Evliliğin İlk Yıllarındaki Olaylar Boşanmada Dikkate Alınır mı? (TMK 161/3, 162/3, 166; HMK 141)

Evliliğin ilk yıllarında yaşanan olaylar boşanma davasında kendiliğinden geçersiz olmaz; ancak üç engelle karşılaşabilir. Birincisi af ve hoşgörüdür: Zina ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranışta affeden eşin dava hakkı yoktur (TMK m.161/3, 162/3). Evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanan genel sebepte kanunda süre ve af hükmü bulunmasa da Yargıtay, affedilen veya hoşgörüyle karşılanan vakıaların kusur olarak yüklenemeyeceğini kabul eder; olaydan sonra evliliğin bir süre daha sürdürülmesi bu yönde değerlendirilebilir (Y2HD E.2024/8627, K.2025/5360). İkincisi sürelerdir: Zina ve TMK m.162 sebeplerinde dava hakkı öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde olaydan itibaren beş yıl geçmekle düşer. Üçüncüsü kesin hükümdür: Daha önce açılan bir boşanma davası esastan reddedilip kesinleşmişse, o dava tarihine kadarki dönem için yapılan kusur belirlemesi tarafları bağlar (YHGK 02.11.2022, E.2020/2-96, K.2022/1435). Dava açıldıktan sonra yaşanan olaylar ise görülmekte olan davada kusur olarak yüklenemez, ancak yeni bir davaya konu olabilir (Y2HD 22.06.2015, E.2014/28212, K.2015/13216). Evlenmeden önceki olaylar kusur belirlemesinde ölçü alınamaz; bunlar ancak koşulları varsa evliliğin iptali davasına konu olabilir (TMK m.149-152). Eski olaylar, yer ve zaman belirtilerek somutlaştırılmalı ve dava dilekçesinde zamanında ileri sürülmelidir (HMK m.119, 141, 194).

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Kanun ne diyor? Süreli ve süresiz boşanma sebepleri
• Yıllarca evliliğe devam etmek: af ve hoşgörü
• Altı ay ve beş yıl: özel sebeplerde süreler
• Önceki dava reddedildiyse: kesin hüküm
• Dava açıldıktan sonraki olaylar
• Evlenmeden önceki olaylar
• Evliliğin ilk yılında boşanma
• Eski olaylar nasıl ispatlanır?
• Dava dilekçesinde zaman çizelgesi ve genişletme yasağı
• Tazminat, nafaka ve velayete etkisi
• Örnek zaman çizelgeleri ve senaryolar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Boşanma davası açmaya karar veren pek çok kişi, evliliğin ilk aylarında veya ilk yıllarında yaşadığı bir hakareti, bir tokadı, bir aldatmayı ya da ailelerin müdahalesini dava dilekçesine yazmak ister. Bu olaylar bazen gerçekten evliliği sarsan ilk kırılmalardır; bazen de aradan geçen yıllar ve birlikte sürdürülen hayat nedeniyle hukuken “kapanmış” sayılır. Aşağıdaki tablo, sık sorulan soruların kısa cevaplarını kanun maddeleri ve kararlarla birlikte özetler.

Kanun Ne Diyor? Süreli ve Süresiz Boşanma Sebepleri

Eski bir olayın boşanma davasında kullanılıp kullanılamayacağı, önce o olayın hangi boşanma sebebine dayandırıldığına bağlıdır. Türk Medeni Kanunu özel boşanma sebeplerinden zina (m.161) ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m.162) için hem hak düşürücü süre hem de af hükmü öngörür: Dava hakkı, davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde olayın üzerinden beş yıl geçmekle düşer; affeden tarafın ise dava hakkı yoktur (TMK m.161/2-3, 162/2-3). Küçük düşürücü suç ve haysiyetsiz hayat sürme sebebine dayanan eş ise kanunun ifadesiyle her zaman dava açabilir (TMK m.163).

Uygulamada en sık başvurulan genel sebep olan evlilik birliğinin temelinden sarsılmasında (TMK m.166/1) kanun herhangi bir süre veya af hükmü koymamıştır. Bu nedenle evliliğin ilk yıllarındaki bir olay, genel sebebe dayanan davada kural olarak ileri sürülebilir. Ancak Yargıtay, affedilen ya da en azından hoşgörüyle karşılanan vakıaların taraflara kusur olarak yüklenemeyeceğini yerleşik biçimde kabul eder. Aşağıdaki tablo, sebeplere göre süre ve af kurallarını özetler.

