1363/3) | Evet; ipotekten önce (TTK m.1320/1-a, 1323/1) |
| Kurtarma ücreti | Evet (TTK m.1352) | Evet; önceki bütün rehinlerden önce (TTK m.1324/2) |
| Liman ve kılavuzluk resmi | Evet (TTK m.1352) | Evet; ipotekten önce (TTK m.1320/1-d, 1323/1) |
| Yakıt, kumanya, malzeme | Evet (TTK m.1352) | Hayır; satış bedelinde yedinci sıradadır (TTK m.1396) |
| Onarım ve yapım | Evet (TTK m.1352) | Gemi alacaklısı hakkı yok; tersane kanuni ipoteğin tescilini isteyebilir, gemi tersanedeyse dördüncü sıradadır (TTK m.1013, 1393) |
| Acente ücreti ve komisyon | Evet (TTK m.1352) | Hayır; yedinci sırada (TTK m.1396) |
| Yük hasarı ve kaybı | Evet (TTK m.1352) | Hayır; gemide taşınan eşyaya gelen zarar hariç tutulmuştur (TTK m.1320/1-e) |
Eski 6762 sayılı Kanun döneminde gemi alacakları listesi farklıydı ve bazı tedarik alacakları da bu kapsama girebiliyordu. Yargıtay, eski Kanun dönemine ait bir yakıt tedariki dosyasında, bir kısım yakıt bedeli yönünden gemi alacaklısı hakkının koşullarının bulunduğu gözetilmeden davanın reddedilmesini bozma sebebi saymıştır (Y. 11. HD, 29.11.2018, E.2016/14081, K.2018/7502). Bu kararlar 1 Temmuz 2012’den sonra doğan alacaklara aktarılırken dikkatli olunmalıdır: yeni Kanunun listesinde yakıt ve malzeme tedariki yoktur.
Tersane için özel kural. Tersane sahibi, geminin yapımı ve onarımından doğan alacakları için o yapı veya gemi üzerinde ipotek tescilini isteme hakkına sahiptir ve bu haktan önceden feragat geçerli değildir (TTK m.1013/1). Bu istem hakkını korumak için gemi veya yapı siciline şerh verilebilir (TTK m.1013/3). Gemi cebrî satış sırasında tersanenin zilyetliğindeyse, tersanenin bu ipotekle veya Türk Medenî Kanununun 950. maddesine göre hapis hakkıyla güvenceli alacağı sıra cetvelinin dördüncü sırasına yazılır (TTK m.1393).
Kanuni Rehnin Kapsamı: Ne Üzerinde, Kime Karşı?
- Konusu. Gemi alacağı, sahibine gemi ve eklentisi üzerinde kanuni rehin hakkı verir (TTK m.1321/1). Gemi malikinin mülkiyetinde bulunmayan eklentiler (örneğin kiralık bir ekipman) rehnin kapsamına girmez (TTK m.1321/2).
- Sigorta tazminatı hariç, üçüncü kişilere karşı tazminat dâhil. Bir sigorta sözleşmesine göre donatana ödenecek sigorta tazminatı rehnin kapsamında değildir (TTK m.1321/2). Buna karşılık rehin, geminin kaybı veya hasarı nedeniyle donatanın üçüncü kişilere karşı sahip olduğu tazminat istemini kapsar; müşterek avaryada feda edilen şeyler için verilen tazminat da o şeylerin yerine geçer (TTK m.1321/3).
- Kime karşı. Gemi alacağının verdiği kanuni rehin hakkı, gemiye zilyet olan herkese karşı ileri sürülebilir (TTK m.1321/5). Gemi satılsa veya kiraya verilse de rehin gemiyi izler.
- Neyi güvence altına alır. Rehin ana parayı, faizi, takip ve yargılama giderlerini aynı şekilde güvence altına alır (TTK m.1322/1). Gemi bir donatma iştiraki tarafından işletiliyorsa, tek bir donatanın mülkiyetindeymiş gibi bütün gemi alacaklarına karşılık oluşturur (TTK m.1322/2).
- Devir. Gemi alacağı devredilir veya mirasla geçerse kanuni rehin de onunla birlikte geçer (TTK m.1325). Gemi adamının alacağını ödeyerek devralan bir finansör, rehnin sırasını da devralır.
- Kamu gemileri. Devlet ve diğer kamu tüzel kişilerine ait olup denizde menfaat sağlamak amacına tahsis edilmeyen veya fiilen böyle kullanılmayan gemiler üzerinde kanuni rehin doğmaz; bu kurumlar alacaklılara belirli bir oranda öncelikle sorumlu olur (TTK m.1321/4).
