Ekskavatör, beko loder, greyder, yükleyici, yol silindiri, arazi forklifti, beton pompası ve jeneratör grubu gibi karayolu dışında kullanılan hareketli makinelerin içten yanmalı motorları, egzoz emisyonları bakımından ayrı bir AB uyumlu teknik düzenlemeye tabidir: Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinalara Takılan İçten Yanmalı Motorlar İçin Gaz ve Partikül Halindeki Kirletici Emisyon Sınırları ve Tip Onayı ile İlgili Gereklilikler Hakkında Yönetmelik (2016/1628/AB) (RG 11/09/2020-31241; yürürlük 20/9/2020; değişiklik RG 28/06/2022-31880). Bu motorlar “Faz V” emisyon sınırlarını karşılamalı, AB tip onayı almış olmalı ve zorunlu işaretlemeyi taşımalıdır; ithalatçı yalnızca AB tip onaylı motorları piyasaya arz edebilir (m.12/1). Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı hem onay kuruluşu hem piyasa gözetimi ve denetimi kuruluşudur (m.6/1). İthalatta ise 2026/2 sayılı Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinaların İthalat Denetimi Tebliği, ekindeki 26 satırdaki iş makineleri için her durumda TAREKS ön izni ve Ticaret Müşavirliğince onaylı AB uygunluk beyanı, tip onay belgesi ve gürültü sertifikası ister. Uygunsuzlukta piyasaya arz yasağı, piyasadan çekme ve 7223 sayılı Kanunun 20. maddesindeki idari para cezaları gündeme gelir.
Kısa cevap: Motorlu bir iş makinesini Türkiye’de piyasaya arz edecekseniz, makineye takılı motorun Yönetmeliğin 5. maddesindeki kategorilerden birine girip girmediğini, Faz V AB tip onayı bulunup bulunmadığını ve motor üzerinde zorunlu işaretlemenin yer alıp almadığını kontrol etmelisiniz. Makineyi ithal ediyorsanız, 2026/2 sayılı Tebliğ ekindeki GTİP’lerde ürün gümrüğe gelmeden önce TAREKS’ten İthalat Denetim Ön İzni almanız gerekir; bu zorunluluk A.TR dolaşım belgeli ürünlerde de kalkmaz (m.5/5, 7/5). AB dışından getirilen eski ve kullanılmış makineler de teknik düzenlemesine uygun olmak zorundadır (7223 m.4/1). Kararlara karşı idare mahkemesinde altmış gün içinde dava açılabilir (7223 m.22/2; İYUK m.7).
İş makinesi ithalatında ön izin, tip onayı veya emisyon nedeniyle bir sorunla mı karşılaştınız?
Makinenin ve motorun mevzuattaki yerini, belgelerinizi, tedarik zincirindeki rolünüzü ve işleyen süreleri değerlendirmek için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.
Karayolu Dışı Hareketli Makine Motorlarında Emisyon Yönetmeliği Nedir?
Yönetmelik, karayolu dışında kullanılan hareketli makinelere takılan veya takılması amaçlanan motorlar için gaz ve partikül hâlindeki kirletici emisyonların sınırlandırılmasını, bu motorların tip onayına ilişkin idari ve teknik şartları ve piyasa gözetimi ve denetimine ilişkin şartları belirler (m.1). AB’nin 2016/1628 sayılı Tüzüğü dikkate alınarak hazırlanmıştır (m.58) ve 97/68/AT’ye dayanan önceki yönetmeliği (RG 20/6/2007-26558) yürürlükten kaldırmıştır (m.59). Dayanak olarak 4703 sayılı Kanunu gösterir; 4703 sayılı Kanun 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunuyla kaldırılmış ve atıfların 7223’e yapılmış sayılacağı hükme bağlanmıştır (7223 m.25).
Yönetmelik doğrudan makineyi değil, motoru düzenler; ancak motorun takıldığı makineler bakımından da sonuç doğurur. Bakanlık yalnızca geçerli bir AB tip onayı kapsamındaki motorların ve bu motorların takıldığı makinelerin piyasaya arzına izin verir (m.6/2). Tip onaylı motorun takıldığı bir makine, motor emisyonu bakımından engellenemez (m.6/3). Bu nedenle makine imalatçısı (Yönetmelikteki adıyla OEM), ithalatçı ve bayi için ilk soru, makinedeki motorun hangi tip onayına dayandığıdır.
Yönetmeliğin künyesi
| Başlık | Düzenleme | Dayanak |
|---|---|---|
| Künye | RG 11/09/2020-31241; yürürlük 20/9/2020 | m.60 |
| Değişiklik | RG 28/06/2022-31880: geçici 1. maddenin dördüncü ve beşinci fıkraları (makinelerin piyasaya arzı için 31/3/2023 sınırı) | Değişiklik Yönetmeliği m.1 |
| AB karşılığı | (AB) 2016/1628 sayılı Tüzük | m.58 |
| Kaldırılan mevzuat | 97/68/AT Yönetmeliği (RG 20/6/2007-26558) | m.59 |
| Yetkili kuruluş | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: onay kuruluşu ve piyasa gözetimi ve denetimi kuruluşu | m.4/1-e, 6/1 |
| Uygulama tebliğleri | SGM-2021/24 (2017/654/AB teknik gereklilikler), SGM-2021/25 (2017/655/AB kullanımdaki motorların izlenmesi), SGM-2021/26 (2017/656/AB idari gereklilikler) | RG 23/12/2021-31698 (mükerrer) |
| Yaptırım | 4703 sayılı Kanun hükümleri (bugün 7223) | m.57; 7223 m.25/2 |
Hangi Motorlar ve Makineler Kapsamda?
