7579 sayılı Kanun yapı güvenliğini sıkılaştırdı: Zemin etütlerine izin belgesi, beton üreticisine ağır ceza

6 Şubat 2023 depremlerinin ardından yapı güvenliği yeniden mevzuatın merkezine yerleşti. 7579 sayılı Kanun (22 Mayıs 2026 tarihli ve 33261 sayılı Resmî Gazete), başta 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun olmak üzere imar, kadastro ve kooperatifler mevzuatında yapı kalitesini ve denetimini doğrudan etkileyen kapsamlı değişiklikler getirdi.

Zemin ve temel etütleri artık izin belgeli kuruluşlardan

Düzenlemeyle Yapı Denetimi Kanunu’nun tanımlar maddesine beton üreticisi, zemin ve temel etüt kuruluşu ve laboratuvar tanımına (yapılacak işler arasına) zemin kavramları eklendi. Bundan böyle yapıların zemin ve temel etütleri, Bakanlıkça izin belgesi verilen zemin ve temel etüt kuruluşları tarafından yapılacak; etüt hizmet sözleşmeleri proje müellifleri veya yapı sahipleri ile bu kuruluşlar arasında imzalanacak ve hizmet bedeli il muhasebe birimlerinde açılacak emanet nitelikli hesaba yatırılacak.

Caydırıcı idari para cezaları

Yeni rejim, ihmale yüksek bedeller biçiyor. Arazi ve sondaj çalışmaları, numune alımı, saklanması, taşınması ve laboratuvara teslimi süreçlerinde mevzuata aykırılık hâlinde ya da deneylerin izin belgesiz laboratuvarlara yaptırılması durumunda 200.000 TL idari para cezası uygulanacak. Gerçeğe aykırı zemin ve temel etüt raporu düzenlenmesi veya raporun statik hesap hatalarına yol açması hâlinde Bakanlıkça izin belgesi iptal edilecek, teminat irat kaydedilecek ve faaliyetine son verilen kuruluşun ortakları üç yıl boyunca bu alanda görev alamayacak. Ayrıca karot deney sonuçları standardı sağlamayan beton üreticisine 500.000 TL ceza öngörülüyor.

Kooperatif ve kadastro tarafında yenilikler

Kooperatifler Kanunu’na eklenen Ek Madde 6 ile, etaplar hâlinde inşaata devam eden yapı kooperatifleri, planladıkları tüm inşaatlar tamamlanmadan ortaklarına tahsis ettikleri konut ve iş yerlerinin tapu devrini yapamayacak. Kadastro Kanunu’na ise “yanılma sınırı (tecviz)” tanımı eklendi; bu kavram, tapu planının üretim yöntemi ve ölçeğine göre taşınmazın zemindeki sınırları ile ölçü ve yüzölçümü değerleri arasındaki, bilimsel olarak kabul edilebilir farkı ifade ediyor.

Deprem bölgesine özgü hükümler

Kanun, 6 Şubat 2023 depremlerinden etkilenen yerlerde yeniden yapım sürecine ilişkin özel düzenlemeler de içeriyor: bu kapsamda sağlanan hibe ve kredilerin haczedilememesi ile teslim alınmayan konutların Kentsel Dönüşüm Başkanlığına devri ve satışı gibi hükümler buna örnektir.

Yürürlük

Zemin ve temel etüt rejimine ilişkin Ek Madde 2’nin ilk fıkrası 31 Aralık 2026 tarihinde yürürlüğe girecek ve uygulamaya Bakanlıkça belirlenecek bir pilot ilde başlanacaktır.

Künye

Kanun: 7579 sayılı Kanun · Resmî Gazete: 22 Mayıs 2026, Sayı: 33261 · İlgili mevzuat: 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu, 3402 sayılı Kadastro Kanunu, 3194 sayılı İmar Kanunu.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut durumunuza ilişkin değerlendirme için bir avukata danışmanız önerilir.

