“Kök hücre tedavisi” ifadesi bugün çok farklı uygulamalar için kullanılıyor: yerleşik bir tedavi olan kemik iliği kaynaklı kök hücre naklinden, ruhsatlı ileri tedavi ürünlerine, klinik araştırmalara ve hiçbir izne dayanmayan “gençleştirme” vaatlerine kadar. Hukuk ise bu uygulamaları tek bir başlık altında değil, ürünün nasıl üretildiğine, nasıl kullanıldığına ve kimin uyguladığına göre farklı rejimlere ayırır. 2026 bu alanda dönüm noktasıdır: 1 Ocak 2026’da yeni doku ve hücre Yönetmeliği yürürlüğe girmiş, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) 23 Ocak 2026’da ileri tedavi tıbbi ürünleriyle yapılabilecek rejeneratif tıp uygulamaları için Klinik Uygulama Kılavuzunu yayımlamıştır. Bu rehber; bir hücresel uygulamanın hangi izne tabi olduğunu, hastane muafiyetinin sınırlarını, Klinik Uygulama Kılavuzunun getirdiği hasta bazında izin sistemini, yasak uygulamaları ve izinsiz uygulamanın ceza ve tazminat sonuçlarını madde numaralarıyla açıklar.
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
Kök hücre veya hücresel tedavi uygulamanızın hangi izne tabi olduğunu başlamadan önce birlikte değerlendirelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İçindekiler
- Mevzuat haritası: hangi uygulama hangi rejimde?
- Ürün sınıflandırması: doku-hücre ürünü mü, ileri tedavi ürünü mü?
- Hastane muafiyeti ve sınırları
- 2026 Klinik Uygulama Kılavuzu
- İnsana uygulama merkezinin yetkilendirilmesi
- Klinik araştırma yolu
- Ceza hukuku: TCK m.90
- Hastanın bilgilendirilmesi ve rıza
- Yasak uygulamalar
- Reklam, tanıtım ve “kök hücre” iddiaları
- Estetik ve güzellik sektöründe hücresel uygulamalar
- İzlem, biyovijilans ve 30 yıllık kayıt
- Zarar hâlinde sorumluluk
- Hukuki yollar
- Kontrol listesi ve sık yapılan hatalar
- Sıkça Sorulan Sorular
Mevzuat Haritası: Hangi Uygulama Hangi Rejimde?
Bir hücresel uygulamanın hukuki durumu üç soruya verilen cevapla belirlenir: ürün ne kadar işlem görmüş ve hangi amaçla kullanılıyor, ürün ruhsatlı mı, uygulama hangi çerçevede ve hangi merkezde yapılıyor? Bu sorulara göre yürürlükteki rejimler şöyle ayrılır.
| Uygulama | Temel düzenleme | İzin veya merci |
|---|---|---|
| Ruhsatlı ileri tedavi tıbbi ürünü (gen tedavisi, somatik hücre tedavisi, doku mühendisliği ürünü) | İleri Tedavi Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliği (RG 27/5/2023, S. 32203) | TİTCK ruhsatı ve satış izni (m.6, m.27/1) |
| Hastanede tek hastaya özel hazırlanan ileri tedavi ürünü | Aynı Yönetmelik m.2/3 (hastane muafiyeti) | Ruhsat rejimi dışında; kalite ve güvenlik mevzuatı saklı |
| Az işlem görmüş ve homolog kullanılan doku-hücre ürünü | İnsan Doku ve Hücrelerinden Elde Edilen Ürünler ve Bu Ürünler ile İlgili Merkezler Hakkında Yönetmelik (RG 4/9/2025, S. 33007) | TİTCK merkez ruhsatı; uygulama merkezinin yetkilendirilmesi |
| Ruhsatsız ürünle deneysel ve tedavi denemesi | Doku ve Hücre Yönetmeliği m.25/1-2; Klinik Uygulama Kılavuzu (23/1/2026) | Yetkilendirilmiş insana uygulama merkezi; Kurumdan hasta bazında izin |
| Klinik araştırma | Beşerî Tıbbi Ürünlerin Klinik Araştırmaları Hakkında Yönetmelik (RG 27/5/2023, S. 32203); İleri Tedavi Tıbbi Ürünlerinin İyi Klinik Uygulamalarına Yönelik İlke ve Esaslara İlişkin Kılavuz | TİTCK izni ve etik kurul onayı |
| Kemik iliği kaynaklı (hematopoietik) kök hücre nakli | Kemik iliği nakil merkezlerinin ruhsatlandırılması 2025 Yönetmeliğinin kapsamı dışındadır; ayrı düzenlemeler uygulanır | Sağlık Bakanlığı |
| Kandan hazırlanan uygulamalar | Kan bankacılığı ve kandan elde edilen plazma ürünleri 2025 Yönetmeliğinin kapsamı dışındadır | Kan mevzuatı ve tıbbi işlem kuralları |
Kemik iliği veya periferik kandan elde edilen kök hücrelerle yapılan nakil, kan hastalıklarında yerleşik bir tedavidir ve bu rehberin asıl konusu olan deneysel rejeneratif uygulamalardan ayrıdır. Yeni doku ve hücre Yönetmeliği kemik iliği kaynaklı kök hücreleri kapsamına alırken kemik iliği nakil merkezlerinin ruhsatlandırılmasını kapsamı dışında bırakır. Merkez ruhsatı ve ithalat rejimi doku ve hücre ürünlerinde merkez ruhsatı rehberimizde, ileri tedavi ürünlerinin ruhsat süreci ise ileri tedavi tıbbi ürünleri rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Ürün Sınıflandırması: Doku-Hücre Ürünü mü, İleri Tedavi Ürünü mü?
Kök hücre uygulamalarında ilk hukuki soru, ürünün hangi sınıfa girdiğidir. 2025 tarihli doku ve hücre Yönetmeliği, doku ve hücrenin başlangıç materyali olarak kullanıldığı durumlarda çok işlem görme, sistemik etki ve homolog olmayan kullanım ölçütlerinden en az birini taşıyan ürünü ileri tedavi tıbbi ürünü sayar (m.4). Tek ölçütün varlığı yeterlidir.