Yönetmelik, karayolu dışında kullanılan hareketli makinelere takılan veya takılması amaçlanan ve 5. maddedeki kategorilere giren tüm motorları kapsar (m.2/1). Motor kategorileri şunlardır (m.5/1):
Motor kategorileri (m.5/1)
| Kategori | Kapsam | Tipik makine |
|---|---|---|
| NRE | Kapsam dışı tutulmayan ve diğer kategorilere girmeyen, hareket etmesi veya hareket ettirilmesi amaçlanan makinelere yönelik motorlar; IWP, IWA, RLL veya RLR Faz V motorların yerine kullanılan 560 kW altı motorlar | Ekskavatör, beko loder, yükleyici, greyder, yol silindiri, arazi forklifti, mobil vinç; 560 kW’a kadar jeneratör grubu (özelliğine göre) |
| NRG | Sadece jeneratör gruplarında kullanılan, 560 kW üzerinde referans güce sahip motorlar | Büyük jeneratör grupları |
| NRSh | Sadece elde taşınan makinelerde kullanılan, 19 kW altı elde taşınan kıvılcım ateşlemeli (SI) motorlar | Motorlu testere, çalı kesici, yaprak üfleyici |
| NRS | Referans gücü 56 kW altında olan ve NRSh’ye girmeyen SI motorlar | Benzinli çim biçme makinesi, benzinli küçük jeneratör, motopomp |
| IWP / IWA | İç su taşıtlarının tahrik ve yardımcı motorları (19 kW ve üzeri) | İç su yolu tekneleri |
| RLL / RLR | Lokomotif ve raybüs motorları | Demiryolu araçları |
| SMB / ATS | Kar araçları; ATV ve SbS tipi araçlarda SI motorlar | Kar aracı, ATV, SbS |
Jeneratör grupları için ayrıca kural vardır: 560 kW üzerindeki jeneratör motorları NRG kategorisine, diğer jeneratör motorları ise özelliklerine göre NRE veya NRS kategorisine girer (m.5/1-b). “Elde taşınan SI motor” tanımı da önemlidir: 19 kW’tan düşük referans güçte olup operatör tarafından taşınan, çok konumlu çalışan veya kuru ağırlığı 20 kg’ın altında olup belirli koşulları sağlayan (jeneratör veya pompa içinde kullanılan dahil) ekipmandaki SI motor bu tanıma girer (m.4/1-l).
Kapsam dışı motorlar (m.2/2) arasında motorlu araçların tahrik motorları (AB/2018/858), tarım ve ormancılık traktörlerinin tahrik motorları (AB/167/2013), iki-üç tekerlekli araçlar ve dört tekerlekli motosikletler (AB/168/2013), sabit makinelerin motorları, deniz taşıtı ve gemi motorları, hava taşıtı motorları, kar araçları, ATV ve SbS dışındaki rekreasyonel taşıtların motorları, yalnızca yarışmalarda kullanılan makineler ve EN 14466+A1:2009 kapsamındaki taşınabilir yangın söndürme pompalarının motorları sayılır. “Sabit makine” istisnası, kalıcı olarak belirli bir yerde kurulan makineler bakımından sıkça tartışılır; makinenin taşınabilir mi yoksa sabit mi olduğu teknik dosya ve kullanım talimatıyla ortaya konmalıdır.
Dikkat: Traktörün tahrik motoru bu Yönetmeliğin değil, Tarım ve Orman Araçlarının Tip Onayı Yönetmeliğinin (AB/167/2013) konusudur (m.2/2-b). Hangi rejimin uygulanacağı, makinenin tanımına ve tip onay belgesine göre belirlenmelidir.
Faz V Emisyon Sınırları ve Uygulama Tarihleri
Ek III’te belirtilen piyasaya arz tarihlerinden itibaren motor tipleri ve motor aileleri, “Faz V” olarak adlandırılan ve Ek II’de belirtilen egzoz emisyon sınır değerlerini aşamaz (m.19/2). Sınırlar karbon monoksit (CO), hidrokarbonlar (HC), azot oksitleri (NOx) ve partikül kütlesi ile bazı kategorilerde partikül sayısı için, motor kategorisi ve güç aralığına göre ayrı ayrı belirlenmiştir. Bir motor ailesi birden fazla güç aralığını kapsıyorsa, aile içindeki motorlar en katı sınır değerlerini sağlamak ve en erken uygulama tarihlerine tabi olmak zorundadır (m.19/2-a, c). Emisyonlar, 25. maddedeki test çevrimlerine göre ölçülür (m.19/3); motorlar onaysız değişikliği mümkün olduğu ölçüde önleyecek şekilde tasarlanır (m.19/4).
