Güzellik Salonları ve Estetik İşlemler: Statü, Yetki Sınırı ve Sorumluluk

Bu alandaki uyuşmazlıkların neredeyse tamamı tek bir yanlış anlamadan doğar: güzellik salonlarının hâlâ bir sağlık kuruluşu olduğunun sanılması. Oysa 2008’de yapılan düzenlemeyle güzellik salonları sağlık kuruluşu statüsünden çıkarılmış ve belediye ruhsatına tabi işyerleri hâline getirilmiştir. Buna bağlı olarak konulan kural ise çok nettir: güzellik salonunda tıp fakültesi diploması olan biri çalışsa bile, tabip yetkisinde olan tıbbi işlemler güzellik salonunda yapılamaz. Bu rehber, alanı mevzuat ve içtihat dayanaklarıyla ele alır.

İçindekiler

• Mevzuatın seyri: iki mülga yönetmelik
• Güzellik salonu artık sağlık kuruluşu değildir
• Tabip yetkisindeki işlem yasağı
• Güzellik merkezinden dönüşüm: iki yol
• Hangi kuruluşa hangi yönetmelik?
• Güzellik uzmanı ve belge şartı
• Mülga rejimin bıraktığı izler
• Eski rejimin kanuni dayanakları
• Cihaz kullanımı ve sınır
• Salonda hekim istihdamı ve görünüm riski
• Tanıtım ve hizmet adlandırması
• Sorumluluk: idari, cezai ve tazminat
• Hukuki yollar
• Sıkça sorulan sorular

Mevzuatın Seyri: İki Mülga Yönetmelik

Alanın hukuki geçmişi, üst üste iki yürürlükten kaldırma işlemiyle şekillenmiştir.

Güzellik Salonu Artık Sağlık Kuruluşu Değildir

2008 tarihli Yönetmeliğin geçici 5. maddesi, statü değişikliğini açık bir cümleyle yapmıştır: “39 uncu maddenin birinci fıkrasının (b) bendi ile yürürlükten kaldırılan Yönetmeliğe göre açılmış güzellik salonları, sağlık kuruluşu statüsünden çıkarılmıştır.”

Ruhsat rejimi de belirlenmiştir: “Güzellik salonu adı altında açılan işyerleri, 10/8/2005 tarihli ve 25902 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik kapsamında belediyelerce ruhsatlandırılır.”

Tabip Yetkisindeki İşlem Yasağı

Aynı geçici maddenin ikinci fıkrası, alandaki en belirleyici kuralı koyar: “Güzellik salonunda tıp fakültesi diploması olan biri çalışsa bile, tabip yetkisinde olan tıbbi işlemler güzellik salonunda yapılamaz.”

Güzellik Merkezinden Dönüşüm: İki Yol

Mülga Yönetmelik döneminde “güzellik merkezi” olarak faaliyet yürüten kuruluşların akıbeti, işletenin sıfatına göre ikiye ayrılmıştır. Danıştay kararında ortaya konan ayrım şöyledir: işleteni hekim değilse güzellik salonu olarak faaliyete devam edebilirler; işleteni hekim ise veya hekim mesul müdür istihdam ediyorsa, eski yönetmelik dönemindeki kazanılmış hakları kapsamında güzellik merkezinden dönüşen muayenehane veya poliklinik olarak faaliyetlerine devam edebilirler.

Hangi Kuruluşa Hangi Yönetmelik?

Bugün alanda faaliyet gösteren yapılar iki ayrı mevzuata bölünmüştür: muayenehane, poliklinik veya tıp merkezi şeklinde faaliyetlerine devam eden kurum ve kuruluşlar bakımından Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik uygulanmakta; güzellik salonları ise İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğe tabi bulunmaktadır.

Güzellik Uzmanı ve Belge Şartı

Mülga rejimde güzellik uzmanı şöyle tanımlanmıştı: hizmet verdiği sahada eğitim gördüğüne dair diplomaya veya Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yetki verilen kurslardan alınmış kurs belgesine sahip olan kişi. Salonlar ise bir güzellik uzmanının sorumluluğunda açılan yerler olarak tarif edilmişti.

Mülga Rejimin Bıraktığı İzler

2003 tarihli mülga Yönetmelik, kendisinden önceki metne göre açılmış kuruluşlar için bir geçiş öngörmüştü: bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce faaliyete geçmiş olan sağlık kuruluşları, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç altı ay içerisinde, fizik yüzölçümleri hariç olmak kaydıyla, bu Yönetmelik hükümlerine uygun hâle getirilir.

Uygunluğun sağlanmaması hâli de düzenlenmişti: yapılan denetimler sonucunda uygunluğu sağlamamış olduğu anlaşılan sağlık kuruluşlarının faaliyetleri, eksiklikleri veya aykırılıkları giderilinceye kadar Müdürlükçe durdurulur. Ayrıca güzellik merkezi mesul müdürlüğünü yürüten sertifikalı tabiplerin en geç bir yıl içinde bu Yönetmelikte belirtilen sertifikaya sahip olması aranmıştı.