Öncelik: İpotekten Önce Kim Alır?
Gemi alacaklısı hakkının asıl değeri önceliğindedir. Kanun üç kural koyar:
- TTK m.1320/1’in (a) ilâ (e) bentlerindeki gemi alacaklarının kanuni rehni, gemi üzerinde tescil edilmiş veya edilmemiş bütün kanuni ve akdî rehin haklarıyla ayni yükümlülüklerden önce gelir (TTK m.1323/1). Bankanın tescilli birinci derece ipoteği de bunlardan sonra gelir.
- Müşterek avarya alacaklarının kanuni rehni ise bütün kanuni ve akdî rehin haklarından sonra gelir (TTK m.1323/2).
- Karaya oturmuş veya batmış bir geminin seyrüsefer güvenliği veya deniz çevresinin korunması amacıyla kamu kurumlarınca kaldırılmasının giderleri, bütün gemi alacaklarından önce ödenir (TTK m.1323/3).
Gemi alacakları kendi aralarında da sıralanır. Kural olarak sıra, TTK m.1320’deki bentlerin sırasına göre belirlenir (TTK m.1324/1). Ancak (a), (b), (d) ve (e) bentlerindeki alacaklar kendi aralarında eşit haklara sahiptir (TTK m.1324/3); satış bedeli yetmezse bu alacaklar oranlı ödenir. Kurtarma ücreti ise özel bir kurala tabidir: kurtarma faaliyetinden önce gemi üzerinde doğmuş bütün diğer rehin haklarından önce gelir; birden çok kurtarma varsa sonra yapılan, önce yapılandan önce gelir ve bu hesapta her kurtarma faaliyetinin sona erdiği tarih esas alınır (TTK m.1324/2). Bunun mantığı, geminin değerini kurtaranın diğer bütün alacaklıların teminatını da kurtarmış olmasıdır.
Yargıtay, eski Kanun dönemine ait bir sıra cetveli uyuşmazlığında, gemi alacaklısı hakkına dayanan kanuni rehnin tescile gerek olmaksızın alacağın doğumuyla kendiliğinden oluştuğunu, deniz servetinin bedeli paylaştırılırken diğer rehinli alacaklardan ve hacizle güvenceye alınmış alacaklardan önce ödenmesi gerektiğini ve bu yüzden haciz tarihlerinin önem taşımadığını belirten ilk derece kararını onamıştır (Y. 23. HD, 12.03.2019, E.2016/2993, K.2019/970). Yeni Kanun bu ilkeyi m.1323 ve m.1389 ilâ 1397 ile açıkça düzenlemiştir.
Bir Yıllık Süre: Rehin Nasıl Korunur?
Gemi alacaklısı hakkının en büyük tuzağı süredir. TTK m.1320/1’in (a) ilâ (e) bentlerindeki alacakların rehin hakkı, alacağın doğduğu tarihten itibaren bir yılın sonunda düşer; meğer ki bu süre geçmeden gemi ihtiyaten haczedilmiş ve bunun sonucunda cebrî icra yoluyla satılmış olsun (TTK m.1326/1). Yani bir yıl içinde dava açmak veya takip başlatmak yetmez; Kanun, ihtiyati haciz ve bu haczin sonucunda cebrî satışı arar.
Kanuni rehnin düşme süreleri (TTK m.1326)
| Alacak | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Gemi adamı alacakları (a) | Bir yıl | Alacaklının gemiden ayrıldığı tarih |
| Can kaybı ve bedensel zarar, kurtarma, liman ve kılavuzluk resimleri, haksız fiil (b-e) | Bir yıl | Alacağın doğduğu tarih |
| Müşterek avarya (f) | Altı ay | Geminin zararın tespit ve paylaştırılmasının yapılacağı varma yerine, varamazsa yolculuğun bittiği limana vardığı gün |
| Müşterek avarya, gemi iyiniyetli üçüncü kişiye satılırsa (f) | Altmış gün | Alıcının gemiyi sicil yeri hukukuna uygun olarak kendi adına tescil ettirdiği gün; iki süre de işlemeye başlamışsa ilk dolan esas alınır |
Bu süreler bakımından durma veya kesilme yoktur. Yalnızca geminin ihtiyati haczinin hukuken mümkün olmadığı zaman aralığı hesaba katılmaz (TTK m.1326/3). Görüşmeler sürdüğü veya borçlu ödeme sözü verdiği için beklemek, rehni kaybettirebilir.
