Arazi toplulaştırmasında tarlanızın yeri değişti, alanı küçüldü, verimli toprağınızın yerine taşlık bir parsel verildi, evinizin veya bahçenizin bulunduğu yer başkasına kaldı ya da hiç tanımadığınız biriyle aynı parsele hissedar yapıldınız. Toplulaştırma, itiraz edilemeyen bir işlem değildir. Bu yazı, itirazın hangi aşamada, kaç gün içinde ve nasıl yapılacağını, itiraz sonuç vermezse açılacak iptal davasının mahkemesini ve süresini, Danıştay’ın toplulaştırmayı hangi sebeplerle hukuka aykırı bulduğunu ve davada hangi delillerin belirleyici olduğunu madde ve karar numaralarıyla anlatıyor.
Kısa cevap: Toplulaştırmada iki askı vardır: arazi derecelendirmesi ve yeni parselasyon planı. Her ikisinde de itiraz, ilanın başladığı günden ilanın kaldırıldığı günü izleyen iş gününün mesai bitimine kadar DSİ’ye yazılı ve belgeli olarak yapılır (Uygulama Yönetmeliği m.12, m.17). İlanlar şahsen tebliğ sayılır; ayrıca tebligat beklenmez (6200 sayılı Kanun ek m.9/7). İtiraz sonuç vermezse taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde iptal davası açılır. Kanun toplulaştırma sonuçlarına karşı tescil tarihinden itibaren on yıl içinde dava açılabileceğini öngörür; ancak süre tartışmasına girmemek için işlemin öğrenilmesinden itibaren altmış gün içinde dava açılması güvenli yoldur.
Toplulaştırmada tarlanız küçüldü veya yeri mi değişti?
Eski ve yeni parsellerinizi, derecelendirme puanlarını ve kesinti oranını birlikte inceleyelim: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
Toplulaştırmada İtiraz Edilebilecek Aşamalar
Arazi toplulaştırması tek bir işlem değil, birbirini izleyen işlemler zinciridir. Her halkanın kendi itiraz yolu ve süresi vardır; bir aşamada yapılan hata sonraki aşamada düzeltilemeyebilir.
Aşamalar, başvuru yolları ve süreler
| Aşama | Neye itiraz edilir? | Nereye, ne zaman? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Cumhurbaşkanı kararı | Alanın toplulaştırma sahası ilan edilmesi | Danıştay; Resmî Gazete’de yayımı izleyen günden itibaren 60 gün | 2575 m.24; İYUK m.7 |
| Arazi derecelendirmesi | Toprağınıza verilen derece ve değer sayısı | DSİ’ye yazılı itiraz; askı süresi ve izleyen iş günü | Yönetmelik m.12 |
| Mülakat | Yeni parsel tercihlerinin yanlış veya eksik yazılması | Mülakat formuna şerh; yazılı başvuru | Yönetmelik m.14 |
| Yeni parselasyon planı ve mülkiyet listesi | Yeni parselin yeri, alanı, şekli, hisse durumu | DSİ’ye yazılı itiraz; 30 günlük askı ve izleyen iş günü | Yönetmelik m.17 |
| Tescil ve yer teslimi | Toplulaştırmanın sonucu | İdare mahkemesinde iptal davası | 6200 ek m.9/7; İYUK m.7, m.34 |
Sürecin genel işleyişi, DSİ izni, %10 katılım payı ve gelir kaybı bedeli arazi toplulaştırmasında malikin hakları yazımızda anlatılmıştır. Bu yazı yalnızca itiraz ve dava yollarına odaklanır.
Birinci Askı: Arazi Derecelendirmesine İtiraz
Toplulaştırmada size verilecek yeni parselin büyüklüğü, eski parsellerinizin metrekaresine göre değil, değerine göre belirlenir. Derecelendirme komisyonu her parselin toprağını verimlilik, konum ve benzeri ölçütlere göre derecelendirir ve bir değer sayısı verir. Toprağınız olduğundan düşük derecelendirilirse, kâğıt üzerinde “eşit değerde” görünen ama gerçekte daha küçük veya daha kötü bir parsel alırsınız. Bu nedenle en önemli itiraz aşaması, çoğu malikin fark etmeden geçirdiği bu ilk askıdır.
