Hemşire ve Ebe Hatası: Yanlış İlaç, Enjeksiyon, Gözlem Eksikliği ve Doğumda Ebenin Sorumluluğu

Hastanede ilacı hazırlayan ve uygulayan, hastanın yaşam bulgularını izleyen, değişikliği hekime bildiren ve bir sonraki vardiyaya devreden çoğu zaman hemşiredir; normal doğumu izleyen ve yaptıran ise ebedir. Bu nedenle yanlış ilaç, hatalı enjeksiyon, izlenmeyen kötüleşme, devir sırasında kaybolan bilgi ve doğumda hekime geç haber verilmesi gibi hataların önemli bir kısmı hemşire ve ebe uygulamalarında ortaya çıkar. 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu hemşirenin hekimin acil hâller dışında yazılı olarak verdiği tedavileri uygulayacağını ve hemşirelik bakımını planlayıp uygulayacağını; Hemşirelik Yönetmeliği hekimin istemine itiraz, istenmeyen durumun hekime bildirilmesi, devir ve kayıt kurallarını; 3 Aralık 2024 tarihli Ebelik Yönetmeliği ise ebenin normal doğumu kendi sorumluluğunda yaptıracağını, komplikasyonda acil tedbir alıp hekime haber vereceğini düzenler. Bu rehberde hemşire ve ebe hatasında kimin sorumlu olduğunu, kamu ve özel hastanede dava yolunu, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay kararlarını, delilleri ve süreleri mevzuat ışığında anlatıyoruz.

Hemşire ve Ebe Hatası: Hangi Durumlar Bu Kapsamdadır?

Hemşire ve ebe hatası tek bir olay türü değildir. Bir kısmı hekimin isteminin yanlış uygulanmasından, bir kısmı hemşirelik bakımının kendisinden, bir kısmı da bilginin hekime veya bir sonraki vardiyaya ulaşmamasından doğar. Her birinde aranacak kayıt ve uygulanacak kural farklıdır. Aşağıdaki tablo, dosyalarda en sık karşılaşılan durumları gösterir.

Mevzuat Haritası

Hemşirenin Yasal Görev Alanı: Hekim İstemi ve Hemşirelik Bakımı

6283 sayılı Hemşirelik Kanununun 4. maddesi hemşirenin görev alanını iki katmanda tanımlar. Birinci katman, tabip tarafından acil hâller dışında yazılı olarak verilen tedavilerin uygulanmasıdır. İkinci katman ise hemşireye özgü alandır: bireyin, ailenin ve toplumun hemşirelik girişimleriyle karşılanabilecek sağlıkla ilgili ihtiyaçlarını belirlemek ve hemşirelik tanılama süreci doğrultusunda hemşirelik bakımını planlamak, uygulamak, denetlemek ve değerlendirmek. Kanun, bu hizmetlerde hemşirelerin görev, yetki ve sorumluluklarının çalışma alanlarına, pozisyonlarına ve eğitim durumlarına göre Sağlık Bakanlığınca yönetmelikle belirleneceğini öngörür.

Bu ayrım dava dosyasında önemlidir. Hekimin istemini uygularken hemşireden beklenen, istemin doğru hastaya, doğru ilaçla, doğru doz, yol ve zamanda uygulanması ve sonrasının izlenmesidir; tedavi kararının kendisi hekime aittir. Hemşirelik bakımında ise karar da hemşireye aittir: hastanın düşme ve bası yarası riskinin değerlendirilmesi, alınacak önlemler, yaşam bulgularının izlenme sıklığı ve bakım planı hemşirenin kendi mesleki sorumluluğundadır. Sağlıkta Kalite Standartları da yatan hastanın bakım planının yatıştan itibaren en geç sekiz saat içinde hazırlanmasını ve hastanın klinik durumunun eş zamanlı olarak kayda geçirilmesini ister (SHB04.01, SHB03.01).

Kanunun 11. maddesi, 4. maddedeki görev ve yetki sınırlarını aşan hemşireler hakkında mahallî mülki amir tarafından idari para cezası verileceğini öngörür. Bu yaptırım idari niteliktedir; yetki aşımı sonucunda hastanın zarar görmesi hâlinde tazminat ve ceza sorumluluğu ayrıca doğar. Sağlık meslek mensuplarının yetki sınırlarının genel çerçevesi için sağlık meslek mensuplarının yetki sınırları yazımıza, sağlık personelinin genel mesleki sorumluluğu için sağlık personelinin mesleki sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.

Yazılı İstem, Sözlü İstem ve Hemşirenin İtiraz Yükümlülüğü

Hemşirelik Yönetmeliğinin 6. maddesi, tıbbi tanı ve tedavi planının uygulanmasına ilişkin dört kuralı birlikte düzenler. Hemşire, hekim tarafından acil durumlar dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygular; beklenmeyen veya ani gelişen durumlarda ve acil uygulanması gereken tedavilerde müdavi hekimin şifahi (sözlü) tıbbi istemini kabul eder ve bu süreçte hasta ve çalışan güvenliği için gerekli önlemleri alır (c bendi). Hekimin reçete ettiği tıbbi talepleri bilimsel esaslara dayalı protokollere uygun olarak yerine getirir (ç bendi).