Kişisel alacağa da etkisi var. Bu Kanundaki ve diğer kanunlardaki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla, TTK m.1326’daki süre alacaklının borçluya yönelik kişisel istem haklarına da uygulanır (TTK m.1327). Bu nedenle yalnızca rehin değil, borçluya karşı kişisel alacak bakımından da süre hesabı baştan yapılmalı, özel bir zamanaşımı hükmü bulunup bulunmadığı ayrıca incelenmelidir.
Rehni Kullanmak: Hangi Takip Yolu?
Gemi üzerindeki bütün rehin ve hapis hakları, güvence altına aldıkları alacaktan ayrı ve bağımsız olarak yargılama veya icra konusu yapılamaz (TTK m.1377/1). Takip yolu seçimi sonucu doğrudan etkiler.
Gemi alacaklısının takip yolları
| Yol | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Geminin ihtiyati haczi | Rehinle güvenceli deniz alacakları için de istenebilir; bir yıllık sürenin korunması için gereklidir | TTK m.1353/2, 1326/1 |
| Taşınır rehninin paraya çevrilmesi yoluyla takip | Gemi alacaklıları ve gemi üzerinde hapis hakkı olanlar, ihtiyati haczi tamamlamak veya alacağı doğrudan takip etmek için bu yolu kullanır; Türk ve yabancı bayraklı bütün gemilerde uygulanır | TTK m.1380 |
| İlamlı rehin takibi | Hem alacağın hem rehin hakkının ilam veya ilam niteliğindeki belgede ya da gemi sicil müdürlüğünde düzenlenmiş ipotek sözleşmesinde tespit edilmiş olması gerekir | TTK m.1377/2 |
| Haciz yoluyla veya kambiyo senedine dayalı takip | Mümkündür, ancak bu yolu seçen alacaklı kanuni rehin hakkından feragat etmiş olur | TTK m.1379 |
| İflas yoluyla takip | Gemi üzerinde akdî veya kanuni rehin bulunsa bile yapılabilir | TTK m.1378 |
| İpoteğin paraya çevrilmesi | Akdî veya kanuni gemi ipoteği alacaklılarının yoludur | TTK m.1381 |
En sık yapılan ve geri dönüşü olmayan hata, gemi adamının veya liman işletmesinin genel haciz yoluyla ilamsız takip başlatmasıdır. Bu durumda kanuni rehin hakkından feragat edilmiş sayılır (TTK m.1379) ve alacak, ipotekten önce gelen sıradan düşer. Rehnin varlığı tartışmalıysa alacakla birlikte gemi üzerinde kanuni rehin hakkının tespiti için dava açılması, ilamlı rehin takibinin şartını da karşılar (TTK m.1377/2).
Gemiden alacağınızın sırası mı tehlikede?
Bir yıllık süre durmaz ve kesilmez. Yanlış takip yolu kanuni rehni kaybettirir. Alacak belgeleriniz ve geminin sicil kaydıyla hemen arayın: 0554 648 37 15.
Geminin Cebrî Satışı: İlan, Bildirim ve Temiz Mülkiyet
Gemilerin kesin haczinde ihtiyati hacze ilişkin TTK m.1364 ilâ 1368 uygulanır; icra yoluyla haciz için alacağın deniz alacağı olması da gerekmez (TTK m.1382). Bir sicile kayıtlı Türk ve yabancı bayraklı gemiler İcra ve İflas Kanununun taşınmaz satışına ilişkin hükümlerine, sicile kayıtlı olmayanlar ise taşınır satışına ilişkin hükümlerine göre paraya çevrilir (TTK m.1383).
- Yabancı sicilli gemi. İcra müdürü, geminin bayrak devletinin konsolosluğuna bildirimde bulunur ve mükellefiyetler listesinin hazırlanması için sicil kaydını ister; alacaklı da sicil kaydının onaylı suretini sunabilir ve hangisi önce gelirse liste ona göre hazırlanır (TTK m.1384/1).
- Kimlere bildirilir. Satış ilanı; geminin kayıtlı olduğu sicil makamına, tescilli akdî rehin alacaklılarına, icra dairesine bildirilmiş olmaları kaydıyla kanuni rehin alacaklılarına ve sicildeki malike bildirilir ya da belirli niteliklerdeki bir internet haber sitesi ve gazeteyle ilan edilir (TTK m.1384/2). Gemi alacaklısı bu nedenle alacağını icra dairesine mutlaka bildirmelidir.