Yönetmelik m.12 bakımından: Parsellerin denklik katsayılarını ve birim değer karşılıklarını gösteren mülkiyet listesi ile derecelendirme haritası askıya çıkarılır; ilan muhtarlık binası, köy konağı veya köy camisinden birinde ve kaymakamlık ilan tahtasında yapılır. İtiraz, ilanın başladığı günden ilanın kaldırıldığı günü izleyen iş gününün mesai bitimine kadar DSİ’ye veya proje idaresine yazılı olarak yapılır. İtirazlar askının bitiminden itibaren en geç on beş gün içinde değerlendirilir. İtiraz derecelendirmeyi değiştiriyorsa liste otuz gün süreyle yeniden askıya çıkarılır; bu ikinci askıda yapılan itirazlar en geç otuz gün içinde karara bağlanır.
İki şart: Yönetmelik, bir belgeye dayanmayan ve yazılı olarak yapılmayan itirazların incelenmeyeceğini açıkça belirtir. “Benim tarlam daha iyiydi” demek yetmez; itiraza toprak analiz raporu, sulama belgesi, ürün ve verim kayıtları (ÇKS), fotoğraf veya komşu parsellerle karşılaştırma eklenmelidir. Dilekçenin evrak kayıt numarası mutlaka alınmalıdır.
Mülakat: Tercihlerinizi Yazılı Hâle Getirin
Yönetmelik m.14 bakımından: Derecelendirme kesinleştikten sonra maliklerle, yeni parselin nerede verilmesini istediklerine dair mülakat yapılır. Mülakat günü ve yeri önceden duyurulur; malik onaylı blok planı, derecelendirme haritası ve mülkiyet listesi üzerinden bilgilendirilir. Düzenlenen form malik, muhtar ve proje mühendisi tarafından imzalanır. Mülakata başkası adına katılmak için vekâlet gerekir.
Mülakat formu ileride açılacak davanın en önemli delillerindendir. Tercihinizin forma doğru yazıldığını kontrol etmeden imzalamayın; evinizin, kuyunuzun, meyve bahçenizin bulunduğu parselin etrafında toplulaştırma istediğinizi açıkça yazdırın ve formun bir örneğini alın. Tercihin karşılanmaması tek başına iptal sebebi değildir; ancak idare, tercihi neden karşılayamadığını teknik gerekçeyle açıklamak zorundadır.
İkinci Askı: Yeni Parselasyon Planına İtiraz
Yönetmelik m.17 bakımından: Yeni parselasyon planı ve yeni mülkiyet listeleri DSİ’nin internet sayfasında, muhtarlıkta ve kaymakamlık ilan tahtasında otuz gün süreyle askıya çıkarılır. İtiraz, ilanın başladığı günden ilanın kaldırıldığı günü izleyen iş gününün mesai bitimine kadar yazılı ve belgeli olarak yapılır. İtirazlar değerlendirildikten sonra plan ikinci kez otuz gün askıya çıkarılır; ikinci askıdaki itirazlar askının bitiminden itibaren en geç otuz gün içinde karara bağlanır. Gerekçeli raporla üçüncü bir askı, kamu yatırımlarının zorunlu kıldığı hâllerde ise bir askı daha yapılabilir. Kesinleşen plan araziye uygulanır, parseller yer teslim tutanağıyla dağıtılır ve tescil için kadastro müdürlüğüne gönderilir.
Bu askıda bakılması gerekenler şunlardır: yeni parselin toplam alanı ve değer sayısı, eski parsellerle karşılaştırması; kesinti oranı; parselin yola ve sulama kanalına cephesi; sabit tesislerinizin (ev, ahır, kuyu, meyve bahçesi) yeni parselin içinde kalıp kalmadığı; mülkiyet listesinde adınızın, pay oranınızın ve paydaşlarınızın doğru yazılıp yazılmadığı.
6200 ek m.9/7 bakımından: Toplulaştırma kapsamındaki ilanlar ilgililere şahsen tebliğ edilmiş sayılır. Şehirde veya yurt dışında yaşayan malik ve mirasçılar için bunun anlamı açıktır: tebligat gelmez, süre ilanla işler. Muhtarlık panosunu ve DSİ Bölge Müdürlüğünün internet sayfasını takip edecek bir yakın ya da vekil görevlendirilmelidir.
Askıda İtiraz Etmeyen Dava Açabilir mi?