Ek II ve Ek III, Resmî Gazete’de ayrı bir taranmış PDF olarak yayımlandığından ve tabloların okunabilirliği sınırlı olduğundan, bu yazıda sınır değerler ve tarihler tek tek verilmemiştir; somut motor için tip onay belgesindeki faz ve kategori bilgisi esas alınmalıdır. Geçiş dönemine ilişkin hükümler (geçici m.1) 97/68/AT’ye göre alınmış Faz IIIA, IIIB ve IV onaylarının Ek III’teki tarihlere kadar kullanılmasına izin vermiş; 2022 değişikliğiyle bu motorların takıldığı makinelerin piyasaya arzı için son tarih 31/3/2023 olarak belirlenmiştir (geçici m.1/4-5). Bu tarihten sonra piyasaya arz edilen makinelerde, yedek motor ve özel muafiyetler dışında, Faz V motor beklenir.
Geçiş ve muafiyet hükümlerinin özeti
| Durum | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| 97/68/AT Faz IIIA, IIIB, IV tip onaylı motorlar | Ek III’teki zorunlu piyasaya arz tarihine kadar üretilip arz edilebilir; BM/AEK R96 onayları eşdeğer kabul edilir | Geçici m.1/3 |
| Bu motorların takıldığı makineler | Piyasaya arz 31/3/2023’e kadar (2022 değişikliği) | Geçici m.1/5 |
| 97/68/AT kapsamına girmeyen motorlar | Ek III tarihlerine kadar yürürlükteki mevzuatla arz; bunların takıldığı makineler 31/3/2023’e kadar | Geçici m.1/4 |
| Üçüncü ülkelere ihracata yönelik motorlar | Kural olarak Yönetmeliğe tabi değil (m.33/2-a’daki motorlar hariç) | m.35/1 |
| Muafiyet veya geçiş hükmüyle arz edilen motor | İmalatçı motorla birlikte, özellik ve kısıtlamaları gösteren uygunluk beyanı verir; Türkçe veya AB resmî dillerinden birinde | m.32 |
AB Tip Onayı, Zorunlu İşaretleme ve Belgeler
Tip onayı süreci imalatçı ile onay kuruluşu arasında yürür: imalatçı, motorun yapımının tüm aşamalarına doğrudan katılmasa bile AB tip onayı sürecinin tüm yönlerinden ve üretimin uygunluğundan onay kuruluşuna karşı sorumludur (m.9/3). AB tip onayları sınırsız süre için verilir (m.31). İmalatçı, onaylanmış tipe uygun olarak imal edilen her motora zorunlu işaretleme iliştirir; muafiyet veya geçiş hükmüyle arz edilen motorlarda işaretleme bu durumu gösteren ek bilgiyi içerir (m.33/1-2). Motorun işaretlemesi parçalar sökülmeden görünmüyorsa, makine imalatçısı (OEM) imalatçının sağladığı işaretlemenin bir suretini makineye görünür şekilde iliştirir (m.16/4).
İmalatçı motorun piyasaya arzından sonra 10 yıl süreyle AB tip onay belgesini ekleriyle ve varsa uygunluk beyanının suretini saklar (m.9/8); ismini, tescilli ticari adını veya markasını ve Türkiye’deki iletişim adresini motor üzerinde, mümkün değilse eşlik eden belgede belirtir (m.9/5). AB üyesi olmayan bir ülkede yerleşik imalatçı, onay kuruluşu nezdinde ve piyasa gözetimi amaçlarıyla Türkiye’de yerleşik bir temsilci atar (m.9/10-11). Yabancı imalatçının temsilcisinin sorumluluk sınırları için yetkili temsilci rehberimize bakılabilir.
İmalatçı, İthalatçı, Dağıtıcı ve Makine İmalatçısı (OEM): Kim Neden Sorumlu?
Tedarik zincirindeki yükümlülükler
| Kim | Başlıca yükümlülük | Dayanak |
|---|---|---|
| Motor imalatçısı | Faz V’e uygun tasarım ve imalat; AB tip onayı; üretimin uygunluğu; zorunlu işaretleme; 10 yıl belge saklama; uygunsuzlukta soruşturma ve düzeltici tedbir | m.9, 10, 19, 33 |
| İthalatçı | Yalnızca AB tip onaylı ve uygun motor arzı; tip onay belgesi, işaretleme ve imalatçı adresinin teyidi; kendi adres bilgisi; 10 yıl belge; talep hâlinde Türkçe belge | m.12 |
| İthalatçı – uygunsuzluk | Uygun olmadığını düşündüğü motoru uygun hâle getirilinceye kadar arz edemez; imalatçı, piyasa gözetimi kuruluşu ve onay kuruluşunu bilgilendirir | m.13 |
| Dağıtıcı (bayi) | Arzdan önce imalatçı ve ithalatçı yükümlülüklerinin, işaretlemenin ve talimatların varlığını doğrular; uygun olmayan motoru bulunduramaz | m.14, 15 |
| Makine imalatçısı (OEM) | Tip onaylı motoru imalatçının talimatına uygun ve emisyon performansını bozmadan monte eder; aksi hâlde imalatçı sayılır; işaretleme suretini makineye iliştirir | m.16 |
| Kendi markasıyla arz eden veya motoru değiştiren | İmalatçı sayılır | m.17 |
| Tüm iktisadi işletmeciler ve OEM’ler | Talep hâlinde arzdan itibaren beş yıl boyunca tedarik zinciri bilgilerini Bakanlığa bildirir | m.18 |
7223 sayılı Kanun da imalatçı, ithalatçı ve dağıtıcının yükümlülüklerini ayrıca düzenler (m.7, 9, 10) ve kendi markasıyla arz eden veya ürünü uygunluğu etkileyecek şekilde değiştiren ithalatçı ve dağıtıcıyı imalatçı sayar (m.11). Uygulamada sık görülen durum, egzoz arıtma sistemini söken, yazılımı değiştiren veya motoru başka kategoride bir motorla değiştiren işletmedir; Yönetmelik motoru emisyon sınırlarına artık uymayacak şekilde değiştiren tüzel kişinin uyumu yeniden sağlamakla sorumlu olduğunu açıkça belirtir (m.9/2). Bayi ve satıcılar için dağıtıcının sorumluluğu rehberimize bakılabilir.
