Mesleki sorumluluk sigortası, mühendis, mimar veya mali müşavirin mesleki faaliyeti sırasında müşterisine ya da üçüncü kişilere verdiği zarardan doğan hukuki sorumluluğunu ve makul savunma giderlerini poliçedeki limite kadar karşılar (Mesleki Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.1). Poliçe olay esaslı veya talep esaslı olabilir: talep esaslıda talebin poliçe süresi içinde yöneltilmesi gerekir ve geriye dönük süre en az bir yıldır (B.1). En sık ret gerekçesi, müşterinin talebinin poliçe başlamadan önce bilinmesidir. Kasıt mutlak istisnadır (A.3); sözleşmeyle genişletilen sorumluluk, idari ve adli para cezaları ile cezai şartlar ve belge kaybı ise aksine sözleşme yoksa teminat dışıdır (A.4). Mali müşavirler, SMMM ve YMM klozuyla müteselsil sorumluluk gereği ödenen vergi, vergi cezası ve SGK primini teminata alabilir. Bu meslekler için 2026 itibarıyla genel bir zorunlu mesleki sorumluluk sigortası düzenlemesi tespit edilememiştir.
“Statik projede hata olduğu iddiasıyla dava açıldı, sigorta ‘talep poliçe süresinden önce biliniyordu’ diyor.” “Mali müşaviri olduğum şirkete beyanname gecikmesi nedeniyle ceza kesildi, sigorta ‘para cezaları teminat dışı’ dedi.” “Müşteriyle anlaşıp ödedim, sigorta ‘onayımız yoktu’ diyor.” “Büromu kapattım, iki yıl sonra dava geldi; poliçem yok.” Bu rehber, mühendis, mimar ve mali müşavirlerin mesleki sorumluluk sigortasının neyi kapsadığını, olay esaslı ve talep esaslı poliçe farkını, geriye dönük süreyi, önceden bilinen talep reddini, istisnaları, mali müşavirler için vergi cezası klozunu, sigortalının yükümlülüklerini ve itiraz yollarını Mesleki Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, Türk Ticaret Kanunu, Türk Borçlar Kanunu ve Yargıtay kararları üzerinden anlatır.
Mesleki sorumluluk sigortanız ödemiyor mu? Birlikte inceleyelim
Poliçenizi ve özel şartları, geriye dönük tarih ve bildirim yazışmalarını, müşterinin talebini ve ret yazısını birlikte inceleyelim; zamanlama ve istisna hatalarını belgeleyerek itiraz edelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Kısa Cevap: Sigorta Hangi Hatayı, Hangi Zamanlamayla Öder?
Mesleki sorumluluk sigortası bir sorumluluk sigortasıdır: sigortacı, sigortalının mesleki faaliyeti nedeniyle üçüncü kişilere karşı doğan hukuki sorumluluğunu karşılar (TTK m.1473; GŞ A.1). Bu nedenle önce mesleki bir hatanın ve bundan doğan hukuki sorumluluğun bulunması gerekir. Ardından iki soru belirleyicidir: talep poliçenin zaman bakımından kapsamına giriyor mu ve bir istisnaya takılıyor mu? Rizikonun teminat dışında kaldığını ispat yükü sigortacıdadır (TTK m.1409/2).
Duruma göre ilk bakılacak nokta
| Durum | Sigorta bakımından | Dayanak | Ne yapılır? |
|---|---|---|---|
| Müşteri poliçe başlamadan önce şikâyet etmişti | Talep esaslı poliçede teminat dışı kalabilir; sözleşmenin hükümsüzlüğü de gündeme gelebilir | HGK 2020/11-655; HGK 2017/412 | Şikâyetin tarihi ve niteliği, beyan formu incelenir |
| Hata geriye dönük tarihten önce yapılmış | Talep esaslı poliçede teminat dışı | GŞ A.1, B.1 | Poliçedeki geriye dönük tarih kontrol edilir |
| Poliçe bitti, talep sonradan geldi | Talep esaslıda kural olarak teminat dışı; olay esaslıda olay poliçe süresindeyse iki yıl içinde talep teminatta | GŞ A.1, B.1 | Ek bildirim süresi ve olay tarihi incelenir |
| Müşteriye vergi cezası veya SGK cezası kesildi | Para cezaları aksine sözleşme yoksa teminat dışı; mali müşavir klozu varsa teminatta olabilir | GŞ A.4.3/a; SMMM-YMM klozu | Poliçede klozun bulunup bulunmadığına bakılır |
| Sözleşmede cezai şart veya ağır sorumluluk üstlenilmişti | Kanuni sorumluluğu aşan kısım aksine sözleşme yoksa teminat dışı | GŞ A.4.2/d, A.4.3/a | Kanuni sorumluluk ile sözleşmesel kısım ayrılır |
| Müşteri belgeleri kayboldu | Belge kaybı aksine sözleşme yoksa teminat dışı | GŞ A.4.1/a | Ek teminat kontrol edilir |
| Sigortacıya sormadan müşteriyle anlaşıldı | Onaysız sulh, bildirimden itibaren on beş gün içinde onaylanmazsa sigortacıya karşı geçersiz | TTK m.1476/4; GŞ B.3.4 | Anlaşmanın hakkaniyete uygunluğu belgelenir |
| Hata kasten yapıldı iddiası | Kasıt mutlak istisna; sigortacı ispat etmeli | GŞ A.3/b; TTK m.1477 | Kusurun niteliğine dair belgeler |
Mesleki Sorumluluk Sigortası Neyi Karşılar?
