Tapu kaydınızda “2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 31/b maddesi gereğince” diye başlayan bir şerh varsa, taşınmazınız hakkında idare bedel tespiti ve tescil davası açmış, mahkeme de size tebligat çıkarmış demektir. Bu andan sonra taşınmazın satılması, bağışlanması veya başka biçimde devri yasaktır ve yasağa aykırı davranmak suçtur. Bu yazı 31/b şerhinin ne olduğunu, 7. madde belirtmesinden farkını, şerh varken hangi işlemlerin yapılıp hangilerinin yapılamayacağını, kısmi kamulaştırma, irtifak ve acele kamulaştırmadaki durumu, Anayasa Mahkemesinin kararlarını ve dava bittiği hâlde kalkmayan şerhin nasıl kaldırılacağını madde numaraları ve Yargıtay kararlarıyla anlatıyor.
Kısa cevap: 31/b şerhi bir devir yasağıdır. Dayanağı 2942 sayılı Kanun’un 31. maddesinin (b) bendidir: mahkemece 10. madde uyarınca yapılan tebligat, davet veya ilanen tebliğden sonra taşınmazın başkasına devir ve ferağı veya temliki yasaktır. Yasağa aykırılık 33. maddede altı aydan iki yıla kadar hapis ve para cezasına bağlanmıştır. Şerh, dava sonunda taşınmaz idare adına tescil edilirken silinir. Dava bitmiş, bedel ödenmiş ya da hiç dava açılmamış olmasına rağmen şerh duruyorsa önce şerhin bağlı olduğu mahkeme dosyasından ve idareden terkin yazısı istenir; sonuç alınamazsa taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde şerhin terkini davası açılır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bu davalarda verilen terkin kararlarını onamaktadır (31.10.2013, E.2013/11642, K.2013/18079; 05.03.2014, E.2013/20805, K.2014/5987; 25.12.2025, E.2025/8409, K.2025/18662).
Tapunuzda 31/b şerhi mi var?
Şerhin dayanağını, davanın durumunu ve terkin yolunu tapu kaydı üzerinden birlikte belirleyelim: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
31/b Şerhi Nedir?
Kamulaştırma iki aşamada yürür. İdari aşamada idare kamu yararı ve kamulaştırma kararını alır, kararı tapuya bildirir ve malikle satın alma (uzlaşma) görüşmesi yapar. Anlaşma sağlanamazsa yargı aşaması başlar: idare, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın idare adına tescili davasını açar (2942 sayılı Kanun m.10). 31/b şerhi, bu ikinci aşamanın tapudaki karşılığıdır. Davanın işleyişi için bedel tespiti ve tescil davası yazımıza bakılabilir.
Kanun’un 31. maddesi “yasak işler ve eylemler” başlığını taşır ve altı bent sayar. (b) bendine göre, mahkemece 10. madde uyarınca yapılan tebligat, davet veya ilanen tebliğden sonra taşınmaz malın başkasına devir ve ferağı veya temliki yasaktır. Tapuya işlenen şerh bu yasağı herkese duyurur; tapu müdürlüğü de şerh durdukça devir işlemi yapmaz. Yargıtay kararlarında bu kayıt için “satılamaz şerhi” ifadesi kullanılır.
Dikkat edilmesi gereken nokta, yasağı doğuran olayın şerhin kendisi olmamasıdır. Yasak, mahkemenin tebligatı, daveti veya ilanıyla doğar (m.31/1-b); şerh bu yasağın sicile yansımasıdır. Bu ayrım iki sonuç doğurur. Birincisi, tebligat yapılmışsa şerh henüz işlenmemiş olsa bile devir yasaktır. İkincisi, tebligat hiç yapılmamışsa, yani ortada bir bedel tespiti ve tescil davası yoksa, şerhin dayanağı da yoktur.
31. maddedeki yasak işler ve eylemler
| Bent | Yasaklanan iş veya eylem | Kimi ilgilendirir |
|---|---|---|
| (a) | Bilirkişilerin mahkemece takdir edilen ücret dışında çıkar sağlaması | Bilirkişiler |
| (b) | Mahkemenin tebligatı, daveti veya ilanından sonra taşınmazın başkasına devir ve ferağı veya temliki | Malik ve alıcı |
| (c) | Dava giderlerinin avukat veya dava vekilince üstlenilmesi | Avukat ve dava vekili |
| (d) | Kamulaştırma bedelinin avukat veya dava vekilince malike önceden ödenmesi | Avukat ve dava vekili |
| (e) | Bedelin tamamının veya bir kısmının avukata veya dava vekiline ait olacağının kararlaştırılması | Avukat ve dava vekili |
| (f) | Bu fiillerin mal sahibine teklif edilmesi veya bunlara yardım edilmesi | Avukat, dava vekili ve aracılar |
33. madde bu yasakları cezaya bağlar. Fiil daha ağır cezayı gerektiren ayrı bir suç oluşturmuyorsa, (b) ve (c) bentlerine aykırı hareket edenler altı aydan iki yıla kadar hapis ve para cezasıyla cezalandırılır. Demek ki 31/b şerhine rağmen taşınmazı elden çıkarmaya çalışmak yalnızca işlemin yapılamaması sonucunu değil, ceza sorumluluğu riskini de doğurur.
Şerh Tapuya Nasıl İşlenir?