İthalatta TAREKS: 2026/2 Sayılı Tebliğ ve Zorunlu Ön İzin
2026 yılında iş makinelerinin ithalatı, Ticaret Bakanlığının Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinaların İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2026/2; RG 31/12/2025-33124, 4. mükerrer) ile denetlenir; Tebliğ 1/1/2026’da yürürlüğe girmiş ve 2025/2 sayılı önceki Tebliği kaldırmıştır (m.16, 17). Ek-1, Makina Emniyeti Yönetmeliği, motor emisyonu yönetmeliği (2016/1628/AB), Gürültü Yönetmeliği (2000/14/AT) ve EMC Yönetmeliğini sayar; yetkili kuruluş Sanayi ve Teknoloji Bakanlığıdır. Denetim birimi Türk Standardları Enstitüsüdür (m.3/1-c).
2026/2 Ek-2’den örnek satırlar (taranmış görüntüden okunmuştur)
| Sıra | GTİP / ürün | Aranan yönetmelikler |
|---|---|---|
| 1 | 8413.40.00.00.00 Beton pompaları | Makina, Emisyon, Gürültü |
| 3–4 | 8426.19.00.00.11 Gantri vinçler; 8426.20.00.00.00 Kule vinçler | Makina, EMC |
| 5–7 | 8426.41 ve 8426.49 alt pozisyonları (vinçli yük arabaları ve diğerleri) | Makina, Emisyon, Gürültü |
| 10–12 | 8427.20 alt pozisyonları (arazi forkliftleri ve diğer kendinden hareketli istif arabaları) | Makine, Emisyon, Gürültü |
| 13–14 | 8429.20.00.00.11 Greyderler; 8429.30.00.00.00 Skreyperler | Makina, Emisyon, Gürültü |
| 15–17 | 8429.40 alt pozisyonları (yol silindirleri ve sıkıştırma makineleri) | Makina, Emisyon, Gürültü |
| 18–21 | 8429.51 alt pozisyonları (lastik tekerlekli yükleyiciler) | Makina, Emisyon, Gürültü |
| 22–24 | 8429.52.10.00.00 Paletli ekskavatörler; 8429.52.90.00.11 lastik tekerlekli olanlar; 8429.59 beko loder | Makina, Emisyon, Gürültü |
| 25 | 8430.41.00.00.00 Kendinden hareketli olanlar | Makina, Emisyon, Gürültü |
| 26 | 8703.10.11.00.00 Kar üzerinde hareket için dizayn edilmiş araçlar (arama kurtarma/acil müdahale amaçlı paletli araçlar) | Makina, Emisyon |
Tebliğin usulü 2026/32 sayılı Makinaların İthalat Denetimi Tebliğinden daha sıkıdır: Ek-2’deki tüm ürünler için İthalat Denetim Ön İzni her hâlükârda zorunludur (m.5/1, 5/5) ve A.TR dolaşım belgeli ürünlerde de ön izin alınması gerekir (m.7/5). Ön izin başvurusunda Ek-3’teki 2–6 numaralı belgeler (fatura, AB uygunluk beyanı, tip onay belgesi, gürültü sertifikası ve fotoğraflar) yüklenir; 2, 3 ve 4 numaralı belgeler ayrıca ürün gümrük bölgesine ulaştıktan sonra denetim birimine iletilir ve başvuru sonuçlandırılır (m.5/3). AB uygunluk beyanı, tip onay belgesi ve gürültü sertifikasının ürünün çıkış ülkesinde Türkiye’nin Ticaret Müşavirliği veya Ataşeliğince onaylanması ve Türkçe tercümelerinin onaylı örneğiyle sunulması gerekir (Ek-3). İlgilisince düzenlenmediği anlaşılan uygunluk beyanı, tip onay belgesi veya test raporu, diğer şartlar uygun olsa bile ön iznin ve fiili denetimin olumsuz sonuçlanmasına yol açar (m.5/4, 10/6).
Fiili denetime yönlendirilen başvurularda belgeler başvuru günü dâhil yirmi iş günü içinde yüklenir; talep hâlinde sistem ilave süre verir, aksi hâlde başvuru olumsuz sonuçlanır (m.10/1). TAREKS referans numarası bir yıl geçerlidir (m.12/2); ancak ürünün mevzuata uygun veya güvenli olduğu anlamına gelmez ve ithalatçı, denetlensin veya denetlenmesin ürünün tüm mevzuata uygunluğundan 7223 sayılı Kanun uyarınca sorumludur (m.13). Tebliğe aykırı hareket eden firma kullanıcısının yetkisi 1 ila 12 ay askıya alınabilir ve firmanın başvuruları 1 ila 12 ay fiili denetime yönlendirilebilir (m.14/2). Olumsuz sonuca karşı yapılabilecekler için TAREKS olumsuz sonuç rehberimize bakılabilir.
