Toplulaştırma Şerhi Nasıl Kaldırılır? 2026: Tescil Bitti, Tapudaki DSİ Belirtmesi Duruyor, Tarla Satılamıyor — DSİ ve Tapu Başvurusu, 30 Gün Kuralı, İptal Davası ve Kanal İçin Bedel Davası (6200 Ek m.9; Yönetmelik m.8)
18 Kasım 2026

Toplulaştırma Şerhi Nasıl Kaldırılır? 2026: Tescil Bitti, Tapudaki DSİ Belirtmesi Duruyor, Tarla Satılamıyor — DSİ ve Tapu Başvurusu, 30 Gün Kuralı, İptal Davası ve Kanal İçin Bedel Davası (6200 Ek m.9; Yönetmelik m.8)

Arazi toplulaştırması bitti, yeni tapunuzu aldınız; ancak tapu kaydının beyanlar hanesinde “6200 sayılı Kanunun Ek 9 uncu maddesi gereğince arazi toplulaştırması kapsamına alınmıştır” yazısı hâlâ duruyor ve tapu müdürlüğü bu yüzden satış, ipotek veya devir işlemini yapmıyor. Bu yazı, halk arasında “toplulaştırma şerhi” ya da “DSİ şerhi” denen bu belirtmenin hukuken ne zaman sona erdiğini, DSİ Bölge Müdürlüğüne ve Tapu Müdürlüğüne hangi başvuruların yapılacağını, otuz günlük cevap süresini, idare mahkemesinde açılacak iptal davasını ve arazinizden kanal ya da yol geçiyorsa ayrıca açılması gereken kamulaştırmasız el atma davasını madde numaralarıyla anlatıyor.

Kısa cevap: Toplulaştırma belirtmesi süresiz bir kısıtlama değildir. Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği’nin 8. maddesinin dördüncü fıkrasına göre eski parseller üzerindeki belirtme, yeni parselasyon planlarının tescili ile sona erer ve yeni parsellere taşınmaz. 6200 sayılı Kanun’un ek 9. maddesindeki DSİ izni şartı da yalnızca “toplulaştırma işlemleri sonuçlanıncaya kadar” geçerlidir. Tescilden sonra kayıtta duran belirtme için önce DSİ Bölge Müdürlüğüne ve Tapu Müdürlüğüne yazılı başvuru yapılır; otuz gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır (İYUK m.10) ve altmış gün içinde taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde iptal davası açılır (İYUK m.7, m.34).

Toplulaştırma bitti ama tapudaki şerh kalkmadı mı?

Şerhin türünü tapu kaydınız üzerinden tespit edip DSİ ve Tapu başvurularını, gerekirse iptal ve bedel davalarını birlikte planlayalım: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp

Toplulaştırma Belirtmesi Nedir, Tapuya Neden Konur?

Arazi toplulaştırması, dağınık ve küçük parsellerin birleştirilip sulama kanalı ve yol ağına göre yeniden düzenlenmesidir. 2018’den bu yana dayanağı 6200 sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce Yürütülen Hizmetler Hakkında Kanun’un 7139 sayılı Kanunla eklenen ek 9. maddesidir; uygulayıcı kuruluş DSİ’dir. Toplulaştırmanın genel işleyişini, %10 katılım payını ve gelir kaybı bedelini arazi toplulaştırmasında malikin hakları yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık. Bu yazının konusu, sürecin en sonunda ortaya çıkan ve çok az bilinen bir sorundur: işi biten belirtmenin tapuda unutulması.

Yönetmeliğin “Tapu siciline belirtme konulması” başlıklı 8. maddesinin birinci fıkrasına göre, toplulaştırma sahası ilan edildikten sonra toplulaştırmayı yürüten idare, sahadaki parsellerin tapu kütüğünün beyanlar hanesine belirtme konulmasını ilgili tapu müdürlüğünden ister. Belirtmenin metni Yönetmelikte verilmiştir: “6200 sayılı Kanunun Ek 9 uncu maddesi gereğince arazi toplulaştırması kapsamına alınmıştır.” Bu kaydın tek amacı, proje sürerken parsellerin el değiştirmesini ve bölünmesini DSİ’nin denetimine bağlayarak yeni parselasyonun sağlıklı yapılmasını sağlamaktır.

Teknik olarak bu kayıt bir “şerh” değil, beyanlar hanesine işlenen bir “belirtme”dir. Uygulamada ve halk arasında şerh dendiği için yazıda iki ifadeyi birlikte kullanıyoruz. Tapudaki kayıt türlerinin farkı için tapu kaydındaki şerhler ve takyidat yazımıza bakılabilir.

Belirtme Varken Hangi İşlemler Yapılamaz?

Ek 9. maddenin on dördüncü fıkrası, toplulaştırma kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasından toplulaştırma işlemleri sonuçlanıncaya kadar mülkiyet ve zilyetliğin devri, temliki, ipotek ve satış vaadi işlemlerini DSİ’nin iznine bağlar. Yönetmeliğin 8. maddesinin birinci fıkrası kapsamı daha geniş yazmıştır: belirtme tarihinden toplulaştırma tapuya tescil edilinceye kadar, malikin veya hak sahibinin talebine bağlı devir, temlik, ipotek, satış vaadi, ifraz ve taksim ile ayni ve şahsi haklara ilişkin işlemler DSİ veya proje idaresinin iznine tabidir. Tescilsiz iktisap hâlleri (örneğin mirasın ölümle geçmesi) bu şartın dışındadır.