- İlan. Satış ilanı yurt düzeyinde dağıtımı yapılan bir gazete ve internet haber sitesinin yanında yurt dışında dünya çapında dağıtılan denizcilikle ilgili günlük bir gazetede de yayımlanır; ilanda geminin, ipotek alacaklısının rızasıyla alıcının yüklendikleri dışında bütün ayni ve kişisel haklardan arınmış olarak satılacağı belirtilir (TTK m.1385).
- Vaktinden önce satış. Geminin değeri hızla düşüyor veya korunması fazla masraflı oluyorsa, özellikle yeni gemi alacaklarının doğmasına yol açıyorsa, icra müdürü veya alacaklı vaktinden önce satış için icra mahkemesine başvurabilir; bu karara karşı kanun yolu açıktır ve başvuru satışı durdurur (TTK m.1386/2). Satış bedeli paylaştırmaya kadar icra mahkemesinin belirleyeceği bankada üçer aylık vadeli hesapta nemalandırılır (TTK m.1386/4).
- Pazarlıkla satış. Bütün ilgililer isterse veya vaktinden önce satış hâlleri gerçekleşirse gemi pazarlıkla satılabilir (TTK m.1387).
- Temiz mülkiyet. Alıcı, gemi kendisine ihale edildiği veya satıldığı anda mülkiyeti kazanır. Satış bedeli icra dairesine ödendiği anda, ipotek alacaklısının rızasıyla alıcının yüklendikleri dışında gemi üzerindeki bütün ayni ve kişisel haklar, külfetler ve sınırlandırmalar sona erer (TTK m.1388). Gemi alacaklılarının hakkı artık gemiye değil, satış bedeline yönelir.
Sekiz Sıralı Sıra Cetveli
Satış tutarı bütün alacakları ödemeye yetmezse icra dairesi alacaklıların bir sıra cetvelini yapar (İİK m.140/1). Gemilerde bu cetvel özel kurala bağlıdır: Türk veya yabancı bayraklı bir gemi cebrî icrayla satıldığında alacaklar TTK m.1390 ilâ 1397’deki sıraya göre yazılır (TTK m.1389/1). İcra ve İflas Kanunu da gemilerin paraya çevrilmesinde sıra cetvelinin, bayrağına ve sicile kayıtlı olup olmadığına bakılmaksızın bu maddelere göre yapılacağını öngörür (İİK m.206, son fıkra).
Gemi satış bedelinin paylaştırılması (TTK m.1390-1397)
| Sıra | Alacaklar | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | Haciz tarihinden ödeme tarihine kadar geminin haczi, bakımı ve korunması, gemi adamlarının iaşesi, paraya çevirme ve paylaştırma giderleri ile gemi adamlarının hacizde geçen süreye ilişkin alacakları (kendi aralarında eşit) | TTK m.1390 |
| 2 | Karaya oturmuş veya batmış geminin seyrüsefer emniyeti veya çevrenin korunması için kamu kurumlarınca kaldırılmasının giderleri | TTK m.1391 |
| 3 | Birinci sıraya girmeyen gemi alacakları, TTK m.1320/1-a ilâ e (kendi aralarında m.1324’teki sıraya göre) | TTK m.1392 |
| 4 | Gemi satış sırasında tersanenin zilyetliğindeyse tersanenin m.1013 ipoteği veya TMK m.950 hapis hakkıyla güvenceli alacakları | TTK m.1393 |
| 5 | Takip konusu gemiye ilişkin gümrük resmi ve diğer vergiler | TTK m.1394 |
| 6 | Önceki sıralara girmeyen akdî veya kanuni rehinli alacaklar; banka ipotekleri burada, her rehni düzenleyen kanundaki sıraya göre | TTK m.1395 |
| 7 | Önceki sıralara girmeyen deniz alacakları: yakıt, kumanya, malzeme, acente ücreti, yük hasarı gibi (kendi aralarında eşit) | TTK m.1396 |
| 8 | İcra ve İflas Kanununun 206. maddesinin dördüncü fıkrasındaki imtiyazsız diğer bütün alacaklar (kendi aralarında eşit) | TTK m.1397; İİK m.206 |
Cetvelin üç ilkesi vardır (TTK m.1389):
- Bir donatanın iflasında birden çok gemisi paraya çevrilirse sıralama her gemi için ayrı ayrı yapılır ve ödeme o sıraya göre yapılır.