| Kavram | Tanımın özü | Sonuç |
|---|---|---|
| Az işlem görme | Doku veya hücrenin orijinal biyolojik özelliklerini değiştirmeyen kesme, parçalama, şekillendirme, santrifüjleme, antibiyotikle muamele, ayrıştırma, konsantrasyon, dondurma gibi işlemler | Tek başına ileri tedavi ürünü yapmaz |
| Çok işlem görme | Az işlem görme tanımı dışındaki, doku veya hücrenin orijinal biyolojik özelliklerini değiştiren işlemler (örneğin hücrelerin çoğaltılması) | İleri tedavi ölçütü |
| Homolog kullanım | Doku veya hücrenin alıcıda, vericideki işlevlerle aynı işlevleri yerine getirmesi amacıyla kullanılması | Homolog olmayan kullanım ileri tedavi ölçütüdür |
| Sistemik etki | Tanımda bağımsız ölçüt olarak sayılmıştır | İleri tedavi ölçütü |
İleri Tedavi Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliği de ürünler arasındaki çakışmayı çözer. Canlı hücre veya doku içeren üründe bu hücrelerin farmakolojik, immünolojik veya metabolik etkisi temel etki mekanizması kabul edilir (m.5/2); hem otolog hem allojeneik hücre içeren ürün allojeneik kullanıma yönelik değerlendirilir (m.5/3); hem somatik hücre tedavisi hem doku mühendisliği tanımını karşılayan ürün doku mühendisliği ürünü (m.5/4), gen tedavisi tanımını da karşılayan ürün ise gen tedavisi tıbbi ürünü sayılır (m.5/5). Canlı hücre veya doku içeren kombine ürünler, içindeki tıbbi cihazın rolü ne olursa olsun bu Yönetmeliğe tabidir (m.2/2).
Uygulamada en sık hata, ürünün adından yola çıkmaktır. Aynı başlangıç materyali, yalnızca santrifüjlenip aynı işlev için kullanıldığında doku-hücre ürünü, laboratuvarda çoğaltıldığında veya farklı bir işlev için kullanıldığında ileri tedavi ürünü olabilir. “Yalnızca santrifüj yapıyoruz” savunması, kullanım amacı homolog değilse tek başına yetmez. Belirsizlik hâlinde Kurumdan ürün ve endikasyon bazında sınıflandırma görüşü alınabilir (İTTÜ Yönetmeliği m.9/2); bu görüş, sonradan yapılacak bir denetimde ve olası bir davada en güçlü belgedir.
Hastane Muafiyeti ve Sınırları
İleri Tedavi Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliğinin 2. maddesinin üçüncü fıkrasına göre; belirli kalite standartlarına göre temelde rutin olmayan yöntemlerle hazırlanan ve hastanede sağlık mesleği mensuplarının sorumluluğu altında, tek bir hastaya özel olarak reçete edilen ileri tedavi tıbbi ürünlerine ilişkin iş ve işlemler, kalite ve güvenlilikle ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla Yönetmelik kapsamı dışındadır. Muafiyet ayrıca 4. maddenin birinci fıkrasının (g) bendinde tanımlanmıştır.
| Şart | İçeriği | Eksikliğinin sonucu |
|---|---|---|
| Kalite standardı | Belirli kalite standartlarına göre hazırlanma | Serbest üretim muafiyet kapsamına girmez |
| Rutin olmayan yöntem | Temelde rutin olmayan yöntemlerle hazırlanma | Seri ve standart protokol muafiyeti zayıflatır |
| Yer | Hastanede hazırlanma | Hastane dışı üretim muafiyet dışıdır |
| Sorumluluk | Sağlık mesleği mensuplarının sorumluluğu altında | Sorumlu kişi belirsizse muafiyet savunulamaz |
| Kişiselleştirme | Tek bir hastaya özel reçete edilme | Genel kullanım ve ilanla hasta kabulü muafiyeti ortadan kaldırır |
| Saklı hüküm | Kalite ve güvenlilik mevzuatı uygulanmaya devam eder | Muafiyet tam serbestlik değildir |
Muafiyet bütün şartların birlikte gerçekleşmesine bağlıdır. Aynı yöntemin çok sayıda hastada tekrarlanması, standart bir protokole bağlanması ve ücret karşılığı düzenli olarak sunulması, uygulamayı rutin hâle getirir ve muafiyet iddiasını zayıflatır. Muafiyet ruhsat yükümlülüğünü kaldırır; uygulamayı yapan hastanenin doku ve hücre mevzuatına göre yetkilendirilmiş olması ve ürünün başlangıç materyalinin ruhsatlı merkezlerden temin edilmesi ise ayrıca aranır. Bu nedenle ruhsatsız bir hücresel uygulamanın hukuka uygunluğu iki ayrı soruya dayanır: ürün muafiyet şartlarını taşıyor mu ve uygulamayı yapan hastane yetkilendirilmiş mi?
2026 Klinik Uygulama Kılavuzu
Doku ve hücre Yönetmeliği, ruhsatlandırılmamış doku ve hücre ile ileri tedavi tıbbi ürünlerinin deneysel ve tedavi denemeleri çalışmalarında uygulanmasını öngörür ve bu deneysel klinik uygulamaların “klinik uygulama rehberi çerçevesinde” yapılabileceğini düzenler (m.25/1-2). Her endikasyon için klinik kullanım esasları yetkili merciin kılavuz ve diğer alt düzenlemeleriyle belirlenir (m.25/7). TİTCK’nın 23 Ocak 2026 tarihli Klinik Uygulama Kılavuzu bu çerçevenin uygulamadaki karşılığıdır.
Kılavuzun amacı, Türkiye’de üretilen ileri tedavi tıbbi ürünleriyle yapılabilecek rejeneratif tıp uygulamalarına ulaşılabilirliğin sağlanmasıdır. Kılavuza ilişkin bir hukuk bürosu özetine göre klinik uygulamalar, aşağıdaki hâllerde Kurumdan izin alınmak suretiyle yapılabilir:
| Unsur | Kılavuzdaki kural (özet) | Hukuki anlamı |
|---|---|---|
| Tıbbi ihtiyaç | Tıbbi ihtiyacın söz konusu olması | Estetik veya keyfî talepler bu çerçeveye girmez |
| Endüstriyel geliştirme | Ürünün endüstriyel veya ticari olarak geliştirilememesi | Ticari ürün geliştirme yolu klinik araştırma ve ruhsattır |
| Ruhsatlı alternatif | Endikasyon için Türkiye’de ruhsatlı ürün bulunmaması | Ruhsatlı ürün varken deneysel uygulama savunulamaz |
| Mevcut tedaviler | Mevcut tedavi seçenekleriyle yeterli sonuç alınamaması | TCK m.90/4’teki “bilinen yöntemlerin sonuç vermemesi” şartıyla paraleldir |
| İzin | Kurumdan izin alınması | İzinsiz uygulama hem idari hem cezai sonuç doğurur |
| Hasta bazında izin | İzin hasta bazında verilir ve diğer hastalar bakımından emsal teşkil etmez | Bir hastaya verilen izinle başka hastalara uygulama yapılamaz |
| Uygulayıcı hekim | İlgili uzmanlık alanında klinik uygulama sertifikasına sahip ve hastanın tedavisinden sorumlu hekim | Sertifikasız hekim veya hasta ile tedavi ilişkisi olmayan hekim uygulayamaz |
| Klinik araştırmayla ilişki | “Doku ve hücre ürünleri ile ileri tedavi tıbbi ürünleri, klinik araştırmalar kapsamı dışında bırakılmıştır.” | Kılavuz kapsamındaki uygulamanın klinik araştırma rejiminden ayrıldığı anlaşılmaktadır |
24 Şubat 2026 tarihli üretim ve kalite gerekliliklerine ilişkin kılavuz da bu sistemi tamamlar: klinik uygulama kapsamında kullanılacak ürünler için üretim lisansı alınması zorunludur ve lisans üç yıl geçerlidir. Böylece klinik uygulama izni üç ayağa dayanır: ürünü üreten merkezin üretim lisansı, uygulamayı yapan merkezin yetkilendirilmesi ve hasta bazında Kurum izni.