Belirtme süresince işlemlerin durumu

İşlemDSİ izniDayanak ve açıklama
Tapuda satış, bağış, trampaGerekirEk m.9/14; Yönetmelik m.8/1 (“devir, temlik”)
İpotekGerekirBanka kredisi için verilen ipotek dahil
Satış vaadi sözleşmesiGerekirNoterde düzenlenen sözleşmeler; bkz. satış vaadi sözleşmesi
İfraz ve taksimGerekirYönetmelik m.8/1
Mirasın intikaliGerekmezTescilsiz iktisap; Yönetmelik m.8/1’deki istisna
Mahkeme kararıyla devir veya ifrazKarar uygulanırSonuç tapu müdürlüğünce DSİ’ye bildirilir (m.8/2)
Belirtmeden sonra satın alan—Önceki malikin taahhütlerini kabul etmiş sayılır (m.8/3)

Görüldüğü gibi belirtme durdukça tapu müdürlüğü, DSİ’nin izin yazısı olmadan satış ve ipotek işlemi yapmaz. Sorun, toplulaştırma bittikten sonra da kaydın silinmemesi hâlinde başlar: tapu memuru kayıtta gördüğü belirtmeye dayanarak izin yazısı istemeye devam eder, DSİ ise “toplulaştırma bitti, izin verecek bir şey yok” diyebilir. Malik iki idare arasında kalır.

Belirtme Ne Zaman Sona Erer?

Bu sorunun cevabı mevzuatta açıktır ve üç ayrı hükümden çıkar:

  1. Ek m.9/14 bakımından: İzin şartı “toplulaştırma işlemleri sonuçlanıncaya kadar” geçerlidir. Kanun, süresiz bir tasarruf yasağı öngörmemiştir.
  2. Yönetmelik m.8/1 bakımından: İşlemlerin izne bağlı olduğu dönem, belirtme tarihinden “toplulaştırmanın tapuya tescil edildiği” ana kadardır.
  3. Yönetmelik m.8/4 bakımından: Eski parseller üzerindeki belirtme, yeni parselasyon planlarının tescili ile sona erer ve yeni parsellere taşınmaz.

Buna göre yeni parselasyon planı tapuya tescil edildiği anda belirtmenin hukuki dayanağı kendiliğinden ortadan kalkar. Yönetmeliğin 19. maddesi de tescilden sonra toplulaştırma parselasyon planının tapu mevzuatındaki plan yerine geçtiğini belirtir; yani süreç tapu bakımından kapanmıştır. Tescilden sonra yeni parselin kaydında aynı belirtmenin görünmesi, Yönetmeliğin açık hükmüne aykırı bir durumdur.

Toplulaştırmanın aşamaları ve belirtmenin durumu

AşamaBelirtmeMalik ne yapabilir?
Cumhurbaşkanı kararının Resmî Gazete’de yayımıKonulurSatış ve ipotek için DSİ’den izin ister
Derecelendirme, mülakat, parselasyon planının askısıDevam ederAskı süresinde itiraz eder; izinle işlem yapar
Planın kesinleşmesi ve yer teslimiDevam ederYer teslim tutanağını saklar
Yeni parselasyon planının tapuya tesciliSona erer (m.8/4)Yeni tapu kaydını alıp belirtmeyi kontrol eder
Tescil sonrasıKayıtta olmamalıdırDuruyorsa terkin için başvurur

Tescil Bitti, Şerh Neden Hâlâ Duruyor?

Yönetmelik belirtmenin tescille sona ereceğini söyler, ancak sona eren kaydın tapu kütüğünden kimin, hangi yazıyla sileceğini açıkça düzenlemez. Uygulamadaki sorunların kaynağı bu boşluktur. Dosyalarda karşılaşılan başlıca durumlar şunlardır (değerlendirmemizdir; her dosyada tapu kaydı ve DSİ yazışmalarıyla teyit edilmelidir):

  • Kayıt yeni parsele aktarılmıştır. Tescil sırasında eski parseldeki beyanlar yeni parsele toplu olarak taşınmış, toplulaştırma belirtmesi de aralarında kalmıştır. Yönetmelik m.8/4 bunu açıkça yasaklar.
  • DSİ terkin yazısı yazmamıştır. Tapu müdürlüğü, belirtmeyi koyduran idarenin yazısı olmadan kaydı silmek istemez; DSİ ise ayrıca yazı yazmaya gerek görmez.
  • Tescil o parsel için tamamlanmamıştır. Projenin bir bölümü tescil edilmiş, itiraz veya dava nedeniyle bazı parseller beklemededir. Bu durumda belirtme hukuken devam eder ve doğru yol terkin değil, satış izni istemektir.
  • Parsel, kanal veya yol için ayrılmıştır. Kanalın geçtiği şerit, kamulaştırma tamamlanıncaya kadar malik adına ayrı bir parsel olarak bırakılmış olabilir. Bu durumda asıl sorun şerh değil, ödenmemiş kamulaştırma bedelidir.
  • Kayıt aslında başka bir şerhtir. Tapudaki yazı toplulaştırma belirtmesi değil, kamulaştırma şerhi veya bölünmezlik şerhi olabilir. Çözüm yolu tamamen değişir.