İkinci el iş makinesi: 7223 sayılı Kanun, teknik düzenlemeye uygunluk zorunluluğunun Avrupa Birliği üyesi ülkeler dışındaki ülkelerden ithal edilen eski ve kullanılmış ürünlere de uygulanacağını açıkça belirtir (m.4/1). AB dışından getirilen kullanılmış bir ekskavatörün motoru için de tip onayı ve işaretleme sorgulanır; menşe ülkede düzenlenmiş eski tarihli bir belge, Faz V şartının ve Ek-3’teki onay usulünün yerine geçmez. AB’den gelen ve A.TR belgeli ürünlerde de ön izin şartı devam eder (2026/2 m.7/5). İkinci el ürünlerde genel sorumluluk için ikinci el ürün rehberimize bakılabilir.
Piyasa Gözetimi ve Denetimi: Kontroller ve Önlemler
Piyasa gözetimi ve denetimi kuruluşu, motorların belge kontrollerini ve gerektiğinde yeterli sayıda numune üzerinden fiziksel ve laboratuvar kontrollerini yapar; iktisadi işletmecilerden gerekli belge ve bilgileri isteyebilir (m.8). Yönetmeliğin 6. maddesi piyasa gözetiminin 4703 sayılı Kanun ve 2001 tarihli eski piyasa gözetimi yönetmeliğine göre yürütüleceğini söylese de, bugün Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının sorumluluğundaki ürünlerin denetimi 7223 sayılı Kanun ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği (RG 14/07/2021-31541) çerçevesinde yürütülür.
Uygunluk işaretinin veya teknik düzenlemenin gerektirdiği belge, etiket ve talimatların bulunmaması, eksik veya yanlış olması hâlinde yetkili kuruluş önce uygunsuzluğun giderilmesini ister; giderilmezse piyasaya arzın yasaklanması veya kısıtlanması, geri çağırma ya da piyasadan çekme önlemlerini alır (7223 m.16/4). STB PGD Yönetmeliğine göre şekli uygunsuzlukta imalatçı veya ithalatçı on iş günü içinde düzeltici önlem planı sunar ve altı ayı geçmemek üzere süre verilir (m.14/3-4); risk taşıyan ürünlerde on iş günü içinde önlem başvurusu yapılır (m.15/3). Ciddi risk hâli dışında, nihai karardan önce savunma için en az on iş günü süre verilir (7223 m.16/5). Denetimin ilk aşaması için denetim rehberimize, düzeltici önlem planı için düzeltici önlem planı rehberimize bakılabilir.
Yönetmelik m.57’de sayılan cezaya tabi ihlaller
| İhlal | Dayanak | Tipik örnek |
|---|---|---|
| Tip onayı, geri çağırma veya muafiyet usullerinde yanlış beyan | m.57/2-a | Motor gücünün veya kategorinin yanlış bildirilmesi |
| Test sonuçlarında tahrifat; teknik özellikleri saklamak | m.57/2-b, c | Emisyon test raporunda değişiklik |
| İptal stratejisi kullanmak; bilgiye erişimi reddetmek | m.57/2-ç, d | Emisyon kontrolünü devre dışı bırakan yazılım |
| AB tip onayına tabi motoru onaysız arz etmek veya işaretlemede tahrifat | m.57/2-e | Tip onaysız motor, sahte etiket |
| Tip onayına artık uymayacak şekilde değiştirilmiş motoru arz etmek | m.57/2-g | Arıtma sistemi sökülmüş motor |
| Motoru öngörülen kullanım dışında bir makineye monte etmek | m.57/2-ğ | Jeneratör motorunun iş makinesine takılması |
| Tip onayına tabi motorun takıldığı makineyi bu onay olmadan arz etmek | m.57/2-i | Onaysız motorlu ekskavatör |
2026 İdari Para Cezaları
Yönetmelik, aykırılıklarda 4703 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağını ve cezaların etkili, orantılı ve caydırıcı olmasını öngörür (m.57/1); bu atıf bugün 7223 sayılı Kanunun 20. maddesine yönelir. 2026 tutarları 2026/13 sayılı Tebliğ ile belirlenmiştir. Cezalar belirlenirken aykırılığın büyüklüğü ve yaptırım uygulanacak kişinin ekonomik durumu dikkate alınır (7223 m.20/11).