Bu tablodan çıkan sonuç şudur: Evliliğin ilk yıllarındaki bir olay, özel sebep olarak çoğu zaman süre engeline takılır; genel sebep olarak ise süre engeli yoktur, ama af ve hoşgörü değerlendirmesinden geçmesi gerekir. Genel sebebin unsurlarını evlilik birliğinin temelinden sarsılması, zinanın unsurlarını zina sebebiyle boşanma, hayata kast ve onur kırıcı davranışı TMK 162 rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.

Yıllarca Evliliğe Devam Etmek: Af ve Hoşgörü

Eski olayların önündeki en büyük engel, olaydan sonra evliliğin sürdürülmüş olmasıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2024/8627, K.2025/5360 sayılı kararında kadına yüklenen bazı tehdit ve aşağılama iddialarını, bunlardan sonra evliliğin bir süre daha devam etmesi nedeniyle affedilmiş ya da hoşgörüyle karşılanmış saymış; kararda “affedilen ya da hoş görü ile karşılanan vakıalarının taraflara kusur olarak yüklenilmeyeceği” ifadesine yer verilmiştir (hukukihaber.net’te yayımlanan metne göre). Aynı yönde, 5 Ocak 2026 tarihli bir DHA haberine konu Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararında da olaylardan sonra evlilik birliğinin bir süre daha devam etmesinin bu davranışların affedildiği veya hoş görüldüğü anlamına geldiği belirtilmiştir; haberde esas ve karar numarası yer almamaktadır.

İkincil kaynakta aktarıldığına göre Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E.2022/10094, K.2024/1869 sayılı kararında, şiddet olaylarının üzerinden geçen süre ve evliliğin devam etmesi nedeniyle bu eski olayları af kapsamında değerlendirmiştir. Bu kararlar, evliliğin ilk yıllarında yaşanan ve sonrasında yıllarca birlikte yaşanmaya devam edilen olayların, genel sebebe dayanan davada tek başına kusur dayanağı yapılmasının zor olduğunu gösterir. Affın kanıtlanmasında birlikte tatile gitmek, ortak konuta dönmek, cinsel birlikteliği sürdürmek ve olaydan sonra yeni bir çocuk sahibi olmak gibi fiili davranışlar öne çıkar.

Buna karşılık her yakınlaşma af değildir. Hukuk Genel Kurulu, af için barışmış olmayı, af iradesini göstermeyi, hoşgörüyle karşılamayı ve olaylara rağmen birliği sürdürmeyi aramış; ortak hayat yeniden kurulmadan verilen feragatin tek başına af sayılamayacağını kabul etmiştir (YHGK 08.11.2022, E.2020/2-260, K.2022/1453). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de davadan sonra tarafların bir arada yaşamasının evliliğin devam ettirildiği anlamına gelmeyeceğini ve af savunmasının davalı tarafından ileri sürülmemiş olduğunu belirterek davanın reddini bozmuştur (Y2HD 19.02.2025, E.2024/4759, K.2025/1705).

Aftan sonra aynı davranış tekrarlanırsa ne olur? Hukuk Genel Kurulu çoğunluğu, af olgusunun etkisinin taraflar arasında yaşanan son olaydan önceki vakıalarda sonuç doğurduğunu belirtmiş; karşı oy yazan üyeler ise şiddetin barışmadan sonra tekrarlanması hâlinde affın önceki şiddeti ortadan kaldırmayacağını savunmuştur (YHGK 04.03.2020, K.2020/243; hukukihaber.net’te esas numarası E.2017/2426 olarak gösterilmiştir). Bizim değerlendirmemize göre aftan sonraki yeni olay her hâlde kusur olarak ileri sürülebilir; affedilmiş eski olayın ise kusur olarak yeniden canlanmayacağı, ancak yeni olayın evlilik üzerindeki etkisini anlatmak için arka plan bilgisi olarak dosyada yer alabileceği savunulabilir. Bu konuda genel ilke koyan, doğrulanmış bir karara ulaşılamamıştır. Affın ölçütlerini boşanmada affetme yazımızda, barışmanın koruma kararına etkisini uzaklaştırma kararı varken barıştık yazımızda anlattık.