Önce Şerhin Türünü Tespit Edin: Dört Farklı Kayıt

Başvurudan önce yapılacak ilk iş, güncel tapu kaydını alıp beyanlar ve şerhler hanesindeki ibareyi harfi harfine okumaktır. Aynı köyde, aynı projede dört ayrı kayıt görülebilir ve her birinin rejimi farklıdır.

Tarım arazilerinde görülen kayıtlar ve çözüm yolları

Tapudaki kayıtDayanakNe zaman kalkar?Yol
“…arazi toplulaştırması kapsamına alınmıştır” belirtmesi6200 ek m.9; Yönetmelik m.8Yeni parselasyon planının tescili ileDSİ ve Tapu’ya terkin başvurusu; ret hâlinde idare mahkemesi
Kamulaştırma şerhi (7. madde belirtmesi)2942 sayılı Kanun m.7İdare altı ay içinde dava açtığını belgelemezse resenKamulaştırma şerhinin terkini talebi
Bölünmezlik (ifraz ve taksim yasağı) şerhi3083 sayılı KanunKalkmaz; yalnızca bölmeyi engeller, satışı engellemezTerkin istenmez; tam parsel veya pay satışı yapılır
Eski tarihli toplulaştırma kaydı5403 sayılı Kanun’un mülga 17. maddesi veya 3083Toplulaştırmanın tescili ileProjeyi yürüten idare tespit edilip aynı başvuru yapılır

Dikkat: 3083 sayılı Kanun kapsamındaki toplulaştırmalarda malik adına tescil edilen arazinin dağıtım normundan küçük parçalara bölünemeyeceği tapuya şerh edilir. Bu şerh meşrudur ve silinmesi istenemez; ancak satışa engel değildir. Tapu müdürlüğü bu şerhi gerekçe göstererek tam parselin satışını reddediyorsa işlem hukuka aykırıdır. Bölünme kuralları için tarım arazisinde bölünme yasağı yazımıza bakınız.

Yol Haritası: Altı Adımda Şerhin Kaldırılması

  1. Tapu kaydını ve dayanak evrakı alın. e-Devlet’ten veya tapu müdürlüğünden güncel tapu kaydını, mümkünse belirtmenin tarih ve yevmiye numarasını ve dayanağı olan yazının örneğini edinin.
  2. Tescil tarihini öğrenin. Yeni parselasyon planının tapuya hangi tarihte tescil edildiğini DSİ’den veya tapudan yazılı olarak öğrenin; bütün argüman bu tarihe dayanır.
  3. DSİ Bölge Müdürlüğüne başvurun. Belirtmenin terkini için tapu müdürlüğüne yazı yazılmasını isteyin.
  4. Aynı gün Tapu Müdürlüğüne başvurun. Yönetmelik m.8/4’e dayanarak terkini ve ret hâlinde gerekçeli karar verilmesini isteyin.
  5. Otuz gün bekleyin. Cevap gelmezse talebiniz reddedilmiş sayılır (İYUK m.10).
  6. Altmış gün içinde dava açın. Taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılır.

Başvurular, muhataplar ve süreler

BaşvuruMuhatapCevap süresiDayanak
Terkin yazısı yazılması talebiİli kapsayan DSİ Bölge Müdürlüğü30 gün; cevap yoksa zımni ret2577 m.10; Yönetmelik m.8/4, 8/5
Belirtmenin terkini talebiTaşınmazın bağlı olduğu Tapu Müdürlüğü30 gün; ret hâlinde gerekçeli kararYönetmelik m.8/4; Tapu Sicili Tüzüğü m.26
Tapu ret kararına itirazTapu ve Kadastro Bölge MüdürlüğüTebliğden itibaren 15 gün içinde yapılırTapu Sicili Tüzüğü m.26
Bilgi ve belge talebiDSİ Bölge Müdürlüğü15 iş günü; gerekirse 30 iş günü4982 sayılı Kanun m.11
İptal davasıİdare mahkemesiRetten veya zımni retten itibaren 60 gün2577 m.7, m.10, m.34

DSİ Bölge Müdürlüğüne Başvuru: Ne İstenir, Nasıl Yazılır?

Belirtmeyi tapuya koyduran idare DSİ olduğundan, uygulamada tapu müdürlüğü de terkin için DSİ’nin yazısını arar. Bu nedenle ilk ve en etkili başvuru, taşınmazın bulunduğu ili kapsayan DSİ Bölge Müdürlüğüne yapılır. Örneğin Kahramanmaraş’taki toplulaştırma projelerini DSİ 20. Bölge Müdürlüğü, Erzurum’dakileri DSİ 8. Bölge Müdürlüğü yürütür.