İnsana Uygulama Merkezinin Yetkilendirilmesi
Klinik uygulama izni ancak yetkilendirilmiş bir merkezde kullanılabilir. Doku ve hücre Yönetmeliğinin 25. maddesi insana uygulama merkezlerini ayrıntılı biçimde düzenler.
| Fıkra | Kural | Uygulamadaki sonucu |
|---|---|---|
| m.25/1 | Ruhsatlandırılmış doku ve hücre ürünleri ile ileri tedavi tıbbi ürünlerini uygulayan sağlık kuruluşları insana uygulama merkezidir; ruhsatlandırılmamış ürünleri deneysel ve tedavi denemeleri çalışmalarında uygulayan hastaneler de bu merkezlerdendir | Deneysel uygulama yalnızca hastanede |
| m.25/2 | Deneysel klinik uygulamalar klinik uygulama rehberi çerçevesinde yapılabilir | Kılavuz dışı uygulama Yönetmeliğe de aykırıdır |
| m.25/3 | Merkez, nihai klinik karar için yeterli donanım ve hekime sahip olur; karar her hasta için detaylı risk-fayda analizine dayanır | Risk-fayda analizinin yazılı olması gerekir |
| m.25/4 | Advers olaylar, işlemler ve izlem verileri, kimlik anonimleştirilerek ürünü sağlayan merkeze bildirilir | İzlenebilirlik ve biyovijilans |
| m.25/5 | Merkez yetkili merci tarafından yetkilendirilmeden faaliyette bulunamaz; yetkilendirme şartları ürün ve endikasyon bazında yayımlanır | Yetki ürüne ve endikasyona göre sınırlıdır |
| m.25/6 | Canlı vericiden doku elde etmeye yetkili hastaneler, elde ettikleri doku ve hücreleri nakledebilir | Kaynak merkezi ile uygulama merkezi aynı hastane olabilir |
| m.25/7 | Her endikasyon için klinik kullanım esasları kılavuz ve alt düzenlemelerle belirlenir | Endikasyon dışı kullanım ayrıca değerlendirilir |
Uygulama merkezinde merkez sorumlusu, kalite yönetim sorumlusu, kalite kontrol sorumlusu ve biyovijilans sorumlusu bulunur (m.26/1). Merkez sorumlusu tam zamanlı kadrolu hekim veya diş hekimidir ve değişikliği derhâl bildirilir (m.26/3). Muayenehaneler için bu görevlerin ilgili sertifikaya sahip hekim tarafından yürütüleceği öngörülmüştür (m.26/10). Bu hüküm, muayenehanelerin belirli ruhsatlı ürünleri uygulayabileceği bir yetkilendirme modelini gösterir; ancak ruhsatsız ürünle deneysel uygulama, 25. maddenin birinci fıkrası uyarınca hastaneye bağlıdır.
Ürünün merkeze gelişi de sınırlıdır. Ruhsatlandırılmamış doku, hücre ve ileri tedavi ürünleri depolama-dağıtım merkezlerine veya uygulama merkezlerine aktarılamaz; klinik deneysel ve tedavi denemelerinde kullanılacak ürünler bu yasağın dışındadır (m.23/9). Dolayısıyla ruhsatsız bir hücresel ürünün bir merkeze aktarılabilmesi, somut bir deneysel veya tedavi denemesi çerçevesinin, yani izinli bir klinik uygulamanın varlığına bağlıdır.
Merkezinizin yetkilendirmesi, sertifika ve hasta bazında izin başvurusu için hukuki destek alın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
Klinik Araştırma Yolu
Bir kök hücre ürününü çok sayıda hastada kullanmak, etkinliğini kanıtlamak veya ileride ruhsat almak isteyen geliştirici için doğru yol klinik araştırmadır. Klinik Uygulama Kılavuzunun öngördüğü hasta bazındaki izin, emsal oluşturmadığı ve ürünün endüstriyel geliştirilemediği hâllere yöneldiği için bu yolun yerini tutmaz. İleri tedavi tıbbi ürünlerinin klinik araştırmaları Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumunun izni olmadan yapılamaz ve etik kurul onayı da gerekir (İleri Tedavi İKU Kılavuzu, 9.1, 10.1).
| Yükümlülük | Kılavuzdaki karşılığı | Bölüm |
|---|---|---|
| İzin | Klinik araştırma Kurum izni olmadan yapılamaz | 9.1 |
| Etik kurul | Etik kurul onayı gerekir | 10.1 |
| İzlenebilirlik | Ürün tedarikten üretime, teslime ve kullanıma kadar iki yönlü izlenir; verici ve katılımcı kimliği kodla korunur | 6.1, 7.1.2, 7.1.7 |
| Kayıt süresi | Kayıtlar ürünün son kullanma tarihinden sonra en az 30 yıl saklanır | 7.3.1, 16.1 |
| Uzun dönem izlem | Katılımcılar araştırma sırasında ve sonrasında, kapsamı ve süresi risk analizine göre belirlenen biçimde izlenir | 6.3, 8.5 |
| Alarm kartı | Katılımcıya adı, araştırmacının 24 saat ulaşılabilir numarası ve muayene bilgilerini içeren kart verilir; etik kurul ve Kurum onaylar | 8.9, 8.11.3 |
| Güvenlilik bildirimi | İşlemle ilgili veya katılımcı güvenliğini etkileyebilecek ciddi advers olaylar hızlandırılmış biçimde bildirilir | 8.1 |
| Hekim | Tıbbi bakım nitelikli ve yetkin bir hekim veya diş hekiminin sorumluluğundadır | 6.5 |
Klinik araştırmanın sözleşme, bütçe ve sigorta tarafı klinik araştırma sözleşmesi rehberimizde, izin ve etik kurul süreci klinik araştırma izinleri sayfamızda, gönüllünün hakları ise klinik araştırmalarda gönüllü hakları rehberimizde anlatılmıştır. Kordon kanından elde edilen kök hücrelerin saklanması ve kullanımı kordon kanı bankacılığı rehberimizin konusudur.