Eski Rejimin Kanuni Dayanakları

Mülga Yönetmelikler; 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununa, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun 9. maddesinin (c) bendine ve 181 sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 43. maddesine dayanılarak hazırlanmıştı. Amaçları ise genel sağlığın korunması olarak belirtilmişti.

Cihaz Kullanımı ve Sınır

Alandaki tartışmaların önemli bölümü, belirli cihazların güzellik salonlarında kullanılıp kullanılamayacağı üzerinedir. Bu tartışma yargıya da yansımış ve idari yargı kararlarına konu olmuştur.

Ölçüt, cihazın adı değil yapılan işlemin tabip yetkisinde olup olmadığıdır. Geçici 5. maddenin ikinci fıkrası, yasağı işlem üzerinden kurduğundan; bir cihazla yapılan uygulamanın tıbbi işlem niteliği taşıması hâlinde, o uygulama güzellik salonunda yapılamaz.

Salonda Hekim İstihdamı ve Görünüm Riski

Uygulamada sık görülen bir model, güzellik salonunun bünyesinde hekim bulundurarak tıbbi nitelikli uygulamalara dayanak yaratmaya çalışmasıdır. Geçici 5. maddenin ikinci fıkrası bu modeli açıkça kapatmıştır; ancak riskin boyutu yalnızca yasakla sınırlı değildir.

Tanıtım ve Hizmet Adlandırması

İşletmenin kendisini ve hizmetlerini nasıl adlandırdığı, statüsüyle uyumlu olmak zorundadır. Tıbbi izlenim veren adlandırmalar, salon statüsündeki bir işletme bakımından ayrı bir aykırılık başlığı doğurur.

Sorumluluk: İdari, Cezai ve Tazminat

Yetkisiz uygulama hâlinde üç ayrı sorumluluk hattı aynı anda işleyebilir.

Bir zarar dosyasında incelenecek başlıca hususlar:

• Yerin statüsü. İşlemin salon mu yoksa sağlık kuruluşunda mı yapıldığı.
• Ruhsat. Ruhsatın kim tarafından, hangi mevzuata göre verildiği.
• İşlemin niteliği. Uygulamanın tabip yetkisinde olup olmadığı.
• Uygulayan. İşlemi yapan kişinin belge ve yetkisi.
• Aydınlatma. Kişiye risklerin anlatılıp anlatılmadığı ve rızanın belgelenmesi.
• Cihaz. Kullanılan cihazın mevzuata uygunluğu ve kayıtları.
• Tanıtım. İşletmenin kendisini nasıl tanıttığı ve verdiği izlenim.

Hukuki Yollar

Dilekçede ileri sürülecek başlıca iptal sebepleri:

• Mülga metin. İşlemin 2001 veya 2003 tarihli mülga Yönetmeliğe dayandırılması.
• Teşkilat dayanağı. 181 sayılı mülga KHK’ye atıf yapılması.
• Kazanılmış hak. Dönüşüm hakkının gözetilmemesi.
• İşlemin niteliği. Uygulamanın tabip yetkisinde olmadığının ortaya konması.
• Yetkili makam. Belediye ruhsatına tabi bir işyerine sağlık mevzuatı işlemi uygulanması.
• Ölçülülük. Giderilebilir bir eksiklikte doğrudan faaliyet durdurmaya gidilmesi.

Yürütmenin durdurulması talebinde İYUK m. 27 uyarınca işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartları birlikte aranır. Bu dosyalarda zarar; faaliyetin durması hâlinde işletmenin gelir kaybı, personelin işsiz kalması ve kiralanan yerin atıl kalması üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Dosyanızı Değerlendirelim

Bu alanda üç husus belirleyicidir. Birincisi statüdür: güzellik salonları sağlık kuruluşu statüsünden çıkarılmış ve belediye ruhsatına tabi kılınmıştır; belediye ruhsatı bir işletme iznidir, sağlık hizmeti izni değildir. İkincisi yetki sınırıdır: tabip yetkisindeki işlemler, salonda hekim çalışsa dahi orada yapılamaz — belirleyici olan kişinin değil yerin statüsüdür. Üçüncüsü mülga metinlerdir: 2001 ve 2003 tarihli Yönetmelikler yürürlükte olmadığından bunlara dayanan işlem ve savunmalar sonuç doğurmaz. Bürom; güzellik ve estetik alanında faaliyet gösteren işletmeler ile bu uygulamalardan zarar gören kişiler için hukuki destek vermektedir. Ön değerlendirme için 0554 648 37 15 numaralı hattan ulaşabilirsiniz.

İlgili Rehberler

• TİTCK Rehberi — sağlık ürünleri ve müesseseleri rehberlerinin tamamı
• Tıp Merkezi ve Poliklinik Açmak — sağlık kuruluşu rejimi
• Sağlık Meslek Mensuplarının Yetki Sınırları — kim neyi yapabilir
• Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) — izin dışı uygulama sınırı
• Tıbbi Cihazlarda Kayıt ve İzlenebilirlik — cihaz mevzuatı boyutu
• Kozmetikte Güvenlilik Değerlendirmesi — kullanılan ürünlerin rejimi
• Sağlık Beyanı Denetimi — tanıtım ve iddia sınırı
• Malpraktis Rehberleri — zarar ve tazminat boyutu