Kamulaştırma Şerhinin Terkini Talebi Dilekçesi Örneği (2026) — 2942 s.K. m.7 ve Altı Ay

Tapudaki Şerh Süresiz Kalamaz

Kamulaştırma kararı alındığında taşınmazın tapu kaydına bir şerh düşülür. Bu şerh, taşınmazın kamulaştırma sürecinde olduğunu üçüncü kişilere duyurur.

2942 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca idare, kamulaştırma kararı verdikten sonra kamulaştırmanın tapu siciline şerh verilmesini taşınmazın kayıtlı bulunduğu tapu idaresine bildirir.

Ancak kanun bu şerhin süresiz kalmasına izin vermez. Aynı maddenin devamı şu güvenceyi getirir:

İdare tarafından, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde 10 uncu maddeye göre kamulaştırma bedelinin tespitiyle idare adına tescili isteğinde bulunulduğuna dair mahkemeden alınacak belge tapu idaresine ibraz edilmediği takdirde, bu şerh tapu idaresince resen sicilden silinir.

Hüküm malik lehine açık bir koruma kurar: idare kamulaştırmayı başlatıp taşınmazı belirsiz süreyle askıda tutamaz.

Sürenin Unsurları

Dikkat edilecek nokta, idareden beklenenin yalnızca dava açmak değil, dava açıldığına dair mahkemeden alınan belgeyi tapuya ibraz etmek olmasıdır. Dava açılmış ancak belge tapuya sunulmamışsa da şartın gerçekleşmediği ileri sürülebilir.

“Resen Silinir” Ama Takip Gerekir

Kanun terkinin resen yapılacağını söylemektedir; yani malikin talebine bağlı değildir.

Buna karşılık uygulamada şerhin süresi dolduğu hâlde kayıtta kalmaya devam ettiği görülebilmektedir. Tapu idaresinin her dosyayı ayrı ayrı takip etmesi beklenmediğinden, sürenin dolduğunu fark eden çoğu zaman malik olur.

Bu nedenle pratikte izlenecek yol şudur: güncel tapu kayıt örneği alınarak şerhin hâlâ mevcut olup olmadığı ve tarihi tespit edilir; altı aylık süre dolmuşsa terkin talebi yazılı olarak tapu müdürlüğüne iletilir.

Talep, kanunun zaten öngördüğü bir işlemin yerine getirilmesini istemektedir; yeni bir hak yaratmaz, mevcut yükümlülüğü hatırlatır.

Şerh Dururken Taşınmazın Durumu

Kamulaştırma şerhi bir haciz veya ipotek değildir; taşınmazın satışını hukuken yasaklamaz. Ancak fiilî etkisi büyüktür.

Kayıtta kamulaştırma şerhi bulunan bir taşınmazda karşılaşılan tipik güçlükler:

• Alıcı bulmak zorlaşır. Taşınmazın kamulaştırılacağını gösteren bir kayıt, alım kararını doğrudan etkiler.
• Değer üzerinde baskı oluşur. Belirsizlik fiyata yansır.
• Kredi ve teminat işlemleri güçleşir.
• Yatırım ve yapılaşma kararları askıya alınır.

Kanun ayrıca tapu idaresine bir bildirim yükümlülüğü de getirmiştir: bildirim tarihinden itibaren malik değiştiği takdirde, mülkiyette veya mülkiyetten gayri ayni haklarda meydana gelecek değişiklikleri tapu idaresi kamulaştırmayı yapan idareye bildirmek zorundadır.

Yani şerh dururken yapılan devirler idareye bildirilir ve süreç yeni malik üzerinden yürür.

Terkin Talebi Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki metin, tapu müdürlüğüne verilecek yazılı talebin iskeletidir. Başvurunun kayda girdiğini gösteren belge alınmalıdır.

Talep Karşılanmazsa

Burada dürüst bir tespit gerekir: 2942 sayılı Kanun, terkin yükümlülüğünü tapu idaresine yüklemiş; ancak talebin karşılanmaması hâlinde izlenecek yolu ayrıca düzenlememiştir.

Bu nedenle bu aşamada izlenecek yol, somut olayın koşullarına ve talebin karşılanmama biçimine göre değerlendirilmelidir. Kesin bir yol vaat eden değerlendirmelere temkinli yaklaşılması yerinde olur.

Her hâlde yapılması gereken, talebin ve karşılanmama durumunun belgelenmesidir: başvurunun kayıt tarihi ve numarası, verilmişse yazılı cevap, güncel tapu kayıt örneği ve şerhin tarihi.