Genel şartlara göre sigortacı, poliçede belirtilen mesleki faaliyetin ifası sırasında sigortalının kusurlu davranışı nedeniyle üçüncü kişilerin uğradığı zarardan doğan hukuki sorumluluğu sözleşmede belirtilen miktara kadar karşılar; bu teminat, istemle ilgili makul giderleri de kapsar (A.1). Bir şirketin bilgilendirme formunda da teminatın makul giderleri içerecek şekilde sözleşmedeki miktara kadar verildiği belirtilmektedir. Yani savunma giderleri çoğu poliçede limitin içindedir ve limiti azaltır; sigorta bedelini aşan giderler aksine sözleşme yoksa teminat dışıdır (A.4.3/ç).
Kanun da sigortalıya karşı ileri sürülen istemle ilgili makul hukuki koruma giderlerinin sigortacıya ait olduğunu ve istem üzerine avans verileceğini düzenler; giderlerin sigorta bedelini aşan kısmının ödenmesi için sözleşmede ayrıca hüküm bulunmalıdır (TTK m.1474). Bu hüküm sigortalı aleyhine değiştirilemez (TTK m.1486). Sigorta, poliçede yazılı mesleki faaliyetle sınırlıdır; bu faaliyetin dışında kalan işler mutlak olarak teminat dışıdır (A.3/a). Bu nedenle poliçede “inşaat mühendisliği” yazıyorsa ama siz zemin etüdü veya yapı denetimi de yapıyorsanız, faaliyet tanımının bu işleri kapsayıp kapsamadığını kontrol edin.
Olay Esaslı mı, Talep Esaslı mı? Zamanlama Her Şeydir
Genel şartlar iki teminat modelini birlikte düzenler ve seçimi poliçeye bırakır (A.1). Olay esaslı modelde sözleşme süresi içinde meydana gelen olay sonucu doğan talepler teminattadır. Talep esaslı modelde ise sözleşmeden önce veya sözleşme yürürlükteyken meydana gelen olay nedeniyle sigortalıya sözleşme süresi içinde yöneltilen talepler teminattadır. Mesleki sorumluluk poliçelerinin büyük kısmı talep esaslıdır.
İki model arasındaki fark
| Konu | Olay esaslı | Talep esaslı |
|---|---|---|
| Teminatı tetikleyen | Hatalı işin veya olayın poliçe süresinde olması | Talebin poliçe süresinde yöneltilmesi |
| Sonradan gelen talep | Sözleşme döneminde veya sözleşmenin bitiminden itibaren iki yıl içinde yöneltilen talep teminatta (B.1); mali müşavir klozunda beş yıl | Poliçe bittikten sonra gelen talep kural olarak teminat dışı; ek bildirim süresi özel şarta bağlı |
| Geçmiş işler | Poliçeden önceki olaylar teminat dışı | Geriye dönük tarihten sonraki olaylar teminatta; geriye dönük süre en az bir yıl (B.1) |
| En sık uyuşmazlık | Olayın tarihi | Talebin ve bilinen durumun tarihi |
Genel şartlara göre riziko üç hâlde gerçekleşmiş sayılır: sigortacının yazılı onayıyla zarar görene ödeme yapılması, hukuki yardım teminatı varsa sigortalı aleyhine dava veya takip açıldığının bildirilmesi ve zarar ile sorumluluğun mahkeme kararıyla belirlenmesi (B.1). Genel şartlarda poliçe sona erdikten sonra talep bildirmeye imkân veren ayrı bir ek bildirim süresi hükmü bulunmaz; bu imkân şirketin özel şartlarına bağlıdır. Bu nedenle büronuzu kapatırken, emekli olurken veya sigorta şirketini değiştirirken talep esaslı poliçenizin sona ermesinin sonuçlarını mutlaka değerlendirin; yeni poliçede geriye dönük tarihin eski poliçenin geriye dönük tarihini kesintisiz devam ettirmesine dikkat edin.
En Sık Ret: Talep Poliçeden Önce Biliniyordu
Talep esaslı poliçelerde sigortacıların en sık başvurduğu ret gerekçesi, sigortalının müşterinin talebini veya talebe yol açabilecek durumu poliçe başlamadan önce bildiği ya da bilmesi gerektiğidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, şufa davasını paydaşlardan yalnızca birine karşı açtığı için müvekkilinin hakkı düşen bir avukatın talep esaslı poliçesinde, sigortalının talebi poliçe başlamadan önce bildiğini veya makul olarak bilmesi gerektiğini kabul etmiş ve talep esaslı sözleşmede rizikonun sözleşmeden önce gerçekleşmiş olduğunu belirtmiştir (E.2020/11-655, K.2022/1349). Bir mali müşavirin poliçesine ilişkin başka bir kararda ise müşterinin talebini poliçe başlangıcından önce sözlü olarak ileri sürdüğü kabul edilmiş ve sözleşme hükümsüz sayılmıştır (HGK E.2017/412, K.2021/296; eski kanun dönemi poliçesi).