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 29.04.2024 tarihli, 2024/3 sayılı Kamulaştırma Uygulamaları Genelgesi işleyişi şöyle düzenler:
- Şerh, mahkemenin ya da idarenin, tebligatın yapıldığını belgeleyen yazısı üzerine tapu müdürlüğünce işlenir.
- Şerh işlenirken taşınmazdaki 7. madde belirtmesi ve varsa dava açıldığına ilişkin belirtme terkin edilir. İki kayıt aynı anda durmaz; biri diğerinin yerini alır.
- İdare dava açtığını belgelemişse, 31/b şerhi konuluncaya kadar 7. madde belirtmesinin terkin edilmemesi yönünde ayrı bir belirtme yapılır.
- Aynı taşınmaza birden fazla idare şerh koydurabilir.
- Kamu tüzel kişilerine ve kamu kurumlarına ait taşınmazlar için 31/b şerhi talepleri karşılanmaz.
Şerhin tarihi, yevmiye numarası ve dayanak yazısı tapu müdürlüğünden öğrenilebilir. Bu üç bilgi, şerhin hangi mahkeme dosyasına bağlı olduğunu gösterir ve atılacak her adımın başlangıç noktasıdır.
7. Madde Belirtmesi ile 31/b Şerhi Arasındaki Fark
Kamulaştırma sürecinde tapuda iki ayrı kayıt görülür ve ikisi sık sık karıştırılır. İlki idari aşamaya, ikincisi yargı aşamasına aittir; etkileri ve kaldırılma yolları farklıdır.
7. madde belirtmesi ve 31/b şerhi karşılaştırması
| Ölçüt | 7. madde belirtmesi | 31/b şerhi |
|---|---|---|
| Aşama | İdari aşama: kamulaştırma kararından sonra | Yargı aşaması: mahkeme tebligatından sonra |
| Dayanak | 2942 sayılı Kanun m.7/3 | 2942 sayılı Kanun m.31/1-b |
| Devre etkisi | Devri engellemez; malik değişirse tapu idaresi kamulaştırmayı yapan idareye bildirir | Devir, ferağ ve temlik yasaktır |
| Süre | Altı ay: idare dava açtığını belgelemezse şerh resen silinir | Kanunda süre öngörülmemiştir; yargılama sürdükçe devam eder |
| Yaptırım | Yoktur | Altı aydan iki yıla kadar hapis ve para cezası (m.33) |
| Nasıl kalkar | Tapu müdürlüğünce resen veya talep üzerine | Tescille birlikte; aksi hâlde mahkeme yazısı veya terkin kararıyla |
7. madde belirtmesinin niteliği için kamulaştırma kararının tapuya şerhi yazımıza, altı aylık sürenin dolduğu durumlar için kamulaştırma şerhinin terkini talebi dilekçesi sayfamıza, sürelerin bütünü için kamulaştırmada tebligat, tapu şerhi ve süreler rehberine bakınız.
31/b Şerhi Varken Ne Yapılabilir, Ne Yapılamaz?
Şerh dururken işlemlerin durumu
| İşlem | Durum | Dayanak |
|---|---|---|
| Satış, bağış, trampa ve diğer devirler | Yapılamaz | 2942 m.31/1-b |
| İpotek, intifa, irtifak gibi ayni hak kurulması | Tapu müdürlüğünce karşılanmaz | TKGM 2024/3 sayılı Genelge |
| Satış vaadi, kira gibi kişisel hakların tapuya şerhi | Tapu müdürlüğünce karşılanmaz | TKGM 2024/3 sayılı Genelge |
| Taşınmazda oturmak, ekip biçmek, fiilen kullanmak | Tescil kararına kadar sürer | AYM E.2024/79, K.2024/182 |
| Miras yoluyla intikal | Genelge’de özel hüküm yoktur; aşağıdaki açıklamaya bakınız | TMK m.599, m.705 |
| İdarenin ifraz ve cins değişikliği talebi | Karşılanır | TKGM 2024/3 sayılı Genelge |
Kullanım bakımından: Anayasa Mahkemesi, yasağın yalnızca devir, ferağ ve temlik işlemlerini kapsadığını, malikin taşınmaz üzerindeki fiilî tasarrufunun sürdüğünü belirtmiştir. Tescil kararından sonra ise inşaat yapmak gibi kullanma hakları sona erer.
Miras bakımından: (b) bendi “devir ve ferağ veya temlik” işlemlerini, yani malikin iradesiyle yaptığı devirleri yasaklar. Mirasçılar ise mirası, mirasbırakanın ölümüyle kanun gereği kazanır (TMK m.599); bu kazanım tescilden önce gerçekleşir (TMK m.705). Genelge’de intikal için ayrı bir hüküm bulunmadığından, mirasçıların intikal talebinden önce tapu müdürlüğünün uygulamasını yazılı olarak öğrenmesi yerinde olur (değerlendirmemizdir). Paylı taşınmazlarda kamulaştırmanın paydaşlara etkisi için paylı taşınmazın kamulaştırılması yazımıza bakılabilir.
Mülkiyet Ne Zaman İdareye Geçer? Tebligat ile Tescil Arasındaki Dönem
31/b yasağının neden tebligatla başladığını anlamak için 25. maddeye bakmak gerekir. Bu maddeye göre hakların kullanılması ve borçların yerine getirilmesi bakımından kamulaştırma işlemi, mal sahibi için 10. madde uyarınca mahkemece yapılan tebligatla başlar; mülkiyetin idareye geçmesi ise mahkemece verilen tescil kararı ile olur. Tebligat ile tescil kararı arasındaki dönemde malik hâlâ maliktir, taşınmazı kullanır; ancak elden çıkaramaz. Yasağın amacı, dava sürerken malikin değişmesini ve yargılamanın bu yüzden uzamasını önlemektir.