Altı Ay ve Beş Yıl: Özel Sebeplerde Süreler

Zina ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranışta iki ayrı süre birlikte işler. Öznel süre, davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrendiği tarihten başlayan altı aydır; nesnel süre ise öğrenme tarihine bakılmaksızın olayın üzerinden geçen beş yıldır. Hangisi önce dolarsa dava hakkı düşer (TMK m.161/2, 162/2). Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; bu nedenle evliliğin ilk yıllarında yaşanan ve beş yılı aşmış bir olay, sonradan öğrenilmiş olsa bile özel sebep olarak ileri sürülemez.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yalnızca zina sebebine dayanan ve davacının zinayı öğrendiği 15.09.2009 tarihinden altı ay sonra, 01.04.2010’da açılan davada boşanma kararını bozmuş ve davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddi gerektiğini belirtmiştir (Y2HD 23.10.2014, E.2014/19822, K.2014/20613). Aynı kararda karşı oy yazan üye, özel sebeple boşanma isteyenin, o sebeple açıkça çatışmadığı sürece genel sebeple de boşanmayı istemiş sayılacağını, davacı eşini affetmediği sürece süre geçmiş olsa bile evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle boşanmaya karar verilebileceğini savunmuştur. Çoğunluk görüşü ile karşı oy arasındaki bu fark, davayı açarken özel sebebin yanında genel sebebe de açıkça dayanmanın önemini gösterir.

Öğrenme tarihi tartışmalıysa süre itirazında bulunan taraf bunu ispatlamalıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, zina olayının erkek tarafından hangi tarihte öğrenildiğinin ispatlanamadığı ve dosyadan tespit edilemediği bir davada, davanın süre aşımı nedeniyle reddedilmesini doğru bulmamış; af olgusunun da ispatlanamadığını belirtmiştir (Y2HD 05.07.2022, E.2022/4815, K.2022/6778). Davayı özel sebep ve genel sebep olarak kademeli kurmak için terditli dava imkânından yararlanılabilir (HMK m.111). Sürelerin hesaplanmasını zina davasında hak düşürücü süreler ve boşanma sebeplerinde süre hesaplama yazılarımızda örneklerle anlattık.

Önceki Dava Reddedildiyse: Kesin Hüküm

Eşlerden biri daha önce boşanma davası açmış ve bu dava esastan reddedilip kesinleşmişse, ilk dava tarihine kadar yaşanan olaylar yeni davada serbestçe yeniden tartışılamaz. Şekli anlamda kesinleşmiş bir hüküm, tarafları, dava sebebi ve konusu aynı olan davada maddi anlamda kesin hüküm oluşturur (HMK m.303). Hukuk Genel Kurulu, 1994’te evlenen eşlerden kadının açtığı ilk boşanma davasının erkeğin kusuru ispatlanamadığı için reddedilip 16.04.2009’da kesinleştiği, daha sonra erkeğin fiili ayrılık sebebiyle dava açtığı bir dosyada, ret kararındaki kusur belirlemesinin tarafları “açılan dava tarihi itibariyle” bağladığını kabul etmiştir. Kurul, aynı döneme ilişkin yeniden kusur belirlemesi yapılarak kadın lehine tazminat ve nafakaya hükmedilmesini hatalı bulmuştur (YHGK 02.11.2022, E.2020/2-96, K.2022/1435; kazanci.com.tr’de yayımlanan metne göre).

Bu kuralın sınırları da vardır. Önceki davada davacı hiçbir vakıaya ve delile dayanmamış ve dava bu nedenle reddedilmişse, Yargıtay bu kararın yeni davada maddi anlamda kesin hüküm oluşturmadığını kabul etmiştir (Y2HD 15.01.2025, E.2024/3175, K.2025/238). Önceki dava boşanma değil de tedbir nafakası davasıysa, Yargıtay o dava öncesinde yaşanan ancak ileri sürülmeyen olaylara dayanarak boşanma davası açılmasına engel bir kanuni düzenleme bulunmadığını belirtmiştir (Y2HD 21.06.2023, E.2022/9897, K.2023/3506).