Yönetmeliğin en az bilinen ama dosyalarda en belirleyici hükmü (d) bendidir: hemşire, bir işlemin hastaya zarar vereceğini düşünürse hekimle görüşür; hekim işlemin uygulanmasında ısrar ederse durumu kayıt altına alarak hekimin yazılı talebi üzerine işlemi uygular. Bu hüküm iki sonuç doğurur. Birincisi, açıkça yanlış bir istemi (örneğin çocuk hastaya yetişkin dozunu veya alerjisi kayıtlı hastaya aynı ilacı) sorgulamadan uygulayan hemşirenin sorumluluğu tartışılabilir. İkincisi, itirazını kayda geçiren ve yazılı istem üzerine uygulayan hemşire bakımından sorumluluk ağırlıklı olarak istemi veren hekime yönelir.

Sağlıkta Kalite Standartları, hastanelerin sözel istem uygulanabilecek durumları, sözel istemle uygulanamayacak ilaçları (örneğin yüksek riskli ilaçlar), sözel istem sırasında dikkat edilecek hususları ve sözel istemlerin en fazla kaç saat içinde yazılı hâle getirileceğini kurallarında tanımlamasını ister (SİY05.06). Standart süreyi hastaneye bırakır; uygulamada hastane prosedürleri genellikle istemin yazılıp geri okunarak doğrulanmasını, bir forma kaydedilmesini ve yirmi dört saat içinde hekim tarafından imzalanmasını öngörür. Örneğin Erciyes Üniversitesi hastanelerinin hasta güvenliği talimatı, sözlü ve telefonla verilen talimatın geri okunarak doğrulanmasını, formun hekim tarafından yirmi dört saat içinde imzalanmasını ve yüksek riskli ilaçlarda sözlü talimat kabul edilmemesini düzenler (HB.TL.04). Sözel order kurallarının ayrıntısı için ilaç uygulama ve reçete hataları rehberimize bakabilirsiniz.

Uygulamada Doğruluk: Hasta, İlaç, Doz, Yol ve Zaman

İlaç uygulama hatalarının büyük kısmı, istemin kendisinde değil uygulama anında ortaya çıkar. Sağlıkta Kalite Standartlarına göre ilaçlar hastaya yetkili kişiler tarafından uygulanır (SİY08.02); uygulama sırasında hastanın kimliği, ilacın adı ve dozu, uygulama şekli ve zamanı uygulayan kişi tarafından doğrulanır (SİY08.03); tedavi planına istinaden yapılan uygulamalar ilaç adı, doz, yol, zaman ve uygulayan kişi bilgisiyle hemşirelik kayıtlarında izlenebilir olmalıdır (SİY08.01). İlaç uygulandıktan sonra hastanın klinik durumu izlenir ve gelişen reaksiyonlar kayda geçirilir (SİY08.04). İlaç hataları ve ramak kala olaylar istenmeyen olay bildirim sistemine bildirilir (SİY14.02).

Hemşirelik Yönetmeliği de sorumlu hemşireye, hastaların tedavi planlarının güvenli bir şekilde uygulanmasını ve eczane tarafından kliniğe gönderilen ilaçların güvenli bir şekilde kullanımını ve korunmasını sağlama görevi verir (m.10). Bu nedenle bir serviste tekrarlayan ilaç hataları, yalnızca uygulayan hemşirenin değil servis düzeninin de sorgulanmasını gerektirir. Hastanede verilen ilaç ile serbest eczanede verilen ilaç farklı sorumluluk rejimlerine tabidir; eczanedeki hata için eczanede yanlış ilaç rehberimize, doğru ilacın doğru dozda verildiği hâlde ortaya çıkan zarar için ilaç yan etkisi tazminatı rehberimize, alerji sorgusundaki eksiklik için anafilaksi ve ilaç alerjisi rehberimize bakabilirsiniz.

Kan ve kan ürünlerinde kurallar daha sıkıdır: uygulamadan önce kimlik ve ürün bilgilerinin iki sağlık çalışanı tarafından doğrulanması ve transfüzyon süresince belirli aralıklarla izlem yapılması gerekir. Bu doğrulamanın kayıtları için kan transfüzyonu hataları rehberimize bakabilirsiniz.