Yönetmelik m.8/5 bakımından: 29 Ocak 2021 tarihli ve 31379 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle 8. maddeye eklenen beşinci fıkra, toplulaştırma dışı bırakılan alanlardaki parsellere konulmuş belirtmenin kaldırılmasının, toplulaştırmayı yürüten idare tarafından ilgili tapu müdürlüklerinden talep edileceğini düzenler. İdarenin karşı argümanı “bu fıkra yalnızca toplulaştırma dışı bırakılan parseller içindir” olabilir. Ancak proje dışına çıkarılan parselde dahi terkin yazısını yazma görevi idareye verilmişken, toplulaştırması tescille tamamlanan ve belirtmesi m.8/4 gereği zaten sona eren parselde bu görevin bulunmadığı söylenemez. Dilekçede bu evleviyet (öncelikle geçerlilik) argümanı açıkça yazılmalıdır.

İYUK m.10 bakımından: Başvuru, idari davaya konu olabilecek bir işlemin yapılması istemidir. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi işlemeye başlar. Cevap süresi 7331 sayılı Kanunla altmış günden otuz güne indirilmiştir; ayrıntısı için zımni ret yazımıza bakılabilir. Başvurunun tarihini ispat için dilekçe elden verilip evrak kayıt numarası alınmalı veya KEP ya da iadeli taahhütlü posta kullanılmalıdır.

Dilekçede şu taleplerin ayrı ayrı yazılması yerinde olur: belirtmenin terkini için tapu müdürlüğüne yazı yazılması; tescil tarihinin bildirilmesi; arazide kanal veya yol varsa kamulaştırma işleminin tamamlanıp bedelin ödenmesi; cevabın gerekçeli olarak tebliği.

Tapu Müdürlüğüne Başvuru ve Ret Kararına İtiraz

Tapu müdürlüğüne yapılacak başvuruda dayanak doğrudan Yönetmelik m.8/4’tür: belirtme tescille sona ermiştir ve sicilde durması gerçek hukuki durumu yansıtmamaktadır. Müdürlük, DSİ’nin yazısı olmadan işlem yapmak istemezse başvuruda “DSİ Bölge Müdürlüğünden görüş istenerek talebin sonuçlandırılması” da istenmelidir.

Tapu Sicili Tüzüğü m.26 bakımından: Tapu müdürlüğü yerine getirmediği istemi gerekçesini, itiraz yerini ve süresini göstererek reddetmek ve ret kararını tebliğ etmek zorundadır. Ret kararına tebliğden itibaren on beş gün içinde müdürlüğün bağlı olduğu bölge müdürlüğüne, bölge müdürlüğünün kararına karşı da yine on beş gün içinde Genel Müdürlüğe itiraz edilebilir. Sözlü olarak “yapamayız” denmesi yeterli değildir; yazılı ve yevmiyeli ret kararı istenmelidir, çünkü dava bu karara karşı açılacaktır.

Dilekçeye güncel tapu kaydı, kimlik ve vekâletname örneği ile DSİ’ye yapılan başvurunun bir örneği eklenir. Ayrıca belirtmenin dayanağı olan yazının ve toplulaştırma tescil evrakının onaylı örnekleri de aynı dilekçeyle istenebilir.

Tescil Henüz Yapılmadıysa: Satış İzni Başvurusu

Tapu kaydı incelendiğinde toplulaştırmanın o parsel bakımından henüz tescil edilmediği anlaşılırsa belirtme hukuken geçerlidir ve terkini istenemez. Bu durumda yapılacak şey, belirli bir işlem (satış, ipotek, pay devri) için DSİ’den izin istemektir. Yönetmelik m.8/1 izin yetkisini DSİ’ye veya proje idaresine verir, ancak izin başvurusuna cevap için özel bir süre öngörmez. Bu nedenle genel kural uygulanır: başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve iptal davası açılabilir (İYUK m.10).

İzin başvurusunda alıcının kimliği, işlemin türü ve parselin toplulaştırma dosyasındaki durumu belirtilmelidir. Yönetmelik m.8/3 gereği belirtmeden sonra araziyi satın alan kişi önceki malikin taahhütlerini kabul etmiş sayılacağından, alıcının projeyi ve yeni parselin yerini bilerek satın aldığına dair beyanının dilekçeye eklenmesi idarenin karar vermesini kolaylaştırır. Toplulaştırma yıllardır sürüyor ve tescil belirsiz bir tarihe kalıyorsa, iznin gerekçesiz reddi mülkiyet hakkına ölçüsüz bir müdahale olarak dava konusu yapılabilir.

İdare Mahkemesinde İptal Davası

Başvurular açıkça veya zımnen reddedilirse yargı yolu açılır. Uyuşmazlık, DSİ’nin ve tapu idaresinin kamu gücüne dayanan tek yanlı işlemlerinden (terkin talebinin reddi) doğduğu için idari yargının görev alanındadır. Görevli yargı yolunun belirlenmesindeki genel ölçütler için adli yargı mı idari yargı mı yazımıza bakılabilir.