Terkin Kamulaştırmayı Sona Erdirmez

Bu ayrım önemlidir ve umut kırıcı olsa da baştan bilinmelidir.

Şerhin silinmesi, kamulaştırma kararının ortadan kalktığı anlamına gelmez. Terkin, yalnızca tapu kaydındaki bir kaydın kaldırılmasıdır. Kamulaştırma işleminin kendisinin hukuka aykırılığı ise ayrı bir tartışmadır ve idari yargıda iptal davasının konusudur.

Kanun, terkinden sonra idarenin yeniden kamulaştırma yoluna gidip gidemeyeceğini de ayrıca düzenlememiştir. Bu nedenle şerhin silinmesi, taşınmazın kamulaştırılamayacağı güvencesi olarak yorumlanmamalıdır.

Terkinin sağladığı fayda somut ve sınırlıdır: taşınmaz kayıtta temizlenir, tasarruf imkânları rahatlar ve belirsizlik ortadan kalkar.

Karıştırılmaması Gereken Kayıtlar

Tapu kaydında kamulaştırmayla ilgili görünen her kayıt aynı hükme tabi değildir.

30. maddedeki şerh, malikin değil idarelerin ilişkisini ilgilendirir: devir alınan taşınmaz, kaynak veya irtifak hakkı, devir amacı veya devreden idarenin izni dışında başkaca bir kamusal amaçla kullanılamaz. Aksi takdirde devreden idare, 23 üncü madde uyarınca taşınmaz malı geri alabilir.

Bu şerhin altı aylık terkin kuralıyla ilgisi yoktur ve 7. maddeye dayanılarak silinmesi istenemez.

Hazırlık Aşamasının Diğer Yükümlülükleri

Şerh, 7. maddedeki hazırlık işlemlerinin yalnızca bir parçasıdır. Aynı madde idareye başka yükümlülükler de yükler ve bunların denetlenmesi, kamulaştırma işlemine karşı açılacak davada kullanılabilir.

İdare, kamulaştırılacak taşınmazın sınırını, yüzölçümünü ve cinsini gösterir ölçekli planını yapar veya yaptırır; kamulaştırılan taşınmazın sahiplerini, tapu kaydı yoksa zilyetlerini ve bunların adreslerini tapu, vergi ve nüfus kayıtları üzerinden veya ayrıca haricen yaptıracağı araştırma ile belgelere bağlamak suretiyle tespit ettirir.

Maddeye göre ilgili vergi dairesi, idarenin isteği üzerine taşınmaz ve kaynakların vergi beyan ve değerlerini, beyan edilmemişse beyan yerine geçecek takdir edilecek değeri en geç bir ay içinde verir.

Bu yükümlülüklerin gereği gibi yerine getirilmemesi, özellikle doğrudan ilanen tebligata gidilen dosyalarda usule aykırılık iddiasının dayanağını oluşturur.

Şerh Kaldırılamıyorsa: Bekleme Süresince Malikin Durumu

Altı aylık süre henüz dolmamışsa ya da idare belgeyi süresinde ibraz etmişse şerh kayıtta kalır. Bu dönemde malikin bilmesi gereken birkaç husus vardır.

Mülkiyet malikte kalmaya devam eder

Şerh, mülkiyeti idareye geçirmez. Taşınmazın idare adına tescili, 10. maddedeki zincirin tamamlanmasına bağlıdır: mahkeme bedeli tespit eder, idareye on beş gün süre verilir, bedel bankaya yatırılır ve makbuzun mahkemeye ibrazı üzerine tescil ve ödeme kararı verilir.

Bu zincir tamamlanana kadar malik, taşınmazın maliki olmaya devam eder ve ondan yararlanma hakkı sürer.

Ekili arazide hasat korunur

20. madde bu konuda açık bir koruma getirir: ekili arazinin boşaltılması hasat sonuna bırakılır. Hasat zamanının beklenmesi mümkün değilse idare, mahkemece takdir edilecek ekin bedelini tazmin etmek şartıyla boşaltmayı talep edebilir.

Ekin bedeli 11 ve 12. maddeler uyarınca yapılan değer tespitinde nazara alınmışsa, boşaltma için tekrar tespit ve ödeme gerekmez.

Yeni yatırım yapmadan önce düşünülmeli

Şerh dururken taşınmaz üzerine yapılacak yatırımlar, kamulaştırma bedeline yansımayabilir. Özellikle büyük projelerde bu risk kanunla düzenlenmiştir.