Feragat bakımından iki farklı bakış dikkat çekmektedir. Av. Ziya Celep’in hukukihaber.net’teki yazısında aktarıldığına göre Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, boşanma davasından feragati önceki kusurlu davranışların affedildiği veya hoşgörüyle karşılandığı ve yeniden birlikte yaşama isteğinin açıklandığı bir irade beyanı olarak değerlendirmiştir (Y2HD 19.10.2021, E.2021/7985, K.2021/7346). Hukuk Genel Kurulu ise feragatin ardından eşler arasında barışma gerçekleşip ortak hayat yeniden kurulmadığı bir dosyada feragati af saymamıştır (YHGK K.2022/1453). Bize göre iki karar, feragatten sonra ortak hayatın yeniden kurulup kurulmadığı ölçütünde birleşmektedir. Fiili ayrılık sebebiyle yeniden dava açma imkânını reddedilen boşanma davası sonrası fiili ayrılık, reddin diğer sonuçlarını boşanma davası hangi hâllerde reddedilir, feragatin şeklini boşanma davasından feragat dilekçesi yazılarımızda anlattık.

Dava Açıldıktan Sonraki Olaylar

Zaman meselesinin bir de öbür ucu vardır: Dava açıldıktan sonra yaşanan olaylar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, “Her dava açıldığı tarihteki şartlara tabidir.” ilkesinden hareketle davadan sonra oluşan vakıaların görülmekte olan boşanma davasında hükme esas alınamayacağını, ancak eşlerin sadakat yükümlülüğü dava açılmakla ortadan kalkmadığından dava tarihinden sonraki sadakatsizliğin yeni bir davaya konu olabileceğini belirtmiştir (Y2HD 22.06.2015, E.2014/28212, K.2015/13216). Daire, dava açıldıktan sonra gerçekleşen bir sadakatsizliği ıslah yoluyla davaya eklemeyi de kabul etmemiş ve dava tarihinden sonra meydana gelen olayların eldeki boşanma davasında taraflara kusur olarak yüklenemeyeceğini vurgulamıştır (Y2HD 22.10.2018, E.2017/198, K.2018/11592).

Bu konuda Daire içinde farklı görüş de bulunmaktadır. karamercanhukuk.com’da aktarılan sonraki bazı kararlarda karşı oy yazan üye, dava açıldıktan sonra doğan vakıaların ıslahla davaya dahil edilmesine yasal bir engel bulunmadığını savunmuştur; kararlar ise çoğunluk görüşü doğrultusunda verilmiştir. Daha yeni bir kararda da tehdit vakıasının dava tarihinden sonra gerçekleştiği belirtilerek bu vakıa kusur değerlendirmesine alınmamıştır (Y2HD E.2025/5069, K.2025/11564; kararın tarihi hukukihaber.net’teki metinde 10.12.2025 ve 22.12.2025 olarak iki farklı biçimde görünmektedir).

Hukuk Genel Kurulu, dava açıldıktan sonra barışıp bir süre birlikte yaşayan eşler bakımından dava tarihinden önceki olayların affedildiğini, bu nedenle bu olaylar sebebiyle maddi ve manevi tazminata hükmedilemeyeceğini kabul etmiş; dava tarihinden sonraki olayların ayrı bir boşanma davasına konu olabileceğini belirtmiştir (YHGK 04.03.2020, K.2020/243). Davalı tarafın dava sırasında doğan yeni olaylara dayanması için karşı dava açması ve davaların birleştirilmesini istemesi gündeme gelir. Dava sürerken sadakat yükümlülüğünü boşanma davası sürerken sadakat yükümlülüğü, karşı davanın şeklini karşı dava dilekçesi örneği yazılarımızda anlattık.

Evlenmeden Önceki Olaylar

“Evliliğin ilk yılları” sorusu çoğu zaman evlilikten önceki döneme de uzanır: Nişanlılıkta yaşanan kavgalar, evlenmeden önce gizlenen bir borç, önceki bir evlilik veya bir hastalık gibi. Boşanmada kusur, evlilik birliği içindeki davranışlara göre belirlenir. Hukuk Genel Kurulu bunu açıkça ifade etmiştir: “Hâkim, evlenmeden önce olan ya da boşanmaya sebep olmayan olayları kusur belirlemesinde ölçü olarak dikkate alamaz.” (YHGK 02.11.2022, E.2020/2-96, K.2022/1435).

