Bir yakınınız uzun süredir kayıpsa hukuk onu ne ölü ne diri sayar. Miras açılmaz, tereke paylaşılamaz, evlilik hukuken sürer. Bu kilidi açan tek yol gaiplik kararıdır. Ama takvim uzundur: ölüm tehlikesinde bir yıl, haber alınamamada beş yıl — üstüne en az altı aylık ilan süresi. Aşağıda şartlar, ilan usulü ve hazır bir talep dilekçesi örneği yer alıyor.
Gaipliğin Üç Şartı
Kanun metni açıktır: “Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun zamandan beri haber alınamayan bir kimsenin ölümü hakkında kuvvetli olasılık varsa, hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine mahkeme bu kişinin gaipliğine karar verebilir.”
- Ölüm tehlikesi içinde kaybolma veya uzun süredir haber alınamama
- Ölüm hakkında kuvvetli olasılık bulunması
- Kanunda öngörülen sürelerin geçmiş olması
⏱️ Süreler (TMK m.33)
- Ölüm tehlikesi içinde kaybolma → olayın üzerinden en az bir yıl
- Uzun süredir haber alınamama → son haber tarihinden en az beş yıl
- İlan → ilk ilanın yapıldığı günden başlayarak en az altı ay
Pratik sonuç şudur: ilan süresi de eklendiğinde mahkemenin gaiplik kararı verebilmesi için en az bir buçuk yıl veya beş buçuk yılın geçmesi gerekmektedir.
Erken açılan dava reddedilir. Süreler dolmadan yapılan başvurularda hukuki yarar bulunmadığı gerekçesiyle ret kararı verilebilmektedir. Başvurudan önce son haber tarihini belgeyle sabitleyin — kayıp ihbar tutanağı, son iletişim kaydı, kolluk araştırma evrakı.
İki Farklı Senaryo
Ölüm tehlikesi içinde kaybolma
Deprem, sel, deniz kazası, yangın gibi olaylarda kişi kaybolmuş ama cesedine ulaşılamamıştır. Kaynaklarda verilen klasik örnek şudur: birlikte denize girip de boğulan tüm arkadaşlarının cesetleri bulunmasına rağmen denizden cesedi çıkmayan kişi. Bu hâlde aranan süre bir yıldır.
Uzun süredir haber alınamama
Kişiden uzun zamandır haber alınamaması ve öldüğü hakkında kuvvetli ihtimal bulunması gerekir; son haber alma tarihinden itibaren beş yıl ve daha fazla sürenin geçmiş olması aranır.
İkinci senaryoda ispat daha zordur; bu nedenle dilekçede nüfus, sosyal güvenlik, sağlık, banka, tapu ve seyahat kayıtlarında hiçbir hareket bulunmadığının celp yoluyla ortaya konulmasını istemek yerinde olur. Şablonun 3. maddesi bu amaçladır.
Gaiplik Ölüm Karinesinden Farklıdır
Karıştırılan iki kurum vardır. TMK m.31: “Bir kimse, ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde kaybolursa, cesedi bulunamamış olsa bile gerçekten ölmüş sayılır.”
Yani ölüm karinesinde mahkeme kararına ve bekleme süresine gerek yoktur; nüfus müdürlüğü işlemi yapılır. Gaiplikte ise ölüm kesin değil kuvvetle muhtemeldir ve mahkeme kararı ile süre şartı aranır. Dosyanızın hangi kategoriye girdiğini baştan belirleyin.
Görev ve Yetki
Yetki bakımından tereddüt yoktur. TMK m.32/2: “Yetkili mahkeme, kişinin Türkiye’deki son yerleşim yeri; eğer Türkiye’de hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer; böyle bir kayıt da yoksa anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesidir.”
Görev bakımından ise bir içtihat farklılığı bulunmaktadır. Uygulamada çekişmesiz yargı işi olması nedeniyle sulh hukuk mahkemesi görevli kabul edilmektedir.
Aksi yönde bir Yargıtay kararı da var. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin bir kararında, gaiplik konusunda Türk Medeni Kanunu’nda ve diğer yasalarda sulh hukuk mahkemesinin görevli olduğuna ilişkin bir hüküm bulunmadığı gerekçesiyle asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğu belirtilmiştir. Bu nedenle başvurudan önce yerel uygulamayı teyit edin; görevsizlik kararı aylar kaybettirir.
Dava hasımsız olarak açılır; karşı taraf gösterilmez.
İlan Aşaması ve Kararın Etkisi
Mahkeme, gaipliğine karar verilecek kişi hakkında bilgisi bulunan kimseleri, belirli bir sürede bilgi vermeleri için usulüne göre yapılan ilanla çağırır. İlan, Basın İlan Kurumu aracılığıyla yayımlanır.