İptal davasının künyesi

KonuKuralDayanak
Dava türüİptal davası; yürütmenin durdurulması istemli2577 m.2, m.27
Görevli ve yetkili mahkemeTaşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi2577 m.34
DavalıDSİ Genel Müdürlüğü; tapu işlemi de dava ediliyorsa Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü—
SüreRet işleminin tebliğinden veya otuz günlük sürenin bitiminden itibaren 60 gün2577 m.7, m.10
Geç gelen cevapDava açılmamışsa, sonradan gelen cevabın tebliğinden itibaren 60 gün içinde dava açılabilir2577 m.10/2
Tazminatİptal davasıyla birlikte veya iptal kararından sonra tam yargı davası2577 m.12
Kanun yoluKarara karşı 30 gün içinde istinaf2577 m.45

Sebep ve konu unsurları bakımından: Belirtmenin sebebi, süren bir toplulaştırma projesinin varlığıdır. Tescille birlikte bu sebep ortadan kalkar; Yönetmelik m.8/4 sonucu açıkça yazar. İdarenin bu konuda takdir yetkisi yoktur, yetki bağlıdır. Sebebi kalmamış bir kaydın silinmesi talebinin reddi hukuka aykırıdır.

Anayasa m.13 ve m.35 bakımından: Mülkiyet hakkı ancak kanunla ve ölçülü biçimde sınırlanabilir. Ek m.9/14 sınırlamayı “toplulaştırma sonuçlanıncaya kadar” öngörmüştür; bu andan sonra kayıtta tutulan belirtme kanuni dayanaktan yoksundur. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de Sporrong ve Lönnroth/İsveç kararında (23 Eylül 1982), kamulaştırma izinlerinin ve yapı yasaklarının uzun yıllar yürürlükte tutulmasını mülkiyet hakkının ihlali saymıştır.

Yürütmenin durdurulması bakımından: İYUK m.27 iki şartı birlikte arar: açık hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarar. Birinci şart m.8/4’ün açık metniyle, ikinci şart kaçan satış, verilemeyen ipotek ve kullanılamayan tarımsal kredi gibi somut belgelerle ortaya konur. Karşı tarafın “işlem olumsuz (ret) işlemdir, durdurulacak bir şey yoktur” savunmasına karşı, talebin yerine getirilmemesinin mülkiyet hakkı üzerindeki sürekli etkisi vurgulanmalıdır.

Dava açma süreleri kesindir. Sürenin nasıl hesaplanacağı ve tatil günlerinin etkisi için idari davalarda dava açma süreleri yazımıza bakınız.

Satılamayan Tarlanın Zararı İstenebilir mi?

Hukuka aykırı biçimde kayıtta tutulan belirtme yüzünden satış gerçekleşmemiş, kapora iade edilmiş veya kredi kullanılamamışsa, bu zararın idareden tazmini tam yargı davasıyla istenebilir (Anayasa m.125; İYUK m.12). İptal davasıyla birlikte veya iptal kararının tebliğinden itibaren dava süresi içinde açılabilir. Burada belirleyici olan ispat gücüdür: tapu müdürlüğünün yazılı ret kararı, satış vaadi sözleşmesi, alıcıyla yazışmalar, bankanın kredi ret yazısı gibi belgeler olmadan soyut “satamadım” iddiasıyla tazminat alınması güçtür. Bu nedenle başvuru aşamasından itibaren her şeyin yazılı yürütülmesi gerekir. Genel kurallar için tam yargı davası yazımıza bakılabilir.

Toplulaştırma süresince getirilen ekim kısıtlaması nedeniyle oluşan ürün zararı ve gelir kaybı ise ayrı bir kalemdir; Yönetmeliğin 9. maddesi uyarınca yeni parseller teslim edilinceye kadar oluşan bu kayıplar idarece karşılanır.

Arazinizden kanal mı geçiyor, tapunuzda şerh mi var?

Şerhin kaldırılması ve kullanılan alanın bedeli iki ayrı yargı yolunda yürür. Dosyanızı tapu kaydı üzerinden değerlendirmek için: Hukukçular Evi, 0554 648 37 15.

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp

Arazide Kanal veya Yol Varsa: Kamulaştırmasız El Atma Ayrı Bir Davadır

Toplulaştırma dosyalarının önemli bir bölümünde şerh sorununun arkasında ikinci bir sorun vardır: DSİ’nin sulama kanalı, drenaj kanalı veya servis yolu, kamulaştırma yapılmadan ve bedel ödenmeden malikin arazisinden geçmektedir. Bu iki sorun birbirine karıştırılmamalıdır; şerhin terkini idari yargıda, el atılan alanın bedeli adli yargıda istenir.

%10 sınırı bakımından: Ek m.9/11 ve Yönetmelik m.15 uyarınca yol, kanal ve tahliye kanalı gibi ortak tesisler için parsellerden en fazla %10 oranında katılım payı kesilebilir ve bu pay için bedel ödenmez. Bu oranı aşan ihtiyaç önce eş değer tahsisli araziden, yoksa kamulaştırma yoluyla karşılanır. Dolayısıyla %10’u aşan kesinti veya toplulaştırmadan bağımsız olarak arazinin içinden geçirilen ana kanal bedelsiz bırakılamaz.