Ceza Hukuku: TCK m.90
İzinsiz kök hücre uygulamalarının ceza hukukundaki karşılığı, Türk Ceza Kanunu’nun “İnsan üzerinde deney” başlıklı 90. maddesidir. Madde bilimsel deney ile tedavi amaçlı denemeyi ayrı ayrı düzenler.
| Fıkra | Kural | Kök hücre uygulamaları bakımından anlamı |
|---|---|---|
| m.90/1 | İnsan üzerinde bilimsel bir deney yapan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır | Araştırma niteliğindeki izinsiz uygulama |
| m.90/2 | Rızaya dayalı bilimsel deneyin cezai sorumluluk doğurmaması için yedi şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: yetkili kurul veya makamlardan izin; önce insan dışı ortamda veya hayvan üzerinde deney; elde edilen verilerin insanda denemeyi gerekli kılması; öngörülebilir zararlı ve kalıcı etki bulunmaması; onurla bağdaşmayan acı verici yöntem uygulanmaması; amacın külfet ve tehlikeden ağır basması; yeterli bilgilendirmeye dayalı, yazılı ve menfaat teminine bağlı olmayan rıza | Rıza tek başına yetmez; izin şarttır |
| m.90/3 | Çocuklarda ayrıca verilerin çocuk üzerinde denemeyi gerekli kılması ve rıza ehliyeti olan çocuğun rızasının yanında ana ve babanın yazılı muvafakati aranır | Çocuklara yönelik kök hücre vaatleri en riskli alandır |
| m.90/4 | Hasta üzerinde rıza olmaksızın tedavi amaçlı denemede bulunan kişi bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; bilinen tıbbi müdahale yöntemlerinin sonuç vermeyeceğinin anlaşılması üzerine, rızaya dayalı ve bilimsel yöntemlere uygun tedavi amaçlı deneme ceza sorumluluğu doğurmaz; rıza yazılı olmalı ve tedavi uzman hekim tarafından bir hastane ortamında yapılmalıdır | Klinik Uygulama Kılavuzunun şartlarıyla birlikte okunur |
| m.90/5 | Birinci fıkradaki suç sonucunda mağdur yaralanır veya ölürse kasten yaralama veya kasten öldürme hükümleri uygulanır | Ağır sonuçta ceza katlanır |
| m.90/6 | Suçun bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirlerine hükmolunur | Klinik ve şirketler de risk altındadır |
TCK m.90/4 ile Klinik Uygulama Kılavuzu birbirini tamamlar. Kanun, rızaya dayalı tedavi amaçlı denemeyi bilinen yöntemlerin sonuç vermeyeceğinin anlaşılması, bilimsel yöntemlere uygunluk, yazılı rıza, uzman hekim ve hastane ortamı şartlarına bağlar. Kılavuz ise tıbbi ihtiyaç, ruhsatlı alternatifin yokluğu, mevcut tedavilerin yetersizliği, hasta bazında Kurum izni ve sertifikalı hekim şartlarını arar. Kurum izni olmadan yapılan bir uygulamada “hasta rıza verdi” savunması, idari bakımdan izin yokluğunu gidermez; cezai bakımdan da m.90/4’teki diğer şartların somut olayda ayrıca ispatını gerektirir. Ürünün bedel karşılığı temin edilmesi veya satılması ise TCK m.91 kapsamında ayrıca değerlendirilir; ayrıntı için organ ve doku ticareti suçu rehberimize bakabilirsiniz.
Hastanın Bilgilendirilmesi ve Rıza
Tıbbi müdahale kural olarak kişinin rızasına bağlıdır (1219 sayılı Kanun m.70). Deneysel bir hücresel uygulamada rıza, sıradan bir tıbbi müdahaleye göre daha ağır şartlara tabidir: tedavi amaçlı denemede rızanın denemenin mahiyet ve sonuçları hakkında yeterli bilgilendirmeye dayalı olarak yazılı olması gerekir (TCK m.90/4). Uygulama merkezinin her hasta için detaylı risk-fayda analizi yapması (Doku ve Hücre Yönetmeliği m.25/3), bilgilendirmenin içeriğini de belirler.
- Ürünün statüsü: Ürünün ruhsatlı olmadığı, hasta bazında Kurum izniyle uygulandığı ve bu iznin başka hastalar için emsal oluşturmadığı açıkça yazılmalıdır.
- Beklenen fayda ve belirsizlik: Deneysel uygulamanın sonuç garantisi bulunmadığı ve etkinliğin henüz kanıtlanmadığı belirtilmelidir.
- Riskler: Bilinen ve öngörülebilir riskler ile bilinmeyen uzun dönem riskler ayrı ayrı anlatılmalıdır.
- Alternatifler: Mevcut tedavi seçenekleri ve neden yetersiz kaldıkları kayda geçirilmelidir.
- İzlem: Uygulama sonrası izlem süresi, kontrol takvimi ve advers olay hâlinde ulaşılacak hekim belirtilmelidir.
- Veriler: Sağlık verilerinin izlenebilirlik amacıyla en az 30 yıl saklanacağı ve anonimleştirilerek ürünü sağlayan merkezle paylaşılacağı bildirilmelidir (m.25/4, m.39/1-c).
- Maliyet: Hastadan bir bedel istenecekse bunun hangi hizmetin karşılığı olduğu açıklanmalıdır; doku ve hücrenin kendisi ticarete konu edilemez (m.56/2).
Onamın ispat yükü hekimdedir ve genel bir “her türlü işleme izin veriyorum” formu deneysel uygulama için yeterli sayılmaz. Onamın geçerlilik şartları aydınlatılmış onam rehberimizde anlatılmıştır.
Yasak Uygulamalar
Mevzuat kök hücre ve rejeneratif tedaviler için “yasak uygulamalar listesi” adıyla tek bir liste içermez; yasaklar farklı düzenlemelerden doğar. Aşağıdaki tablo, bu rehberde incelenen metinlerden çıkan başlıca yasakları bir araya getirir.