Evlenmeden önceki bir aldatma veya yanılma ise başka bir yolun, evliliğin iptalinin konusu olabilir. Eşinde bulunmayan önemli bir nitelik hakkında yanılarak evlenen eş (TMK m.149), namus ve onuru hakkında aldatılarak evlenmeye razı olan veya kendisinin ya da altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalık kendisinden gizlenen eş (TMK m.150) iptal davası açabilir. Bu davada da hak düşürücü süre vardır: Dava hakkı, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle düşer (TMK m.152). Dolayısıyla evliliğin ilk yıllarında öğrenilen bir aldatma için de zaman kritik önemdedir.

Evlilik öncesi bir olayın evlilik içinde de sürmesi durumu değiştirebilir. Örneğin evlenmeden önce başlayan bir ilişkinin evlilik içinde de devam etmesi, artık evlilik içi bir sadakatsizliktir ve kendi süreleriyle değerlendirilir. Evlenmeden önce gizlenen bir gerçeği öğrenen eşin seçeneklerini eşimin evlilikten önce önemli bir gerçeği gizlediğini öğrendim, iptal davasının şeklini evliliğin iptali dava dilekçesi örneği yazılarımızda anlattık.

Evliliğin İlk Yılında Boşanma

Evliliğin ilk yılı, eski olaylar sorusundan bağımsız olarak usul bakımından da özel bir dönemdir. Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir (TMK m.166/3). Bu nedenle evliliğin ilk yılı içinde eşler boşanma konusunda anlaşsalar bile, anlaşmalı boşanma yolu kapalıdır; boşanma ancak genel sebebe veya özel sebeplere dayanan çekişmeli bir davayla istenebilir. Bu dönemde yaşanan olaylar ise hem çok yenidir hem de genellikle af ve hoşgörü tartışmasına yol açacak kadar uzun bir birlikte yaşama süresi geçmemiştir.

Kısa süren evliliklerde nafaka, tazminat, ziynet ve düğün masrafları gibi soruları birkaç aylık evlilikten sonra boşanma yazımızda, tek seferlik bir şiddet olayının boşanma sebebi olup olmadığını eşim bir kez tokat attı yazımızda ele aldık.

Eski Olaylar Nasıl İspatlanır?

Yıllar önce yaşanmış bir olayı ispatlamak, dünkü bir olayı ispatlamaktan zordur. Tanıklar ayrıntıları unutur, mesajlar silinir, kayıtların saklama süreleri dolar. Boşanma davasında hâkim, olayların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; delilleri serbestçe takdir eder ve tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz (TMK m.184/1, 3, 4). Taraflar dayandıkları vakıaları ispata elverişli biçimde somutlaştırmalı ve her delilin hangi vakıanın delili olduğunu göstermelidir (HMK m.194).

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tanık beyanlarının soyut nitelikte olup yer ve zaman unsuru içermediği gerekçesiyle bazı iddiaları kusur olarak kabul etmemiştir (Y2HD 19.11.2025, E.2025/3437, K.2025/9939; hukukihaber.net’te yayımlanan metne göre). Aynı dönemdeki bir başka kararda ise tarafların dayanmadığı vakıaların kusur olarak yüklenmesinin mümkün olmadığı vurgulanmıştır (Y2HD E.2024/8627, K.2025/5360). Bu iki ilke, eski olaylar için şu anlama gelir: Olay hangi yıl, hangi ay, nerede ve kimlerin önünde yaşandıysa dilekçede öyle yazılmalı, tanık da olayı bizzat görüp görmediğini ve yaklaşık tarihini anlatabilmelidir.

Eski olaylarda delil stratejisi iki yönlüdür. Olayı ispatlayan delil, karşı tarafın elinde affı ispatlayan delile dönüşebilir: Olaydan bir ay sonra çekilmiş mutlu bir tatil fotoğrafı, eski şiddet iddiasını zayıflatabilir. Bu nedenle delil listesi hazırlanırken olay ile sonraki barışma dönemleri birlikte düşünülmelidir. İspat yükünü boşanma davasında ispat yükü ve tanık beyanının değeri, tanık listesinin hazırlanmasını tanık ve delil listesi örneği, kayıtların getirtilmesini HTS, otel, kamera ve banka kayıtları ve müzekkere talep dilekçesi yazılarımızda anlattık.