Hatalı Enjeksiyon: Yargı Kararlarında En Sık Hemşire Dosyası

Yargıtay’ın 2003-2022 yılları arasında “hemşire” anahtar kelimesiyle bulunan 39 dosyasını inceleyen bir çalışmaya göre, hemşire uygulama hatası iddialarının yüzde 82,1’i hatalı enjeksiyonla ilgilidir; uygulanan ilaçların yüzde 68,8’i ağrı kesicidir; olayların çoğu kamu hastanelerinde ve acil serviste gerçekleşmiştir; kalıcı hasar oluşan olgularda hasarın tamamı sinir hasarıdır ve hemşireler büyük ölçüde taksirle yaralama suçundan yargılanmıştır. Çalışma, bozma kararlarında bilirkişi raporlarının yetersizliğinin öne çıktığını da tespit etmektedir (Kaya/Erkal, Türkiye Klinikleri Adli Tıp ve Adli Bilimler Dergisi, 2025, C.22, S.3).

Hatalı enjeksiyonun tıbbi ölçütleri, risk grupları ve sinir hasarının ispatı enjeksiyon hatası ve siyatik sinir zedelenmesi rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Hemşire açısından öne çıkan yargı kararları şunlardır:

Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 2007 ve 2016 tarihli kararları, Tüzüner ve Duymuş’un Türkiye Barolar Birliği Dergisinde yayımlanan makalesindeki aktarıma dayanır (TBB Dergisi, 2021, S.157). Aynı makalede, hemşirenin komplikasyondan değil mesleki hatadan sorumlu olduğu ve Yargıtay’ın yetersiz bilirkişi raporlarıyla kurulan hükümleri sıklıkla bozduğu vurgulanmaktadır. Danıştay kararlarında da görüldüğü gibi, enjeksiyon dosyalarında hizmet kusuru ispat edilemese bile geçerli bir aydınlatılmış onamın bulunmaması ayrıca manevi tazminat sebebi olabilir; ayrıntılar için aydınlatılmış onam rehberimize bakabilirsiniz.

Gözlem, Hekime Haber Verme ve Devir Teslim

Hemşire hatası dosyalarının önemli bir kısmında yapılan bir işlem değil, yapılmayan bir işlem tartışılır: hastanın kötüleşmesi fark edilmemiş, fark edilmiş ama hekime bildirilmemiş ya da vardiya değişiminde bilgi aktarılmamıştır. Hemşirelik Yönetmeliğinin 6. maddesi bu üç halkayı açıkça düzenler: hemşire tıbbi tanı ve tedavi girişimlerinin hasta üzerindeki etkilerini izler, istenmeyen durumların oluşması hâlinde gerekli kayıtları tutarak hekime bildirir ve gerekli önlemleri alır (e bendi); görevi devralacak hemşire gelmeden ve gerekli bilgiyi hasta başında sözlü ve yazılı olarak teslim etmeden kurumdan ayrılamaz (f bendi); tüm uygulamalarını kayıt altına alır (i bendi).

Sağlıkta Kalite Standartları da hastaların güvenli bir şekilde devredilmesine ilişkin kuralların tanımlanmasını ve meslek grupları arasında aktarılacak asgari bilgilerin hastane tarafından belirlenmesini ister (SHB21.01, SHB21.02). Düşme riskinin ölçekle değerlendirilmesi ve durum değişikliğinde tekrarlanması (SHB18.01, SHB18.02), bası yarası riskinin kanıta dayalı ölçeklerle değerlendirilmesi (SHB09.02) ve fiziksel kısıtlamanın hekim kararıyla uygulanıp en geç yirmi dört saatte bir gözden geçirilmesi (SHB20.04) de hemşirelik bakımının denetlenebilir parçalarıdır. Ayrıntılar için hastanede düşme ve bası yarası rehberimize ve psikiyatri servisinde hasta güvenliği rehberimize bakabilirsiniz.

Danıştay 10. Dairesi, yoğun bakımda solunum maskesine bağlı olan ve maskeyi daha önce defalarca çıkarmaya çalıştığı personelce bilinen hastanın maskeyi çıkarması sonucu öldüğü dosyada, bunu önleyecek ek önlemlerin alınmamasını hizmet kusuru saymıştır. Kararda, riskli tıbbi müdahalelerde idarenin sorumluluğu için ağır hizmet kusuru arandığı, ancak tıbbi operasyon kapsamına girmeyen bakım, gözetim ve yan müdahalelerin yapılmaması veya gereği gibi yapılmamasında ağır hizmet kusurunun aranmayacağı belirtilmiştir (24.09.2007, 2005/3719 E., 2007/4316 K.). Bu ilke, bakım ve gözetim eksikliğine dayanan hemşire dosyaları için önemlidir.