7223 m.20 – 2026 tutarları (2026/13 sayılı Tebliğ)
| Aykırılık | Kanun hükmü | 2026 tutarı |
|---|---|---|
| Teknik düzenlemenin ürün güvenliğine ilişkin hükümlerine aykırı arz (imalatçı/ithalatçı) | m.20/1-a | 434.505 TL – 4.345.058 TL |
| Teknik düzenlemenin ürün güvenliği dışındaki hükümlerine aykırı arz | m.20/1-b | 173.801 TL – 1.738.022 TL |
| Uygunluk değerlendirmesi/tip onayı, beyan ve işaret (imalatçı) ile bunların teyidi (ithalatçı) | m.20/1-c (m.7/1-b, 9/1-b) | 173.801 TL – 1.738.022 TL |
| Seri üretimde uygunluk, düzeltici önlem, talimatlara uyma | m.20/1-ç | 86.900 TL – 869.010 TL |
| Belge saklama, izlenebilirlik, adres, Türkçe talimat; dağıtıcının doğrulama yükümlülükleri | m.20/1-e | 60.830 TL – 608.307 TL |
| Denetimi engelleme | m.20/2 | 60.830 TL – 608.307 TL |
| İki yıl içinde tekrar | m.20/8 | Bir önceki cezanın iki katı |
Emisyon sınırları çevre korumasına yönelik olduğundan, sınır aşımında cezanın “ürün güvenliğine ilişkin” (a) bendinden mi yoksa “ürün güvenliği dışındaki” (b) bendinden mi verileceği karar gerekçesinde açıklanmalıdır; gerekçesiz olarak üst banttan verilen ceza iptal davasında ilk incelenecek noktalardandır. Tip onayı veya işaretleme eksikliği (c) bendine girdiğinde aynı fiil için (a) ve (b) bentleri uygulanmaz (m.20/7). Uygunsuzluğu yetkili kuruluşun talebi olmadan tespit edip kendiliğinden tamamen gideren işletmeciye idari yaptırım uygulanmaz (m.21/1); bu konuda gönüllü geri çağırma rehberimize, tekrar ve içtima için tekerrür rehberimize bakılabilir.
Savunma, İtiraz ve İptal Davası: Süreler
Süreler
| Aşama | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| TAREKS fiili denetimde belge yükleme | Başvuru günü dâhil 20 iş günü (talep hâlinde ilave süre) | 2026/2 m.10/1 |
| Savunma | En az 10 iş günü (ciddi risk hâli hariç) | 7223 m.16/5 |
| Şekli uygunsuzlukta düzeltici önlem planı | Tebliğden itibaren 10 iş günü; en fazla 6 ay düzeltme süresi | STB PGD m.14/3-4 |
| İdari para cezasının ödenmesi | Tebliğden itibaren 1 ay | 7223 m.20/10 |
| Üst makama başvuru (isteğe bağlı) | Dava süresi içinde; 30 gün cevapsızlık ret sayılır | İYUK m.11 |
| İptal davası | Yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün | 7223 m.22/2; İYUK m.7 |
Dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmaz; yürütmenin durdurulması için telafisi güç veya imkânsız zarar ve işlemin açıkça hukuka aykırılığı şartlarının birlikte bulunması gerekir (İYUK m.27). İdari para cezasının ödeme süresi içinde ödenmesi hâlinde yüzde yirmi beş indirim yapılır ve ödeme dava hakkını etkilemez (Kabahatler K. m.17/6). İş makinesi dosyalarında iptal davasında şu noktalar incelenir: motor gerçekten Yönetmelik kapsamında mı (sabit makine, traktör, ihracata yönelik motor istisnaları); motor kategorisi ve güç aralığı doğru mu; geçiş hükümleri ve tarihler doğru uygulanmış mı; belge “ilgilisince düzenlenmemiş” sayılırken hangi tespite dayanılmış; savunma ve giderme imkânı tanınmış mı; ceza bendi gerekçelendirilmiş mi. Savunmanın hazırlanması için savunma rehberimize, dava için idari para cezasına itiraz rehberimize bakılabilir.
Varsayımsal Örnekler ve Sık Yapılan Hatalar
Varsayımsal örnek 1 – kullanılmış ekskavatör: Bir firma, AB dışındaki bir ülkeden kullanılmış paletli ekskavatör ithal etmek ister. GTİP 2026/2 Ek-2’de yer aldığından ön izin zorunludur. Makinenin motoru için Faz V tip onayı yoksa ve geçiş hükümleri artık uygulanamıyorsa ön izin olumsuz sonuçlanabilir. Firma, sevkiyattan önce motor etiketini, tip onay belgesini ve Ticaret Müşavirliği onayı alınabilecek belgeleri kontrol etmelidir; satış sözleşmesinde belge eksikliğinden doğacak gecikme ve iade maliyetlerinin kime ait olduğu yazılmalıdır.
Varsayımsal örnek 2 – bayide arıtma sistemi değişikliği: Bir bayi, müşteri şikâyetleri üzerine bir yükleyicinin egzoz arıtma sistemini söker. Motor artık tip onayına uymadığından, bu değişikliği yapan işletme imalatçı gibi sorumlu olur (m.9/2; 7223 m.11) ve değiştirilmiş motoru arz etmek Yönetmelikte açıkça ihlal olarak sayılır (m.57/2-g). Bayinin işlemi geri alıp uygunluğu yeniden sağlaması ve kayıt altına alması, yaptırım riskini azaltmanın ilk adımıdır.
Varsayımsal örnek 3 – jeneratör grubu: Bir ithalatçı, 400 kVA dizel jeneratör grupları getirir. Motorun referans gücü 560 kW’ın altındaysa motor NRE kategorisinde değerlendirilir (m.5/1-b); jeneratörün sabit bir yere kalıcı olarak kurulup kurulmayacağı “sabit makine” istisnası bakımından ayrıca incelenir (m.2/2-ç). Jeneratörün GTİP’i 2026/2 ekinde yer almasa bile ithalatçı, ürünün tüm mevzuata uygunluğundan sorumludur (2026/2 m.13/1); ayrıca jeneratör gürültü yönetmeliğinin sınır değere tabi listesinde yer alır. Örnekler varsayımsaldır.