Yönetmelik, itirazlar üzerine verilen kararın “kesin” olduğunu söyler. Bu kesinlik idari aşamaya ilişkindir; yargı yolunu kapatmaz. Anayasa’nın 125. maddesi uyarınca idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır. Mevzuatta askıda itirazı dava açmanın ön şartı sayan bir hüküm de bulunmamaktadır (değerlendirmemizdir). Bölge idare mahkemesi kararlarında, askı sürecinde itiraz edilmiş olmasının planın kesin ve yürütülebilir niteliğini ortadan kaldırmadığı, bu nedenle davanın incelenmeksizin reddinin hukuka aykırı olduğu belirtilmiştir (Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi, 29.12.2023, E.2023/2810, K.2023/3767).
Bununla birlikte itiraz etmek iki nedenle önemlidir. Birincisi, idare itirazı kabul ederse dava gerekmez. İkincisi, itiraz dilekçesi ve idarenin cevabı davada hem delil hem de sürenin başlangıcı bakımından belirleyicidir.
İptal Davası: Mahkeme, Davalı ve Süre
İptal davasının künyesi
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Dava konusu | Toplulaştırma işleminin davacının parsellerine ilişkin kısmı | İYUK m.2 |
| Görevli ve yetkili mahkeme | Taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi | İYUK m.34 |
| Davalı | DSİ Genel Müdürlüğü (eski projelerde projeyi yürüten idare) | 6200 ek m.9 |
| Davacı | Malik, paydaş, mirasçı | İYUK m.2 (menfaat ihlali) |
| Süre | Kanuna göre tescil tarihinden itibaren 10 yıl; ihtiyaten öğrenmeden itibaren 60 gün | 6200 ek m.9/7; İYUK m.7 |
| Yargılama | Toplulaştırma davaları öncelikle görülür | 6200 ek m.9/9 |
| Kanun yolu | İstinaf; şartları varsa temyiz | İYUK m.45, m.46 |
Görev bakımından: Uyuşmazlık Mahkemesi, mülkiyet hakkını etkileyen toplulaştırma işlemlerinin süreç boyunca idari yargının denetimine tabi olduğunu, toplulaştırma tamamlandıktan sonra ortaya çıkan tapu sicili uyuşmazlıklarının ise adli yargıda görüleceğini belirtmiştir (27.12.2021, E.2021/535, K.2021/670). Buna göre “yeni parselim bana eş değer değil, yerim haksız değiştirildi” iddiası idare mahkemesinde; “tapuda payım yanlış yazıldı, parsel aslında benim adıma kayıtlı olmalıydı” türünden mülkiyet uyuşmazlığı asliye hukuk mahkemesinde tapu iptali ve tescil davası ile ileri sürülür. Ayrım için adli yargı mı idari yargı mı yazımıza bakınız.
Süre bakımından: İYUK m.7, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava süresinin altmış gün olduğunu söyler. 6200 sayılı Kanun’un ek 9. maddesi ise toplulaştırma sonuçlarına karşı tescil tarihinden itibaren on yıl içinde dava açılabileceğini özel olarak düzenlemiştir. Değerlendirmemize göre bu hüküm özel bir dava süresidir. Ancak iki noktaya dikkat edilmelidir. Birincisi, on yıllık süre “toplulaştırma sonuçlarına” ilişkindir; derecelendirme itirazının reddi gibi ara işlemler bakımından genel süre tartışması açıktır. İkincisi, uygulamada davaların sürenin geçtiği gerekçesiyle reddedildiği ve bu ret kararlarının üst mahkemelerce denetlendiği dosyalar vardır; örneğin İzmir Bölge İdare Mahkemesi 7. İdari Dava Dairesi, davacının işlemi bütün unsurlarıyla öğrendiği ortaya konulmadan davanın süre yönünden reddini hukuka aykırı bulmuştur (29.09.2020, E.2020/1170, K.2020/1031). Bu nedenle on yıllık süreye güvenip beklemek yerine, yeni parselin ilanından, yer tesliminden veya tapunun alınmasından itibaren altmış gün içinde dava açılması ihtiyatlı yoldur. Sürelerin hesabı için idari davalarda dava açma süreleri yazımıza bakınız.