21 Şubat 2027’den itibaren dikkat: 10. maddedeki “Tescil hükmü kesin olup,…” ibaresi Anayasa Mahkemesinin 12.02.2026 tarihli, E.2025/190, K.2026/38 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Karar 21.05.2026 tarihli ve 33260 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış, iptal hükmünün yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiştir. O tarihe kadar tescil hükmü kesindir ve kanun yoluna yalnızca bedel yönünden gidilebilir. İptal yürürlüğe girdiğinde tescil hükmü de kanun yolu denetimine açılacağından, yeni bir yasal düzenleme yapılmazsa tebligat ile kesin tescil arasındaki sürenin, dolayısıyla 31/b şerhinin tapuda kalış süresinin uzaması beklenebilir (değerlendirmemizdir).
Kısmi Kamulaştırmada 31/b: Kalan Kısım Satılabilir mi?
Taşınmazın yalnızca bir bölümü kamulaştırılıyorsa (yol, kanal, direk yeri gibi), malikin en çok zorlandığı durum şerhin parselin tamamında görünmesidir. Genelge bu konuda açıktır: kısmi kamulaştırmada arta kalan kısım üzerinde malikin tasarruf hakkı yasaklanamaz. İdare kamulaştırma planına göre ifraz isteyebilir; ifraz ve cins değişikliği taleplerinde idareden sorumluluk beyanı aranmaz ve şerh, ifrazdan sonra yalnızca kamulaştırılacak parsele işlenir.
Uygulamada sorun, ifrazın yapılmamasından doğar. İfraz yapılmadığı sürece tapuda tek parsel vardır ve şerh o parselin kaydında durur. Anayasa Mahkemesinin 2024 tarihli kararındaki karşı oyda da kısmi kamulaştırmalarda şerhin taşınmazın tamamına konulabildiği bir sorun olarak belirtilmiştir. Bu durumda malikin yapacağı iş, idareden ifrazın yaptırılmasını ve şerhin kamulaştırılan kısma özgülenmesini yazılı olarak istemektir. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m.10; ayrıntısı için zımni ret yazımız) ve yargı yolu açılır. Kalan kısmın değer kaybı ayrı bir konudur; bunun için kısmi kamulaştırma ve artık alan yazımıza bakınız.
İrtifak Kamulaştırmasında ve Enerji Nakil Hattında 31/b Şerhi
Enerji nakil hattı, boru hattı veya kanal için çoğu zaman mülkiyet değil irtifak hakkı kamulaştırılır. Bu durumda malik malik olarak kalır; taşınmazın satılmasına engel olacak bir sebep de yoktur. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 05.03.2014 tarihli, E.2013/20805, K.2014/5987 sayılı kararında bu noktayı açıkça ortaya koymuştur: taşınmazdan geçirilen enerji nakil hattı nedeniyle idare lehine irtifak hakkının tescili gerekirken, 31/b maddesi uyarınca satılamaz şerhi konulması doğru değildir. Daire, şerhin iptaline ilişkin yerel mahkeme kararını oybirliğiyle onamıştır.
Bu karardan çıkan pratik sonuç şudur: tapunuzdan yalnızca bir hat veya kanal geçiyorsa ve kayıtta irtifak yerine 31/b şerhi varsa, şerhin terkini istenebilir. İdare lehine kurulacak hak irtifaktır; irtifak ise taşınmazın devrine engel değildir. Hat geçen taşınmazlarda bedel ve direk yeri konuları için enerji nakil hattı geçen taşınmaz yazımıza bakılabilir.
Acele Kamulaştırmada Şerh (m.27)
Acele kamulaştırmada sıra farklıdır. Mahkeme, idarenin istemi üzerine taşınmaza el koyma kararı verir ve bu karar tapu müdürlüğüne bildirilir; taşınmazın başkasına devir, ferağ veya temlikinin yapılamayacağı hükmü tapu kütüğüne şerh edilir (m.27/2). Genelge’ye göre kayıt “2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27 nci maddesi gereğince taşınmazın başkasına devir, ferağ veya temliki yapılamaz” biçimindedir. Etkisi 31/b şerhiyle aynıdır.
Bu aşamada mahkeme yalnızca el koymaya karar verir; tescil hükmü kurmaz. Bedel tespiti ve tescil davası ayrıca açılır. Anayasa Mahkemesi kararında, uygulamada bu dava için makul sürenin altı ay olarak kabul edildiği, bu sürede dava açılmazsa el koymanın kamulaştırmasız el atmaya dönüşeceği belirtilmiştir. Acele kamulaştırmanın bütünü için acele kamulaştırma yazımıza bakınız.
Kamulaştırmasız El Atma Davasında 31/b Şerhi Konulabilir mi?