- Bir sıradaki alacaklılar alacaklarını tamamen almadıkça sonraki sıraya ödeme yapılmaz.
- Birinci ilâ yedinci sıralara kabul edilen alacaklılar alacaklarının tamamını tahsil edemezse, borçlunun kalan malvarlığına başvururken bir öncelikten yararlanamaz.
Altıncı sıradaki ipotekler arasındaki derece, Türk Medenî Kanununun taşınmaz rehnine ilişkin hükümlerine göre belirlenir (TTK m.1017, 1395/2).
Varsayımsal örnek. Tersanede bulunan bir gemi icrada 50.000.000 TL’ye satılsın. Haciz, muhafaza ve satış giderleri ile gemi adamlarının hacizde geçen süreye ait ücretleri 3.000.000 TL tutarında olsun ve birinci sırada tamamen ödensin. Hacizden önceki dönemin gemi adamı ücretleri, kılavuzluk ve liman resimleri ile kurtarma ücreti toplam 8.500.000 TL olsun; bunlar üçüncü sırada tamamen ödenir. Tersanenin 7.000.000 TL onarım alacağı dördüncü sırada, 1.500.000 TL gümrük ve vergi borcu beşinci sırada ödenir. Kalan 30.000.000 TL, 40.000.000 TL alacağı olan ipotekli bankaya altıncı sırada ödenir. 4.000.000 TL alacağı olan yakıt tedarikçisi yedinci sırada hiçbir şey alamaz. Borçlu kişisel olarak sorumluysa bankanın karşılanmayan 10.000.000 TL’si için borçlunun diğer malvarlığına başvurulabilir, ancak orada bir öncelik yoktur (TTK m.1389/4).
Yargıtay, sıra cetveline itiraz davasında birinci kaptanın ücret alacağının gemi alacaklısı hakkı verdiğini ve akdî rehinden önce geldiğini kabul eden; buna karşılık işletenle hizmet sözleşmesi bulunmakla birlikte görevleri itibarıyla gemide fiilen çalışmayan şirket personelinin gemi adamı olmadığını ve gemi alacaklısı hakkına sahip olmadığını belirten bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır (Y. 6. HD, 13.11.2024, E.2024/2223, K.2024/3988). Gemi alacaklısı hakkı (a) bendinde gemide çalıştırılma şartına bağlıdır; gemide fiilen çalışmayan personelin ücret alacağı bu sıraya giremez.
Sıra Cetveline İtiraz
Cetvel suretinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde her alacaklı, takibin yapıldığı yer mahkemesinde ilgililere karşı dava açarak cetvelin içeriğine itiraz edebilir; dava basit yargılama usulüyle görülür. İtiraz alacağın esasına ve miktarına değil yalnızca sıraya ilişkinse, şikâyet yoluyla icra mahkemesine yapılır (İİK m.142).
- Esas ve miktar itirazı (dava). Başka bir alacaklının alacağının hiç doğmadığı, ödendiği, muvazaalı olduğu veya miktarının fazla yazıldığı iddiaları dava yoluyla ileri sürülür.
- Sıra itirazı (şikâyet). Bir alacağın yanlış sıraya yazıldığı, örneğin yakıt alacağının üçüncü sıraya, gemide çalışmayan personelin ücretinin gemi adamı alacağı olarak birinci veya üçüncü sıraya alındığı iddiaları şikâyet yoluyla ileri sürülür. Yargıtay’ın onadığı kararda, sıraya yönelik şikâyet kabul edildiğinde sıra cetvelinin iptaliyle yetinilmesi gerektiği vurgulanmıştır (Y. 6. HD, K.2024/3988).
- Teminatla erken tahsil. Cetvelde hak sahibi görünen alacaklı, bir bankanın kesin ve süresiz teminat mektubunu dosyaya vererek payını itiraz sonuçlanmadan tahsil edebilir; mektup, iade gerekirse faiziyle iadeyi güvence altına almalıdır (İİK m.142/a).
Sıra Cetveline İtiraz Dava Dilekçesi Örneği
[YER] ( ) ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE
(Denizcilik İhtisas Mahkemesi Sıfatıyla)
DAVACI: [Alacaklının adı / unvanı ve adresi]
VEKİLİ: [Av. adı soyadı, adres]
DAVALILAR: 1- [Sırası veya alacağı itiraz edilen alacaklı] 2- [Diğer ilgili alacaklılar]
İCRA DOSYASI: [ ] İcra Müdürlüğü [ ] Esas; [Geminin adı], IMO No: [ ]
KONU: [Tarih] tarihli sıra cetvelinin, davalı [ ]’nin alacağının esası ve miktarı yönünden İİK m.142 ve TTK m.1389-1397 uyarınca düzeltilmesi istemidir.