Görevli yargı yolu bakımından: Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 16.05.1956 tarihli, E.1956/1, K.1956/6 sayılı kararından bu yana, taşınmazına kamulaştırmasız el atılan malik bedel davası açabilir. Uyuşmazlık Mahkemesi, fiilî el atma bulunan hâllerde adli yargıyı görevli saymaktadır (05.07.2021, E.2021/335, K.2021/392). Aynı Mahkeme, DSİ kanalındaki çalışmalar sırasında plan ve proje dışında taşınmaza verilen zarara ilişkin davada da adli yargıyı görevli kabul etmiştir (04.05.2026, E.2026/244, K.2026/226). Dava, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde DSİ Genel Müdürlüğüne karşı açılır.

El atma tarihi bakımından: Kanal 9 Ekim 1956 ile 4 Kasım 1983 arasında yapılmışsa 2942 sayılı Kanun’un geçici 6. maddesi uygulanır ve dava açmadan önce idareye uzlaşma başvurusu yapılması dava şartıdır; ayrıntısı geçici 6. madde rejimi yazımızdadır. Sonraki el atmalarda bu şart aranmaz. Süre ve zamanaşımı tartışmaları için kamulaştırmasız el atmada zamanaşımı yazımıza bakınız.

Dava türü bakımından: Belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m.107, 7589 sayılı Kanunla 31 Temmuz 2026’da yürürlükten kaldırılmıştır. Bedel, keşif ve bilirkişi incelemesinden önce kesin olarak bilinemediğinden dava kısmi dava olarak açılır ve rapordan sonra HMK m.109/4 uyarınca talep artırılır; bkz. talep artırım dilekçesi. Kanal dosyalarına özgü ayrıntılar (toplulaştırma kesintisi, kalan kısımdaki değer kaybı, husumet) DSİ kanalı tarlamdan geçiyor yazımızdadır. El atmanın unsurları ve bedelin hesaplanması için kamulaştırmasız el atma rehberimize, fiilî el atma ve bedel davası yazımıza ve kamulaştırmasız el atma dava dilekçesi örneğine bakılabilir.

Kanal şeridi ayrı parsel yapılmışsa: Danıştay 4. Dairesinin 25.03.2025 tarihli, E.2023/12949, K.2025/1978 sayılı kararına konu olan bir toplulaştırma dosyasında idare, kanalın geçtiği alanı “kamulaştırma işleminin tamamlanması için” malik adına ayırdığını savunmuştur. Aynı kararda, malikin istediği “Tescile Esas Parselasyon Haritası” ve “Parsel Sıralı Liste”nin verilmemesine ilişkin işlemin iptali de onanmıştır. Bu belgeler, hem kesinti oranının hem de kanal alanının tespiti için bilgi edinme başvurusuyla istenmelidir.

Kayıt Kamulaştırma Şerhi İse: Altı Ay Kuralı

Tapudaki yazı toplulaştırmaya değil kamulaştırmaya ilişkinse (2942 sayılı Kanun’un 7. maddesine göre belirtme), çözüm daha da kısadır. İdare, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde Kanun’un 10. maddesine göre bedel tespiti ve tescil davası açtığını gösteren mahkeme belgesini tapu müdürlüğüne sunmazsa şerh tapu idaresince resen silinir. Sürenin dolduğu hâlde şerh duruyorsa tapu müdürlüğüne doğrudan terkin talebinde bulunulur. Hazır metin için kamulaştırma şerhinin terkini talebi dilekçesi örneği, sürelerin hesabı için kamulaştırmada tapu şerhi ve süreler yazımıza bakınız. İmar planı kaynaklı kısıtlamalarla farkı fiilî el atma ile hukuki el atma farkı yazımızda anlatılmıştır.

Hisseli Tapu ve Mirasçılar

Toplulaştırma parselleri çoğu zaman paylıdır veya malik vefat etmiştir. Terkin başvurusu, taşınmazın korunmasına yönelik bir işlem olduğundan paydaşlardan biri tarafından da yapılabilir; ancak sonradan çıkabilecek itirazları önlemek için başvurunun ve davanın mümkünse bütün paydaşlar adına yürütülmesi doğru olur. Malik ölmüşse mirasçılık belgesi alınmalı, intikal yapılmamışsa başvuruda mirasçı sıfatı belgelenmelidir. El atma bedeli davasında ise her paydaş kendi payı oranında talepte bulunabilir. Paylı mülkiyetin genel kuralları için hisseli ve paylı mülkiyette haklar yazımıza bakılabilir.

Başvuru Dilekçesi Örneği (DSİ Bölge Müdürlüğüne)

Aşağıdaki metin genel bir örnektir; şerhin türü, tescil tarihi ve arazide kanal bulunup bulunmadığına göre uyarlanmalıdır.

DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
[…]. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE

BAŞVURAN: [Ad Soyad, T.C. kimlik no, adres]
TAŞINMAZ: [İl, ilçe, mahalle, ada/parsel]
KONU: Toplulaştırma tescili tamamlanan taşınmazın tapu kaydındaki belirtmenin terkini için Tapu Müdürlüğüne yazı yazılması talebidir (2577 sayılı Kanun m.10).