Dava Dilekçesinde Zaman Çizelgesi ve Genişletme Yasağı

Eski olaylara dayanacak kişi için en önemli belge dava dilekçesidir. Dava dilekçesinde davacının iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri ve her vakıanın hangi delille ispat edileceği gösterilmelidir (HMK m.119/1-e, f). Dilekçeler karşılıklı verildikten sonra iddia veya savunma genişletilemez ya da değiştirilemez; bunun istisnaları karşı tarafın açık muvafakati ve ıslahtır (HMK m.141). Islah tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir ve aynı davada taraflardan her biri ancak bir kez ıslah yapabilir (HMK m.176-177).

Uygulamada en sağlıklı yöntem, olayları tarih sırasına göre bir zaman çizelgesi hâlinde yazmak ve her olaydan sonra ne olduğunu da dürüstçe belirtmektir. Barışma dönemlerini gizlemek çoğu zaman işe yaramaz; karşı taraf bunları af savunmasıyla dosyaya getirir ve dilekçenin inandırıcılığı zarar görür. Bunun yerine barışmadan sonra yaşanan yeni olayların öne çıkarılması, eski olayların ise affedilmiş sayılsalar bile evliliğin seyrini anlatmak için kısa tutulması daha doğru bir stratejidir (bizim değerlendirmemiz).

Bu örnekte 2017 ve 2019 olayları, sonrasında evliliğin sürdürülmesi nedeniyle büyük ihtimalle affedilmiş veya hoşgörüyle karşılanmış sayılacaktır; 2019 olayı TMK m.162 yönünden ayrıca beş yıllık süreye de takılmıştır. 2023 ve 2026 olayları ise davanın ağırlık merkezini oluşturur. Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçelerinin iddiayı genişletme bakımından önemini replik ve düplik dilekçesi yazımızda, karşı tarafın gerçeğe aykırı beyanlarına karşı stratejiyi karşı taraf yalan söylüyor yazımızda anlattık.

Tazminat, Nafaka ve Velayete Etkisi

Eski bir olayın kusur olarak kabul edilip edilmemesi, çoğu zaman boşanma kararından çok mali sonuçları etkiler. Maddi tazminat, mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu tarafa; manevi tazminat, boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafa verilir (TMK m.174). Yoksulluk nafakası isteyenin kusurunun daha ağır olmaması gerekir (TMK m.175). Bu nedenle affedilmiş eski bir olay, kusur dengesini ve dolayısıyla tazminat ve nafaka sonucunu değiştirebilir.

Velayet bakımından bir uyarı yapmak gerekir: Affedilmiş bir olayın eşe kusur olarak yüklenememesi, o olayın çocuğun güvenliği bakımından tamamen önemsiz olduğu anlamına gelmeyebilir. Velayette kusur değil çocuğun üstün yararı esas alındığından, eski şiddet olaylarının uzman raporları ve sosyal inceleme ile birlikte değerlendirilebileceği savunulabilir; bu konuda doğrudan bir karar tarafımızca doğrulanmamıştır. Tazminatın koşullarını boşanmada maddi ve manevi tazminat, nafakanın türlerini nafaka hukuku rehberi, ceza davasının boşanmaya etkisini boşanma davasında bekletici mesele yazılarımızda anlattık.

Örnek Zaman Çizelgeleri ve Senaryolar

Aşağıdaki senaryolar gerçek dosyalar değil, kuralların zaman içinde nasıl işlediğini göstermek için hazırlanmış basitleştirilmiş ve varsayımsal örneklerdir. Her dosyada sonuç, delillere, tanıkların anlatımına ve hâkimin takdirine göre değişebilir.

Bu senaryolar, eski olayların tek başına bir boşanma davasını taşımakta çoğu zaman yetersiz kaldığını, ancak doğru sıralandığında ve yeni olaylarla desteklendiğinde davanın arka planını güçlendirebileceğini göstermektedir. Davalı tarafın daha ağır kusurlu davacıya karşı itiraz imkânını davacı daha ağır kusurluysa boşanma davasına itiraz yazımızda anlattık.