SÜRE: Sıra cetveli müvekkile [tarih] tarihinde tebliğ edilmiş olup dava yedi günlük süre içindedir.
AÇIKLAMALAR:
1- Müvekkilin [alacak türü] alacağı, [tarih] tarihli [belge] ile sabittir ve sıra cetvelinin [ ] sırasına [tutar] olarak kabul edilmiştir.
2- Davalı [ ]’nin alacağı sıra cetvelinin [ ] sırasına TTK m.1320/1-[ ] uyarınca gemi alacağı olarak yazılmıştır. Ancak [davalının gemide fiilen çalışmadığı / alacağın TTK m.1320’de sayılmayan bir tedarik alacağı olduğu / alacağın ödenmiş olduğu] ekli belgelerle anlaşılmaktadır.
3- TTK m.1326/1 bakımından: Davalının dayandığı alacak [tarih] tarihinde doğmuş, gemi bu tarihten itibaren bir yıl içinde ihtiyaten haczedilip cebrî icra yoluyla satılmamıştır. Kanuni rehin hakkı düşmüştür.
4- TTK m.1379 bakımından: Davalı, alacağı için genel haciz yoluyla takip başlatmış olup kanuni rehin hakkından feragat etmiş sayılır.
5- Bu nedenlerle davalının alacağının cetvelden çıkarılması veya [ ] TL olarak düzeltilmesi ve payının sıradaki alacaklılara, öncelikle müvekkile dağıtılması gerekmektedir.
HUKUKİ NEDENLER: TTK m.1320, 1321, 1323, 1324, 1326, 1377, 1379, 1389-1397; İİK m.140, 142 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: İcra dosyası ve sıra cetveli, gemi sicil kaydı, gemi adamları listesi (crew list) ve gemiye giriş-çıkış kayıtları, sözleşmeler ve faturalar, ödeme belgeleri, bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; [tarih] tarihli sıra cetvelinde davalı [ ]’ye ilişkin kaydın iptaline / [ ] TL olarak düzeltilmesine, bu alacağa ayrılan payın sıra cetvelindeki sıraya göre müvekkile ödenmesine, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz.
[Tarih]
Davacı Vekili
[Av. adı soyadı, imza]
İtiraz yalnızca sıraya yönelikse aynı açıklamalar icra mahkemesine şikâyet dilekçesi olarak verilir (İİK m.142). Dilekçe bir çerçevedir; dosyada bulunmayan sebepler çıkarılmalı, tarih ve tutarlar eksiksiz doldurulmalıdır.
Taraflara Göre Kontrol Listesi
Kim neye dikkat etmeli?
| Taraf | Dikkat edilecek | Dayanak |
|---|---|---|
| Kaptan ve gemi adamları | Gemiden ayrıldıktan sonra bir yıl içinde teminatsız ihtiyati haciz isteyin; genel haciz yoluyla takip yapmayın; hacizde geçen sürenin ücreti birinci sıradadır | TTK m.1326/1-a, 1363/3, 1379, 1390 |
| Kurtarma ve kılavuzluk şirketleri, liman işletmeleri | Faaliyet tarihini ve resim tahakkuklarını belgeleyin; sonraki kurtarma öncekinden önce gelir | TTK m.1320/1-c, d, 1324/2 |
| İpotekli banka ve finansörler | İpotek gemi alacaklarından ve tersaneden sonra gelir; kredi takibinde ödenmemiş ücret, liman ve kurtarma borçlarını izleyin; sigorta tazminatı gemi alacaklarının rehnine girmez | TTK m.1321/2, 1323/1, 1395 |
| Tersaneler | İpotek tescilini isteyin veya sicile şerh verdirin; gemiyi satışa kadar zilyetliğinizde tutmanın sıraya etkisi vardır | TTK m.1013, 1393 |
| Yakıt ve malzeme tedarikçileri, acenteler | Kanuni rehin yoktur; ihtiyati haciz ile hızlı davranın, yedinci sırada olduğunuzu hesaba katın, mümkünse sözleşmesel teminat alın | TTK m.1352, 1396 |
| İkinci el gemi alıcıları | Rehin gemiyi izler; son bir yılın gemi alacaklarını ve müşterek avarya kayıtlarını araştırın, satıcıdan teminat alın | TTK m.1321/5, 1326 |