AÇIKLAMALAR
1- Maliki olduğum taşınmaz, Bölge Müdürlüğünüzce yürütülen [proje adı] arazi toplulaştırması kapsamında kalmış; yeni parselasyon planı [tarih] tarihinde tapuya tescil edilmiştir.
2- Tescile rağmen tapu kaydının beyanlar hanesindeki [tarih] tarih ve [yevmiye] yevmiye numaralı “6200 sayılı Kanunun Ek 9 uncu maddesi gereğince arazi toplulaştırması kapsamına alınmıştır” belirtmesi durmakta, bu nedenle taşınmaz üzerinde satış ve ipotek işlemi yapılamamaktadır.
3- Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği’nin 8. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca belirtme, yeni parselasyon planlarının tescili ile sona erer ve yeni parsellere taşınmaz. Aynı maddenin beşinci fıkrası, toplulaştırma dışı bırakılan parsellerde dahi belirtmenin kaldırılmasını tapu müdürlüğünden talep etme görevini toplulaştırmayı yürüten idareye vermiştir; tescili tamamlanan parsellerde bu görev evleviyetle mevcuttur.

SONUÇ VE İSTEM
Belirtmenin terkini için [ilçe] Tapu Müdürlüğüne gecikmeksizin yazı yazılmasını, tescil tarihinin ve yapılan işlemin tarafıma yazılı olarak bildirilmesini arz ve talep ederim. [Tarih]

[Ad Soyad, imza]
EKLER: 1- Güncel tapu kaydı 2- Kimlik örneği

Altı hazır dilekçe: DSİ ve tapu müdürlüğüne terkin talebi, ret kararına itiraz, satış izni, bilgi edinme ve iptal davası dilekçelerinin tam metni ile PDF’i toplulaştırma şerhinin kaldırılması dilekçe örnekleri sayfamızdadır.

Aynı gün tapu müdürlüğüne verilecek dilekçede istem, “belirtmenin Yönetmelik m.8/4 uyarınca terkini, talebin reddi hâlinde itiraz yeri ve süresi gösterilerek gerekçeli ret kararı verilmesi” biçiminde yazılır.

Sık Yapılan Hatalar

  • Şerhin türüne bakmadan başvurmak. Bölünmezlik şerhinin kaldırılmasını istemek ya da kamulaştırma şerhi için DSİ’ye toplulaştırma dilekçesi vermek aylar kaybettirir.
  • Sözlü cevapla yetinmek. Tapuda veya DSİ’de alınan sözlü “olmaz” cevabı dava açmaya yetmez; yazılı başvuru ve evrak kayıt numarası şarttır.
  • Otuz ve altmış günlük süreleri kaçırmak. Zımni ret tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılmazsa aynı talep için yeniden başvuru ve yeni bir süreç gerekir.
  • Bedel talebini idare mahkemesinde ileri sürmek. Fiilî el atma bedeli adli yargının işidir; yanlış yargı yolunda açılan dava görev uyuşmazlığıyla yıllarca sürebilir.
  • Tescil yapılmadan terkin istemek. Tescil tamamlanmamışsa belirtme geçerlidir; doğru talep satış iznidir.
  • Belirsiz alacak davası açmak. 31 Temmuz 2026’dan sonra bedel davası kısmi dava olarak açılmalıdır.
  • On yıllık süreyi unutmak. Fazla kesinti ya da yanlış değerleme gibi toplulaştırma sonuçlarına karşı dava, tescil tarihinden itibaren on yıl içinde açılabilir (Ek m.9/7). Ayrıntı: arazi toplulaştırmasına itiraz ve iptal davası.

Gerekli Belgeler

Başvuru ve dava için hazırlanacak belgeler

BelgeNereden alınır?Ne işe yarar?
Güncel tapu kaydı (şerh, beyan, irtifak dahil)e-Devlet veya Tapu MüdürlüğüKaydın metni, tarihi ve yevmiye numarası
Eski parsellerin tarihçeli kayıtlarıTapu MüdürlüğüEski ve yeni alan karşılaştırması, kesinti oranı
Belirtmenin dayanağı olan yazıTapu Müdürlüğü arşiviKaydı hangi idarenin, hangi kanunla koydurduğu
DSİ yazıları, askı ilanı ve yer teslim tutanağıMalikin elindeki evrak; DSİTescil tarihi ve süre hesabı
Kanal veya yolun fotoğrafları, yapım yılıMalik, tanıklarEl atmanın varlığı ve tarihi
Satış engelini gösteren belgelerTapu ret kararı, alıcı yazışması, banka yazısıHukuki yarar ve tazminat ispatı
Mirasçılık belgesi ve vekâletnameNoter veya sulh hukuk mahkemesiSıfat ve temsil

Sıkça Sorulan Sorular

Toplulaştırma şerhi kendiliğinden kalkar mı?