Kanuna göre sözleşme yapıldığı sırada riziko gerçekleşmişse sözleşme geçersizdir (TTK m.1458). Ayrıca sigorta ettiren, sözleşme yapılırken bildiği veya bilmesi gereken önemli hususları sigortacıya bildirmek zorundadır (TTK m.1435). Bu iki kural birlikte şu pratik sonucu doğurur: poliçe yaptırırken veya yenilerken teklif formundaki “bilinen olay veya talep var mı” sorusunu doğru cevaplayın, müşteriden gelen yazılı veya sözlü şikâyetleri kayda geçirin ve poliçe süresi içinde sigortacıya bildirin. Bilinen bir olayı bildirmek, o olayın bir sonraki poliçede teminat dışı kalmasını önlemenin en güvenli yoludur.
İstisnalar: Kasıt, Para Cezası, Cezai Şart ve Belge Kaybı
Mesleki sorumluluk sigortasında istisnalar
| İstisna | Açıklama | Genel şart |
|---|---|---|
| Faaliyet dışı işler | Poliçede belirtilen mesleki faaliyetin dışında kalan işler (mutlak istisna) | A.3/a |
| Kasıt | Mesleki faaliyet sırasında sigortalının kasten sebep olduğu olaylar (mutlak istisna) | A.3/b |
| Alkol ve uyuşturucu | Bunların etkisi altında yapılan işler (mutlak istisna) | A.3/c |
| Belge kaybı | Her türlü belge kaybı ve sigortalının gözetimine verilen bilgilerin kaybı | A.4.1/a |
| Yabancı yargı ve tahkim | Türkiye Cumhuriyeti mahkemeleri dışındaki mahkemelerde ve tahkimde ileri sürülen talepler | A.4.1/b |
| Fikri mülkiyet ve haksız rekabet | Bu alanlardan doğan talepler | A.4.1/c, A.4.2/a |
| Sözleşmeyle genişletilen sorumluluk | Bir sözleşmeye veya özel anlaşmaya dayanan ve kanuni sorumluluğu aşan talepler | A.4.2/d |
| Manevi tazminat | Manevi tazminat talepleri | A.4.2/e |
| Cezalar ve cezai şartlar | İdari ve adli para cezaları dâhil her türlü ceza ve cezai şart | A.4.3/a |
| Limiti aşan giderler | Sigorta bedelini aşan giderler | A.4.3/ç |
A.4 maddesinde sayılan hâller aksine sözleşme yoksa teminat dışıdır; yani ek prim ödenerek teminata alınabilir. Bir şirketin mimar ve mühendis mesleki sorumluluk bilgilendirme formunda bu istisnaların ilave primle ek sözleşmeyle teminat kapsamına dâhil edilebileceği belirtilmektedir. Kanuna göre de sigortacı, sigortalının sorumluluğa yol açan olayı kasten gerçekleştirmesinden doğan zararlardan sorumlu değildir (TTK m.1477). Kastın ispatı sigortacıya aittir; ağır ihmal kasıt değildir.
Mühendis ve mimarların işverenle imzaladığı sözleşmelerde sıkça yer alan gecikme cezaları, cezai şartlar ve kanunun öngördüğünden ağır sorumluluk kayıtları, aksine sözleşme yoksa teminat dışıdır (A.4.2/d, A.4.3/a). Bu durumda sigortacının sorumluluğu, sigortalının sözleşme olmasaydı da kanuna göre sorumlu olacağı tutarla sınırlı kalır. Sözleşme imzalamadan önce bu kayıtları poliçenizle karşılaştırın.
Mali Müşavirler: Vergi Cezası, SGK Primi ve Gecikme Faizi
Serbest muhasebeci mali müşavir ve yeminli mali müşavirler için genel şartlara eklenen özel bir kloz vardır. Bu kloza göre sigortacı, ancak kararlaştırılmışsa iki kalemi teminata alır: yargılama giderleri ve avukatlık ücreti ile sigortalının müteselsil sorumluluk gereği ödeyeceği SSK (bugün SGK) primi, vergi, vergi cezası, gecikme zammı ve gecikme faizi (SMMM ve YMM Klozu I). Yani genel şartlar para cezalarını teminat dışında bırakırken (A.4.3/a), mali müşavirler bu kalemleri klozla açıkça teminata alabilir. Aynı kloz, olay esaslı poliçelerde genel şartlardaki iki yıllık talep süresini bu mesleki faaliyet için beş yıl olarak uygular ve tarafların daha uzun süre kararlaştırabileceğini öngörür.
Klozda ayrıca ticari veya endüstriyel sırların saklanmaması veya kötüye kullanılması mutlak istisna olarak; yabancı hukuka dayalı talepler, sigortalının sorumlu olduğu kişilerin kastı, yasal belgelerin zamanında tamamlanmaması, yazılım ve donanım görüşleri ve yediemin sıfatıyla yapılan işler ise aksine sözleşme yoksa istisna olarak sayılmıştır (SMMM ve YMM Klozu II-III). Beyannamenin geç verilmesi gibi en sık karşılaşılan hatalar “yasal belgelerin zamanında tamamlanmaması” istisnasıyla çakışabilir; bu nedenle poliçenizde bu istisnanın kaldırılıp kaldırılmadığını kontrol edin.