Kayıtların doğruluğu da ayrı bir başlıktır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, böbrek hastasının ateşi ölçülmeden kayda 36,5 yazılmasını ve kısa süre sonra ateşin yükselmesini kusurlu bir davranış olarak değerlendirmiştir (26.06.2002, 2002/9-550 E., 2002/561 K.; aktaran Tüzüner/Duymuş, 2021). Yargıtay 13. Hukuk Dairesi de yenidoğanların kimlik bantlarının karışması sonucu annenin başka bir bebeği emzirdiği dosyada manevi tazminatın tarafların sosyal ve ekonomik durumu araştırılmadan belirlenmesini bozma sebebi yapmıştır (02.03.2005, 2004/15903 E., 2005/3133 K.; aktaran Tüzüner/Duymuş, 2021). Kayıtların sonradan değiştirildiği şüphesinde tıbbi kayıtların sonradan değiştirilmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Ebenin Görev ve Yetkisi: 2024 Tarihli Ebelik Yönetmeliği

Ebelerin görev, yetki ve sorumlulukları, 3 Aralık 2024 tarihli ve 32741 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve yayımı tarihinde yürürlüğe giren Ebelik Yönetmeliğiyle ayrıntılı olarak düzenlenmiştir (m.16). Yönetmelik, ebelik hizmetinin sunulduğu tüm sağlık kurum ve kuruluşlarında çalışan ebeleri kapsar. Ebe de hemşire gibi hekim tarafından acil durumlar dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygular (m.5/2-h); bunun yanında normal doğumda Yönetmeliğin kendisine tanıdığı alanda bağımsız karar verir ve sorumluluk taşır.

Yönetmelik, sorumlu ebenin öncelikle doğumhanede en az üç yıl düzenli çalışmış uzman ebeler arasından görevlendirilmesini ve çalışma çizelgelerini düzenlemesini de öngörür (m.11). Olay 3 Aralık 2024’ten önce gerçekleşmişse, o tarihte yürürlükte olan düzenlemenin ayrıca araştırılması gerekir; ancak ebenin komplikasyonu izleme ve hekime haber verme yükümlülüğü, önceki dönemde de tıbbın genel kuralları ve özen borcu gereğiydi.

Doğumda Ebe Hatası: Yargıtay Kararı ve Tipik İddialar

Yargıtay 12. Ceza Dairesi, devlet hastanesinde indüksiyonla normal doğum yapan 41 haftalık gebenin bebeğinin mekonyum aspirasyonu nedeniyle öldüğü dosyada, nöbetçi ebeler ve doğumu yaptıran kadın doğum uzmanı hakkında verilen beraat kararlarını bozmuştur. Dosyadaki adli tıp raporlarından biri nöbetçi ebelerin uygulamalarının tıp kurallarına uygun olmadığını bildirmiş, diğeri ise kayıtların eksikliği nedeniyle bebeğin durumunun ne zaman bozulduğunun belirlenemediğini belirtmiştir. Daire, kusur ve illiyetin her türlü şüpheden uzak belirlenmediğini, raporlar arasındaki çelişkinin Adli Tıp Kurumu Genel Kurulundan alınacak raporla giderilmesi gerektiğini kabul etmiş; olay tarihinde nöbetçi olmayan sanıklar yönünden beraati ise onamıştır (29.05.2014, 2013/16120 E., 2014/13289 K.).

Karar, doğum dosyalarında kaydın neden belirleyici olduğunu gösterir: bebek kalp sesinin hangi saatlerde dinlendiği, partografın düzenli tutulup tutulmadığı ve hekime hangi saatte haber verildiği yazılı değilse, hem ebenin kusuru hem de kusur ile ölüm arasındaki bağ tartışmalı hâle gelir. Doğumda ebeye yöneltilen başlıca iddialar şunlardır:

• Bebek kalp sesinin veya elektronik fetal monitörizasyonun gereken sıklıkta izlenmemesi ya da bozulmanın hekime geç bildirilmesi.
• Uzayan doğum eyleminde veya mekonyumlu amniyon sıvısında hekime haber verilmemesi.
• Hekim istemi olmadan veya istemin dışına çıkılarak doğum indüksiyonu yapılması.
• Omuz takılmasında hekimin geç çağrılması veya manevraların kayda geçirilmemesi.
• Doğum sonu kanamanın ölçülmemesi, izlenmemesi veya hekime geç bildirilmesi.
• Yenidoğan resüsitasyonunun başlatılmaması veya ekibe geç haber verilmesi.

Bu başlıkların tıbbi ayrıntıları için doğum malpraktisi ve serebral palsi rehberimize, omuz distosisi ve doğumda kol felci rehberimize, doğum sonrası kanama rehberimize ve sezaryen komplikasyonları rehberimize bakabilirsiniz.

Kim Sorumludur? Hemşire, Ebe, Hekim ve Hastane

Hemşire ve ebe hatasında sorumluluğun kime yöneleceği, hizmetin kamu hastanesinde mi yoksa özel bir kuruluşta mı verildiğine göre değişir.