| Yasak | Dayanak | Sonucu |
|---|---|---|
| Ruhsatsız ileri tedavi ürününü piyasaya sunmak | İTTÜ Yönetmeliği m.6 | İdari yaptırım ve ürünün piyasadan çekilmesi |
| Yetkilendirilmemiş merkezde doku-hücre veya ileri tedavi ürünü uygulamak | Doku ve Hücre Yönetmeliği m.25/5 | Faaliyetin durdurulması ve suç duyurusu (m.59/2, m.59/4) |
| Ruhsatsız ürünle deneysel uygulamayı hastane dışında veya klinik uygulama rehberi dışında yapmak | m.25/1-2 | Yönetmeliğe aykırılık; TCK m.90 riski |
| Kurum izni olmadan tedavi amaçlı deneme veya bilimsel deney | TCK m.90/1, 90/4; Klinik Uygulama Kılavuzu | Hapis cezası; tüzel kişiye güvenlik tedbiri (m.90/6) |
| Bir hastaya verilen izni başka hastalara emsal olarak kullanmak | Klinik Uygulama Kılavuzu | Her hasta için ayrı izin gerekir |
| Sertifikasız hekimin veya hastanın tedavisinden sorumlu olmayan hekimin uygulaması | Klinik Uygulama Kılavuzu | İzin şartının ihlali |
| Ruhsatsız ürünü depolama-dağıtım veya uygulama merkezine aktarmak (deneysel ve tedavi denemeleri hariç) | m.23/9 | Ruhsat kapsamı dışında faaliyet |
| Doku ve hücre ürünü için reklam, yanıltıcı veya umut verici beyan | m.59/1-d | Yasak; ruhsat askısı veya iptali (m.59/3) |
| İzinsiz tanıtım ve bilgilendirme | m.59/1-e | Yasak |
| Doku ve hücrenin ticarileştirilmesi | m.56/2; TCK m.91/3 | Yasak; doku satan, satın alan ve aracıya hapis cezası |
| Doku ve hücreyi izinsiz yurt dışından getirmek veya göndermek | m.59/1-h | Yasak |
| Tıbbi işlemi güzellik salonu gibi sağlık kuruluşu olmayan yerde yapmak | Sağlık kuruluşu mevzuatı | Yetkisiz tıbbi uygulama |
Yurt dışında yapılan uygulamalar da Türkiye’deki sağlık kuruluşları için risk taşır: Türkiye’de hasta toplayıp yurt dışındaki bir kliniğe yönlendiren aracılık faaliyetleri, tanıtım ve reklam yasakları bakımından ayrıca değerlendirilir. Hasta kendi isteğiyle yurt dışında bir uygulama yaptırmışsa, Türkiye’deki takip hekiminin uygulama sonrası komplikasyonları kayda geçirmesi, olası bir tazminat talebinin delili olur.
Reklam, Tanıtım ve “Kök Hücre” İddiaları
Kök hücre alanında hukuki risklerin önemli bir kısmı tedaviden değil, tanıtımdan doğar. Doku ve hücre Yönetmeliği insan doku ve hücre ürünleri hakkında herhangi bir yolla reklam yapılmasını ve yanıltıcı ve umut verici beyanlarda bulunulmasını yasaklar (m.59/1-d); reklam niteliğinde olmayan tanıtım ve bilgilendirme de uygulama sonuçları bildirilmeden ve izin alınmadan yapılamaz (m.59/1-e). İleri tedavi ürünlerinde ruhsatsız bir ürün için yapılan ticari tanıtım, hasta kabul ilanı ve tedavi vaadi, İTTÜ Yönetmeliği m.6’daki piyasaya sunma yasağıyla birlikte değerlendirilir.
| İfade örneği | Risk | Dayanak |
|---|---|---|
| “Kök hücreyle kesin tedavi” | Umut verici ve yanıltıcı beyan | m.59/1-d |
| “Otizm, ALS veya MS için kök hücre tedavisi uyguluyoruz” | Ruhsatsız ürün için tedavi vaadi; izinsiz tanıtım | m.59/1-d, e; İTTÜ m.6 |
| “Kök hücre ile yüz gençleştirme” | Tıbbi ihtiyaç ölçütü dışında uygulama ve reklam | m.59/1-d; Klinik Uygulama Kılavuzu |
| Hasta öncesi-sonrası fotoğrafları ve başarı oranları | İzinsiz tanıtım ve sonuç bildirimi olmadan bilgilendirme | m.59/1-e |
| Hücre içerdiği iddiasıyla satılan krem veya takviye | Sağlık beyanı ve ürün mevzuatı | Sağlık Beyanı Denetimi Hakkında Yönetmelik (RG 13/6/2023, S. 32220) |
Hastalığı teşhis veya tedavi ettiği beyanıyla bir ürünün satışı, pazarlaması veya reklamı 1262 sayılı Kanun m.19/1 kapsamında cezai sorumluluk da doğurabilir. Sağlık beyanı rejimi sağlık beyanı denetimi rehberimizde, sağlık kuruluşlarının tanıtım sınırları ise sağlıkta reklam yasağı rehberimizde anlatılmıştır.
Estetik ve Güzellik Sektöründe Hücresel Uygulamalar
“Kök hücre” en çok estetik alanında pazarlanır: yağ dokusundan elde edilen hücrelerle yüz ve cilt uygulamaları, saç dökülmesi tedavileri, eklem enjeksiyonları ve “hücre yenileme” paketleri. Bu uygulamaların hukuki durumu üç soruya bağlıdır.
- Ürünün sınıfı: Hücreler az işlem görmüş ve aynı işlev için mi kullanılıyor, yoksa enzimle ayrıştırma, çoğaltma veya farklı bir işlev için kullanım mı söz konusu? Homolog olmayan kullanım veya çok işlem görme, ürünü ileri tedavi tıbbi ürünü hâline getirebilir (m.4). Sınıflandırma belirsizse Kurumdan görüş alınmalıdır.
- Uygulamanın çerçevesi: Ruhsatlı bir ürün mü uygulanıyor, yoksa ruhsatsız ürünle deneysel uygulama mı yapılıyor? İkinci hâlde tıbbi ihtiyaç ve hasta bazında Kurum izni şartları aranır; yalnızca estetik amaçlı bir talep bu ölçütü karşılamakta zorlanır.
- Uygulama yeri ve kişi: Tıbbi nitelikli işlemler ancak ruhsatlı sağlık kuruluşunda ve yetkili hekim tarafından yapılabilir; tabip yetkisindeki işlemler, salonda hekim çalışsa bile güzellik salonunda yapılamaz.
Kandan hazırlanan uygulamalar (örneğin trombositten zengin plazma) ayrı bir değerlendirme gerektirir: doku ve hücre Yönetmeliği kan bankacılığını ve kandan elde edilen plazma ürünlerini kapsamı dışında bırakır. Bu uygulamalar tıbbi işlem niteliğinde olduğundan güzellik salonunda yapılamaz. Güzellik salonlarının yetki sınırı güzellik salonları rehberimizde, dolgu ve benzeri işlemlerde yetkisiz uygulama dolgu, botoks ve lazer rehberimizde, geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarının izin sınırı ise GETAT rehberimizde anlatılmıştır.