Yeminli mali müşavirler yaptıkları tasdikin doğruluğundan sorumludur ve tasdike aykırı durumlarda ziyaa uğratılan vergilerden ve kesilecek cezalardan mükellefle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar (3568 s.K. m.12). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, sahte faturaya dayalı KDV iadesinde haksız iade edilen vergi ve kesilen vergi cezası nedeniyle yeminli mali müşaviri şirket yöneticileriyle birlikte müteselsil sorumlu tutmuştur (E.2013/2220, K.2015/1336). Mali müşavir ile müşterisi arasındaki ilişkide ise vekâlet hükümleri uygulanır: vekil işi vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle yürütmek zorundadır ve sorumluluğu basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranışa göre belirlenir (TBK m.506). Yargıtay, vekâlet sözleşmesinde vekilin en hafif kusurundan dahi sorumlu olduğunu, ancak maddi tazminat için hatanın sonucu değiştirdiğinin ortaya konması gerektiğini belirtmektedir (HGK E.2017/561, K.2019/655). Müşteriye kesilen vergi cezasının mali müşavirden istenebileceğine dair doğrudan bir Yargıtay kararına ulaşılamamıştır; bu konu somut olayda kusur ve illiyet bağına göre değerlendirilir. Sahte fatura bağlamında mali müşavirin sorumluluğu için sahte fatura ve mali müşavir sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.
Mühendis ve Mimarlar: Proje Hatası, Fenni Mesuliyet ve Yapı Denetimi
Mimar ve mühendisin proje hazırlama işi çoğunlukla eser sözleşmesidir; yüklenici işi sadakat ve özenle yapmak zorundadır ve ayıplı eserden sorumludur (TBK m.470-475). Taşınmaz yapılarda ayıptan doğan sorumluluk teslimden itibaren beş yıl, yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TBK m.478). Eser sözleşmesinden doğan alacaklarda, yüklenicinin ağır kusuru dışında, beş yıllık zamanaşımı uygulanır (TBK m.147/6). Bu süreler, olay esaslı bir poliçenin sona ermesinden çok sonra talep gelebileceğini gösterir; talep esaslı poliçede ise talep anında yürürlükte bir poliçe olması gerekir.
Proje müellifliği ile fenni mesuliyet ayrı sorumluluk alanlarıdır. Yargıtay 23. Hukuk Dairesi, inşaat başlamadan önce kamu görevine geçen ve sonradan şantiyede çalıştığı ispat edilemeyen bir mühendise fenni mesul olarak verilen kusur oranını bozmuş ve yalnızca statik proje müellifi olarak sorumlu tutulması gerektiğini belirtmiştir (E.2017/2640, K.2020/2367). Poliçenizdeki faaliyet tanımının hem proje müellifliğini hem de fenni mesuliyet veya şantiye şefliğini kapsayıp kapsamadığını kontrol edin. Proje müellifinin sorumluluğu için proje müellifi sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.
Yapı denetim kuruluşlarının sorumluluğu yapı kullanma izninden itibaren taşıyıcı sistem için on beş yıl, taşıyıcı olmayan kısımlar için iki yıldır (4708 s.K. m.3). Bu kuruluşlar için 595 sayılı Kanun Hükmünde Kararname döneminde uygulanan zorunlu mali sorumluluk sigortası 4708 sayılı Kanun ile sona ermiş, bu dönemde tahsil edilen primlerin yapı sahiplerine iadesi öngörülmüştür (geçici m.3). Kanunun erişilebilen metninde yapı denetim kuruluşları için zorunlu bir sigorta hükmü tespit edilememiştir; Kanun 2026 yılında 7579 sayılı Kanunla da değiştirildiğinden güncel metnin kontrol edilmesi önerilir. Bu değişiklik için 7579 sayılı Kanun yazımıza bakabilirsiniz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, temelinde çökme olan bir binada yapı denetim şirketinin manevi tazminatla sorumlu tutulamayacağını kabul etmiştir (E.2017/(15)6-502, K.2021/1024); manevi tazminat zaten genel şartlarda aksine sözleşme yoksa teminat dışıdır (A.4.2/e). Ayrıntılar için yapı denetimi sorumluluk süresi yazımıza ve depremde yıkılan bina sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz. İnşaat sırasında yapının kendisine gelen zararlar ise inşaat all risk sigortasının konusudur.
Sigortalının Yükümlülükleri: Bildirim, Sulh ve Doğrudan Dava
Sigortalı, sorumluluğunu gerektirebilecek olayları on gün içinde sigortacıya bildirmekle yükümlüdür (GŞ B.2; TTK m.1475); şirket bilgilendirme formlarında bu süre beş iş günü olarak da yazılabilmektedir. Kendisine bir istem yöneltildiğinde veya dava açıldığında bunu derhal bildirmeli ve dava evrakını iletmelidir. Bildirim yükümlülüğünün ihlali tazminatı artırmışsa kusurun ağırlığına göre indirim yapılır; sigortacı olayı başka yoldan öğrenmişse indirim yapılamaz (TTK m.1475/3, 1446/2-3). Bu hükümler sigortalı aleyhine değiştirilemez (TTK m.1486).