Kamu hastanesi ve aile sağlığı merkezi. Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ancak idare aleyhine açılabilir (Anayasa m.129/5); 657 sayılı Kanunun 13. maddesi de kişilerin kamu hizmetleriyle ilgili görevlerden doğan zararları için memurlar aleyhine değil ilgili kurum aleyhine dava açmalarını esas alır ve kurumun sorumlu personele rücu hakkını saklı tutar. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, devlet hastanesinde çalışan hemşirenin kas içi yapılması gereken iğneyi damar içine yapması sonucu çocukta felç gelişen dosyada davanın idari yargıda görülmesi gerektiğini kabul etmiştir (20.04.2011, 2011/4-64 E., 2011/200 K.; aktaran Tüzüner/Duymuş, 2021). Aynı yönde Hukuk Genel Kurulunun 2013/4-579 E., 2014/155 K. sayılı kararı da vardır. Bu nedenle kamu hastanesindeki hemşire veya ebeye doğrudan dava açmak yerine önce idareye başvurulur (İYUK m.13); ayrıntılar için kamu hastanesine karşı tam yargı davası yazımıza bakabilirsiniz.

Özel hastane. Hastane, hastaneye kabul sözleşmesi gereği hemşire ve ebe aracılığıyla ifa ettiği hizmetteki kusurdan sorumludur (TBK m.112, m.116); haksız fiil bakımından adam çalıştıranın sorumluluğu da uygulanır (TBK m.66). Hemşire veya ebe ise kendi kusuru nedeniyle haksız fiil hükümlerine göre kişisel olarak sorumlu tutulabilir (TBK m.49). Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, yardımcı hemşirenin hatası nedeniyle hekime açılan davada, yardımcısının kusurundan çalıştıran hekimin sorumlu olduğunu kabul etmiştir (22.05.2003, 2003/2333 E., 2003/6348 K.; aktaran Tüzüner/Duymuş, 2021).

Organizasyon Kusuru: Yoğunluk, Personel Eksikliği ve Denetim

Hemşire ve ebe hataları çoğu zaman bireysel bir dikkatsizlikten çok, aşırı yoğunluk, yetersiz personel, yatak eksikliği veya denetimsizlik ortamında ortaya çıkar. Bu durum hastanın aleyhine değil, kurumun sorumluluğunun lehine bir argümandır. Anayasa Mahkemesi, Erdal Erfidan başvurusunda, enjeksiyonu yapan hemşirenin acil servisin çok yoğun olduğunu ve hastayı yatıracak yer bulunmadığını ifade ettiği dosyada derece mahkemelerinin bu organizasyon kusuru iddiasını araştırmamasını ve gerekçeli bir cevap vermemesini, kamu makamlarının pozitif yükümlülüklerini yerine getirmemesi olarak değerlendirmiştir. Aynı dosyada Bölge İdare Mahkemesi, aydınlatılmış onam alınmadığı gerekçesiyle manevi tazminata da hükmetmiştir.

Hemşirelik Yönetmeliği başhemşireye hemşirelik hizmetlerini planlama, yürütme ve denetleme; sorumlu hemşireye çalışma çizelgelerini düzenleme ve hastaları bakım gereksinimlerine göre sınıflandırma görevini verir (m.9, m.10). Ebelik Yönetmeliği de sorumlu ebeye çalışma çizelgelerini düzenleme görevini verir (m.11). Bu nedenle hemşire veya ebe hatası iddiasında nöbet çizelgeleri, o vardiyada servisteki hemşire sayısı ve hasta sayısı da istenmelidir. Hastane enfeksiyonu gibi başka alanlarda da organizasyon kusurunun nasıl değerlendirildiği için komplikasyon mu malpraktis mi rehberimize bakabilirsiniz.

Ceza Sorumluluğu, Soruşturma İzni ve İdari Yaptırım

Hemşire veya ebenin hatası sonucunda hasta yaralanmışsa taksirle yaralama (TCK m.89), ölmüşse taksirle öldürme (TCK m.85) suçu gündeme gelir. Taksirle yaralama kural olarak şikâyete bağlıdır; şikâyet, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır (TCK m.89/5, m.73/1). 3359 sayılı Kanunun ek 18. maddesi uyarınca, kamu veya özel sağlık kuruluşlarında ve vakıf üniversitelerinde görev yapan hekim, diş hekimi ve diğer sağlık meslek mensuplarının tıbbi işlemleri nedeniyle soruşturma için Sağlık Bakanlığı bünyesindeki Mesleki Sorumluluk Kurulunun izni gerekir; bu kural hemşire ve ebeleri de kapsar (devlet üniversitelerinde 2547 sayılı Kanunun 53. maddesine tabi olanlar hariç). Süreç ve itiraz yolları için sağlık çalışanı hakkında suç duyurusu ve soruşturma izni rehberimize, ölümle sonuçlanan dosyalar için ölümle sonuçlanan malpraktis rehberimize bakabilirsiniz.