| İcrada gemi satın alanlar | Bedelin ödenmesiyle, alıcının ipotek alacaklısının rızasıyla yüklendikleri dışındaki bütün haklar sona erer | TTK m.1388 |
Süreler Tablosu
Gemi alacaklısı için süreler
| İşlem | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Kanuni rehnin korunması (gemi adamı) | Gemiden ayrılmadan itibaren bir yıl içinde ihtiyati haciz ve cebrî satış | TTK m.1326/1-a |
| Kanuni rehnin korunması (diğer gemi alacakları) | Alacağın doğumundan itibaren bir yıl | TTK m.1326/1-b |
| Müşterek avarya rehni | Altı ay; iyiniyetli alıcıya satışta tescilden itibaren altmış gün | TTK m.1326/2 |
| İhtiyati haczin uygulatılması | Karardan itibaren üç iş günü | TTK m.1364 |
| İhtiyati haczi tamamlayan takip veya dava | Bir ay | TTK m.1376 |
| Sıra cetveline itiraz davası veya şikâyet | Cetvelin tebliğinden itibaren yedi gün | İİK m.142 |
Sık Yapılan Hatalar
- Bir yılı dava açarak korunmuş sanmak. Kanun, süre içinde ihtiyati haciz ve bunun sonucunda cebrî satış arar (TTK m.1326/1).
- Genel haciz yoluyla takip başlatmak. Kanuni rehin hakkından feragat sonucunu doğurur (TTK m.1379).
- Yakıt veya onarım alacağını gemi alacağı sanmak. Bunlar deniz alacağıdır; gemi alacaklısı hakkı vermez (TTK m.1320, 1352).
- Satış dosyasına alacağı bildirmemek. Yabancı sicilli gemide kanuni rehin alacaklılarına bildirim, icra dairesine bildirilmiş olmaları kaydıyla yapılır (TTK m.1384/2).
- Birden çok geminin bedelini tek havuz sanmak. Donatanın iflasında sıralama her gemi için ayrı yapılır (TTK m.1389/2).
- Sıra cetveline itirazı geciktirmek. Süre tebliğden itibaren yedi gündür (İİK m.142).
- Eski Kanun kararlarına körü körüne dayanmak. 6762 sayılı Kanun döneminin gemi alacakları listesi farklıydı.
Hukukçular Evi Gemi Alacaklarında Ne Yapar?
- Alacağın gemi alacağı mı, deniz alacağı mı olduğunu ve bir yıllık sürenin son gününü belirler
- Teminatsız veya teminatlı ihtiyati haciz talebini hazırlar, doğru takip yolunu seçer
- Alacak ve kanuni rehin hakkının tespiti davasını açar
- Satış dosyasında alacak bildirimini ve sıra cetveli itirazlarını yürütür
- Banka, tersane ve gemi alıcıları için gemi alacağı risk incelemesi yapar
Dosyanız için alacak belgelerini, gemi sicil kaydını ve varsa icra dosyası bilgilerini 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.
Sıra cetveli tebliğ edildi mi?
İtiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür. Cetveli ve icra dosyası numarasını aynı gün gönderin. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili Rehberler
- Taşıma ve Deniz Ticareti Uyuşmazlıkları Merkezi
- Deniz Taşımasında Yük Hasarı ve Taşıyanın Sorumluluğu
- Geminin İhtiyati Haczi Adım Adım: Alacaklı Rehberi
- Gemim Haczedildi: Teminat, İtiraz ve Haksız Haciz Tazminatı
- Gemi Tescili: Bayrak, İpotek ve Türk Uluslararası Gemi Sicili
- Rehnin Paraya Çevrilmesi Yoluyla Takip
- İflasta Alacakların Sırası ve Tasfiye
- Tersaneyi Devralan veya Kiralayan Ne Yapmalı?
Sıkça Sorulan Sorular
Gemi alacaklısı hakkı nedir?
TTK m.1320’de sayılan altı alacağın sahibine gemi ve eklentisi üzerinde kendiliğinden doğan kanuni rehin hakkıdır (TTK m.1321/1). Bu alacaklar gemi adamı ücretleri, can kaybı ve bedensel zarar, kurtarma ücreti, liman, kanal ve kılavuzluk resimleri, yük dışı haksız fiil zararları ve müşterek avaryadır.
Gemi alacaklısı hakkı için sicile tescil gerekir mi?