25. madde uyarınca baraj, sulama şebekeleri ve boru hatları, karayolu, demiryolu, liman ve havaalanı gibi gelecek yıllara sari büyük projelerde kamu yararı kararı, kamulaştırılacak taşınmazların bulunduğu mahalle ve/veya köy muhtarlığında on beş gün süre ile asılmak suretiyle ilan edilir.

İlan süresinin bitiminden itibaren, kamulaştırılacak taşınmazlar üzerine yapılan sabit tesisler ile dikilen ağaçların bedeli, kamulaştırma bedelinin tespitinde dikkate alınmaz. Bu sınırlama beş yıldır.

Maddenin önceki hâlinde bu sürenin bir defaya mahsus beş yıl daha uzatılabileceği öngörülüyordu; Anayasa Mahkemesi, 16 Temmuz 2020 tarihli E.2018/104, K.2020/39 sayılı kararıyla bu uzatma imkânını iptal etmiştir.

Şerh Dururken Satış Yapılırsa

Kamulaştırma şerhi satışı hukuken engellemez, ancak sonuçları vardır ve tarafların bunları bilmesi gerekir.

7. madde uyarınca bildirim tarihinden itibaren malik değiştiği takdirde, mülkiyette veya mülkiyetten gayri ayni haklarda meydana gelecek değişiklikleri tapu idaresi kamulaştırmayı yapan idareye bildirmek zorundadır.

Yani devir gizli kalmaz; süreç yeni malik üzerinden yürür. Alıcı, kamulaştırma sürecindeki bir taşınmazı devralmış olur ve bedel tespiti davasının muhatabı hâline gelir.

Satış görüşmelerinde açıklığa kavuşturulması gereken hususlar şunlardır: kamulaştırma bedelini kimin alacağı; sürecin hangi aşamada olduğu; ve şerhin altı aylık süresinin ne zaman dolacağı.

Şerh Süreci Nasıl İzlenmeli?

Şerhin varlığı ve tarihi düzenli olarak takip edilmelidir. İzlenecek adımlar:

1. Güncel tapu kayıt örneği alınır. Şerhin tarihi ve yevmiye numarası buradan öğrenilir.
2. Altı aylık sürenin dolacağı tarih hesaplanır ve takvime yazılır.
3. Süre dolduğunda kayıt yeniden kontrol edilir. Şerh silinmiş mi?
4. Silinmemişse yazılı terkin talebi iletilir ve başvurunun kaydı belgelenir.
5. Bu arada bedel tespiti davası açılmış mı araştırılır. Açılmışsa dosyaya katılım ve savunma hakkı gündeme gelir.

Beşinci adım özellikle önemlidir: şerhin terkini ile bedel tespiti davası birbirinden bağımsız süreçlerdir. Dava açılmışsa asıl mesele artık şerh değil, bedelin tespitidir.

Dava Açılmışsa Sıradaki Konu Bedeldir

İdare süresinde belgeyi ibraz etmiş ve dava açılmışsa şerh kayıtta kalır. Bu hâlde malikin dikkatini çevirmesi gereken yer bedel tespiti dosyasıdır.

Bu aşamada bilinmesi gerekenler:

• Bilirkişi raporu belirleyicidir. 10. madde uyarınca hâkim, raporlardan ve beyanlardan yararlanarak bedeli tespit eder. Rapora gerekçeli itiraz edilmemesi, bedelin rapordaki hâliyle kesinleşmesiyle sonuçlanır.
• Dört aylık süre işler. Dava bu sürede sonuçlandırılamaz ise tespit edilen bedele, sürenin bitiminden itibaren kanuni faiz işletilir.
• Bedelin tamamı yatırılır. Mahkeme bedelinin idarenin komisyon bedelini aşan kısmının bloke tutulmasını öngören düzenleme, Anayasa Mahkemesinin 16 Temmuz 2020 tarihli E.2018/104, K.2020/39 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
• Masraflar idaredir. 11 Haziran 2026 tarihli ve 7584 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle değişen 29. madde uyarınca bilirkişi, keşif ve muhtar ücretleri ile tapu harçları ve Kanun’un gerektirdiği diğer giderler kamulaştırmayı yapan idarece ödenir.
• Tescil hükmü kesindir, ancak tarafların bedele ilişkin istinaf veya temyiz hakları saklıdır.