Müşteriyle sigortacıya sormadan anlaşmak sık yapılan bir hatadır. Genel şartlara göre sigortacının onayı olmadan yapılan sulh, bildirimden itibaren on beş gün içinde onay verilmemişse sigortacıya karşı geçersizdir ve sigortacı haklı olmayan sebeplerle sulhe onay vermekten kaçınamaz (B.3.4). Kanun da aynı kuralı öngörür (TTK m.1476/4). Bu nedenle müşteriye ödeme yapmadan önce anlaşma metnini sigortacıya yazılı olarak gönderin ve on beş gün bekleyin.
Zarar gören müşteri, zararının sigorta bedeline kadar olan kısmını sigorta sözleşmesi için geçerli zamanaşımı süresi içinde doğrudan sigortacıdan isteyebilir (TTK m.1478). Sigortacı bu tazminatı ödenmemiş prim gibi sözleşmeden doğan alacaklarıyla takas edemez (TTK m.1480). Sorumluluk sigortalarında sigortacıya yöneltilecek istemler sigorta konusu olayın gerçekleştiği tarihten itibaren on yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.1482). Doğrudan dava konusunda bağımsız denetçinin mesleki sorumluluk sigortası yazımıza bakabilirsiniz.
Kararlardan Çıkan Dersler
Mühendis, mimar ve mali müşavirlerin mesleki sorumluluk sigortasına ilişkin yayımlanmış ve tam metniyle doğrulanabilen Yargıtay kararları sınırlıdır. Aşağıdaki kararların bir kısmının tam metni, bir kısmının ise yalnızca künyesi ve özeti kararı aktaran kaynaklarda görülebilmiştir; doğrulama düzeyi tabloda belirtilmiştir. Somut dosyada kullanılmadan önce tam metinlerin UYAP Emsal veya Yargıtay Karar Arama üzerinden kontrol edilmesi gerekir.
Mesleki sorumluluk ve sigortasına ilişkin kararlar
| Karar | Konu | Sonuç ve ders |
|---|---|---|
| Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 20.10.2022, E.2020/11-655, K.2022/1349 (çoğunluk görüşünün metni; karşı oy kısmen görülebildi) | Avukatın şufa davasını paydaşlardan yalnızca birine karşı açması nedeniyle müvekkilin hakkı düşmüş; avukat zararı müvekkiline ödeyip talep esaslı mesleki sorumluluk poliçesinden istemiş, sigortacı reddetmiş | Sigortalının talebi poliçe başlamadan önce bildiği veya makul olarak bilmesi gerektiği kabul edilmiş; talep esaslı sözleşmede rizikonun sözleşmeden önce gerçekleşmiş olduğu belirtilerek talep teminat dışı sayılmıştır. Geriye dönük tarih içindeki bir eylem de, talep önceden biliniyorsa teminata girmeyebilir |
| Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 18.03.2021, E.2017/412, K.2021/296 (künye ve özet ikincil kaynaklardan; eski TTK dönemi poliçesi) | Mali müşavirin hizmeti sırasında müşteri şirkete SGK tarafından ceza uygulanmış; müşteri zararı mali müşavirden istemiş, mali müşavir ödeyip geriye dönük teminatlı talep esaslı poliçesinden istemiş | Müşterinin talebi poliçe başlangıcından önce sözlü olarak ileri sürdüğü kabul edilmiş; talep esaslı poliçede riziko sözleşmeden önce gerçekleştiği için sözleşmenin hükümsüz olduğu sonucuna varılarak dava reddedilmiştir |
| Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 13.05.2015, E.2013/2220, K.2015/1336 (tam metin) | Sahte faturalarla yapılan ihracat üzerinden alınan KDV iadesi; Hazine haksız iade edilen vergi ile üç kat vergi cezası için şirket yöneticileri ile tasdik raporunu düzenleyen yeminli mali müşaviri birlikte dava etmiş | Yeminli mali müşavirlerin yaptıkları tasdikin doğruluğundan sorumlu olduğu belirtilerek 3568 sayılı Kanun m.12 ve VUK mükerrer m.227 çerçevesinde yöneticilerle birlikte müteselsil sorumluluğu kabul edilmiştir. Devlete karşı haksız fiil sorumluluğudur; müşteriye karşı sözleşme sorumluluğunu doğrudan düzenlemez |
| Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 13.06.2019, E.2017/561, K.2019/655 (künye ve özet akademik kaynaktan) | Avukatın ceza mahkûmiyetine karşı kanun yoluna başvurmaması | Vekâlet sözleşmesinde vekilin en hafif kusurundan dahi sorumlu olduğu, ancak maddi tazminat için uygun illiyet bağının ve sonucun farklı olacağının hâkim tarafından değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Mali müşavirlik hizmetlerine kıyasen önemlidir |