Toplulaştırma kararının kendisine (Cumhurbaşkanı kararına) karşı açılacak dava ise ayrı bir davadır; Danıştay’da ilk derece olarak ve Resmî Gazete’de yayımı izleyen günden itibaren altmış gün içinde açılır. Genel kuralları düzenleyici işlemlere karşı iptal davası yazımızda yer alır.
Danıştay Toplulaştırmayı Hangi Sebeplerle Hukuka Aykırı Buluyor?
Toplulaştırma davalarına temyizde Danıştay Dördüncü Dairesi bakmaktadır. Dairenin 2024 ve 2025 tarihli kararları, mahkemelerin hangi iddiaları ciddiye aldığını ve idareden neyi ispat etmesini beklediğini açıkça göstermektedir.
Danıştay 4. Dairesinin yakın tarihli toplulaştırma kararları
| Karar | Uyuşmazlık | Sonuç |
|---|---|---|
| 25.03.2025, E.2023/10825, K.2025/1977 | Toplulaştırma sonrasında davacıların parseline üçüncü bir kişinin hissedar yapılması | Üçüncü kişiyle hissedar yapılma hukuka uygun bulunmamıştır |
| 25.03.2025, E.2023/12949, K.2025/1978 | Bir parselin değer endeksinin yüksek belirlenmesi; komşu parselde kaldığı ileri sürülen 436 narenciye ve 40 zeytin ağacı | Değer endeksi yönünden iptal onanmış; ağaç iddiasını incelemeyen rapora dayalı kısım bozulmuştur |
| 28.04.2025, E.2023/13684, K.2025/2718 | Yaklaşık 12 dekarlık azalma, yer değişikliği ve tek parçanın birbirine bitişik olmayan iki parsele bölünmesi | Teknik zorunluluk ortaya konulmadığından işlem hukuka uygun görülmemiştir |
| 24.02.2025, E.2025/418, K.2025/1074 | Sabit tesislerin yeni parsel dışında bırakılması | Sabit tesis sayımı örnekleyicidir; gerekçesiz rapor yeterli değildir |
| 03.03.2025, E.2023/10703, K.2025/1284 | Yeni parselin dışında kaldığı ileri sürülen ağaçlar ve ev | İddia araştırılmadan verilen karar eksik incelemeye dayalıdır |
| 13.06.2024, E.2023/13210, K.2024/3961 | Tarla yerine ıslah gerektiren mera vasfında yer verilmesi | Sayısal eşitlik fiilî eş değerlik anlamına gelmez |
| 21.05.2025, E.2025/1577, K.2025/3191 | Kahramanmaraş Türkoğlu’nda hangi parsel ve hisselerin toplulaştırıldığının belgelenmemesi | Belgeler getirtilmeden verilen karar eksik incelemeye dayalıdır |
Bu kararlardan çıkan ortak ilke şudur: toplulaştırma teknik bir işlemdir, ancak teknik olması onu denetim dışı bırakmaz. İdare, malikin aleyhine sonuç doğuran her tercihin (küçültme, yer değiştirme, bölme, hisselendirme) teknik zorunluluğunu somut olarak ortaya koymak; mahkeme de malikin somut iddialarını bilirkişiye tek tek inceletmek zorundadır.
İptal Sebepleri: Altı Başlık
1- Eş değerlik: alan değil değer
Yönetmelik m.16/a bakımından: Malike, kesintiden sonra kalan değere eşit alan, mümkünse tek parsel olarak ve tercih sırasına göre verilir. Ölçüt değerdir. Bu nedenle yeni parselin eskisinden küçük olması tek başına hukuka aykırılık değildir; daha verimli toprakta daha küçük alan verilebilir. Tersi de geçerlidir: metrekare aynı kalsa bile sulu tarlanın yerine kıraç, düz tarlanın yerine eğimli ve taşlı arazi verilmesi eş değerliği bozar. Danıştay, ıslah gerektiren mera niteliğindeki yerin tarla karşılığı verilmesini bu gerekçeyle hukuka uygun bulmamıştır.
2- Derecelendirme ve değer endeksi hatası
Eş değerliğin hesabı derecelendirmeye dayanır. Bir parselin değer endeksinin komşularına göre gerekçesiz biçimde yüksek ya da düşük belirlenmesi, malik aleyhine fazla kesinti veya eksik tahsis sonucunu doğurur. E.2023/12949 sayılı dosyada mahkeme, bir parselin değer endeksinin diğerlerinden yüksek belirlenmesini hukuka ve hakkaniyete aykırı bularak işlemi o parsel yönünden iptal etmiş, Danıştay bu kısmı onamıştır.