Sık Yapılan Beş Hata

1. Süreyi yanlış tarihten saymak. Altı ay, şerh tarihinden işler; kamulaştırma kararının tarihinden veya tebliğ tarihinden değil.
2. Resen silinmesini beklemek. Kanun terkinin resen yapılacağını öngörse de, kayıt kontrol edilmeden sürecin tamamlandığı varsayılmamalıdır.
3. Talebi sözlü iletmek. Başvurunun kayda girdiğini gösteren belge, sonraki aşamalarda tek dayanaktır.
4. Terkini kamulaştırmanın iptali sanmak. Şerhin silinmesi kamulaştırma kararını ortadan kaldırmaz.
5. Şerh dururken plansız yatırım yapmak. Büyük proje güzergâhlarında, muhtarlıkta asılan ilanın bitiminden itibaren beş yıl boyunca yapılan sabit tesis ve dikilen ağaçların bedeli kamulaştırma bedelinde dikkate alınmaz.

Şerh Nasıl Doğar? Kararın Zinciri

Tapudaki şerhin dayanağını anlamak, terkin talebinin gerekçesini de güçlendirir. Şerh, kendi başına alınmış bir karar değil; bir zincirin üçüncü halkasıdır.

Zincir şöyle işler: önce yetkili merci tarafından kamu yararı kararı alınır (m.5); bu karar onaylanır (m.6); ardından idare hazırlık işlemlerine geçer ve bu aşamada kamulaştırmanın tapu siciline şerh verilmesini tapu idaresine bildirir (m.7).

Dolayısıyla şerhin arkasında usulüne uygun alınmış ve onaylanmış bir kamu yararı kararı bulunmalıdır. Bu belgeler, kamulaştırma işlem dosyasından istenebilir.

Şerhten sonraki halka ise satın alma usulüdür. 8. madde, idarelerin taşınmazı öncelikle satın alma usulüyle edinmeye çalışmasını emreder: idare kıymet takdir komisyonu ve uzlaşma komisyonları görevlendirir, maliki tahmini bedeli belirtmeksizin pazarlık görüşmelerine davet eder.

Anlaşma sağlanamazsa 10. maddeye göre bedel tespiti ve tescil davası açılır. Şerhin altı aylık süresi de bu davanın açılıp açılmadığına bağlanmıştır.

Uzlaşma Daveti Gelirse

Şerhin ardından çoğu dosyada bir uzlaşma daveti gelir. Bu davetin, şerhin terkini beklenirken değerlendirilmesi gerekebilir.

Masada bilinmesi gereken en kritik husus, imzanın sonucudur. 8. madde uyarınca anlaşma tutanağı, malikin ferağ vermesi ve idare adına tescil işleminin tamamlanmasından sonra kesin bir hüküm teşkil eder ve taraflar, tutanakta belirtilen bedele ilişkin olarak hiçbir hak ve alacak talebinde bulunamazlar ve dava açamazlar.

Yani anlaşma imzalandığında bedel tartışması tamamen kapanır. Bu, kamulaştırma sürecinin en geri dönülemez anıdır.

Ayrıca pazarlığın bir tavanı vardır: anlaşmaya varılması hâlinde üzerinde anlaşılan bedel, tahmin edilen bedeli geçmemek üzere tutanağa bağlanır. Uzlaşma komisyonu, kıymet takdir komisyonunun rakamının üzerine çıkamaz.

Anlaşma sağlanırsa ödeme sıralaması da farklı işler: idarece anlaşma tutanağının tanzim tarihinden itibaren en geç kırk beş gün içinde bedel hazır edilir; tescil resen yapılır ve tapuya resen tescil veya terkinden sonra kamulaştırma bedeli ödenir.

Şerh ile İlgili Belge Listesi

Şerh konusunda herhangi bir işlem yapılmadan önce toplanması gereken belgeler:

1. Güncel tapu kayıt örneği. Şerhin varlığı, tarihi ve yevmiye numarası buradan görülür.
2. Kamulaştırma kararı ve tebligat evrakı. Varsa; tebliğ tarihi diğer sürelerin de başlangıcıdır.
3. Kamu yararı kararı ve onay belgesi. İşlem dosyasından istenebilir.
4. Uzlaşma davetine ilişkin yazışmalar. Davet gelmişse veya hiç gelmemişse bu husus kayda geçirilmelidir.
5. Bedel tespiti davası açılıp açılmadığına dair bilgi. Şerhin akıbeti buna bağlıdır.
6. İmar durumu belgesi. Taşınmazın niteliği ve değerleme yöntemi bakımından.

Bu belgeler yalnızca terkin talebi için değil, sürecin sonraki aşamalarında ileri sürülecek bütün talepler için ortak temeli oluşturur.