Kamulaştırmasız el atma davasını idare değil malik açar; konusu, kamulaştırma yapılmadan fiilen kullanılan taşınmazın bedelidir. Bu davada 10. madde uyarınca malike çıkarılan bir mahkeme tebligatı, daveti veya ilanı yoktur. Kanun metni bakımından 31/b yasağının doğması için aranan olay bu davada gerçekleşmez.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 31.10.2013 tarihli, E.2013/11642, K.2013/18079 sayılı kararı tam bu durumla ilgilidir. Enerji nakil hattı nedeniyle açılan tazminat davasında bedele ve idare lehine irtifak hakkının tesciline karar verilmiş; idare ise bu tescil kararını tapuya işletmek yerine, kendi yazısıyla taşınmaza 31/b şerhi koydurmuştur. Daire, tescil kararının tapu kaydına işlenmesi gerekirken satılamaz şerhi konulmasını doğru bulmamış; şerhin silinmesine ilişkin kararı, yalnızca vekâlet ücreti yönünden düzelterek onamıştır.
Aynı Dairenin 25.12.2025 tarihli, E.2025/8409, K.2025/18662 sayılı kararı konuyu daha da netleştirmiştir. Olayda malikin açtığı el atma tazminat davası 2021’de kabul edilmiş, taşınmazın 792,26 metrekarelik bölümünde idare lehine irtifak hakkı kurulmasına karar verilmiş ve karar kesinleşmiştir. İdare kararı tapuda uygulatmamış, aynı yıl malikin payı üzerine 31/b şerhi koydurmuştur. İdarenin savunması, kararda kesinleşme şerhi bulunmadığı için tescil hükmünün uygulanamadığı yönündedir. Bölge adliye mahkemesi şu tespitlerle şerhin terkinine ilişkin kararı yerinde bulmuş, Yargıtay da onamıştır:
- Mahkeme kararının tapuda uygulanmamış olması malikin kusuru değildir.
- Şerhin taşınmazın tamamı üzerinde sürmesi malikin mülkiyet hakkını zedelemektedir.
- Kesinleşmiş kararın uygulanması gerekirken taşınmaza şerh konulması hukuka aykırıdır.
- İdare terkin için başvuruda da bulunmamıştır; malikin şerhin kaldırılmasında hukuki yararı vardır.
- 2942 sayılı Kanun’un 7. maddesinin son fıkrasındaki koşullar oluşmuştur.
Bu iki karar birlikte okunduğunda kural açıktır: el atma davası sonunda mahkeme bedele ve el atılan kısmın idare adına tesciline, irtifak kurulmasına ya da sicilden terkinine karar verir; idarenin görevi bu kararı tapuya işletmektir. Kararı uygulatmak yerine taşınmazı şerhle kısıtlı bırakmak, bedeli ödenmiş bir alan yüzünden malikin bütün parselinin satılamaz hâle gelmesine yol açar. Genelge’ye göre el atma kararlarında, geçici 6. madde kapsamındaki kararlar dışında, tapu müdürlüğü kesinleşme şerhi arar; bu nedenle kararın kesinleşme şerhinin alınması da takip edilmelidir. Kararın tapuda nasıl uygulatılacağı, ifraz ve masraflar için el atma davası bitti, tapu değişmedi yazımıza; DSİ kanalları bakımından aynı sorun için DSİ kanalı tarlamdan geçiyor yazımıza, el atmanın genel çerçevesi için kamulaştırmasız el atma rehberi sayfamıza bakılabilir.
Anayasa Mahkemesi Ne Dedi? (E.2024/79, K.2024/182)
31/b yasağının Anayasa’ya aykırılığı itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi önüne gelmiştir. Sarayköy Asliye Hukuk Mahkemesi, acele kamulaştırma sonrasında görülen bedel tespiti ve tescil davasında, 27. maddenin ikinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 31. maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin iptalini istemiştir. Anayasa Mahkemesi 05.11.2024 tarihli kararıyla istemi oyçokluğuyla reddetmiş; karar 20.01.2025 tarihli ve 32788 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
Kararın ana tespitleri
| Başlık | Mahkemenin tespiti |
|---|---|
| Yasağın kapsamı | Yalnızca devir, ferağ ve temlik; malikin fiilî kullanımı sürer |
| Başlangıç | 10. madde kapsamındaki tebligat, davet veya ilanen tebliğ |
| Süre | Kanunda süre öngörülmemiştir; yasak yargılama sürdükçe uygulanır ve davaya bakan mahkemeye kaldırma konusunda takdir yetkisi tanınmamıştır |
| Amaç | Kamulaştırmanın hızla sonuçlanması ve taşınmazın kısa sürede kamu hizmetine tahsisi |
| Daha hafif araç | Beyanlar hanesine kayıt, malik değişikliğini önleyemeyeceği için aynı etkide görülmemiştir |
| Sonuç | Anayasa’nın 13. ve 35. maddelerine aykırılık yoktur; iptal istemi reddedilmiştir |
Dört üye karşı oy kullanmıştır. Karşı oyda yasağın belirsiz süreli olduğu, mahkemeye takdir yetkisi tanınmadığı, kısmi kamulaştırmalarda şerhin taşınmazın tamamına konulabildiği ve beyanlar hanesine kayıt gibi daha hafif bir araç bulunduğu gerekçeleriyle kuralın iptali gerektiği savunulmuştur.
Malik açısından kararın anlamı şudur: yasak yürürlüktedir ve “şerh Anayasa’ya aykırıdır” savunmasıyla kaldırılamaz. İzlenecek yol, somut dosyada şerhin koşullarının hiç oluşmadığını (ortada bir bedel tespiti ve tescil davası bulunmadığını), şerhin konusunun yanlış belirlendiğini (irtifak veya kısmi kamulaştırma) ya da dava sonuçlandığı için şerhin işlevinin tükendiğini ortaya koymaktır.