Yeni Bir Aktör: Zemin ve Temel Etüt Kuruluşu

Zemin etüdü, deprem güvenliğinin ilk halkası olmasına rağmen uzun süre kanun metninde tanımlı bir aktöre bağlanmamıştı. 7579 sayılı Kanun bu boşluğu kapatıyor: artık zemin ve temel etüdü faaliyeti, Bakanlıktan izin belgesi alan ve Bakanlıkça denetlenen tüzel kişiler tarafından yürütülecek. Kuruluşun ortaklarından en az birinin jeoloji, jeofizik veya inşaat mühendisi olması zorunlu. Kanun ayrıca kuruluşların sınıflandırılmasını, bir ilde faaliyet gösterebilecek kuruluş sayısının belirlenmesini, personel nitelik ve tecrübe şartlarını, hizmet bedelinin belirlenmesini ve izin belgesinin geçici olarak geri alınma şartlarını Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklere bırakıyor.

200.000 TL’lik İki İhlal

Kanun, zemin ve temel etüt kuruluşları için iki somut ihlal tanımlıyor: (a) zemin ve temel etüdüne esas arazi veya sondaj çalışmaları, numune alınması, saklanması, taşınması, laboratuvara teslimi, raporlanması, izlenmesi ve denetlenmesi süreçlerinde ilgili standartlara ve mevzuata uyulmadığının tespiti; (b) laboratuvar deneylerinin Bakanlıktan izin belgeli laboratuvarlara yaptırılmadığının tespiti. Her iki hâlde de İl Yapı Denetim Komisyonunun teklifi üzerine, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünce 200.000 TL idari para cezası uygulanıyor. Ayrıca yapı denetim, zemin-temel etüt ve laboratuvar kuruluşlarından Bakanlıkça teminat alınması öngörülüyor.

Kuruluşlar İçin Uyum ve Savunma Hattı

Ceza rejiminin ağırlığı, sürecin belgelenebilirliğini hayati kılıyor: numune zinciri (alım–saklama–taşıma–teslim) kayıtları, laboratuvar izin belgelerinin dosyada bulundurulması, rapor formatlarının standartlara uygunluğu ve saha personelinin nitelik belgeleri. İdari para cezasına karşı savunma da tam bu belgeler üzerine kurulur: tespit tutanağının usulüne uygunluğu, hangi standardın ihlal edildiğinin somut gösterilip gösterilmediği ve orantılılık. Süreler kısa olduğundan ceza tebliğiyle birlikte hemen değerlendirme yapılmalıdır.

Dayanak: 7579 sayılı Kanun ile 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun’da yapılan değişiklikler (RG: 22 Mayıs 2026). Sınıflandırma, izin ve çalışma esasları Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenecektir.

Sıkça Sorulan Sorular

Zemin ve temel etüt kuruluşu nedir?

7579 sayılı Kanun’la 4708 sayılı Kanun’a eklenen tanıma göre; Bakanlıktan aldığı izin belgesiyle zemin ve temel etüdü faaliyetini yürüten, Bakanlıkça denetlenen ve ortaklarından en az biri jeoloji, jeofizik veya inşaat mühendisi olan tüzel kişidir.

Zemin etüdünü artık kim yapabilir?

Faaliyet, Bakanlıktan izin belgesi almış tüzel kişiliğe sahip kuruluşlara bağlanmıştır; kuruluşların sınıflandırılması ve bir ilde faaliyet gösterebilecek sayı Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenecektir.

Hangi hâllerde 200.000 TL ceza uygulanır?

İki hâlde: zemin ve temel etüdüne esas arazi/sondaj çalışmaları, numune alınması, saklanması, taşınması, laboratuvara teslimi, raporlanması, izlenmesi ve denetlenmesi süreçlerinde standartlara ve mevzuata uyulmaması; ya da laboratuvar deneylerinin Bakanlıktan izin belgeli laboratuvarlara yaptırılmaması.

Cezayı hangi merci verir?

İl Yapı Denetim Komisyonunun teklifi üzerine, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünce uygulanır.

İdari para cezasına itiraz edebilir miyim?

Evet — idari yaptırım kararlarına karşı süresi içinde başvuru ve dava yolları açıktır. Savunma; tespit tutanağının usulü, ihlal edilen standardın somut olarak gösterilip gösterilmediği ve orantılılık üzerine kurulur.

İzin belgesi geri alınabilir mi?

Kanun, izin belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin şartların Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle düzenleneceğini öngörmektedir; bu nedenle yönetmelik metinleri yakından izlenmelidir.