Hukuken evet: Yönetmelik m.8/4’e göre belirtme, yeni parselasyon planlarının tescili ile sona erer. Ancak kayıt tapu kütüğünden fiilen silinmemişse DSİ’ye ve tapu müdürlüğüne yazılı başvuru yapmak gerekir.

Tapuda toplulaştırma şerhi varken tarlamı satabilir miyim?

Toplulaştırma sürüyorsa DSİ’nin izniyle satabilirsiniz. Tescil tamamlanmışsa izin şartı sona ermiştir; kayıtta duran belirtmenin terkini istenir, ardından satış yapılır.

Şerhin kaldırılması için nereye başvurulur?

Taşınmazın bulunduğu ili kapsayan DSİ Bölge Müdürlüğüne ve taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğüne, aynı gün ve yazılı olarak başvurulur.

DSİ başvuruma cevap vermezse ne olur?

Otuz gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır (İYUK m.10). Bu tarihten itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

Dava hangi mahkemede açılır?

Şerhin terkini talebinin reddine karşı dava, taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır (İYUK m.34). Kanal veya yol için bedel davası ise asliye hukuk mahkemesinde açılır.

Tapu müdürlüğü “DSİ yazısı gelmeden silemem” diyor, doğru mu?

Yönetmelik terkinin usulünü açıkça düzenlemediği için uygulamada DSİ yazısı aranmaktadır. Bu durumda müdürlükten yazılı ret kararı istenmeli, karara on beş gün içinde bölge müdürlüğü nezdinde itiraz edilmeli ve DSİ’ye paralel başvuru yapılmalıdır.

Toplulaştırma yıllardır bitmiyor, şerh de duruyor. Ne yapabilirim?

Tescil yapılmadıkça belirtme geçerlidir. Belirli bir satış veya ipotek için DSİ’den izin istenir; izin otuz gün içinde verilmez veya gerekçesiz reddedilirse iptal davası açılabilir.

Arazimden DSİ kanalı geçiyor, para alabilir miyim?

Ortak tesisler için en fazla %10 bedelsiz kesinti yapılabilir. Bunu aşan veya kamulaştırma yapılmadan fiilen kullanılan alan için asliye hukuk mahkemesinde kamulaştırmasız el atma bedel davası açılabilir.

Şerh yüzünden satış kaçtı, zararımı isteyebilir miyim?

Hukuka aykırı biçimde kayıtta tutulan belirtme nedeniyle doğan zarar, belgelenmek şartıyla idare mahkemesinde tam yargı davasıyla istenebilir (İYUK m.12).

Tapudaki şerh kamulaştırma şerhiyse ne yapmalıyım?

İdare şerh tarihinden itibaren altı ay içinde dava açtığını tapuya belgelememişse şerh resen silinir (2942 m.7). Süre dolmuşsa tapu müdürlüğüne terkin talebiyle başvurulur.

Hisseli tapuda tek paydaş başvurabilir mi?

Terkin başvurusu taşınmazı koruyan bir işlem olduğundan paydaşlardan biri tarafından yapılabilir; yine de başvurunun tüm paydaşlar adına yapılması önerilir.

Toplulaştırmada arazim küçüldü, dava açma sürem geçti mi?

Toplulaştırma sonuçlarına karşı tescil tarihinden itibaren on yıl içinde dava açılabilir (6200 ek m.9/7). Tescil tarihini DSİ’den veya tapudan yazılı olarak öğrenin.

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?

Bu tür dosyalarda ilk iş tapu kaydı üzerinden şerhin türünü ve tescil tarihini tespit etmektir; çünkü izlenecek yol buna göre değişir. Ardından DSİ ve tapu başvuruları aynı gün yapılır, bilgi edinme yoluyla toplulaştırma dosyası istenir, otuz günlük süre takip edilir ve gerekirse yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılır. Arazide kanal veya yol bulunuyorsa bedel davası adli yargıda ayrıca yürütülür. Görüşme ve dosya değerlendirmesi için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşılabilir.

Bu içerik Gayrimenkul Hukuku alanındadır.

Gayrimenkul Hukuku Rehberi  ·  Bu alandaki tüm rehberler  ·  Tüm hukuk dalları

Mevzuat ve kaynaklar: 6200 sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce Yürütülen Hizmetler Hakkında Kanun ek m.9 (7139 sayılı Kanunla eklenmiş); Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği (RG 07.02.2019, 30679) m.8, 9, 15, 18, 19 ve 29.01.2021 tarihli, 31379 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2, 7, 10, 12, 27, 34, 45; 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.7, 10, geçici m.6; 3083 sayılı Kanun; 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu m.11; Tapu Sicili Tüzüğü m.26; 6100 sayılı HMK m.109/4; Yargıtay İBBGK 16.05.1956, E.1956/1, K.1956/6; Uyuşmazlık Mahkemesi 05.07.2021, E.2021/335, K.2021/392 ve 04.05.2026, E.2026/244, K.2026/226; Danıştay 4. Daire 25.03.2025, E.2023/12949, K.2025/1978. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada tapu kaydı ve idare yazışmaları incelenmeden işlem yapılmamalıdır.

Post by Av. Fatma Öztürk