31/b Şerhi Ne Zaman ve Nasıl Kalkar?
Şerhin akıbeti, bağlı olduğu davanın durumuna göre değişir.
Duruma göre şerhin akıbeti
| Durum | Şerhin akıbeti | Yapılacak iş |
|---|---|---|
| Dava sonuçlandı, taşınmazın tamamı idare adına tescil edildi | Genelge’ye göre kamulaştırmaya ilişkin şerhler tescille birlikte terkin edilir | Malik için konu bedeldir; şerhle ilgili ayrı işlem gerekmez |
| Kısmi kamulaştırmada dava sonuçlandı | Kamulaştırılan kısım ifraz edilip idare adına tescil edilir; kalan parselde şerh kalmamalıdır | Kalan parselde şerh duruyorsa mahkemeden ve idareden terkin yazısı istenir |
| Dava sürüyor | Şerh ve yasak devam eder | Dosya takip edilir; bedele ilişkin haklar kullanılır |
| Şerh var, bedel tespiti ve tescil davası hiç açılmamış | Şerhin dayanağı yoktur | İdareye başvuru; sonuç alınamazsa şerhin terkini davası |
| İrtifak için 31/b şerhi konulmuş | Yargıtay’a göre doğru değildir | İrtifakın tescili ve şerhin terkini istenir |
| El atma davası kesinleşmiş, bedel ödenmiş, şerh duruyor | Şerhin işlevi kalmamıştır | İdareden kararın tapuda uygulanması ve terkin yazısı; olmazsa terkin davası |
| Şerh 05.05.2001’den önce konulmuş | Genelge’ye göre idarenin talebiyle terkin edilir | İdareye yazılı başvuru |
Genelge’nin uygulamada belirleyici olan kuralı şudur: 05.05.2001’den sonra konulan 31/b şerhleri, şerhi koyduran mahkemenin yazısıyla terkin edilir. Bu nedenle tapu müdürlüğüne doğrudan yapılan terkin talepleri çoğu zaman mahkeme yazısı istenerek karşılanır. İlk iş, şerhin bağlı olduğu mahkeme dosyasını bulmak ve o dosyadan tapu müdürlüğüne terkin yazısı yazılmasını istemektir. 05.05.2001’den önce konulan 31/b şerhleri ile mülga 6830 sayılı İstimlak Kanunu’nun 32/b maddesine göre konulmuş eski şerhler ise idarenin talebiyle terkin edilir.
Şerh idarenin yazısıyla konulmuş ve ortada hiçbir dava yoksa durum farklıdır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 10.11.2021 tarihli, E.2021/1105, K.2021/12875 sayılı kararıyla onanan dosyada, 2009 yılında idare adına 31/b şerhi konulmuş, sonrasında bedel tespiti ve tescil davası açılmamıştır. İlk derece mahkemesi, davanın açılmadığını UYAP kayıtlarından tespit etmiş ve 7. maddenin son fıkrasındaki altı aylık süreye dayanarak şerhin terkinine karar vermiştir. Aynı Daire, 27.09.2021 tarihli, E.2021/1365, K.2021/10357 sayılı kararıyla da 31/b şerhinin terkinine ilişkin bir başka kabul kararını onamıştır.
Adım Adım Yol Haritası
- Güncel tapu kaydını alın. Şerhin metnini, tarihini, yevmiye numarasını ve lehine şerh konulan idareyi not edin. Kayıt 31/b şerhi mi, 27. madde şerhi mi, 7. madde belirtmesi mi; önce bu ayrılmalıdır.
- Dayanak yazıyı isteyin. Tapu müdürlüğünden şerhin dayandığı resmî yazının örneğini alın. Yazıda mahkeme adı ve esas numarası varsa dosya bellidir.
- Davanın durumunu öğrenin. Bedel tespiti ve tescil davası açılmış mı, sürüyor mu, sonuçlanmış mı? Taraf olduğunuz dosyalar e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portal’da görülebilir.
- Dava sonuçlanmışsa mahkemeden terkin yazısı isteyin. Şerhi koyduran mahkemeye dilekçe vererek tapu müdürlüğüne terkin yazısı yazılmasını talep edin.
- İdareye yazılı başvurun. Şerhin kaldırılması için tapuya yazı yazılmasını, kısmi kamulaştırmada ifrazın yaptırılmasını, el atma kararı varsa kararın tapuda uygulanmasını isteyin. Başvurunun kayıt tarihini ve numarasını alın.
- Otuz gün bekleyin. Cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m.10).
- Şerhin terkini davasını açın. Taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde, şerhi koyduran idareye karşı.
Dava bitti ama şerh kalkmadı mı?
Mahkeme dosyasını, ödeme belgelerini ve tapu kaydını inceleyip terkin başvurularını ve gerekirse davayı planlayalım: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
Şerhin Terkini Davası: Görevli Mahkeme, Davalı ve Deliller
Yargıtay’ın bu yazıda anılan kararlarının tamamında dava asliye hukuk mahkemesinde görülmüş, kabul kararları istinaf ve temyiz denetiminden geçmiştir. 7. madde belirtmesinin silinmesi için açılan davalarda da durum aynıdır (Yargıtay 5. HD, 04.12.2019, E.2019/4130, K.2019/19594). Uygulamada şerhin terkini davası adli yargıda, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde açılmaktadır (HMK m.12). Hazır metin için şerhin terkini dava dilekçesi örneği sayfamıza bakınız.