3- Yüzde onu aşan kesinti
6200 ek m.9/11 ve Yönetmelik m.15, m.16/a bakımından: Yol, kanal ve tahliye kanalı gibi ortak tesisler için yapılabilecek bedelsiz kesinti en fazla %10’dur. Aşan ihtiyaç eş değer tahsisli araziden veya kamulaştırmayla karşılanır. Kesinti oranı, mülkiyet listesindeki eski ve yeni değer sayılarından hesaplanır. Oran aşılmışsa iptal davasının yanında, fazla kesilen veya kanal için fiilen kullanılan alanın bedeli adli yargıda ayrıca istenebilir; ayrıntı DSİ kanalı tarlamdan geçiyor yazımızdadır.
4- Sabit tesislerin korunmaması
Yönetmelik m.4 ve m.16/c, f, g bakımından: Konut, hayvan barınağı, depo, su kuyusu gibi yapılar ile dikili veya kapama meyve bahçesi niteliğindeki araziler sabit tesistir. Sabit tesisler mümkün olduğunca eski maliklerine verilir; malikin birden fazla tesisi varsa birinin etrafında toplulaştırma isteği dikkate alınır. Korunamayan tesisler için kesinti kadar alan malikin diğer parsellerinden veya hazine arazisinden karşılanabilir, bu da mümkün değilse ödeme yapılabilir. Danıştay, sabit tesis sayımının sınırlı değil örnekleyici olduğunu ve tesislerin neden kapsam dışı bırakıldığı açıklanmadan düzenlenen bilirkişi raporuna dayanılamayacağını belirtmiştir. Evinizin, kuyunuzun veya yetişkin ağaçlarınızın komşunun yeni parselinde kalması en güçlü iptal sebeplerindendir.
5- Üçüncü kişiyle hissedar yapılma
Toplulaştırmanın amacı parçalı ve hisseli yapıyı azaltmaktır. Tek başına malik olduğunuz ya da yalnızca ailenizle paydaş olduğunuz bir arazide, rızanız olmadan yabancı bir kişinin payının sizin parselinize eklenmesi bu amaca aykırıdır. Danıştay 4. Dairesi E.2023/10825 sayılı kararında davacıların bahçe, ev ve sulama sisteminin bulunduğu parsele üçüncü kişinin hissedar yapılmasını hukuka uygun bulmamıştır. Paylı mülkiyetin doğurduğu sorunlar için hisseli ve paylı mülkiyette haklar ve hisseli tarlada ortaklığın giderilmesi yazılarımıza bakılabilir.
6- Teknik zorunluluk gösterilmeden bölme ve yer değiştirme
Tek parça hâlinde kullanılan bir tarlanın birbirine bitişik olmayan iki parsele bölünmesi veya malikin tercih etmediği uzak bir bloğa taşınması, ancak teknik bir zorunlulukla açıklanabilir. E.2023/13684 sayılı kararda yaklaşık on iki dekarlık azalmanın ve kısmi yer değişikliğinin teknik zorunluluğu ortaya konulamadığı için işlem hukuka uygun görülmemiştir. İdarenin “toplulaştırmada herkese istediği yeri vermek mümkün değildir” biçimindeki genel savunması, somut gerekçenin yerini tutmaz.
Evinizin veya bahçenizin bulunduğu yer başkasına mı verildi?
Sabit tesislerin korunmaması ve üçüncü kişiyle hissedar yapılma, Danıştay’ın iptal sebebi saydığı durumlardır. Dosyanız için: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.
Davada Deliller ve Bilirkişi İncelemesi
Toplulaştırma davaları dosya üzerinden değil, keşif ve bilirkişi incelemesiyle çözülür. Heyette harita mühendisi ile ziraat mühendisinin bulunması gerekir. Danıştay’ın bozma kararlarının çoğu “eksik inceleme” gerekçesine dayanır; yani mahkemenin, davacının somut iddiasını bilirkişiye inceletmemiş olmasına. Bu nedenle iddialar dava dilekçesinde tek tek ve somut olarak yazılmalıdır: hangi ağaç, hangi yapı, hangi kuyu, eski parselin hangi köşesi.