İzlem, Biyovijilans ve 30 Yıllık Kayıt
Hücresel uygulamaların etkileri yıllar sonra ortaya çıkabileceği için mevzuat uzun saklama süreleri öngörür. Bu kayıtlar hem hasta güvenliğinin hem de olası bir uyuşmazlıkta ispatın temelidir.
| Yükümlülük | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Doku ve hücre kayıtları | Vericiye, alıcıya ve ürüne ait kayıtlar klinik kullanımdan veya son kullanma tarihinden sonra en az 30 yıl | Doku ve Hücre Yönetmeliği m.39/1-c |
| İleri tedavi ürünlerinde izlenebilirlik | Veriler ürünün son kullanma tarihinden sonra en az 30 yıl; Kurum daha uzun süre isteyebilir | İTTÜ Yönetmeliği m.36/4 |
| Kodsuz ürün | Uygun izlenebilirlik kodu almamış doku veya hücre dağıtılamaz ve uygulanamaz | m.39/1-g |
| Uygulama merkezinin bildirimi | Advers olaylar, işlemler ve izlem verileri anonimleştirilerek ürünü sağlayan merkeze | m.25/4 |
| Ulusal Biyovijilans Sistemi | Klinik uygulamaya ilişkin istenmeyen olay, etki ve komplikasyonların bildirimi | m.52 |
| Biyovijilans sorumlusu | Advers etki ve olay bildirimlerini toplar ve merkez sorumlusuna iletir | m.26/8 |
| Klinik araştırmada alarm kartı | Katılımcıya 24 saat ulaşılabilir araştırmacı bilgisini içeren kart | İleri Tedavi İKU Kılavuzu 8.9 |
Bildirim sürelerinin ayrıntısını bu çalışmada Yönetmelik ve kılavuz metninden doğrulayamadık; uygulama merkezinin biyovijilans prosedüründe Kurumun güncel düzenlemelerine göre süreler ayrıca belirlenmelidir. Hastanın, uygulamadan sonra başka bir hekime başvurduğunda kendisine hangi ürünün uygulandığını gösterebilmesi için ürün kodu ve uygulama kayıtlarının bir örneğini talep etmesi yerinde olur.
Zarar Hâlinde Sorumluluk
Deneysel bir hücresel uygulamadan sonra zarar doğduğunda sorumluluk birden fazla kişiye yönelebilir: uygulamayı yapan hekim, uygulama merkezi, ürünü üreten veya işleyen merkez ve izin sürecindeki eksiklikler bakımından idare. Her biri için sorumluluğun dayanağı farklıdır.
| Sorumlu | Sorumluluğun dayanağı | Not |
|---|---|---|
| Hekim (özel) | Vekâlet ilişkisinde özen yükümlülüğü: benzer alanda iş üstlenen basiretli bir vekilin davranışı esas alınır (TBK m.506/3) | Onam eksikliği başlı başına sorumluluk sebebidir |
| Özel hastane veya merkez | İşletmenin çalışma düzeninin zararı önlemeye elverişli olduğu ispat edilmedikçe sorumluluk sürer (TBK m.66/3) | Yetkilendirme, kalite ve izlem kayıtları belirleyicidir |
| Kamu hastanesi | Hizmet kusuru; dava öncesi idareye başvuru (İYUK m.13) | Tam yargı davası idare mahkemesinde |
| Ürünü üreten veya işleyen merkez | Ürünün kalite ve güvenliği; depolama ruhsatında ürün sorumluluk sigortası şartı (Doku ve Hücre Yönetmeliği m.20/2-f) | Sigorta poliçesi zarar görenin doğrudan başvurusuna imkân verebilir |
| Ceza sorumluluğu | TCK m.90; zarar hâlinde m.90/5 | Tazminat davasından bağımsızdır |
Ruhsatlı bir ileri tedavi ürününde ruhsat sahibinin hukuki ve cezai yükümlülükleri ruhsatla ortadan kalkmaz (İTTÜ Yönetmeliği m.24/5). Ruhsatsız bir ürünle yapılan uygulamada ise zararın ürününden mi, uygulama tekniğinden mi, yoksa hastanın kendi hastalığının seyrinden mi kaynaklandığı, bilirkişi incelemesinin ana sorusudur. Ürün sorumluluk sigortasının kapsamı ürün sorumluluk sigortası rehberimizde, tazminat davaları malpraktis rehberlerimizde, estetik işlemlerde sonuç sorumluluğu ise estetik ameliyat ve eser sözleşmesi rehberimizde anlatılmıştır.
Hukuki Yollar
| Durum | Yol | Süre veya şart | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Hasta bazında klinik uygulama izni talebinin reddi | İdare mahkemesinde iptal davası | Yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün | İYUK m.7 |
| İleri tedavi ruhsat başvurusunun esastan reddi | Kuruma itiraz; ardından idare mahkemesi | İtiraz 45 gün, Kurum 90 günde sonuçlandırır; dava 60 gün | İTTÜ Yönetmeliği m.18; İYUK m.7 |
| Uygulama merkezinin yetkilendirilmemesi veya yetkinin askıya alınması | İdare mahkemesi | 60 gün | İYUK m.7; Doku ve Hücre Yönetmeliği m.59/3 |
| Acil tedavi ihtiyacında ret | Yürütmenin durdurulması | Açık hukuka aykırılık ve telafisi güç zarar | İYUK m.27 |
| Hastanın izinsiz uygulamadan zarar görmesi | Tazminat davası; suç duyurusu | Özel hastanede adli yargı; kamu hastanesinde idareye başvuru ve tam yargı | TBK; İYUK m.13; TCK m.90 |
| Hastanın hak ihlali şikâyeti | Hasta hakları birimi ve kurulu başvurusu | Kurum içi başvuru | Hasta hakları mevzuatı |
| Yanıltıcı reklam | İl sağlık müdürlüğü veya Reklam Kurulu şikâyeti | Şikâyet | Doku ve Hücre Yönetmeliği m.59/1-d; 6502 sayılı Kanun |
Hasta tarafında acil bir tedavi ihtiyacı varsa, izin talebinin reddine karşı açılan iptal davasında yürütmenin durdurulması istenmesi, sürecin hastanın sağlık durumuyla uyumlu ilerlemesi bakımından önemlidir. Dava yolları TİTCK kararlarına karşı iptal davası rehberimizde, hasta hakları başvurusu ise hasta hakları kurulu rehberimizde anlatılmıştır.
İzinsiz bir kök hücre uygulamasından zarar mı gördünüz veya izin talebiniz mi reddedildi? Dosyanızı birlikte değerlendirelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
Kontrol Listesi ve Sık Yapılan Hatalar
- Ürünün sınıfı (doku-hücre ürünü, ileri tedavi ürünü, kombine ürün) Yönetmelik m.4 ve İTTÜ Yönetmeliği m.5’e göre belirlendi mi; gerekirse Kurumdan sınıflandırma görüşü alındı mı?
- Ürün ruhsatlı mı; değilse hastane muafiyetinin bütün şartları veya Klinik Uygulama Kılavuzu kapsamında hasta bazında izin var mı?
- Uygulamayı yapan merkez ürün ve endikasyon bazında yetkilendirildi mi (m.25/5)?