Şerhin terkini davasının unsurları
| Başlık | Açıklama |
|---|---|
| Görevli ve yetkili mahkeme | Taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesi |
| Davacı | Malik veya paydaş; onanan dosyalarda terkine davacının payı yönünden hükmedilmiştir |
| Davalı | Şerhi koyduran idare |
| Talep | Şerhin terkini; kısmi kamulaştırmada şerhin kamulaştırılan kısma özgülenmesi |
| Deliller | Tapu kaydı ve şerhin dayanak yazısı, UYAP kayıtları, varsa kesinleşmiş karar ve ödeme belgeleri, idareye yapılan başvuru |
| Yargılama gideri | İdare şerhi terkin ettirmeyerek davaya sebep olmuşsa giderler idarede kalır |
Yargılama gideri bakımından: Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 19.04.2018 tarihli, E.2016/22815, K.2018/7834 sayılı kararında, imar uygulaması sonucu davacılar adına tescil edilen taşınmazlarda idare adına bulunan irtifak şerhlerinin terkin edilmemesi nedeniyle davanın açılmasına idarenin sebep olduğunu, bu yüzden vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin idare üzerinde bırakılmasının yerinde olduğunu kabul etmiştir. Dava açmadan önce idareye yazılı başvuru yapılması bu bakımdan da önemlidir; idarenin davaya sebebiyet verdiği böylece belgelenir.
Yargı yolu bakımından: İdareye yapılan başvurunun reddi bir idari işlem olduğundan, idari yargıda iptal davası da gündeme gelebilir. Yargıtay’ın onadığı dosyalarda adli yargı yolu izlendiğinden ana yol budur; yine de idari dava süresi (ret veya zımni retten itibaren altmış gün) ihtiyaten takip edilmelidir (değerlendirmemizdir). Görev ayrımının genel ölçütleri için dava adli yargıda mı idari yargıda mı açılır yazımıza bakılabilir.
Paylı taşınmaz bakımından: Şerh çoğu zaman paydaşlardan birinin payı üzerine konur. Paydaş, kendi payındaki şerhin terkinini tek başına isteyebilir; onanan kararlarda hüküm “davacının payı yönünden” kurulmuştur. Taşınmazın tamamının satılması planlanıyorsa bütün paydaşların payındaki şerhlerin kaldırılması gerekir; bu nedenle başvurunun ve davanın bütün paydaşlar adına yürütülmesi pratikte daha sağlıklıdır.
Süreler
Bu konuda bilinmesi gereken süreler
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| 7. madde belirtmesinin ömrü | Şerh tarihinden itibaren altı ay | 2942 m.7/3 |
| 31/b şerhi | Kanunda süre yoktur; yargılama boyunca sürer | 2942 m.31/1-b; AYM K.2024/182 |
| İdarenin başvuruya cevap süresi | Otuz gün; cevap verilmezse ret sayılır | İYUK m.10 |
| İdari dava | Ret veya zımni retten itibaren altmış gün | İYUK m.7 |
| Tapu müdürlüğünün ret kararına itiraz | Tebliğden itibaren on beş gün | Tapu Sicili Tüzüğü m.26 |
| Yasağa aykırılığın cezası | Altı aydan iki yıla kadar hapis ve para cezası | 2942 m.33 |
2942 sayılı Kanun, şerhin terkini davası için ayrı bir süre öngörmemiştir. Bununla birlikte şerh durdukça satış, kredi ve yatırım kararları ertelendiğinden, yazılı başvuruların gecikmeden yapılması malikin yararınadır.
Toplulaştırma veya İmar Uygulamasından Sonra Şerh Yeni Parsele Taşındıysa
Şerh zamanında silinmezse, sonradan yapılan arazi toplulaştırması, imar uygulaması veya kadastro yenilemesi sırasında eski parselin kaydıyla birlikte yeni parsele taşınabilir. Böylece yıllar önce bitmiş bir davanın şerhi yeni numaralı parselde, kimi zaman parselin tamamında görünür. Yukarıda anılan 2018 tarihli Yargıtay kararı bu durumla ilgilidir: uygulama sonrasında oluşan taşınmazlarda eski şerhlerin terkin edilmemesi idarenin eksikliği sayılmış ve dava giderleri idareye yüklenmiştir.
Toplulaştırma yapılan alanlarda idarenin elinde ayrıca bir düzeltme imkânı vardır. Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği’nin 15. maddesine 29.01.2021 tarihli değişiklikle eklenen sekizinci fıkraya göre, toplulaştırması tamamlanmış ve tescili yapılmış alanlarda mahkeme kararları ve idareden kaynaklanan maddi hatalar gibi zorunlu hâllerde yapılacak değişiklikler için yeni bir Cumhurbaşkanı kararı aranmaz. Dolayısıyla “toplulaştırma bitti, artık bir şey yapılamaz” açıklaması mevzuata uygun değildir. Tarım arazilerindeki toplulaştırma belirtmesi ayrı bir kayıttır; onun için toplulaştırma şerhi nasıl kaldırılır yazımıza, toplulaştırma sonuçlarına karşı dava için arazi toplulaştırmasına itiraz ve iptal davası yazımıza bakınız.