İki sonuç doğabilir:
- Kişi ortaya çıkarsa → TMK m.34: gaipliğine karar verilecek kişi ilan süresi dolmadan ortaya çıkar, kendisinden haber alınır ya da öldüğü tarih tespit edilirse gaiplik istemi düşer
- Sonuç alınamazsa → TMK m.35: mahkeme gaipliğe karar verir ve ölüme bağlı haklar aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır
Kararın zaman etkisi kritiktir: gaiplik kararı, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur. Yani kişi, kaybolduğu tarihten itibaren ölmüş kabul edilir — karar tarihinden değil. Bu, mirasın açılma anını ve mirasçıların belirlenmesini doğrudan etkiler.
Sonuçları: Miras, Kayyım ve Evlilik
- Miras → gaiplik kararı verilince kişinin öldüğü karineyle kabul edildiğinden gaibin terekesi kendiliğinden mirasçılarına geçer; mirasçılar bu karardan sonra mirasçılık belgesi için başvurabilir
- Kayyım → gaip olan kişinin mirası, dava süresince mahkemece atanan kayyımca yönetilir
- Evlilik → gaiplik kararı evliliği kendiliğinden sona erdirmez
Eşseniz ayrıca fesih istemelisiniz. Gaibin eşi, gaiplik kararı ile beraber ya da bu karardan sonra evliliğin feshini hâkimden isteyebilir (TMK m.131). Evliliğin feshine karar verilmediği müddetçe gaipliğine karar verilen kişinin eşinin evlenmesi mümkün değildir; zira gaip ile eşi arasındaki evlilik birlikteliği hukuken devam etmektedir. Şablonun 6. maddesi bu talebi içerir.
Gaiplik Kararı Talebi Dilekçesi Örneği (2026)
Aşağıdaki metin genel bir şablondur. Köşeli parantez içindeki alanları doldurun; 2. maddedeki iki senaryodan yalnızca dosyanıza uyanı bırakın ve olayı ayrıntılı biçimde anlatın. Metni kopyalayabilir, Word olarak indirebilir veya PDF’e yazdırabilirsiniz.
[ … ] SULH HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ’NE
(Görev konusunda içtihat farklılığı bulunduğundan başvurudan önce yerel uygulamanın teyidi önerilir.)
TALEPTE BULUNAN: [Ad Soyad] (T.C. [Kimlik No])
GAİP İLE İLİŞKİSİ: [Eşi / Çocuğu / Anne veya babası / Kardeşi / Hakkı ölüme bağlı diğer ilgili]
ADRES: [Açık adres]
VEKİLİ: Av. [Ad Soyad] — [Baro ve sicil no] (vekil yoksa çıkarın)
HAKKINDA GAİPLİK KARARI İSTENEN: [Ad Soyad] (T.C. [Kimlik No])
DOĞUM TARİHİ VE YERİ: [ … ]
TÜRKİYE’DEKİ SON YERLEŞİM YERİ: [ … ]
SON HABER ALMA / KAYBOLMA TARİHİ: …/…/20…
KONU: Yukarıda kimliği yazılı kişinin TMK m.32 vd. uyarınca GAİPLİĞİNE karar verilmesi istemidir.
AÇIKLAMALAR:
1. TALEPTE BULUNMA HAKKIM VARDIR. Gaipliğine karar verilmesi istenen kişinin [eşi / altsoyu / anne veya babası / kardeşi] olup hakkım onun ölümüne bağlıdır. (Ek-1: Nüfus kayıt örneği ve aile nüfus tablosu)
2. OLAYIN GELİŞİMİ. Aşağıdaki iki seçenekten dosyanıza uyanı bırakın ve ayrıntılı biçimde anlatın.
Seçenek A — ölüm tehlikesi içinde kaybolma. Adı geçen, …/…/20… tarihinde [deprem / sel / deniz kazası / yangın / trafik kazası / … ] sırasında kaybolmuş; arama kurtarma çalışmaları yürütülmesine rağmen cesedine ulaşılamamıştır. Olayın niteliği gereği ölümü hakkında kuvvetli olasılık bulunmaktadır. Olay tarihinin üzerinden bir yıldan fazla süre geçmiştir. (Ek-2: Kolluk ve AFAD kayıtları, olay tutanakları, basın haberleri)
Seçenek B — uzun süredir haber alınamama. Adı geçenden …/…/20… tarihinden bu yana hiçbir şekilde haber alınamamaktadır. Kayıp başvurusu yapılmış, akrabaları ve tanıdıkları nezdinde yapılan araştırmalar sonuçsuz kalmıştır. Son haber tarihinin üzerinden beş yıldan fazla süre geçmiştir. (Ek-2: Kayıp ihbar tutanağı, kolluk araştırma kayıtları)
3. ARAŞTIRMALAR SONUÇSUZ KALMIŞTIR. Adı geçenin nüfus, sosyal güvenlik, sağlık, banka, tapu ve seyahat kayıtlarında son haber tarihinden bu yana herhangi bir hareket bulunmamaktadır. Bu kayıtların ilgili kurumlardan celbini istiyorum.
4. ÖLÜM HAKKINDA KUVVETLİ OLASILIK BULUNMAKTADIR. Yukarıda açıklanan olgular birlikte değerlendirildiğinde, adı geçenin hayatta olmadığı yönünde kuvvetli olasılık mevcuttur.