| Y.23.HD, 30.06.2020, E.2017/2640, K.2020/2367 (künye ve özet kararı aktaran kaynaktan) | Yapı hasarında kusurun paylaştırılması; statik fenni mesulün inşaat başlamadan önce kamu görevine geçtiği ve sonradan şantiyede çalıştığının ispat edilemediği | Kişiye fenni mesul olarak verilen kusur oranı bozulmuş; yalnızca statik proje müellifi olarak sorumlu tutulması gerektiği belirtilmiştir. Proje müellifliği ile fenni mesuliyet ayrı sorumluluk alanlarıdır |
| Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 16.09.2021, E.2017/(15)6-502, K.2021/1024 (çoğunluk görüşünün metni) | Üç katlı binanın temelinde çökme ve çatlaklar; ilk derece mahkemesi yapı denetim şirketini manevi tazminatla sorumlu tutmuş | Sözleşmeye aykırılığın tek başına manevi tazminatı gerektirmediği belirtilerek yapı denetim şirketinin manevi tazminatla sorumlu tutulamayacağı kabul edilmiştir |
Bu kararlardan çıkan en önemli ders şudur: talep esaslı mesleki sorumluluk poliçelerinde en sık ret gerekçesi, müşterinin şikâyetinin veya talebinin poliçe başlamadan ya da yenilenmeden önce bilinmesidir; bu talep sözlü bile olsa sonuç değişmeyebilir. Bu nedenle bir müşteriden şikâyet aldığınızda bunu poliçe süresi içinde sigortacıya bildirmek ve yeni poliçe yaptırırken önceden bilinen olayları doğru beyan etmek hayati önemdedir. Mali müşavirin hatası nedeniyle müşteriye kesilen vergi cezası veya gecikme faizinin mali müşavirden istenebileceğine dair doğrudan bir Yargıtay kararına ulaşılamamıştır; bu konu vekâlet sözleşmesindeki özen borcu üzerinden somut olaya göre değerlendirilir. Sigortalının sigortacının onayı olmadan müşteriye ödeme yapmasına ilişkin meslek sorumluluğu bağlamında doğrulanabilen bir karara da ulaşılamamıştır; yukarıdaki iki Genel Kurul kararında ödeme önce yapılmış, ancak ret gerekçesi bu nokta olmamıştır.
Tazminat Ne Zaman Ödenir? Başvuru Yolları
Genel şartlara göre zararı önlemek veya azaltmak için yapılan makul giderler ayrıca ödenir ve istenirse avans verilir; tazminat, gerekli belgeler verildikten sonra ve her hâlde ihbardan kırk beş gün sonra muaccel olur, araştırmalar üç ayda tamamlanmazsa en az yüzde elli avans ödenir (B.3; TTK m.1427/2-3). Poliçedeki muafiyet genel şartlarda düzenlenmemiştir, poliçede belirlenir; muafiyetin altındaki talepler için ödeme yapılmaz. Ticari davada arabuluculuk dava şartıdır (TTK m.5/A); sigorta şirketi üyeyse Sigorta Tahkim Komisyonuna da başvurulabilir (5684 s.K. m.30). Komisyon için Sigorta Tahkim Komisyonu rehberimize bakabilirsiniz.
Sigortacının Sık Ret Gerekçeleri ve Cevapları
Ret gerekçeleri
| Sigortacının gerekçesi | Değerlendirme | Dayanak | Ne sunulur? |
|---|---|---|---|
| Talep poliçeden önce biliniyordu | Bilinen veya makul olarak bilinmesi gereken talep teminat dışı kalabilir; bilginin tarihi ve kapsamı tartışılmalı | HGK 2020/11-655; TTK m.1435, 1458 | Şikâyetin tarihi, niteliği ve teklif formundaki beyan |
| Olay geriye dönük tarihten önce | Talep esaslı poliçede doğru olabilir; önceki poliçelerin geriye dönük tarihi incelenmeli | GŞ A.1, B.1 | Kesintisiz poliçe zinciri |
| Talep poliçe süresi dışında | Talep esaslıda doğru olabilir; ek bildirim süresi ve bildirim tarihi incelenmeli | GŞ A.1 | Poliçe süresi içinde yapılan bildirimler |
| Para cezası teminat dışı | Aksine sözleşme yoksa doğru; mali müşavir klozu varsa teminatta olabilir | GŞ A.4.3/a; SMMM-YMM klozu | Poliçedeki klozlar |
| Cezai şart ve sözleşmesel sorumluluk | Kanuni sorumluluğu aşan kısım teminat dışı; kanuni kısım teminatta | GŞ A.4.2/d | Kanuni sorumluluk hesabı |
| Onaysız sulh | Bildirimden sonra on beş gün içinde onaylanmazsa sigortacıya karşı geçersiz; sigortacı haklı neden olmadan onaydan kaçınamaz | TTK m.1476/4 | Sulh teklifinin sigortacıya bildirildiğine dair yazışma |
| Faaliyet poliçede yok | Faaliyet tanımı dar yorumlanmamalı; poliçe ve teklif formu birlikte okunmalı | GŞ A.3/a | Teklif formu ve faaliyet açıklaması |
| Geç bildirildi | Kendiliğinden hak kaybı yok; tazminatta artışa yol açtıysa kusura göre indirim | TTK m.1475/3, 1446/2-3 | Gecikmenin zararı artırmadığına dair açıklama |