Hazırlanacak deliller
| Delil | Nereden alınır? | Neyi ispatlar? |
|---|---|---|
| Eski ve yeni tapu kayıtları | Tapu Müdürlüğü | Alan, pay ve malik değişikliği |
| Parsel Sıralı Liste ve Tescile Esas Parselasyon Haritası | DSİ Bölge Müdürlüğü | Değer sayıları, kesinti oranı, yeni parselin konumu |
| Derecelendirme haritası ve mülkiyet listesi | DSİ Bölge Müdürlüğü | Toprağa verilen derece; komşu parsellerle karşılaştırma |
| Mülakat formu | DSİ Bölge Müdürlüğü; malikteki örnek | Tercihin ne olduğu ve karşılanıp karşılanmadığı |
| İtiraz dilekçeleri ve cevapları | Malik | İdari aşamanın tüketildiği; süre |
| Fotoğraf, uydu görüntüsü, ÇKS ve ürün kayıtları | Malik; İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü | Sabit tesisler, ağaçlar, sulama ve verim |
| Yer teslim tutanağı | DSİ; malik | Yeni parselin fiilen teslim edildiği tarih |
Belgelere erişim bakımından: DSİ’nin bu belgeleri vermemesi hukuka aykırıdır. E.2023/12949 sayılı dosyada malikin “Tescile Esas Parselasyon Haritası” ve “Parsel Sıralı Liste” örneklerini isteyen başvurusunun reddi iptal edilmiş, bu kısım Danıştay’ca onanmıştır. Belgeler 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’na göre yazılı olarak istenmelidir; hazır metin dilekçe örnekleri sayfamızda yer alır.
Yürütmenin Durdurulması ve İptal Kararının Sonucu
İYUK m.27 bakımından: Dava açılması işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Açık hukuka aykırılık ve telafisi güç zarar şartları birlikte varsa yürütmenin durdurulması istenir. Yetişkin meyve ağaçlarının veya yapının başkasına geçecek olması, yeni malikin ağaçları sökme ihtimali gibi olgular telafisi güç zarar bakımından somut olarak anlatılmalıdır. Uygulamada mahkemeler bu kararı çoğu zaman keşif ve bilirkişi raporundan sonra değerlendirmektedir.
Yönetmelik m.15/8 bakımından: Toplulaştırması tamamlanan alanlarda mahkeme kararları veya idarece tespit edilen maddi hatalar nedeniyle yapılması gereken değişiklikler için yeni bir Cumhurbaşkanı kararı aranmaz; düzeltmeye ilişkin teknik dosya kadastro müdürlüğüne gönderilir. İptal kararı kural olarak yalnızca davacının parsellerine ilişkin kısmı ortadan kaldırır; idare, kararın gerekçesine uygun yeni bir düzenleme yapmak zorundadır. Düzeltme komşu parselleri de etkileyeceğinden kararın uygulanması zaman alabilir. İdare kararı uygulamazsa tazminat sorumluluğu doğar; bkz. tam yargı davası.
Eski Projeler: 3083 ve 5403 Sayılı Kanun Dönemi
Toplulaştırma 2018’den önce 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun mülga 17. maddesi uyarınca, farklı idarelerce yürütülüyordu. Danıştay’ın yukarıdaki kararlarının bir kısmı bu döneme ait projelere ilişkindir ve o tarihte yürürlükte olan yönetmelik hükümlerine göre karara bağlanmıştır. Projenin hangi kanuna göre ilan edildiği, uygulanacak yönetmeliği, davalı idareyi ve tapudaki kaydın türünü belirler. 3083 kapsamındaki projelerde tapuya ayrıca bölünmezlik şerhi konulur. Tescilden sonra tapuda kalan kayıtlar için toplulaştırma şerhi nasıl kaldırılır yazımıza bakınız.
İptal Davasının Yanında İstenebilecekler
- Fazla kesinti veya kanal için bedel: %10’u aşan kesinti ya da kamulaştırılmadan kullanılan alan için adli yargıda bedel davası.
- Ürün zararı ve gelir kaybı: Ekim kısıtlaması nedeniyle oluşan ürün ve mütemmim cüz zararı ile yeni parsel teslimine kadarki gelir kaybı DSİ tarafından karşılanır; takdir edilen bedel kabul edilmezse bedel sulh hukuk mahkemesince tespit edilir (6200 ek m.9/8).