5. HUKUKİ YARARIM VARDIR. Gaiplik kararı verilmediği sürece [terekenin paylaşımı yapılamamakta / mirasçılık belgesi alınamamakta / taşınmaz üzerindeki işlemler yürütülememekte / evlilik birliği hukuken devam etmektedir]. [Somut olarak açıklayın.]
6. EVLİLİĞİN FESHİ TALEBİ. (Yalnızca gaibin eşi iseniz bırakın:) Gaiplik kararı ile birlikte, gaip ile aramdaki evliliğin de feshine karar verilmesini istiyorum.
HUKUKİ SEBEPLER: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 31, 32, 33, 34, 35, 131, 426, 588; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (çekişmesiz yargı hükümleri) ve sair mevzuat.
DELİLLER: Nüfus kayıt örneği ve aile nüfus tablosu, kayıp ihbar tutanağı, kolluk ve AFAD kayıtları, olay tutanakları, ilgili kurumlardan celbi talep olunan sosyal güvenlik, sağlık, banka, tapu ve giriş-çıkış kayıtları, basın haberleri, tanık beyanları ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. Adı geçene ilişkin kurum kayıtlarının CELBİNE,
2. Kanunda öngörülen usule uygun İLAN yapılmasına,
3. İlandan sonuç alınamaması hâlinde adı geçenin GAİPLİĞİNE KARAR VERİLMESİNE,
4. Kararın nüfus kütüğüne İŞLENMESİ için ilgili müdürlüğe bildirilmesine,
5. [Gaibin eşi iseniz:] Evliliğin FESHİNE
karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. [Tarih]
Talepte Bulunan [Vekili]
[Ad Soyad] — İmza
EKLER:
Ek-1: Nüfus kayıt örneği ve aile nüfus tablosu
Ek-2: Kayıp ihbarı, kolluk ve olay kayıtları
Ek-3: Araştırmalara ilişkin belgeler
Ek-4: Vekâletname (vekil varsa)
Sık Yapılan Beş Hata
- Süre dolmadan başvurmak. Bir yıl veya beş yıl şartı sağlanmadan açılan davada hukuki yarar bulunmadığı sonucuna varılabilir.
- İlan süresini hesaba katmamak. İlan en az altı aydır ve dolmadan hüküm kurulamaz.
- Ölüm karinesiyle karıştırmak. Ölümüne kesin gözle bakılan hâllerde gaiplik davasına gerek yoktur.
- Evliliğin feshini istememek. Gaiplik kararı evliliği kendiliğinden sona erdirmez.
- Kurum kayıtlarının celbini talep etmemek. Hareketsizlik en güçlü delildir.
İlgili Rehberler
TMK m.32: Şartlar ve Süreler
Gaiplik kararı, ölümü kesin olmayan ancak uzun süredir kendisinden haber alınamayan kişiler için verilir. Şartları kanunda açıkça sayılmıştır.
| Şart | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Ölüm tehlikesi içinde kaybolma | Ölümüne olası gözle bakılan durum | TMK m.32/1 |
| Uzun süre haber alınamama | Alternatif şart | TMK m.32/1 |
| Süre (tehlike hâlinde) | 1 yıl | TMK m.32/2 |
| Süre (haber alınamamada) | 5 yıl | TMK m.32/2 |
| Kimler isteyebilir | Hakları bağlı olanlar | TMK m.32/1 |
| Görevli mahkeme | Sulh hukuk | — |
Üçüncü ve dördüncü satırlar arasındaki fark, dilekçenin hangi senaryoya dayandırılacağını belirler.
TMK m.32/2: gaiplik kararının istenebilmesi için, ölüm tehlikesinin üzerinden en az bir yıl veya son haber tarihinin üzerinden en az beş yıl geçmiş olması gerekir.
Beşinci satır ise başvuru hakkını belirler: hakları bu ölüme bağlı olanlar, yani mirasçılar ve alacaklılar talepte bulunabilir.
Bu nedenle dilekçede talep edenin gaiple ilişkisi ve hakkının niteliği açıkça gösterilmelidir.
Dilekçede Bulunması Gerekenler
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Mahkeme | Sulh hukuk mahkemesi |
| Talep eden | Kimlik ve gaiple ilişki |
| Gaibin bilgileri | Kimlik, son adres, son haber tarihi |
| Hangi senaryo | Tehlike mi, haber alınamama mı |
| Süre hesabı | 1 yıl veya 5 yıl doldu mu |
| Hukuki yarar | Miras, mal rejimi, evlilik |
| Deliller | Nüfus kaydı, tutanaklar, tanık |
| Talep | Gaiplik kararı ve ilan |
Beşinci satır dilekçenin kabul şartıdır: süre dolmadan yapılan başvuru reddedilir; bu nedenle son haber tarihi belgeyle gösterilmelidir.