Poliçe Yaptırırken veya Yenilerken: Kontrol Listesi
Mesleki sorumluluk poliçesinde ayarlar
| Ayar | Neden önemli? | Dayanak |
|---|---|---|
| Teminat modeli | Olay esaslı mı talep esaslı mı olduğu zamanlamayı belirler | GŞ A.1 |
| Geriye dönük tarih | Talep esaslıda geçmiş işlerin kapsamını belirler; şirket değiştirirken kesintisiz olmalı | GŞ B.1 |
| Ek bildirim süresi | Büro kapanışı ve emeklilikte sonradan gelen talepler için | Özel şartlar |
| Faaliyet tanımı | Proje, fenni mesuliyet, danışmanlık, denetim gibi bütün işleri kapsamalı | GŞ A.3/a |
| Limit ve giderler | Savunma giderleri çoğunlukla limitin içinde | GŞ A.1; TTK m.1474 |
| Para cezaları ve vergi | Mali müşavirler için SMMM-YMM klozu | GŞ A.4.3/a; Kloz I |
| Yasal belgelerin zamanında tamamlanmaması | Mali müşavirler için en kritik istisna; kaldırılması istenebilir | Kloz III |
| Belge kaybı | Müşteri belgelerini saklayan büro için ek teminat | GŞ A.4.1/a |
| Bilinen olayların beyanı | Teklif formunu doğru doldurmak sonraki reddi önler | TTK m.1435 |
Poliçeyi düzenleyen aracının ihtiyacınız olan teminat modelini, geriye dönük tarihi veya klozları yanlış göstermesi hâlinde acente veya broker hatası rehberimize bakabilirsiniz. Şirket yöneticileri için benzer bir yapı taşıyan yönetici sorumluluk sigortası rehberimiz de talep esaslı teminatı ayrıntılı anlatır.
Ne Yapmalı? Adım Adım
- Şikâyeti hemen kayda geçirin. Müşterinin yazılı veya sözlü şikâyetini tarihiyle not edin.
- Sigortacıya on gün içinde yazılı bildirim yapın. Talep henüz yöneltilmemiş olsa bile sorumluluk doğurabilecek durumu bildirin.
- Müşteriyle sigortacıya sormadan anlaşmayın. Anlaşma teklifini sigortacıya gönderin, on beş gün bekleyin.
- Dava veya takip gelirse evrakı derhal iletin. Savunmayı kimin yürüteceğini ve giderlerin nasıl karşılanacağını yazılı netleştirin.
- Poliçe zincirinizi çıkarın. Geriye dönük tarihleri ve teklif formlarındaki beyanları bir araya getirin.
- Ret yazısına yazılı itiraz edin. Sonuç alınamazsa tahkim veya dava yoluna gidin.
Sık Sorulan Sorular
Mesleki sorumluluk sigortası neyi karşılar?
Poliçede belirtilen mesleki faaliyet sırasında sigortalının kusurlu davranışıyla üçüncü kişilere verdiği zarardan doğan hukuki sorumluluğu ve istemle ilgili makul giderleri, sözleşmede belirtilen miktara kadar karşılar (Mesleki Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.1).
Talep esaslı poliçe ne demek?
Olayın sözleşmeden önce veya sözleşme yürürlükteyken meydana gelmesine bakılmaksızın, talebin sözleşme süresi içinde yöneltilmesi hâlinde teminatın işlediği poliçedir (A.1). Geriye dönük süre en az bir yıldır (B.1). Poliçe sona erdikten sonra gelen talepler, ek bildirim süresi yoksa kural olarak teminat dışında kalır.
Müşteri poliçeden önce şikâyet etmişti, sigorta öder mi?
Talep esaslı poliçede sigortalının talebi poliçe başlamadan önce bildiği veya bilmesi gerektiği kabul edilirse teminat dışı kalabilir; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu durumda rizikonun sözleşmeden önce gerçekleştiğini kabul etmiştir. Bu nedenle bilinen olayları yeni poliçe yaptırırken doğru beyan edin ve poliçe süresinde bildirin.
Büromu kapattım, sonradan dava gelirse ne olur?
Talep esaslı poliçede talep anında yürürlükte bir poliçe yoksa ve ek bildirim süresi alınmamışsa talep kural olarak teminat dışında kalır. Olay esaslı poliçede ise olay poliçe süresinde meydana gelmişse, sözleşmenin bitiminden itibaren iki yıl içinde yöneltilen talepler teminattadır; mali müşavir klozunda bu süre beş yıldır (B.1).
Mali müşavir olarak müşteriye kesilen vergi cezasını sigorta öder mi?
Genel şartlar idari ve adli para cezalarını aksine sözleşme yoksa teminat dışında bırakır (A.4.3/a). Ancak SMMM ve YMM Mesleki Sorumluluk Sigortası Klozu kararlaştırılmışsa, sigortalının müteselsil sorumluluk gereği ödeyeceği SGK primi, vergi, vergi cezası, gecikme zammı ve gecikme faizi teminata girer.
Beyannameyi geç verdim, sigorta öder mi?