Sık yapılan hatalar: (1) Makinenin CE işaretini motorun emisyon tip onayının yerine koymak; (2) A.TR belgeli üründe ön izne gerek olmadığını düşünmek (2026/2 m.7/5); (3) uygunluk beyanı ve tip onay belgesini çıkış ülkesinde Ticaret Müşavirliğine onaylatmadan sevkiyat yapmak; (4) kullanılmış makinede eski faz onayının yeterli olduğunu varsaymak; (5) motoru değiştirdikten veya arıtma sistemini söktükten sonra imalatçı sayılacağını gözden kaçırmak; (6) TAREKS referansını uygunluk kanıtı olarak kullanmak (m.13/3); (7) 20 iş günlük belge yükleme ve 60 günlük dava sürelerini kaçırmak.
Adım Adım Yol Haritası
- Motoru tanımlayın: Kategori (NRE, NRG, NRS, NRSh vb.), referans güç, faz ve tip onay numarası.
- Kapsamı kontrol edin: Sabit makine, traktör, ihracata yönelik motor gibi istisnalar var mı (m.2/2, 35/1)?
- Belgeleri toplayın: AB tip onay belgesi ve ekleri, gerekiyorsa uygunluk beyanı, makinenin AB uygunluk beyanı, gürültü sertifikası; Türkçe tercümeler.
- Onay usulünü planlayın: Ek-3 belgelerinin çıkış ülkesinde Ticaret Müşavirliği veya Ataşeliğince onaylanması.
- Ön izni alın: Ürün gümrüğe gelmeden TAREKS’te İthalat Denetim Ön İzni başvurusu.
- İşaretlemeyi doğrulayın: Motorun zorunlu işaretlemesi; görünmüyorsa makinedeki suret (m.16/4).
- Yazı gelirse: Tebliğ tarihini kaydedin; 10 iş günlük savunma ve düzeltici önlem planı ile 60 günlük dava süresini takvime işleyin.
- Zinciri yönetin: Tedarikçiye ihbar, bayi bilgilendirmesi, beş yıllık tedarik kaydı (m.18) ve uyum programının güncellenmesi.
Sıkça Sorulan Sorular
İş makinesi motorunda hangi emisyon yönetmeliği uygulanır?
Karayolu dışında kullanılan hareketli makinelere takılan içten yanmalı motorlar, Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinalara Takılan İçten Yanmalı Motorlar İçin Gaz ve Partikül Halindeki Kirletici Emisyon Sınırları ve Tip Onayı ile İlgili Gereklilikler Hakkında Yönetmelik (2016/1628/AB) kapsamındadır (RG 11/09/2020-31241). Motorlar Faz V emisyon sınırlarını karşılamalı, AB tip onayı almış olmalı ve zorunlu işaretlemeyi taşımalıdır (m.19, 33).
Hangi Bakanlık yetkili?
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı hem onay kuruluşu hem piyasa gözetimi ve denetimi kuruluşudur (m.4/1-e, 6/1). İthalatta denetim, Ticaret Bakanlığının 2026/2 sayılı Tebliği uyarınca TAREKS üzerinden yapılır ve denetim birimi Türk Standardları Enstitüsüdür.
Traktör motoru bu yönetmeliğe tabi mi?
Hayır. Tarım ve ormancılık traktörlerinin tahrik motorları kapsam dışıdır ve Tarım ve Orman Araçlarının Tip Onayı Yönetmeliğine (AB/167/2013) tabidir (m.2/2-b).
Jeneratör motoru hangi kategoriye girer?
Sadece jeneratör gruplarında kullanılan ve 560 kW üzerinde referans güce sahip motorlar NRG kategorisindedir; diğer jeneratör motorları özelliklerine göre NRE veya NRS kategorisine girer (m.5/1-b). Sabit makinelerin motorları ise kapsam dışıdır (m.2/2-ç).
İthalatçının yükümlülükleri nelerdir?
İthalatçı yalnızca AB tip onayı almış ve Yönetmeliğe uygun motorları piyasaya arz edebilir; arzdan önce tip onay belgesinin, zorunlu işaretlemenin ve imalatçı adres bilgisinin varlığını sağlar, kendi bilgilerini motorda veya eşlik eden belgede belirtir ve belgeleri on yıl saklar (m.12).
2026/2 sayılı Tebliğde ön izin her zaman gerekli mi?
Evet. Ek-2’deki ürünler için İthalat Denetim Ön İzni başvurusu her hâlükârda zorunludur (m.5/5); A.TR dolaşım belgeli ürünler için de ön izin alınması gerekir (m.7/5).
TAREKS’e hangi belgeler yüklenir?
Ek-3’e göre gümrük belgesi, fatura, AB uygunluk beyanı, tip onay belgesi, gürültü sertifikası ve ürün fotoğrafları yüklenir. Uygunluk beyanı, tip onay belgesi ve gürültü sertifikasının çıkış ülkesinde Ticaret Müşavirliği veya Ataşeliğince onaylanması ve Türkçe tercümelerinin onaylı örneğiyle sunulması gerekir.
Kullanılmış iş makinesi ithalatında da bu şartlar aranır mı?
Evet. 7223 sayılı Kanun, teknik düzenlemeye uygunluk zorunluluğunu AB üyesi ülkeler dışındaki ülkelerden ithal edilen eski ve kullanılmış ürünlere de uygular (m.4/1). Kullanılmış makinede de motorun tip onayı ve işaretlemesi incelenir.