- Sabit tesis bedeli: Korunamayan sabit tesisler için ödeme (Yönetmelik m.16/g).
- Tazminat: Hukuka aykırı işlem nedeniyle doğan diğer zararlar için iptal davasıyla birlikte veya sonrasında tam yargı davası (İYUK m.12).
Adım Adım Ne Yapmalı?
- Toplulaştırma ilan edildiği andan itibaren muhtarlık panosunu ve DSİ Bölge Müdürlüğünün internet sayfasını düzenli takip edin veya ettirin.
- Derecelendirme askısında parsellerinizin derecesini komşu parsellerle karşılaştırın; hata varsa süresinde yazılı ve belgeli itiraz edin.
- Mülakatta tercihlerinizi ve sabit tesislerinizi forma yazdırın; formun örneğini alın.
- Parselasyon askısında yeni parselinizin yerini, alanını, kesinti oranını ve pay durumunu kontrol edin; itiraz edin.
- İtirazınız reddedilirse veya sonuçsuz kalırsa belgeleri bilgi edinme başvurusuyla toplayın.
- Yeni parselin ilanından, yer tesliminden veya tapunun alınmasından itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açın.
- Dava dilekçesinde her iddiayı somutlaştırın; keşif ve bilirkişi incelemesi isteyin; raporda incelenmeyen iddia kalırsa itiraz edin.
Sık Yapılan Hatalar
- Tebligat beklemek. İlan tebligat yerine geçer; askı süresi siz haberdar olmasanız da işler.
- Sözlü itiraz. Mühendise veya muhtara sözlü şikâyet itiraz sayılmaz; yazılı ve belgeli olmalıdır.
- Derecelendirme askısını önemsememek. Yeni parselin büyüklüğü bu aşamada belirlenen değer sayısına bağlıdır.
- Yalnızca “arazim küçüldü” demek. Mahkeme alanı değil değeri karşılaştırır; iddia eş değerlik üzerinden kurulmalıdır.
- On yıllık süreye güvenip beklemek. Süre tartışması davanın esasına girilmeden kaybedilmesine yol açabilir.
- Mülkiyet uyuşmazlığını idare mahkemesine götürmek. Tapu kaydına ilişkin iptal ve tescil talepleri adli yargının işidir.
- Yeni parseli tahrip etmek veya eski yeri işgal etmeyi sürdürmek. Dava sürerken fiilî durum yaratmak yeni uyuşmazlıklara ve tazminat taleplerine yol açar.
Sıkça Sorulan Sorular
Arazi toplulaştırmasına nasıl itiraz edilir?
Derecelendirme ve parselasyon planı askıya çıkarıldığında, ilanın başladığı günden ilanın kaldırıldığı günü izleyen iş gününün mesai bitimine kadar DSİ’ye yazılı ve belgeli itiraz dilekçesi verilir.
Toplulaştırma itiraz süresi kaç gündür?
Yeni parselasyon planı otuz gün askıda kalır; itiraz bu süre içinde ve askının kaldırıldığı günü izleyen iş günü mesai bitimine kadar yapılabilir. Derecelendirme askısında da itiraz aynı biçimde askı süresine bağlıdır.
Bana tebligat gelmedi, süre başlar mı?
Evet. Toplulaştırmada ilanlar şahsen tebliğ sayılır (6200 ek m.9/7); ayrıca tebligat yapılmaz.
İtiraz süresini kaçırdım, dava açabilir miyim?
Mevzuatta askıda itirazı dava şartı sayan bir hüküm yoktur. Toplulaştırma sonucuna karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir; süre riskine karşı öğrenmeden itibaren altmış gün içinde dava açılmalıdır.
Toplulaştırma iptal davası hangi mahkemede açılır?
Taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde, DSİ Genel Müdürlüğüne karşı açılır. Tapu kaydına ilişkin mülkiyet uyuşmazlıkları asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Toplulaştırmada dava açma süresi 10 yıl mı, 60 gün mü?
6200 sayılı Kanun ek m.9 toplulaştırma sonuçlarına karşı tescilden itibaren on yıl içinde dava açılabileceğini öngörür. Uygulamadaki süre tartışmaları nedeniyle işlemin öğrenilmesinden itibaren altmış gün içinde dava açılması güvenlidir.