Altıncı satır ise hukuki yararı ortaya koyar: gaiplik kararının hangi işlem için gerektiği (miras paylaşımı, tapu intikali, evliliğin feshi) açıkça yazılmalıdır.
Yedinci satır ise ispat aracıdır: son haber tarihini gösteren yazışmalar, kolluk kayıtları, yurt dışı giriş-çıkış kayıtları ve tanık beyanları sunulmalıdır.
Dördüncü satır ise süreyi belirler: yanlış senaryo seçildiğinde süre hesabı da hatalı olur ve talep reddedilir.
İlandan Karara: Süreç ve Hüküm Zamanı
| Aşama | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| İlan | Mahkeme bilgi vermeye çağırır | TMK m.33 |
| Bekleme süresi | İlandan itibaren | TMK m.33 |
| Gaip ortaya çıkarsa | Talep düşer | TMK m.34 |
| Bilgi veren çıkmazsa | Gaipliğe karar verilir | TMK m.35 |
| Hüküm zamanı | Ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden | TMK m.35/2 |
| Kararın etkisi | Miras ve mal rejimi açılır | — |
Beşinci satır önemli bir ayrıntıdır: TMK m.35/2 uyarınca gaiplik kararının sonuçları, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur.
Yani miras, kararın verildiği tarihte değil, bu geçmiş tarihte açılmış sayılır.
Bu, veraset beyanı süreleri ve mirasçılık zinciri bakımından belirleyicidir: o tarihte sağ olan kişiler mirasçı olur.
Üçüncü satır ise sürecin her aşamasında geçerlidir: gaip ortaya çıkarsa veya ölüm tarihi belirlenirse talep düşer.
Miras, Kayyım ve Evlilik Bakımından Sonuçlar
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Miras | Açılır; mirasçılar pay alır | — |
| Teminat | Mirasçılardan istenir | TMK m.584 |
| Gaip dönerse | İade gerekir | TMK m.584 |
| Evlilik | Feshi ayrıca istenir | TMK m.131 |
| Kayyım | Malvarlığı yönetimi | Vesayet hükümleri |
| Gaibin mirasçı olması | Payı resmen yönetilir | TMK m.586 |
İkinci ve üçüncü satırlar mirasçılar için önemli bir yükümlülüktür: TMK m.584 uyarınca tereke mallarının teslimi teminat karşılığında yapılır ve gaip geri dönerse iade gerekir.
Dördüncü satır ise sıkça atlanır: gaiplik kararı evliliği kendiliğinden sona erdirmez. TMK m.131 uyarınca evliliğin feshi ayrıca istenmelidir.
Bu talep gaiplik kararıyla birlikte veya ayrıca ileri sürülebilir; aksi hâlde eş bakımından evlilik hukuken devam eder.
Altıncı satır ise farklı bir durumdur: gaip kişi başka bir terekenin mirasçısıysa, TMK m.586 uyarınca payı resmen yönetilir ve diğer mirasçılara dağıtılmaz.
Başvuruda Yapılan Beş Hata
| Hata | Sonucu |
|---|---|
| Süre dolmadan başvurmak | Talep reddedilir |
| Yanlış senaryo seçmek | Süre hesabı hatalı olur |
| Son haber tarihini belgelememek | İspat sorunu |
| Evliliğin feshini istememek | Evlilik devam eder |
| Gaipliği ölüm karinesiyle karıştırmak | Yanlış talep |
Beşinci satır iki kurumu ayırır: TMK m.31’deki ölüm karinesi ölümüne kesin gözle bakılacak bir durumda kaybolmada uygulanır ve kayıt düşülür; gaiplikte ise ölüm kesin değildir ve süreler işler.
Ceset bulunamamış ancak ölümüne kesin gözle bakılıyorsa gaiplik değil, ölüm karinesi yolu izlenmelidir; bu daha hızlı sonuç verir.
Dördüncü satır ise sonradan sorun doğurur: sağ kalan eş yeniden evlenmek istediğinde evliliğin feshedilmemiş olduğu ortaya çıkar.
Birinci satır ise en yaygın hatadır: bir yıllık ve beş yıllık süreler dolmadan yapılan başvuru esasa girilmeden reddedilir.
Gaiplik ile Ölüm Karinesinin Farkı
| Ölçüt | Ölüm karinesi | Gaiplik |
|---|---|---|
| Şart | Ölümüne kesin gözle bakılan durum | Tehlike veya haber alınamama |
| Dayanak | TMK m.31 | TMK m.32 |
| Süre | Aranmaz | 1 yıl veya 5 yıl |
| İşlem | Kütüğe kayıt düşülür | Mahkeme kararı gerekir |
| Hız | Daha hızlı | Süre ve ilan nedeniyle uzun |
| Miras | Açılır | Teminatla teslim (TMK m.584) |
Birinci ve üçüncü satırlar seçimi belirler: ceset bulunamamış ancak ölümüne kesin gözle bakılıyorsa gaiplik değil, TMK m.31’deki ölüm karinesi yolu izlenmelidir.