Egzoz arıtma sistemini söken bayi sorumlu olur mu?
Evet. Motoru emisyon sınırlarına artık uymayacak şekilde değiştiren tüzel kişi uyumu yeniden sağlamakla sorumludur (m.9/2) ve değiştirilmiş motoru arz etmek cezaya tabi ihlaldir (m.57/2-g). Ürünü uygunluğunu etkileyecek şekilde değiştiren dağıtıcı imalatçı sayılır (7223 m.11).
2026’da ceza ne kadar?
Yönetmelik 4703’e (bugün 7223) atıf yapar. Tip onayı, beyan ve işaret yükümlülüklerine aykırılıkta 173.801 TL – 1.738.022 TL; teknik düzenlemenin ürün güvenliğine ilişkin hükümlerine aykırılıkta 434.505 TL – 4.345.058 TL, güvenlik dışındaki hükümlerine aykırılıkta 173.801 TL – 1.738.022 TL; belge saklama ve dağıtıcının doğrulama yükümlülüklerinde 60.830 TL – 608.307 TL uygulanır (7223 m.20; 2026/13 sayılı Tebliğ).
Karara karşı dava süresi nedir?
7223 kapsamındaki idari yaptırımlara karşı İYUK hükümlerine göre idari yargı yolu açıktır (m.22/2). İdare mahkemesinde dava açma süresi altmış gündür ve yazılı bildirimi izleyen günden başlar (İYUK m.7); dava açmak yürütmeyi kendiliğinden durdurmaz (İYUK m.27).
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar
Hukukçular Evi Ankara; iş makinesi, forklift, jeneratör ve diğer karayolu dışı hareketli makinelere ilişkin dosyalarda motorun emisyon kategorisinin ve tip onayının belirlenmesi, TAREKS ön izin ve fiili denetim süreçleri ile olumsuz sonuca karşı başvuru, savunma, düzeltici önlem planı, piyasaya arz yasağı, piyasadan çekme ve idari para cezasına karşı iptal davası ve yürütmenin durdurulması ile tedarik ve rücu sözleşmeleri konularında hukuki destek sağlar. Ürün güvenliği rehberlerinin tamamı için Piyasa Gözetimi ve Denetimi Rehberi, GÜBİS ilanları için GÜBİS Rehberi sayfalarına bakılabilir. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.
Savunma ve dava süreleriniz işliyor
Belgelerinizi, kararın gerekçesini ve sürelerinizi birlikte değerlendirmek için: 0554 648 37 15.
📚 İlgili Rehberler
- 🗂️ Piyasa Gözetimi ve Denetimi (PGD): Denetim Usulü, Yaptırımlar ve İtiraz YollarıÜrün güvenliği rehberlerinin tamamı
- GÜBİS Rehberi: Güvensiz Ürün Duyuruları, İtiraz Yolları ve İlan İstatistikleri
- Açık Alan Teçhizatında Gürültü (2000/14/AT)
- Yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB)
- TAREKS Olumsuz Sonuç ve İthalatçının Sorumluluğu
- CE İşareti ve Uygunluk Beyanı Eksikliği
- İkinci El ve Yenilenmiş Üründe Ürün Güvenliği
- Yabancı İmalatçının Yetkili Temsilcisi
- Dağıtıcıya Ürün Güvenliği Cezası
- Ürün Güvenliği Denetimi Geldi: İlk 24 Saat
- Pülverizatör ve Atomizörde Ruhsat ve Piyasa Denetimi
- Güvensiz Ürün Nedeniyle Tazminat Davası
Bu içerik Ürün Güvenliği ve Piyasa Gözetimi alanındadır.
Piyasa Gözetimi ve Denetimi Rehberi · Ticaret ve Şirketler Hukuku rehberleri · Tüm hukuk dalları
Mevzuat ve kaynaklar: Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinalara Takılan İçten Yanmalı Motorlar İçin Gaz ve Partikül Halindeki Kirletici Emisyon Sınırları ve Tip Onayı ile İlgili Gereklilikler Hakkında Yönetmelik (2016/1628/AB) (RG 11/09/2020-31241) m.1, 2, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 12–19, 31–33, 35, 44, 57–61 ve geçici m.1 (Ek II ve Ek III taranmış görüntü olduğundan sınır değer ve tarihler ayrıca aktarılmamıştır); değişiklik Yönetmeliği (RG 28/06/2022-31880); SGM-2021/24, 2021/25, 2021/26 sayılı Tebliğler ve SGM-2021/27 (RG 23/12/2021-31698 mükerrer); Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinaların İthalat Denetimi Tebliği (2026/2; RG 31/12/2025-33124, 4. mükerrer) m.1, 3, 5–8, 10, 12–14, 16, 17, Ek-1, Ek-2, Ek-3 (taranmış görüntüden okunmuştur); 7223 sayılı Kanun m.4, 7, 9, 10, 11, 16, 20, 21, 22, 25 ve 2026/13 sayılı Tebliğ tutarları; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı PGD Yönetmeliği (RG 14/07/2021-31541) m.14, 15; 2577 sayılı İYUK m.7, 11, 27; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/6. Örnekler varsayımsaldır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada hukuki değerlendirme yerine geçmez.