Ceza yargılaması ile tazminat davası birbirinden bağımsızdır; ancak ceza yargılamasında tespit edilen maddi olgular hukuk davasında hemşirenin sorumluluğunun değerlendirilmesinde dayanak olabilir (Yargıtay 13. HD, 02.02.2016, 2014/43885 E., 2016/2467 K.; aktaran Tüzüner/Duymuş, 2021). Hatalı enjeksiyon yapan hemşire hakkındaki ceza yargılamasında belirlenen kusur oranının hukuk davasında da esas alındığı ve zararın yarısının hemşireden tazminine karar verildiği bir dosya da aynı makalede aktarılmaktadır (Yargıtay 4. HD, 16.05.2013, 2012/8778 E., 2013/8959 K.). Görev ve yetki sınırlarının aşılması hâlinde ise zarar doğmasa bile 6283 sayılı Kanunun 11. maddesi uyarınca idari para cezası söz konusu olabilir.

Deliller: Hangi Kayıtlar İstenmelidir?

Hemşire ve ebe dosyalarında delil, hekim dosyalarından farklı belgelerde yer alır. Epikriz çoğu zaman olayı birkaç cümleyle geçer; asıl bilgi hemşire gözlem formunda, ilaç uygulama kaydında ve doğum kayıtlarındadır. Hastane bilgi sistemindeki kayıtların ne zaman ve kim tarafından girildiğini gösteren iz kayıtları, sonradan yapılan değişikliklerin tespiti için önemlidir.

Kayıtların nasıl isteneceği ve delil tespiti için hasta dosyası ve delil toplama rehberimize bakabilirsiniz. Kayıt kaybı riski varsa dava açılmadan önce delil tespiti istenebilir (HMK m.400 vd.).

Bilirkişi: Hemşirelik ve Ebelik Uzmanlığı Neden Gerekir?

Hemşire veya ebenin uygulamasının mesleğin kurallarına uygun olup olmadığını değerlendirecek bilirkişi heyetinde, yalnızca hekimlerin bulunması çoğu zaman yeterli değildir. Hemşirelik bakımının standartları, enjeksiyon tekniği, ilaç hazırlama ve uygulama kuralları ya da doğum eyleminin ebe tarafından izlenmesi kendine özgü bir uzmanlık alanıdır. Zararın tıbbi niteliğini belirlemek için de ilgili tıp dalının uzmanı gerekir: sinir hasarında nöroloji, çocukta ilaç uygunluğunda farmakoloji, doğum dosyasında kadın doğum ve yenidoğan uzmanı. Danıştay ve Yargıtay kararlarında farmakoloji ve nöroloji uzmanı bulunmayan raporlar bu nedenle yetersiz sayılmıştır. Heyette ilgili uzman bulunmaması hâlinde heyette ilgili uzman yoksa rapor geçerli mi yazımıza, genel itiraz yolları için adli tıp raporuna itiraz rehberimize bakabilirsiniz.

Bilirkişiye sorulması gereken başlıca sorular şunlardır:

1. Uygulanan işlem için hekimin yazılı veya sözlü bir istemi var mıdır; sözlü istem ise yazılı hâle getirilmiş midir?
2. Uygulama, istemle ve hastanenin protokolüyle uyumlu mudur (ilaç, doz, yol, hız, saat, hasta kimliği)?
3. İstemde hemşirenin veya ebenin fark etmesi gereken açık bir yanlışlık var mıdır; varsa hekimle görüşülmüş müdür?
4. Hastanın durumundaki değişiklik ne zaman ortaya çıkmış, ne zaman kayda geçmiş ve hekime ne zaman bildirilmiştir?
5. Doğum eyleminde fetal izlem ve partograf gereken sıklıkta yapılmış mıdır; komplikasyon belirtisinde hekime ne zaman haber verilmiştir?
6. O vardiyadaki personel sayısı ve iş yükü, hatanın oluşmasında etkili olmuş mudur?
7. Zarar, uygulamadaki hatadan mı yoksa önlenemeyen bir komplikasyondan mı kaynaklanmıştır?

Tazminat Kalemleri ve Süreler

Hemşire veya ebe hatasından doğan zararda istenebilecek kalemler diğer malpraktis dosyalarıyla aynıdır: tedavi giderleri, kazanç kaybı ve çalışma gücü kaybı (TBK m.54), ağır sonuçlarda bakıcı gideri, manevi tazminat (TBK m.56) ve ölüm hâlinde destekten yoksun kalma tazminatı ile cenaze giderleri (TBK m.53). Sinir hasarında maluliyet oranının belirlenmesi için sinir hasarı maluliyet oranı yazımıza, kalemlerin hesabı için tazminat hesabı rehberimize, sürekli bakım ihtiyacı için bakıcı gideri yazımıza, ölüm hâlinde destekten yoksun kalma tazminatı yazımıza, manevi tazminatın ölçütleri için malpraktiste manevi tazminat rehberimize bakabilirsiniz.