Beşinci satır ise pratik farktır: ölüm karinesinde süre beklenmez ve mirasçılar çok daha hızlı işlem yapabilir.
Altıncı satır ise gaipliğin ayırt edici sonucudur: TMK m.584 uyarınca tereke malları mirasçılara teminat karşılığında teslim edilir ve gaip dönerse iade gerekir.
Bu nedenle iki kurum arasındaki seçim, dosyanın hem hızını hem sonuçlarını değiştirir.
Gaiplik Kararından Sonra Yapılacaklar
| # | Adım | Neden |
|---|---|---|
| 1 | Kararı kesinleştirin | Nüfusa işlenmesi için |
| 2 | Nüfus kaydına işletin | Mirasçılık belgesinin ön şartı |
| 3 | Mirasçılık belgesi alın | Mahkemeden |
| 4 | Teminat konusunu netleştirin | TMK m.584 |
| 5 | Veraset beyanı verin | Hüküm tarihine göre |
| 6 | Evliliğin feshini isteyin | TMK m.131 |
| 7 | Tapu ve banka işlemlerini yürütün | İlişiksiz belgesiyle |
Beşinci adım süre hesabını etkiler: TMK m.35/2 uyarınca gaiplik kararının sonuçları ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden hüküm doğurur.
Yani miras geçmiş bir tarihte açılmış sayılır ve o tarihte sağ olan kişiler mirasçı olur.
Üçüncü adım ise usulî bir zorunluluktur: gaiplik söz konusu olduğunda mirasçılık belgesi noterden değil sulh hukuk mahkemesinden alınır.
Altıncı adım ise sıkça atlanır: gaiplik kararı evliliği kendiliğinden sona erdirmez; TMK m.131 uyarınca fesih ayrıca istenmelidir.
Görev Tartışmasının Kanuni Cevabı: HMK m.382 ve m.383
Uygulamada sulh hukuk mu asliye hukuk mu tartışması sürse de, sorunun kanunda açık bir dayanağı vardır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 382. maddesi çekişmesiz yargı işlerini sayarken, kişiler hukukuna ilişkin bent içinde gaiplik kararını açıkça çekişmesiz yargı işi olarak göstermiştir. HMK m.383 ise kuralı tamamlar: çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece sulh hukuk mahkemesidir. Yargıtay da gaiplik kararı istemine ilişkin uyuşmazlığın çekişmesiz yargı işi niteliğinde olduğunu ve sulh hukuk mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerektiğini belirtmiştir (Y17HD, 11.04.2013, E. 2013/4162, K. 2013/5361).
Aynı maddenin miras hukukuna ilişkin bendinde ise ayrı bir iş daha sayılmıştır: gaibin mirasçılarına, gaibe düşen miras payının teslim edilmesi. Yani gaiplik kararı ile miras payının teslimi, kanun sistematiğinde iki ayrı çekişmesiz yargı işidir.
Burada gözden kaçan kritik nokta şudur: TMK m.131 uyarınca istenecek gaiplik nedeniyle evliliğin feshi, aile hukukuna ilişkin bir iştir ve 4787 sayılı Kanun “aksine düzenleme” oluşturduğundan aile mahkemesinin görev alanına girer. Dolayısıyla gaiplik talebi ile fesih talebini tek dilekçede birleştirmek, iki farklı görevli mahkeme sorunu yaratır.
| Talep | Niteliği | Görevli mahkeme |
|---|---|---|
| Gaiplik kararı | Çekişmesiz yargı işi (HMK m.382) | Sulh hukuk (HMK m.383) |
| Gaibe düşen miras payının teslimi | Ayrı çekişmesiz yargı işi | Sulh hukuk |
| Gaiplik nedeniyle evliliğin feshi | Aile hukukuna ilişkin iş (TMK m.131) | Aile mahkemesi |
Çekişmesiz yargıda usul de farklıdır: yargılama basit usule tâbidir, hâkim delilleri serbestçe değerlendirir ve verilen karara karşı istinaf yolu açıktır (HMK m.385 ve devamı). Ayrıca çekişmesiz yargıda “davacı-davalı” değil “talepte bulunan” ve “ilgililer” vardır; dilekçenin bu terminolojiyle yazılması usulî itirazları baştan önler.
Güvence Ne Kadar Süreyle Gösterilir? TMK m.584 ve m.585
Gaiplik kararı miras yolunu açar ama mirasçıya malları koşulsuz vermez. TMK m.584’e göre hakkında gaiplik kararı verilmiş bir kimsenin mirasçıları veya mirasında hak sahibi olan kişiler, tereke malları kendilerine teslim edilmeden önce bu malları ileride ortaya çıkabilecek üstün hak sahiplerine veya gaibin kendisine geri vereceklerine ilişkin güvence göstermek zorundadırlar.