Üç Örnek Olay
Tarladan enerji hattı geçiyor. Malik el atma nedeniyle dava açmış, mahkeme bedele ve idare lehine irtifak kurulmasına karar vermiştir. İdare irtifakı tescil ettirmek yerine taşınmaza 31/b şerhi koydurmuştur. Bu durumda şerhin terkini istenir; Yargıtay’ın 2013 ve 2025 tarihli kararları aynen bu olaya ilişkindir.
Arsanın bir köşesi yola gidiyor. İdare bedel tespiti ve tescil davası açmış, tebligat yapılmış, şerh parselin tamamına işlenmiştir. Dava sürerken yola giden kısım dışında kalan bölüm için idareden ifraz istenir; ifrazdan sonra şerh yalnızca yola giden parselde kalır ve kalan parsel üzerinde tasarruf serbest olur.
Dava yıllar önce bitti, arazi toplulaştırmaya girdi. Kanal için açılan dava sonuçlanmış, bedel ödenmiş, ancak şerh silinmemiştir. Toplulaştırmadan sonra şerh yeni parselde görünmektedir. Önce eski dava dosyası ve ödeme belgeleri bulunur; idareden kararın tapuda uygulanması ve şerhin terkini için yazı yazılması istenir. Otuz gün içinde sonuç alınamazsa şerhin terkini davası açılır; davaya idare sebep olduğundan giderlerin idarede bırakılması istenir.
Alıcı ve Satıcı İçin Uyarılar
- Şerh kalkmadan tapuda devir yapılamaz; tapu müdürlüğü talebi karşılamaz.
- Şerh varken tapu dışında (harici) yapılan satış alıcıya mülkiyet kazandırmaz; taşınmaz satışı resmî şekle bağlıdır (TMK m.706, TBK m.237). Yasağı dolanmaya yönelik işlemler ayrıca 33. madde bakımından risk doğurur.
- Alıcıyla ön görüşme yapılacaksa bedel ödemesi ve teslim şerhin terkinine bağlanmalı, şerhin dayanağı olan dava dosyası alıcıya açıkça gösterilmelidir.
- Kısmi kamulaştırmada önce ifraz yaptırılmalı; satış, şerhsiz kalan parsel üzerinden yapılmalıdır.
- Alıcı tapu kaydındaki şerhi bilmediğini ileri süremez; tapu sicili herkese açıktır (TMK m.1020).
Sık Yapılan Beş Hata
- 7. madde belirtmesi ile 31/b şerhini karıştırmak. Altı ay kuralı 7. madde belirtmesi için öngörülmüştür; 31/b şerhi yargılama boyunca sürer.
- Dosyayı öğrenmeden tapu müdürlüğüne başvurmak. Müdürlük, 2001 sonrası şerhlerde mahkeme yazısı arar.
- Parselin tamamındaki şerhi kabullenmek. Kısmi kamulaştırmada kalan kısım üzerinde tasarruf yasaklanamaz.
- Yalnızca sözlü takip yapmak. Yazılı başvuru yoksa süre işlemez ve idarenin davaya sebep olduğu belgelenemez.
- Şerh dururken taşınmazı elden çıkarmaya çalışmak. İşlem tapuda yapılamaz; ceza riski vardır.
Hazırlanacak Belgeler
Başvuru ve dava için belgeler
| Belge | Nereden alınır? | Ne işe yarar? |
|---|---|---|
| Güncel tapu kaydı | e-Devlet veya tapu müdürlüğü | Şerhin metni, tarihi ve yevmiye numarası |
| Şerhin dayanak yazısı | Tapu müdürlüğü | Mahkeme adı ve dosya numarası |
| Dava dosyası bilgileri | UYAP veya mahkeme kalemi | Davanın açılıp açılmadığı ve sonucu |
| Kesinleşmiş karar ve ödeme belgeleri | Mahkeme, banka veya idare | Şerhin işlevinin tükendiğinin ispatı |
| İdareye başvuru dilekçesi ve kayıt numarası | Başvuru sırasında alınır | Sürelerin başlangıcı ve yargılama gideri |
| Mirasçılık belgesi ve vekâletname | Noter veya sulh hukuk mahkemesi | Sıfat ve temsil |
Sıkça Sorulan Sorular
31/b şerhi ne demek?
Kamulaştırma Kanunu’nun 31. maddesinin (b) bendindeki devir yasağının tapuya işlenmiş hâlidir. Mahkemenin bedel tespiti ve tescil davasında yaptığı tebligattan sonra taşınmazın başkasına devri, ferağı ve temliki yasaktır.
31/b şerhi olan tapu satılır mı?
Hayır. Şerh durdukça tapu müdürlüğü devir işlemi yapmaz. Yasağa aykırılık 33. maddede altı aydan iki yıla kadar hapis ve para cezasına bağlanmıştır.
31/b şerhi kendiliğinden kalkar mı?
Dava sonunda taşınmaz idare adına tescil edilirken kamulaştırmaya ilişkin şerhler de terkin edilir. Bunun dışında şerh kendiliğinden silinmez; 05.05.2001’den sonra konulan şerhler için şerhi koyduran mahkemenin yazısı aranır.
Altı ay kuralı 31/b şerhine uygulanır mı?
Altı ay kuralı 7. madde belirtmesi için öngörülmüştür. Ancak 31/b adıyla şerh konulmuş olmasına rağmen dava açılmamışsa veya kesinleşmiş karar uygulanmadan şerh konulmuşsa, mahkemeler 7. maddenin son fıkrasına da dayanarak şerhin terkinine karar vermekte, Yargıtay bu kararları onamaktadır.