Tarlam toplulaştırmada küçüldü, hukuka aykırı mı?
Tek başına değil. Ölçüt alan değil değerdir; %10’a kadar bedelsiz kesinti de yapılabilir. Değer eşitliği bozulmuşsa, kesinti %10’u aşmışsa veya küçültmenin teknik gerekçesi yoksa işlem iptal edilebilir.
Tanımadığım biriyle aynı tapuya hissedar yapıldım, ne yapabilirim?
Danıştay 4. Dairesi, toplulaştırma sonrasında malikin parseline üçüncü kişinin hissedar yapılmasını hukuka uygun bulmamıştır (E.2023/10825, K.2025/1977). İptal davası açılabilir.
Evim ve ağaçlarım komşunun yeni parselinde kaldı, hakkım var mı?
Konut, kuyu ve meyve bahçesi gibi sabit tesisler mümkün olduğunca eski malikine verilmelidir (Yönetmelik m.16/c). Korunmaması iptal sebebidir; korunamıyorsa bedeli ödenir.
Dava açarsam toplulaştırma durur mu?
Hayır, kendiliğinden durmaz. Yürütmenin durdurulması ayrıca istenir ve mahkeme şartları varsa karar verir.
Dava kazanılırsa ne olur?
İşlem davacının parselleri yönünden iptal edilir; idare kararın gerekçesine uygun yeni düzenleme yapar. Bunun için yeni bir Cumhurbaşkanı kararı gerekmez.
Hisseli tarlada tek paydaş dava açabilir mi?
Evet. Menfaati ihlal edilen her paydaş veya mirasçı kendi adına iptal davası açabilir.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Toplulaştırma dosyalarında sonuç, eski ve yeni durumun belgelerle karşılaştırılmasına ve iddiaların bilirkişiye doğru sorularla götürülmesine bağlıdır. Önce DSİ’den parselasyon haritası, parsel listesi ve derecelendirme kayıtları alınır; eş değerlik, kesinti oranı, sabit tesisler ve pay durumu incelenir; askı süresi içindeyse itiraz, tescil yapılmışsa iptal davası hazırlanır. Fazla kesinti veya kanal bedeli için adli yargıdaki dava ayrıca yürütülür. Dosya değerlendirmesi için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşılabilir.
İlgili Rehberler
- Gayrimenkul Hukuku Rehberi (Tüm Rehberler)
- Arazi Toplulaştırmasında Malikin Hakları
- Toplulaştırma Şerhi Nasıl Kaldırılır?
- Toplulaştırma Şerhi Dilekçe Örnekleri (6 Örnek)
- DSİ Kanalı Tarlamdan Geçiyor: Bedel Davası
- Tarım Arazisinde Bölünme Yasağı ve Hisse Satışı
- Tapu İptali ve Tescil Davası
- İdari Davalarda Dava Açma Süreleri
- İdare Hukuku Rehberi
Bu içerik Gayrimenkul Hukuku alanındadır.
Gayrimenkul Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
Mevzuat ve kaynaklar: Anayasa m.35, 125; 6200 sayılı Kanun ek m.9; Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği (RG 07.02.2019, 30679; değişiklik RG 29.01.2021, 31379) m.4, 12, 14, 15, 16, 17; 2577 sayılı İYUK m.2, 7, 12, 27, 34, 45, 46; 2575 sayılı Kanun m.24; 4982 sayılı Kanun; 3083 sayılı Kanun; Danıştay 4. Daire 25.03.2025, E.2023/10825, K.2025/1977; 25.03.2025, E.2023/12949, K.2025/1978; 28.04.2025, E.2023/13684, K.2025/2718; 24.02.2025, E.2025/418, K.2025/1074; 03.03.2025, E.2023/10703, K.2025/1284; 13.06.2024, E.2023/13210, K.2024/3961; 21.05.2025, E.2025/1577, K.2025/3191; Uyuşmazlık Mahkemesi 27.12.2021, E.2021/535, K.2021/670; Gaziantep BİM 2. İDD 29.12.2023, E.2023/2810, K.2023/3767; İzmir BİM 7. İDD 29.09.2020, E.2020/1170, K.2020/1031. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada belgeler incelenmeden işlem yapılmamalıdır.