Yazının önceki bölümlerinde teminat yükümlülüğüne değinmiştik; asıl belirleyici olan bu güvencenin ne kadar süreyle devam edeceğidir. Kanun bunu gaipliğin sebebine göre ikiye ayırır ve mutlak bir üst sınır koyar.
| Gaipliğin sebebi | Güvence süresi | Süre hangi tarihten işler |
|---|---|---|
| Ölüm tehlikesi içinde kaybolma | 5 yıl | Tereke mallarının teslimi |
| Uzun zamandan beri haber alınamama | 15 yıl | Son haber tarihi |
| Her hâlde üst sınır | Gaibin yüz yaşına varmasına kadar |
TMK m.585 ise geri verme yükümlülüğünü düzenler: gaip çıkıp gelir, sağ olduğu öğrenilir veya daha üstün hak sahibi bir mirasçı ortaya çıkarsa, mirasa güvence ile el koymuş olanlar mirası geri vermek zorundadır. Bu yükümlülüğün, güvence süresinin dolmuş olmasıyla ortadan kalkmadığına dikkat edilmelidir; süre dolduktan sonra ortaya çıkan gaip de terekeyi isteyebilir, yalnızca artık gösterilmiş güvenceden yararlanma imkânı bulunmaz.
Dilekçe hazırlanırken güvencenin türü ve miktarı konusunda öneri sunulması, mahkemenin teslim aşamasını hızlandırır. Miras aşamasının bütünü için mirasçısız ölüm, gaiplik ve sahipsiz mallar yazımıza bakabilirsiniz.
Hazinenin İstemi ve Mirasın Devlete Geçmesi: TMK m.588
Gaiplik istemini yalnız aile ve mirasçılar değil, Hazine de ileri sürebilir ve bunun kendine özgü şartları vardır. TMK m.588’in birinci fıkrasına göre, sağ olup olmadığı bilinmeyen bir kimsenin malvarlığı veya ona düşen miras payı on yıl resmen yönetilirse ya da malvarlığı böyle yönetilenin yüz yaşını dolduracağı süre geçerse, Hazinenin istemi üzerine o kimsenin gaipliğine karar verilir.
Bu hüküm, TMK m.32-33’teki bir yıl ve beş yıllık sürelerden bağımsız, ayrı bir gaiplik yoludur: ölçü, kişiden haber alınamaması değil, malvarlığının ne kadar süredir resmen yönetildiğidir. Maddenin ikinci fıkrası ise sonucu bağlar: gaiplik kararı verilebilmesi için gerekli ilan süresinde hiçbir hak sahibi ortaya çıkmazsa, aksine hüküm bulunmadıkça gaibin mirası Devlete geçer.
| Olağan gaiplik | Hazine istemiyle gaiplik | |
|---|---|---|
| Dayanak | TMK m.32-33 | TMK m.588/1 |
| İsteyen | Hakları ölüme bağlı olanlar | Hazine |
| Ölçü | 1 yıl ölüm tehlikesi / 5 yıl haber alınamama | 10 yıl resmen yönetim veya 100 yaş |
| Sonuç | Mirasçılara teslim (güvence ile) | Hak sahibi çıkmazsa miras Devlete |
Pratik sonuç şudur: mirasçıların harekete geçmemesi hâlinde konu kendiliğinden kapanmaz; malvarlığı resmen yönetilmeye başlar ve on yılın sonunda Hazine gaiplik isteyebilir. Bu nedenle başvuruyu geciktirmenin bedeli yalnızca zaman kaybı değildir. Süreç öncesinde malvarlığının korunması için kayyım atanması ve TMK m.426 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Gaiplik Kararı Alınmadan Yapılamayan İşlemler
Uzun süredir haber alınamayan bir kişi hukuken hâlâ hayattadır. Bu nedenle onun malvarlığı üzerinde işlem yapılamaz, mirasçılık belgesi düzenlenemez ve terekesi paylaşılamaz. Gaiplik kararı, bu kilidi açan tek araçtır.
Karar öncesi ve sonrası
| İşlem | Karar öncesi | Karar sonrası |
|---|---|---|
| Mirasçılık belgesi alınması | Mümkün değil | Mümkün (güvence şartıyla) |
| Tapuda intikal | Yapılamaz | Yapılabilir |
| Banka hesabına erişim | Yapılamaz | Mümkün |
| Malvarlığının yönetimi | Kayyım atanabilir | Mirasçılara geçer |
| Evliliğin sona ermesi | Kendiliğinden sona ermez | Ayrıca talep edilerek feshi istenebilir |
| Sigorta ve aylık işlemleri | Askıda kalır | İlgili mevzuata göre işletilir |
| Vergi ve borç yükümlülükleri | Devam eder | Terekeye göre değerlendirilir |
Dördüncü satır ara bir çözüm sunar: gaiplik kararı verilene kadar malvarlığının korunması için kayyım atanması istenebilir. Böylece kira tahsili, vergi ödemesi ve zorunlu giderler yürütülür. Bu, gaiplik süreci uzun sürdüğünde malvarlığının değer kaybını önler.
Beşinci satır ayrı bir talep gerektirir: gaiplik kararı evliliği kendiliğinden sona erdirmez; eşin ayrıca talepte bulunması gerekir. Bu husus dilekçede belirtilmezse evlilik ilişkisi devam eder.