- Ürünü üreten merkezin üretim lisansı ve ruhsatı geçerli mi; lisansın üç yıllık süresi takip ediliyor mu?
- Uygulayıcı hekim ilgili uzmanlık alanında klinik uygulama sertifikasına sahip ve hastanın tedavisinden sorumlu mu?
- Her hasta için yazılı risk-fayda analizi yapıldı mı (m.25/3)?
- Rıza yazılı, uygulamaya özgü ve deneysel niteliği, riskleri ve alternatifleri açıklayan biçimde alındı mı (TCK m.90/4)?
- Ürün kodu, uygulama kaydı ve izlem planı 30 yıllık saklama düzenine bağlandı mı (m.39/1-c)?
- Advers olaylar ürünü sağlayan merkeze ve biyovijilans sistemine bildiriliyor mu (m.25/4, m.52)?
- İnternet sitesi, sosyal medya ve hasta bilgilendirme metinleri reklam ve umut verici beyan yasağına göre incelendi mi (m.59/1-d, e)?
| Sık yapılan hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Bir hastaya verilen izinle başka hastalara uygulama yapmak | İzinsiz uygulama; TCK m.90 riski | Her hasta için ayrı izin |
| “Hastane muafiyeti” iddiasıyla aynı yöntemi rutin ve ücretli biçimde sunmak | Muafiyetin kaybı; ruhsatsız piyasaya sunma (İTTÜ m.6) | Klinik araştırma veya ruhsat yolu |
| Ürünü yalnızca adına bakarak doku-hücre ürünü saymak | Yanlış rejim, ruhsatsız ürün | İşlem derecesi ve kullanım amacına göre sınıflandırma |
| Genel onam formuyla deneysel uygulama yapmak | Rızanın geçersizliği; hekimin sorumluluğu | Uygulamaya özgü yazılı ve ayrıntılı onam |
| Sosyal medyada “kök hücreyle tedavi” paylaşımları | Reklam yasağı (m.59/1-d); ruhsat askısı riski | İzinli ve sonuç bildirimli bilgilendirme |
| Muayenehane veya güzellik salonunda deneysel hücre uygulaması | Yetkisiz uygulama; m.25/1 hastane şartına aykırılık | Yetkilendirilmiş hastane |
| Ruhsatsız ürünü başka bir merkezden temin etmek | m.23/9 aktarım yasağı | İzinli klinik uygulama veya ruhsatlı ürün |
| Kayıtları birkaç yıl sonra imha etmek | 30 yıllık saklama yükümlülüğünün ihlali; ispat kaybı | Elektronik ve kalıcı arşiv |
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye’de kök hücre tedavisi yasal mı?
Uygulamanın türüne göre değişir. Kemik iliği kaynaklı kök hücre nakli yerleşik bir tedavidir. Ruhsatlı ileri tedavi ürünleri ruhsat koşullarıyla uygulanabilir (İTTÜ Yönetmeliği m.6). Ruhsatsız ürünlerle deneysel uygulamalar ise yalnızca yetkilendirilmiş hastanelerde, klinik uygulama rehberi çerçevesinde ve Kurumdan hasta bazında izin alınarak yapılabilir (Doku ve Hücre Yönetmeliği m.25/1-2, 25/5).
2026 Klinik Uygulama Kılavuzu nedir?
TİTCK’nın 23 Ocak 2026 tarihli kılavuzudur. Türkiye’de üretilen ileri tedavi tıbbi ürünleriyle yapılabilecek rejeneratif tıp uygulamalarına ulaşılabilirliği sağlamak amacıyla, tıbbi ihtiyaç, ruhsatlı alternatif bulunmaması ve mevcut tedavilerin yetersizliği gibi hâllerde Kurum izniyle klinik uygulama yapılmasına imkân tanır.
Klinik uygulama izni kime ve nasıl verilir?
Aktarılan özete göre izin Kurum tarafından hasta bazında verilir ve diğer hastalar bakımından emsal teşkil etmez. Uygulamayı yalnızca ilgili uzmanlık alanında klinik uygulama sertifikasına sahip ve hastanın tedavisinden sorumlu hekimler yapabilir.
Hastane muafiyeti nedir?
Belirli kalite standartlarına göre temelde rutin olmayan yöntemlerle hazırlanan, hastanede sağlık mesleği mensuplarının sorumluluğunda tek bir hastaya özel reçete edilen ileri tedavi ürünleri ruhsat rejiminin dışındadır; kalite ve güvenlik mevzuatı saklıdır (İTTÜ Yönetmeliği m.2/3).
Hastane muafiyeti hangi durumda kaybedilir?
Şartlardan biri eksik olduğunda. Aynı yöntemin çok sayıda hastada tekrarlanması, standart protokole bağlanması, ilanla hasta kabul edilmesi veya hastane dışında hazırlanması muafiyeti ortadan kaldırır ve ürün ruhsat rejimine girer.
Kök hücre uygulaması muayenehanede yapılabilir mi?
Ruhsatsız ürünle deneysel ve tedavi denemeleri Yönetmeliğe göre hastanelerde yapılır (m.25/1); tedavi amaçlı denemenin hastane ortamında yapılması TCK m.90/4’te de şarttır. Muayenehaneler için sertifikalı hekim öngörülmüş olsa da (m.26/10), bu hüküm ruhsatsız ürünle deneysel uygulamaya izin vermez.
Hangi ürün ileri tedavi tıbbi ürünü sayılır?
Doku ve hücrenin başlangıç materyali olarak kullanıldığı durumlarda çok işlem görme, sistemik etki veya homolog olmayan kullanım ölçütlerinden en az birini taşıyan ürün ileri tedavi tıbbi ürünüdür (Doku ve Hücre Yönetmeliği m.4).
Santrifüjle hazırlanan hücre uygulaması ileri tedavi ürünü müdür?
Santrifüjleme az işlem görme kapsamındadır ve tek başına ürünü ileri tedavi ürünü yapmaz. Ancak hücreler vericideki işlevden farklı bir amaçla kullanılıyorsa homolog olmayan kullanım ölçütü nedeniyle ürün ileri tedavi tıbbi ürünü sayılabilir.
Hasta rıza verirse izinsiz deneysel uygulama suç olmaz mı?
Hayır. Rızaya dayalı bilimsel deneyde yetkili kurul veya makamlardan izin dâhil yedi şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir (TCK m.90/2). Tedavi amaçlı denemede ise bilinen yöntemlerin sonuç vermeyeceğinin anlaşılması, yazılı rıza, uzman hekim ve hastane ortamı aranır (m.90/4).
Rızasız tedavi amaçlı denemenin cezası nedir?
Hasta olan insan üzerinde rıza olmaksızın tedavi amaçlı denemede bulunan kişi bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (TCK m.90/4). İnsan üzerinde bilimsel deney yapan kişiye ise bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir (m.90/1).