Özel hastaneye karşı açılacak davada arabuluculuk ve görevli mahkeme sorunları için malpraktiste arabuluculuk rehberimize ve hangi mahkeme rehberimize, sürelerin başlangıcı için malpraktiste zamanaşımı rehberimize, masraflar için malpraktis davasında harç ve giderler yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Savunmalar ve Cevapları

Adım Adım: Hemşire veya Ebe Hatasından Şüpheleniyorsanız

1. Önce sağlık durumunuzu güvence altına alın; belirtiler devam ediyorsa başka bir hekime muayene olun ve bulguları kayda geçirtin.
2. Olayın tarihini, saatini, işlemi yapan kişinin adını veya görünümünü ve size söylenenleri hemen not edin.
3. Hasta dosyasının tamamını isteyin; hemşire gözlem formu, ilaç uygulama kaydı, order formu, devir formu ve doğumda partograf ile doğum raporu mutlaka dosyada olmalıdır.
4. e-Nabız kayıtlarını indirin; kullanılan ilacın kutusunu veya etiketini saklayın.
5. Hastanenin hasta hakları birimine yazılı başvurun ve olay bildirim formunun düzenlenip düzenlenmediğini sorun.
6. Yaralanma varsa altı aylık şikâyet süresini kaçırmadan savcılığa başvurun.
7. Kamu hastanesindeyseniz İYUK m.13 sürelerine göre idareye başvurun; özel hastanedeyseniz hastaneyi ve gerektiğinde ilgili sağlık çalışanını hasım gösterin.
8. Bilirkişi heyetinde hemşirelik veya ebelik alanından bir uzman ile zararın ilgili olduğu tıp dalının uzmanının bulunmasını isteyin.

Sık Yapılan Hatalar

• Yalnızca epikrizi alıp hemşire gözlem formunu ve ilaç uygulama kaydını istememek.
• Kamu hastanesindeki hemşire veya ebeye doğrudan adli yargıda dava açmak.
• Özel hastanede yalnızca hemşireyi hasım gösterip hastaneyi davaya dahil etmemek.
• Sözlü order savunması karşısında formun ve imza saatinin istenmesini ihmal etmek.
• Yoğunluk ve personel eksikliği iddiasını ileri sürmemek ve nöbet çizelgelerini istememek.
• Hizmet kusuru ispatlanamadığında aydınlatılmış onam eksikliğine dayalı manevi tazminat talebini gözden kaçırmak.

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

Hukukçular Evi Ankara, hemşire ve ebe hatası iddialarında hekim istemini, ilaç uygulama kaydını, hemşire gözlem ve devir formlarını, doğum dosyasında partograf ve doğum raporunu saat saat karşılaştırarak hatanın hangi halkada oluştuğunu ortaya koyar. Hizmetin kamu veya özel kuruluşta verilmesine göre doğru hasmı, doğru yargı yolunu ve süreyi belirler; organizasyon kusuru ve aydınlatılmış onam eksikliği gibi bağımsız sorumluluk sebeplerini de dosyaya taşır ve ilgili uzmanlık alanlarından oluşan bilirkişi incelemesi talep eder. Tüm başlıklar için Malpraktis Rehberleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Hemşire hatasında kime dava açılır?

Kamu hastanesinde dava hemşireye değil idareye açılır ve önce idareye başvurulur (Anayasa m.129/5, İYUK m.13). Özel hastanede ise hastane, çalıştırdığı hemşirenin fiilinden sorumludur (TBK m.116, m.66); hemşire de haksız fiil hükümlerine göre birlikte sorumlu tutulabilir.

Hemşire doktor istemi olmadan ilaç verebilir mi?

Hayır. Hemşire, hekim tarafından acil hâller dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygular (6283 s.K. m.4). Beklenmeyen veya acil durumlarda müdavi hekimin sözlü istemini kabul edebilir (Hemşirelik Yönetmeliği m.6). Görev ve yetki sınırını aşmak idari para cezası da gerektirir (m.11).

Sözlü order (şifahi istem) geçerli midir?

Yalnızca beklenmeyen, ani gelişen veya acil durumlarda kabul edilir. Hastaneler sözel istemin hangi durumlarda uygulanacağını, hangi ilaçlarda uygulanamayacağını ve kaç saat içinde yazılı hâle getirileceğini kurallarında tanımlamak zorundadır (SKS, SİY05.06). Uygulamada form genellikle yirmi dört saat içinde hekim tarafından imzalanır.

Hemşire yanlış bir istemi uygularsa kim sorumlu olur?

Hemşire, işlemin hastaya zarar vereceğini düşünürse hekimle görüşür; hekim ısrar ederse durumu kayıt altına alarak hekimin yazılı talebi üzerine uygular (Hemşirelik Yönetmeliği m.6). Açıkça yanlış bir istemi sorgulamadan uygulayan hemşirenin sorumluluğu tartışılabilir; itirazı kayıtlıysa sorumluluk ağırlıklı olarak hekime yönelir.

İğneden sonra ayağım tutmuyor; hemşire sorumlu mu?