Mali müşavir klozunda yasal belgelerin zamanında tamamlanmaması aksine sözleşme yoksa istisna olarak sayılmıştır. Poliçenizde bu istisnanın kaldırılıp kaldırılmadığına bakın.
Sözleşmedeki cezai şartı sigorta öder mi?
Aksine sözleşme yoksa hayır. Sözleşmeyle genişletilen ve kanuni sorumluluğu aşan talepler ile cezai şartlar teminat dışıdır (A.4.2/d, A.4.3/a). Sigorta, sözleşme olmasaydı da kanuna göre doğacak sorumluluğu karşılar.
Müşteriyle anlaşıp ödedim, sigortacıdan isteyebilir miyim?
Sigortacının onayı olmadan yapılan sulh, bildirimden itibaren on beş gün içinde onaylanmazsa sigortacıya karşı geçersizdir; sigortacı haklı bir neden olmadan onay vermekten kaçınamaz (TTK m.1476/4). Ödemeden önce anlaşma metnini sigortacıya gönderin.
Savunma ve avukatlık giderlerini sigorta öder mi?
Makul hukuki koruma giderleri sigortacıya aittir ve istem üzerine avans verilir (TTK m.1474). Genel şartlara göre bu giderler sözleşmede belirtilen miktara kadar teminattadır; çoğu poliçede limitin içindedir.
Mühendis ve mimarlar için mesleki sorumluluk sigortası zorunlu mu?
Erişilebilen güncel mevzuatta mühendis, mimar ve mali müşavirler için genel bir zorunlu mesleki sorumluluk sigortası hükmü tespit edilememiştir. Yapı denetim kuruluşları için eski dönemde uygulanan zorunlu sigorta 4708 sayılı Kanun ile sona ermiştir. Sözleşme veya ihale şartı olarak istenebilir.
Zarar gören müşteri doğrudan sigortacıya dava açabilir mi?
Evet. Zarar gören, zararının sigorta bedeline kadar olan kısmını sigorta sözleşmesi için geçerli zamanaşımı süresi içinde doğrudan sigortacıdan isteyebilir (TTK m.1478).
Olayı sigortacıya ne zaman bildirmeliyim?
Sorumluluğunuzu gerektirebilecek olayları on gün içinde, size yöneltilen istemi ve açılan davayı derhal bildirin (GŞ B.2; TTK m.1475). Bazı şirket formlarında beş iş günü öngörülür; en kısa süreye uymak en güvenlisidir.
İlgili Rehberler
- Sigorta Hukuku Rehberi: Tazminat, Kasko, DASK ve Hayat Sigortası
- Yönetici Sorumluluk (D&O) Sigortası ve Talep Esaslı Teminat
- Bağımsız Denetçinin Mesleki Sorumluluk Sigortası ve Doğrudan Dava
- Hekim Zorunlu Mesleki Sorumluluk Sigortası
- Sahte Fatura ve Mali Müşavir Sorumluluğu
- Proje Müellifi Sorumluluğu ve Büro Tescil Belgesi
- Yapı Denetimi ve Sorumluluk Süresi
- Yapı Hasarı Tazminat Dava Dilekçesi
- Depremde Yıkılan Bina: Kim Sorumlu?
- Ayıplı ve Eksik İnşaat
- İnşaat All Risk Sigortası Ödemiyor
- İşyeri Üçüncü Şahıs Mali Sorumluluk Sigortası
- İşveren Sorumluluk Sigortası
- Acente veya Broker Hatası: Kim Sorumlu?
- Sigorta Tahkim Komisyonu
- Ticari Uyuşmazlıklarda Dava Şartı Arabuluculuk
Mesleki sorumluluk dosyanızı birlikte değerlendirelim
Poliçenizin teminat modelini, geriye dönük tarihini, klozlarını ve ret gerekçesini birlikte inceleyelim; müşteri talebine karşı savunmanızı ve sigortacıya karşı itiraz, tahkim veya dava sürecini yürütelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Kaynakça
- Mesleki Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (RG 26.05.2013, 28658): A.1, A.3, A.4, B.1, B.2, B.3, C.9; Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavir Mesleki Sorumluluk Sigortası Klozu
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.1409, 1427, 1435, 1446, 1458, 1473, 1474, 1475, 1476, 1477, 1478, 1480, 1482, 1486, 5/A
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.146, 147, 470-478, 506
- 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu: m.12
- 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun: m.3, geçici m.3
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu: m.30
- Mapfre mimar mühendis mesleki sorumluluk bilgilendirme formu; Allianz mesleki sorumluluk ürün bilgisi; Corpus Sigorta mesleki sorumluluk bilgilendirme formu
- Kararlar: Yargıtay HGK 20.10.2022, E.2020/11-655, K.2022/1349; Yargıtay HGK 18.03.2021, E.2017/412, K.2021/296; Yargıtay HGK 13.05.2015, E.2013/2220, K.2015/1336; Yargıtay HGK 13.06.2019, E.2017/561, K.2019/655; Y.23.HD 30.06.2020, E.2017/2640, K.2020/2367; Yargıtay HGK 16.09.2021, E.2017/(15)6-502, K.2021/1024