Adım Adım Yol Haritası

1. Olayları tarih sırasına koyun. Evlilikten bugüne kadar yaşananları yıl, ay, yer ve tanık bilgisiyle bir kâğıda yazın.
2. Her olaydan sonra ne olduğunu not edin. Barışma, birlikte tatil, ortak konuta dönüş, yeni çocuk gibi dönemleri saklamayın; af değerlendirmesi buna göre yapılacaktır.
3. Özel sebeplerde süreleri hesaplayın. Zina ve TMK m.162 için öğrenmeden altı ay, olaydan beş yıl sınırını kontrol edin (TMK m.161/2, 162/2).
4. Önceki davaları gözden geçirin. Daha önce açılmış bir boşanma, tedbir nafakası veya feragatle biten dava varsa karar ve kesinleşme tarihini öğrenin (HMK m.303).
5. Yeni olayları öne çıkarın. Davanın ağırlık merkezi, son barışmadan sonraki ve dava tarihinden önceki olaylar olmalıdır.
6. Delilleri erken toplayın. Hastane, karakol ve yazışma kayıtlarını müzekkere veya delil tespiti yoluyla zamanında güvenceye alın (HMK m.400).
7. Dilekçede kademeli dayanın. Özel sebebin yanında genel sebebe de açıkça dayanın; vakıaları sıra numarasıyla yazın (HMK m.111, 119).
8. Dava sırasındaki olayları ayrı izleyin. Dava açıldıktan sonra yaşanan olaylar için yeni dava veya karşı dava seçeneğini değerlendirin.

Sık Yapılan Hatalar

1. Davayı yalnızca yıllar önceki bir olaya dayandırmak. Olaydan sonra evlilik sürdürüldüyse olay hoşgörüyle karşılanmış sayılabilir.
2. Barışma dönemlerini dilekçede gizlemek. Karşı taraf bunları af savunmasıyla ortaya koyar; dilekçenin inandırıcılığı zedelenir.
3. Zina veya şiddet olayında süreyi kaçırmak. Öğrenmeden itibaren altı ay geçtiyse özel sebebe dayanılamaz.
4. Yalnızca özel sebebe dayanmak. Süre geçmişse dava tümüyle reddedilebilir; genel sebebe de açıkça dayanılmalıdır.
5. Reddedilen önceki davanın olaylarını yeniden ileri sürmek. O döneme ilişkin kusur belirlemesi kesin hükümle bağlayıcıdır.
6. Dava sırasında yaşanan olayı aynı davaya eklemeye çalışmak. Yargıtay çoğunluğu bunu ıslahla bile kabul etmemektedir.
7. Tanığa “o yıllarda kavga ederlerdi” demesini yeterli görmek. Yer ve zaman içermeyen soyut beyanlar kusur ispatına yetmeyebilir.
8. Evlilik öncesi aldatmayı boşanma kusuru sanmak. Bu olaylar ancak koşulları varsa altı ay ve beş yıllık süreler içinde iptal davasına konu olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Evliliğin ilk yıllarındaki olaylar boşanma davasında dikkate alınır mı?

Genel sebebe dayanan davada kanunda süre yoktur; bu olaylar ileri sürülebilir. Ancak olaydan sonra evlilik sürdürüldüyse Yargıtay bu vakıaları çoğu zaman affedilmiş veya hoşgörüyle karşılanmış sayar ve kusur olarak yüklemez (TMK m.166/1; Y2HD E.2024/8627, K.2025/5360).

Olaydan sonra yıllarca birlikte yaşamak af sayılır mı?

Somut olaya göre değişir. Olaydan sonra evliliğin bir süre daha devam etmesi af veya hoşgörü olarak değerlendirilebilmektedir. Buna karşılık yalnızca aynı evde kalmak veya kabul görmeyen bir barışma girişimi tek başına af sayılmayabilir (Y2HD K.2025/1705; YHGK K.2022/1453).

Zinayı yıllar sonra öğrendim; zina sebebiyle dava açabilir miyim?

Öğrenmeden itibaren altı ay içinde dava açabilirsiniz; ancak zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmişse öğrenme tarihi ne olursa olsun dava hakkı düşer (TMK m.161/2).

Süresi geçmiş bir zina veya şiddet olayına genel sebep olarak dayanabilir miyim?

Bu konu tartışmalıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi yalnızca zina sebebine dayanan davayı süre nedeniyle reddetmiş, karşı oy ise genel sebeple boşanmaya karar verilebileceğini savunmuştur (Y2HD E.2014/19822, K.2014/20613). Bu nedenle dilekçede genel sebebe de açıkça dayanmak gerekir.

Affettiğim bir olay için daha sonra dava açabilir miyim?