Enjeksiyonun yeri, tekniği, gerekliliği ve sonrasındaki şikâyetin değerlendirilmesi incelenir. Yargıtay ve Danıştay, nöroloji veya farmakoloji uzmanı içermeyen yetersiz raporlarla kurulan hükümleri bozmuştur. Kamu hastanesinde dava idareye açılır; ayrıntılar için enjeksiyon hatası rehberimize bakabilirsiniz.

Hizmet kusuru bulunmazsa hiç tazminat alamaz mıyım?

Alabilirsiniz. Danıştay, enjeksiyon dosyasında hizmet kusuru bulunmadığı hâlde, hasta adı bulunmayan ve imzası hastaya ait olduğu anlaşılamayan onam formunu geçerli saymamış ve manevi tazminat yönünden kararı bozmuştur (10. D., 2022/455 E., 2024/5293 K.).

Acil servis çok kalabalıktı; bu hastanenin savunması olabilir mi?

Yoğunluk ve personel eksikliği kurumun organizasyon kusurunu gösterebilir. Anayasa Mahkemesi, hemşirenin acil servisin çok yoğun olduğunu ifade ettiği enjeksiyon dosyasında bu iddianın araştırılmamasını hak ihlali saymıştır (Erdal Erfidan, 2021/30838).

Ebe doğumu tek başına yaptırabilir mi?

Evet, normal doğumu kendi sorumluluğunda yaptırır (Ebelik Yönetmeliği m.7/1-ı). Ancak doğum eyleminde kanama, eylemin uzaması veya kordon sarkması gibi komplikasyon belirtilerinde acil tedbir alıp ilgili hekime haber vermek zorundadır; hekim yoksa, sevk mümkün değilse ya da sevk sırasında doğum gerçekleşebilecekse doğumu gerçekleştirir (m.7/1-j).

Doğumda ebe hekime geç haber verdi; ne yapabilirim?

Partograf, fetal monitörizasyon çıktıları, doğum raporu ve hekimin çağrılma saati istenmelidir. Yargıtay, kayıtların eksikliği nedeniyle bebeğin durumunun ne zaman bozulduğunun belirlenemediği dosyada ebeler ve hekim hakkındaki beraat kararlarını bozmuş ve Adli Tıp Kurumu Genel Kurulundan rapor alınmasını istemiştir (12. CD, 2013/16120 E., 2014/13289 K.).

Ebelik Yönetmeliği ne zaman yürürlüğe girdi?

3 Aralık 2024 tarihli ve 32741 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. Olay bu tarihten önce gerçekleşmişse o tarihte yürürlükte olan düzenleme araştırılmalıdır.

Hemşire hastamın kötüleştiğini doktora bildirmedi; bu kusur mudur?

Hemşire, tedavinin hasta üzerindeki etkilerini izler ve istenmeyen bir durum oluşursa kayıt tutarak hekime bildirir (Hemşirelik Yönetmeliği m.6). Değişikliğin ne zaman fark edildiği ve hekime ne zaman bildirildiği hemşire gözlem formu ve yaşam bulguları çizelgesinden incelenir.

Vardiya değişiminde bilgi aktarılmadı; kim sorumlu?

Hemşire, görevi devralacak hemşireye gerekli bilgiyi hasta başında sözlü ve yazılı olarak teslim etmeden kurumdan ayrılamaz (Hemşirelik Yönetmeliği m.6). Hastane de güvenli devir kurallarını tanımlamakla yükümlüdür (SKS, SHB21). Devir formu mutlaka istenmelidir.

Hemşire hakkında suç duyurusunda bulunabilir miyim?

Evet. Yaralanmada taksirle yaralama, ölümde taksirle öldürme suçu gündeme gelir. Taksirle yaralamada şikâyet altı ay içinde yapılmalıdır. Soruşturma için Mesleki Sorumluluk Kurulunun izni gerekir (3359 s.K. ek m.18).

Hangi kayıtları istemeliyim?

Doktor order formu, ilaç uygulama kaydı, sözlü ve telefonla talimat formu, hemşire gözlem formu, yaşam bulguları çizelgesi, bakım planı ve risk ölçekleri, devir formu, olay bildirim formu, nöbet çizelgesi; doğumda ayrıca partograf, fetal monitörizasyon çıktıları ve doğum raporu.

Hangi süre içinde başvurmalıyım?

Kamu hastanesinde öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde eylemden itibaren beş yıl içinde idareye başvurulur (İYUK m.13). Özel kuruluşlarda haksız fiilde iki ve on yıllık (TBK m.72/1), sözleşmede beş yıllık (TBK m.147/5) süreler vardır; fiil suç oluşturuyorsa uzamış ceza zamanaşımı uygulanır.

Hangi tazminatlar istenebilir?

Tedavi giderleri, kazanç kaybı ve çalışma gücü kaybı (TBK m.54), gerekirse bakıcı gideri, manevi tazminat (TBK m.56); ölüm hâlinde destekten yoksun kalma tazminatı ve cenaze giderleri (TBK m.53).