Mirasçılara Teslim ve Güvence Şartı
Gaiplik kararı verildiğinde tereke doğrudan ve koşulsuz olarak dağıtılmaz. Gaibin sonradan ortaya çıkma ihtimali bulunduğundan, mirasçılara teslim güvence karşılığında yapılır. Güvencenin süresi, gaipliğin hangi senaryoya dayandığına göre belirlenir.
Güvence süreleri
| Durum | Güvence süresi | Not |
|---|---|---|
| Ölüm tehlikesi içinde kaybolma | Teslimden itibaren beş yıl | Daha kısa sürede sonuç doğar |
| Uzun süreden beri haber alınamama | Teslimden itibaren on beş yıl | Daha uzun güvence |
| Her hâlde | Gaibin yüz yaşını dolduracağı tarihe kadar | Üst sınır |
| Güvence gösterilmezse | Teslim yapılmaz | Malvarlığı yönetimde kalır |
| Gaip ortaya çıkarsa | Malların iadesi gündeme gelir | Güvence bu ihtimal içindir |
| Süre dolduğunda | Güvence çözülür | Mülkiyet kesinleşir |
Bu tablo, gaiplik dosyalarında mirasçıların en çok şaşırdığı noktadır: karar alınsa dahi mallar üzerinde tam serbestlik doğmaz. Güvence gösterilmediği takdirde teslim yapılmaz; bu nedenle dilekçede teslim ve güvence hususlarının nasıl düzenleneceği önceden değerlendirilmelidir.
Gaip sonradan ortaya çıkarsa malların iadesi gündeme gelir ve güvence tam da bu ihtimal için öngörülmüştür. Terekedeki hakların korunmasına ilişkin genel önlemler Terekenin Mühürlenmesi ve Koruma Önlemleri sayfasında ele alınmıştır.
Gaiplik ile Karıştırılan Üç Kurum
Ölüm ve yokluk hâllerinde birbirine benzeyen ama sonuçları farklı olan kurumlar vardır. Doğru talebin seçilmesi, sürecin aylar kazanmasını sağlar.
Dört kurumun karşılaştırması
| Kurum | Şartı | Sonuç | Merci |
|---|---|---|---|
| Gaiplik kararı | Ölüm tehlikesi veya uzun süre haber alınamama | Ölüme bağlı sonuçlar doğar | Sulh hukuk mahkemesi |
| Ölüm karinesi | Ölümüne kesin gözle bakılacak durumda kaybolma | Ceset bulunamasa da ölmüş sayılır | Nüfus kaydına tescil |
| Ölüm kaydının tescili | Ölüm gerçekleşmiş ama kayda geçmemiş | Kayıt düzeltilir | Nüfus müdürlüğü veya mahkeme |
| Kayyımlık | Malvarlığının yönetilmesi ihtiyacı | Mallar yönetilir, miras açılmaz | Vesayet makamı |
İkinci satır önemli bir kısayol sunar: kişinin ölümüne kesin gözle bakılacak bir durumda kaybolması hâlinde gaiplik kararına gerek kalmadan ölüm karinesi işler ve nüfus kaydına ölüm tescil edilir. Deprem, uçak kazası ve benzeri olaylarda bu yol daha hızlıdır.
Dördüncü satır ise gaiplik süreci devam ederken kullanılan geçici çözümdür: malvarlığı kayyım eliyle yönetilir, ancak miras açılmaz ve mirasçılık doğmaz.
Karardan Sonra İzlenecek Adımlar
Gaiplik kararından paylaşmaya
| Adım | İşlem | Not |
|---|---|---|
| 1 | Kararın kesinleştirilmesi | Nüfus ve tapu işlemleri için gerekli |
| 2 | Nüfus kaydına işlenmesi | Nüfus müdürlüğüne bildirim |
| 3 | Mirasçılık belgesinin alınması | Sulh hukuk veya noter |
| 4 | Veraset ve intikal beyannamesi | Süre kararın kesinleşmesine göre değerlendirilir |
| 5 | Güvence gösterilmesi | Teslim şartıdır |
| 6 | Tapu ve banka işlemleri | İlişik kesme belgesiyle |
| 7 | Paylaşma | Taksim sözleşmesi veya ortaklığın giderilmesi |
| 8 | Evliliğin feshi talebi | Ayrıca istenmelidir |
Üçüncü adım gaiplik dosyalarının asıl amacıdır: karar kesinleşip nüfusa işlendikten sonra mirasçılık belgesi alınabilir ve terekedeki işlemler yürütülebilir. Belgenin alınması ve sonrasında izlenecek yol Veraset İlamı Talep Dilekçesi Örneği sayfasında; taşınmaz intikali Miras Kalan Taşınmazın İntikali rehberinde anlatılmıştır.
Yedinci adımda paylaşma gündeme gelir; mirasçılar anlaşabiliyorsa taksim sözleşmesi, anlaşamıyorsa ortaklığın giderilmesi yolu izlenir. İlgili sayfalar: Miras Taksim Sözleşmesi Örneği ve Ortaklığın Giderilmesi Dava Dilekçesi.