Kök hücre tedavisinin reklamı yapılabilir mi?
Hayır. İnsan doku ve hücre ürünleri hakkında herhangi bir yolla reklam yapılamaz, yanıltıcı ve umut verici beyanda bulunulamaz (Doku ve Hücre Yönetmeliği m.59/1-d); reklam niteliğinde olmayan tanıtım da izin ve sonuç bildirimi olmadan yapılamaz (m.59/1-e).
Estetik amaçlı kök hücre uygulamaları serbest mi?
Hayır. Ürün ruhsatlı değilse Klinik Uygulama Kılavuzunun tıbbi ihtiyaç ve hasta bazında izin şartları aranır; yalnızca estetik amaçlı bir talebin bu ölçütleri karşılaması güçtür. Ayrıca tıbbi işlemler güzellik salonunda yapılamaz.
Ürün üreten merkezin lisansı var mı, nasıl anlaşılır?
24 Şubat 2026 tarihli üretim ve kalite kılavuzuna göre klinik uygulama kapsamında kullanılacak ürünler için üretim lisansı zorunludur ve lisans üç yıl geçerlidir. Hasta veya uygulama merkezi, ürünü üreten merkezin ruhsat ve lisans bilgisini yazılı olarak isteyebilir.
Uygulama kayıtları ne kadar süre saklanır?
Doku ve hücre ürünlerinde vericiye, alıcıya ve ürüne ait kayıtlar klinik kullanımdan veya son kullanma tarihinden sonra en az 30 yıl (Doku ve Hücre Yönetmeliği m.39/1-c); ileri tedavi ürünlerinde veriler son kullanma tarihinden sonra en az 30 yıl saklanır (İTTÜ Yönetmeliği m.36/4).
Kök hücre uygulamasından zarar gördüm, ne yapabilirim?
Uygulama kayıtlarını, onam formunu ve ürün kodunu isteyin; özel hastanede tazminat davası, kamu hastanesinde idareye başvuru ve tam yargı davası yolu vardır. İzinsiz deneysel uygulama şüphesinde TCK m.90 kapsamında suç duyurusu da değerlendirilebilir.
Klinik araştırma ile klinik uygulama arasındaki fark nedir?
Klinik araştırma, ürünün etkinlik ve güvenliliğini kanıtlamaya yönelik, Kurum izni ve etik kurul onayına bağlı sistematik bir çalışmadır. Klinik Uygulama Kılavuzu kapsamındaki uygulama ise belirli bir hastanın tedavi ihtiyacına yönelik, hasta bazında verilen ve emsal oluşturmayan bir izindir.
Kemik iliği nakli de bu kurallara mı tabi?
Kemik iliği kaynaklı kök hücreler 2025 doku ve hücre Yönetmeliğinin kapsamındadır; ancak kemik iliği nakil merkezlerinin ruhsatlandırılması Yönetmeliğin kapsamı dışında bırakılmıştır ve ayrı düzenlemelere tabidir.
İzin talebi reddedilirse ne yapılabilir?
Ret kararı idari işlemdir; yazılı bildirimden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7). Acil tedavi ihtiyacı varsa yürütmenin durdurulması istenebilir (İYUK m.27).
İlgili Rehberler
- TİTCK Rehberi — sağlık ürünleri rehberlerinin tamamı
- Doku ve Hücre Ürünleri: Merkez Ruhsatı ve İthalat — 2026 kılavuzları
- İleri Tedavi Tıbbi Ürünler — ruhsat ve hastane muafiyeti
- Kordon Kanı Bankacılığı — saklama ve rıza
- Klinik Araştırma Sözleşmesi — sponsor ve sigorta
- Klinik Araştırmalarda Gönüllü Hakları — rıza ve TCK m.90
- Organ ve Doku Ticareti Suçu — TCK m.91
- Sağlıkta Reklam Yasağı — tanıtım sınırları
- Sağlık Beyanı Denetimi — ürün iddiaları
- Güzellik Salonları ve Estetik İşlemler — yetki sınırı
- Aydınlatılmış Onam — ispat ve geçerlilik
- Malpraktis Rehberleri — tazminat
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosya için hukuki danışmanlık yerine geçmez. Klinik Uygulama Kılavuzu ile üretim ve kalite kılavuzuna ilişkin bilgiler Paksoy’un Sağlık Mevzuatındaki Son Gelişmeler 2026/1 bülteninden aktarılmıştır; kılavuzların tam metnine erişemediğimiz için başvuru belgeleri, süreler, ücret ve izlem yükümlülükleri bu yazıda yer almamaktadır. Doku ve hücre Yönetmeliğinin 4, 23, 25 ve 26. maddeleri Yönetmelik metnini yayımlayan mevzuat sayfalarından, 39, 52, 56 ve 59. maddeleri ile İleri Tedavi Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliğinin 2, 5, 6, 9, 18, 24 ve 36. maddeleri sitemizin bu metinlere dayanan rehberlerinden aktarılmıştır. İleri Tedavi Tıbbi Ürünlerinin İyi Klinik Uygulamalarına Yönelik İlke ve Esaslara İlişkin Kılavuz (13/11/2015) bir üniversite etik kurulunun yayımladığı metinden; TCK m.90 metni bir avukatlık sitesinde yayımlanan Kanun metninden incelenmiştir. 1219 sayılı Kanun m.70, TBK m.66/3 ve m.506/3, İYUK m.13 ve 1262 sayılı Kanun m.19/1 hakkındaki bilgiler sitemizin ilgili rehberlerinden aktarılmıştır. Kemik iliği nakil merkezlerine uygulanan ayrı düzenlemeleri bu çalışmada ayrıca incelemedik. Son güncelleme: 13 Ekim 2026.
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Boşanma Davası Açtım, Eşim Hakkımda Asılsız Suç Duyurusunda Bulundu: İftira (TCK 267; HMK 165; TMK 166)
- ▸ Evlilik İçinde Cinsel Saldırı: Eşe Karşı Suç, Şikâyet ve Boşanma (TCK 102/2, 73; CMK 253; 6284; TMK 162)
- ▸ Eşimden Şikâyetçi Oldum, Geri Çekebilir miyim? Eşe Karşı Yaralamada Şikâyet ve Uzlaşma (TCK 86, 73; CMK 253)
- ▸ Fon Soruşturmasında Eşimin, Annemin veya Çocuğumun Malvarlığı Donduruldu 2026: Yönetici Yakınlarına Banka, Tapu ve Noter Kısıtı (21 Eylül Müzekkereleri) — Hukuki Dayanak, Zorunlu Ödeme İzni, İtiraz ve Kaldırma Yolları (Anayasa m.13, 35, 38; CMK m.127, 128, 131, 268; TMK m.223)
Bu konuda hukuki destek almak için