Hayır. Rehin kanundan doğar ve gemiye zilyet olan herkese karşı ileri sürülebilir (TTK m.1321/5). Yargıtay da eski Kanun döneminde bu rehnin tescile gerek olmaksızın oluştuğunu kabul eden kararı onamıştır (Y. 23. HD, K.2019/970).
Gemi alacakları bankanın ipoteğinden önce mi gelir?
Evet. Müşterek avarya dışındaki gemi alacakları, gemi üzerindeki tescil edilmiş veya edilmemiş bütün kanuni ve akdî rehin haklarından önce gelir (TTK m.1323/1). Satış bedelinde üçüncü sıradadır; ipotekler altıncı sıradadır (TTK m.1392, 1395).
Gemiye yakıt verdim; gemi alacaklısı hakkım var mı?
Hayır. Yakıt, kumanya ve malzeme tedariki deniz alacağıdır ve geminin ihtiyati haczine imkân verir (TTK m.1352/1); ancak TTK m.1320’de sayılmadığı için kanuni rehin vermez. Satış bedelinde yedinci sıradadır (TTK m.1396).
Gemi adamı olarak ücretimi alamadım; ne kadar sürem var?
Kanuni rehin, gemiden ayrıldığınız tarihten itibaren bir yıl içinde gemi ihtiyaten haczedilip cebrî icra yoluyla satılmazsa düşer (TTK m.1326/1-a). Gemi adamları ihtiyati hacizde teminat yatırmaktan muaftır (TTK m.1363/3).
Bir yıllık süre görüşmeler sırasında durur mu?
Hayır. Bu sürelerde durma veya kesilme yoktur; yalnızca geminin ihtiyati haczinin hukuken mümkün olmadığı zaman aralığı hesaba katılmaz (TTK m.1326/3).
Kurtarma ücreti hangi sırada ödenir?
Kurtarma ücreti alacağının rehni, kurtarma faaliyetinden önce gemi üzerinde doğmuş bütün diğer rehin haklarından önce gelir; birden çok kurtarma varsa sonra yapılan öncekinden önce gelir (TTK m.1324/2).
Gemi satılırsa gemi alacaklısının hakkı ne olur?
Gemi iradi olarak satılırsa rehin gemiyi izler (TTK m.1321/5). Gemi icrada satılırsa, bedelin ödenmesiyle gemi üzerindeki haklar sona erer ve alacaklı satış bedelinden sırasına göre pay alır (TTK m.1388, 1389).
Genel haciz yoluyla takip yaparsam ne olur?
Gemi üzerinde kanuni rehin hakkına sahip alacaklı haciz yoluyla veya kambiyo senetlerine özgü yolla takip yapabilir, ancak bu durumda kanuni rehin hakkından feragat etmiş olur (TTK m.1379). Doğru yol, taşınır rehninin paraya çevrilmesi yoluyla takiptir (TTK m.1380).
Tersane onarım alacağı için öncelikli mi?
Tersane ipotek tescilini isteme hakkına sahiptir (TTK m.1013/1). Gemi satış sırasında tersanenin zilyetliğindeyse, ipotekle veya hapis hakkıyla güvenceli alacağı dördüncü sırada, bankaların ipoteklerinden önce ödenir (TTK m.1393).
Gemide çalışmayan şirket personelinin ücret alacağı gemi alacağı mıdır?
Yargıtay’ın onadığı kararda, işletenle hizmet sözleşmesi bulunmakla birlikte gemide fiilen çalışmayan personelin gemi adamı olmadığı ve gemi alacaklısı hakkına sahip olmadığı kabul edilmiştir (Y. 6. HD, 13.11.2024, E.2024/2223, K.2024/3988).
Sıra cetveline nasıl ve ne zaman itiraz edilir?
Tebliğden itibaren yedi gün içinde. Alacağın esasına veya miktarına itiraz, takibin yapıldığı yer mahkemesinde dava yoluyla; yalnızca sıraya itiraz ise icra mahkemesine şikâyet yoluyla yapılır (İİK m.142).
Kaynakça
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (Beşinci Kitap) ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu: Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemindeki işlenmiş güncel metinler.
- Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 13.11.2024, E.2024/2223, K.2024/3988.
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 20.09.2018, E.2016/12076, K.2018/5509; 29.11.2018, E.2016/14081, K.2018/7502.
- Yargıtay 23. Hukuk Dairesi, 12.03.2019, E.2016/2993, K.2019/970 (Yargıtay Karar Arama).
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi alacak belgeleri, gemi kayıtları ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.