Sıkça Sorulan Sorular
Gaiplik nedir?
TMK m.32 uyarınca; ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun zamandan beri haber alınamayan bir kimsenin ölümü hakkında kuvvetli olasılık varsa, hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine mahkeme bu kişinin gaipliğine karar verebilir.
Hangi süreler geçmiş olmalı?
TMK m.33 uyarınca gaiplik kararının istenebilmesi için, ölüm tehlikesinin üzerinden en az bir yıl veya son haber tarihinin üzerinden en az beş yıl geçmiş olması gerekir.
İlan süresi ne kadar?
Mahkeme, gaipliğine karar verilecek kişi hakkında bilgisi bulunan kimseleri, belirli bir sürede bilgi vermeleri için usulüne göre yapılan ilanla çağırır. Bu süre, ilk ilanın yapıldığı günden başlayarak en az altı aydır.
Toplam ne kadar sürer?
İlan süresi de eklendiğinde, mahkemenin gaiplik kararı verebilmesi için pratikte en az bir buçuk yıl veya beş buçuk yılın geçmesi gerektiği ifade edilmektedir.
İlan süresi dolmadan karar verilebilir mi?
Verilemez. Yargıtay kararlarında, TMK’nın 33. maddesinde öngörülen ikinci bir ilanın yapılmaması ve ilan süresi dolmadan gaipliğe ilişkin hüküm kurulmasının usul ve yasaya aykırı olduğu belirtilmiştir.
Kimler başvurabilir?
Başvuru yetkisi, hakları ölüme bağlı olan kişilere aittir. TMK ilgilileri sınırlı biçimde saymamış olup, talepte bulunanın hakları ölüme bağlı kimselerden sayılıp sayılmayacağı hâkim tarafından takdir edilir.
Hazine de başvurabilir mi?
TMK m.588’de sayılan şartlar gerçekleştiğinde Hazine gaiplik kararı talep etmektedir. Diğer yetkili kimselerden farklı olarak Hazine, bu şartlar gerçekleştiğinde gaiplik davası açmaya mecburdur; bu konuda takdir yetkisi bulunmamaktadır.
Hangi mahkeme yetkilidir?
TMK m.32/2 uyarınca yetkili mahkeme; kişinin Türkiye’deki son yerleşim yeri, eğer Türkiye’de hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer, böyle bir kayıt da yoksa anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesidir.
Görevli mahkeme hangisi?
Uygulamada gaiplik kararı verilmesinde görevli mahkemenin sulh hukuk mahkemesi olduğu kabul edilmektedir. Bununla birlikte Yargıtay’ın, kanunda görevli mahkemenin açıkça belirtilmediğinden hareketle asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğu yönünde kararı da bulunmaktadır; bu nedenle yerel uygulamanın teyit edilmesi yerinde olur.
Kayıp kişi ortaya çıkarsa ne olur?
TMK m.34 uyarınca gaipliğine karar verilecek kişi, ilan süresi dolmadan ortaya çıkar veya kendisinden haber alınırsa ya da öldüğü tarih tespit edilirse gaiplik istemi düşer.
Karar hangi tarihten itibaren hüküm doğurur?
TMK m.35 uyarınca ilandan sonuç alınamazsa mahkeme gaipliğe karar verir ve ölüme bağlı haklar aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır. Gaiplik kararı, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur.
Miras ne zaman açılır?
Mahkeme tarafından gaiplik kararı verilince kişinin öldüğü karineyle kabul edildiğinden gaibin terekesi kendiliğinden mirasçılarına geçer; mirasçılar bu karardan sonra mirasçılık belgesi için başvuru yapabilirler.
Dava sürerken mallar ne olur?
Gaip olan kişinin mirası, gaiplik davası süresince mahkeme tarafından atanan kayyımca yönetilir.
Gaiplik evliliği kendiliğinden sona erdirir mi?
Erdirmez. Evli bir kişi hakkında gaiplik kararı verilecekse, gaibin eşinin mahkemeden evliliğin feshine de karar vermesini talep etme hakkı mevcuttur. Evliliğin feshine karar verilmediği müddetçe gaipliğine karar verilen kişinin eşinin evlenmesi mümkün değildir; zira gaip ile eşi arasındaki evlilik birlikteliği hukuken devam etmektedir.
⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m.31-35, 131, 588)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (çekişmesiz yargı)
Gaiplik kararı verilmesinde görevli mahkeme konusunda içtihat farklılığı bulunmaktadır. Başvurudan önce sürelerin ve yerel uygulamanın teyit edilmesi önerilir.
Bu sayfadaki örnek dilekçe yalnızca bilgilendirme amaçlı genel bir şablondur ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosya kendine özgüdür; süreler hak düşürücü olabilir. Dilekçenizi mutlaka avukatınızla birlikte hazırlayın. Bu içerik avukat-müvekkil ilişkisi doğurmaz.