Tarlamın bir kısmı kamulaştırılıyor, şerh hepsinde görünüyor. Kalanını satabilir miyim?
TKGM’nin 2024/3 sayılı Genelgesine göre kalan kısım üzerinde tasarruf yasaklanamaz ve şerh ifrazdan sonra yalnızca kamulaştırılacak parsele işlenir. İfraz yapılmadıysa idareden yazılı olarak istenmelidir.
Tarlamdan enerji hattı geçiyor ve 31/b şerhi konulmuş. Doğru mu?
Yargıtay 5. Hukuk Dairesine göre doğru değildir: irtifak hakkının tescili gerekirken satılamaz şerhi konulamaz (05.03.2014, E.2013/20805, K.2014/5987). Şerhin terkini istenebilir.
Dava bitti, param ödendi ama şerh duruyor. Ne yapmalıyım?
Şerhi koyduran mahkemeden tapu müdürlüğüne terkin yazısı yazılmasını, idareden de kararın tapuda uygulanmasını isteyin. Otuz gün içinde sonuç alınamazsa asliye hukuk mahkemesinde şerhin terkini davası açılabilir.
Şerhin terkini davası hangi mahkemede açılır?
Uygulamada taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde, şerhi koyduran idareye karşı açılmaktadır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bu davalarda verilen kabul kararlarını onamıştır.
Dava masraflarını kim öder?
İdare, kaldırması gereken şerhi terkin ettirmeyerek davaya sebep olmuşsa vekâlet ücreti ve yargılama giderleri idarede bırakılır (Yargıtay 5. HD, 19.04.2018, E.2016/22815, K.2018/7834).
31/b şerhi varken ipotek verebilir miyim?
TKGM Genelgesine göre şerh varken taşınmaz üzerinde ayni ve kişisel hak tesis edilemez; ipotek talebi tapu müdürlüğünce karşılanmaz.
Anayasa Mahkemesi 31/b’yi iptal etti mi?
Hayır. 05.11.2024 tarihli, E.2024/79, K.2024/182 sayılı kararla iptal istemi oyçokluğuyla reddedilmiştir; kural yürürlüktedir.
Acele kamulaştırmadaki şerh 31/b şerhi midir?
Ayrı bir kayıttır. Acele kamulaştırmada mahkemenin el koyma kararı üzerine 27. madde gereğince devir, ferağ ve temlik yasağı şerhi işlenir; etkisi aynıdır.
El atma davasını kazandım, idare kararı tapuya işletmedi ve şerh koydurdu. Bu hukuka uygun mu?
Yargıtay 5. Hukuk Dairesine göre uygun değildir: tescil kararının tapuya işlenmesi gerekirken satılamaz şerhi konulamaz (31.10.2013, E.2013/11642, K.2013/18079; 25.12.2025, E.2025/8409, K.2025/18662). Şerhin terkini istenir.
Toplulaştırmadan sonra şerh yeni parselime taşındı. Ne yapabilirim?
Şerhin bağlı olduğu dava bitmişse terkin istenir. Toplulaştırma tescil edilmiş olsa bile mahkeme kararından veya idarenin hatasından doğan düzeltmeler için yeni bir Cumhurbaşkanı kararı aranmaz (Yönetmelik m.15/8).
İlgili Rehberler
- Kamulaştırma Şerhinin Terkini Dava Dilekçesi Örneği (3 Örnek, PDF)
- El Atma Davası Bitti, Tapu Değişmedi, Şerh Kalkmadı: Kararın Tapuya İşlenmesi
- Kamulaştırma Hukuku Rehberi
- Kamulaştırma Kararının Tapuya Şerh Edilmesi
- Kamulaştırma Şerhinin Terkini Talebi Dilekçesi Örneği
- Kamulaştırmada Tebligat, Tapu Şerhi ve Süreler
- Kamulaştırma Bedelinin Tespiti ve Tescil Davası
- Kamulaştırmasız El Atma Rehberi
- DSİ Kanalı Tarlamdan Geçiyor: Bedel Davası
- Toplulaştırma Şerhi Nasıl Kaldırılır?
Bu içerik Kamulaştırma Hukuku alanındadır.
Kamulaştırma Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
Mevzuat ve kaynaklar: 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.7, 10, 25, 27, 31, 33; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.599, 705, 706, 1020; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.237; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, 10; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.12; Tapu Sicili Tüzüğü m.26; Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m.15/8 (RG 29.01.2021, 31379 ile eklenmiş); Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 29.04.2024 tarihli, 2024/3 sayılı Kamulaştırma Uygulamaları Genelgesi; Anayasa Mahkemesi 05.11.2024, E.2024/79, K.2024/182 (RG 20.01.2025, 32788) ve 12.02.2026, E.2025/190, K.2026/38 (RG 21.05.2026, 33260); Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 31.10.2013, E.2013/11642, K.2013/18079; 05.03.2014, E.2013/20805, K.2014/5987; 19.04.2018, E.2016/22815, K.2018/7834; 04.12.2019, E.2019/4130, K.2019/19594; 27.09.2021, E.2021/1365, K.2021/10357; 10.11.2021, E.2021/1105, K.2021/12875; 25.12.2025, E.2025/8409, K.2025/18662. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada tapu kaydı ve dava dosyası incelenmeden işlem yapılmamalıdır.