Zina ve TMK m.162 sebeplerinde affeden tarafın dava hakkı yoktur (TMK m.161/3, 162/3). Genel sebepte de affedilen veya hoşgörüyle karşılanan vakıalar kusur olarak yüklenemez. Aftan sonra yaşanan yeni olaylar ise ayrıca ileri sürülebilir.

Aftan sonra aynı davranış tekrarlanırsa eski olay yeniden canlanır mı?

Hukuk Genel Kurulu çoğunluğu affın etkisinin son olaydan önceki vakıalarda sonuç doğurduğunu belirtmiş, karşı oy ise şiddetin tekrarlanması hâlinde affın önceki şiddeti ortadan kaldırmayacağını savunmuştur (YHGK 04.03.2020, K.2020/243). Yeni olay her hâlde ileri sürülebilir.

Daha önce açtığım boşanma davası reddedildi; eski olaylara yeniden dayanabilir miyim?

Kural olarak hayır. Esastan reddedilip kesinleşen davadaki kusur belirlemesi, o dava tarihine kadarki dönem için tarafları bağlar (HMK m.303; YHGK 02.11.2022, E.2020/2-96, K.2022/1435). Yeni dava ret kararından sonraki olaylara veya TMK m.166/4’e dayanmalıdır.

Önceki davada hiçbir olaya dayanmamıştım; yine de kesin hüküm engeli var mı?

Yargıtay, davacının hiçbir vakıa ve delile dayanmadığı için reddedilen önceki davanın yeni davada maddi anlamda kesin hüküm oluşturmadığını kabul etmiştir (Y2HD 15.01.2025, E.2024/3175, K.2025/238).

Önceki boşanma davamdan feragat ettim; eski olaylar affedilmiş mi sayılır?

Feragatten sonra ortak hayat yeniden kurulduysa önceki olaylar af kapsamında değerlendirilebilir. Hukuk Genel Kurulu ise ortak hayat kurulmadan verilen feragati tek başına af saymamıştır (YHGK 08.11.2022, E.2020/2-260, K.2022/1453).

Dava açıldıktan sonra yaşanan olaylar davaya eklenebilir mi?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi çoğunluğuna göre dava tarihinden sonraki olaylar görülmekte olan davada, ıslahla bile, kusur olarak yüklenemez; bu olaylar yeni bir davaya konu olabilir (Y2HD K.2015/13216; K.2018/11592). Dairede karşı görüşte üyeler de bulunmaktadır.

Dava sırasında eşimle barıştık, sonra yine ayrıldık; ne olur?

Dava öncesi olaylar affedilmiş sayılabilir ve bu olaylara dayalı tazminat reddedilebilir (YHGK 04.03.2020, K.2020/243). Barışmadan sonraki olaylar için yeni dava açılması gerekebilir.

Evlenmeden önceki olaylar boşanmada kusur sayılır mı?

Hayır. Hukuk Genel Kuruluna göre hâkim, evlenmeden önce olan olayları kusur belirlemesinde ölçü olarak dikkate alamaz (YHGK K.2022/1435). Evlenmeden önceki aldatma veya yanılma ise koşulları varsa iptal davasına konu olabilir (TMK m.149, 150).

Evlenmeden önce aldatıldığımı yıllar sonra öğrendim; iptal davası açabilir miyim?

İptal davası hakkı, iptal sebebinin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle düşer (TMK m.152). Beş yılı aşan evliliklerde bu yol kapanır.

Evliliğin ilk yılında anlaşmalı boşanabilir miyiz?

Hayır. Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir (TMK m.166/3). İlk yıl içinde ancak çekişmeli boşanma davası açılabilir.

Yıllar önceki bir olayı tanıkla nasıl ispat ederim?

Tanığın olayı bizzat görmesi, yerini ve yaklaşık zamanını anlatabilmesi gerekir. Yargıtay, soyut ve yer ile zaman unsuru içermeyen tanık beyanlarını kusur ispatına yeterli görmemiştir (HMK m.194; Y2HD 19.11.2025, E.2025/3437, K.2025/9939).

Dilekçeme yazmadığım eski bir olayı sonradan ekleyebilir miyim?

Dilekçeler karşılıklı verildikten sonra iddia genişletilemez; istisnası karşı tarafın açık muvafakati ve ıslahtır (HMK m.141). Islah tahkikat sona erinceye kadar ve her taraf için bir kez yapılabilir (HMK m.176-177).